Er is in de winter niets vervelender om na een vermoeiende dag in een koud huis thuis te komen. Fabrikanten van slimme thermostaten beloven dat je altijd warmpjes thuiskomt, terwijl je toch onnodig verwarmen voorkomt. Wij hebben negen slimme thermostaten getest die je dankzij een app vanaf overal kunt bedienen.

Wat maakt een slimme thermostaat nu eigenlijk slim? In de praktijk zit het slimme gedeelte hem vooral in een verbinding met internet. Hierdoor kun je de thermostaat vanaf iedere plek ter wereld bedienen met je smartphone of pc en uiteraard kun je ook thuis je smartphone pakken voor de bediening. Net als een klokthermostaat kun je alle slimme thermostaten programmeren om de verwarming automatisch op zelfgekozen tijdstippen hoger en lager te zetten. Een groot voordeel van een slimme thermostaat is dat het programmeren van het klokprogramma via een app of website een stuk eenvoudiger is dan op de traditionele klokthermostaat, die met lastige knopjes en te kleine schermpjes werkt. Tot slot ondersteunen sommige slimme thermostaten geofencing, waarbij op basis van de locatie van je smartphone bepaald wordt of je thuis bent.

Het slimme kan ook in de koppeling met andere producten zitten. We geven in de tabel aan of een koppeling met IFTTT en Domoticz mogelijk is. De koppeling met een eigen domoticasystemen als Domoticz wordt doorgaans wel door gebruikers gemaakt en is vaak niet officieel. Gebruik dit gegeven dus als indicatie en lees je voor aanschaf goed in als je van plan bent hier gebruik van te maken, garanties op een goede werking zijn in ieder geval lastig te geven.

De winnaars

Energie besparen

Fabrikanten schermen graag met de energiebesparing die een slimme thermostaat je brengt. Ga niet blind van bijvoorbeeld een percentage uit, want het hangt van je huidige gedrag af of je echt gaat besparen. Zet je de verwarming momenteel alleen aan als je thuis bent en hem netjes lager als je gaat slapen of van huis gaat, dan zul je geen energie besparen. Veel mensen hebben een ingewikkeld te programmeren klokthermostaat die een ooit ingesteld programma afloopt. Dat programma sluit wellicht niet meer aan op het huidige leefpatroon. Of erger: er is geen programma ingesteld en de thermostaat staat altijd op een comfortabele 21 graden. Een slimme thermostaat is eenvoudig te programmeren én je kunt via je smartphone altijd de verwarming lager zetten als je niet thuis bent. Een slimme thermostaat kan je ook een optimaal comfort bieden in combinatie met een zo laag mogelijk energieverbruik, want als je weet dat je naar huis gaat kun je de verwarming alvast aanzetten.

De overtreffende trap op het gebied van comfort is zoneregeling, waarbij je in combinatie met slimme thermostaatkranen een temperatuurregeling per ruimte mogelijk maakt. Je kunt dan ook één ruimte verwarmen, terwijl de rest van je huis kouder blijft – en zo energie besparen. De losse knoppen kosten zo’n 70 tot 80 euro. We geven in dit artikel aan of een thermostaat uit te breiden is met zoneverwarming, maar we beoordelen alle thermostaten voor dit artikel als centrale kamerthermostaat.

©CIDimport

Regeling

Er zijn verschillende manieren waarop een thermostaat met je verwarmingssysteem verbonden kan worden. De eenvoudigste methode is een zogenoemde aan/uit-regeling, waarbij de thermostaat twee contacten kortsluit waarna de cv-ketel aanspringt. Moderne cv-ketels gebruiken een modulerende regeling, waarbij met verschillende watertemperaturen wordt gewerkt. Hierdoor kan er in potentie aangenamer met een constante temperatuur verwarmd worden en kan er dankzij modulatie gas bespaard worden. Voor een optimale werking is dan eveneens een modulerende thermostaat nodig die kan vragen om verschillende watertemperaturen. Meestal wordt hiervoor het OpenTherm-protocol gebruikt. Sommige ketelfabrikanten als Nefit gebruiken een eigen modulerend protocol dat niet compatibel is met OpenTherm. Deze fabrikanten bieden dan eigen modulerende (slimme) thermostaten aan.

Heb je stads- of blokverwarming in combinatie met een centrale thermostaat, dan kun je die doorgaans vervangen door een slimme thermostaat waarbij de aan/uit-regeling wordt gebruikt. Gebruik je vloerverwarming, ga dan goed na of een slimme thermostaat echt veel meerwaarde biedt. Een vloerverwarming komt langzamer op temperatuur en kent doorgaans een lagere nachtverlaging dan met radiatoren. Op afstand bedienen is uiteraard handig, maar iets als geofencing heeft wellicht minder nut. Laat je hier dus goed over voorlichten.

Installatie

Zoneregeling

Qupit Anna

De Anna is bekend van de Nederlandse Energie Maatschappij waar je hem kunt huren, maar hij is ook los te koop zonder verdere kosten. De Anna sluit je via een ketelmodule aan, die ook de verbinding met je draadloze netwerk verzorgt. Voor Anna hoef je geen account aan te maken, je maakt in de app verbinding met een code die je op de ketelmodule vindt. De ronde thermostaat is vervaardigd uit wit kunststof met daaromheen een metalen ring, het scherm springt aan als je voor de thermostaat staat. De ring is verdeeld in drie gedeeltes die dienstdoen als aanraakgevoelige knoppen om de temperatuur te wijzigen en te schakelen tussen de diverse aanwezigheidstanden.

De Anna heeft een webinterface die lokaal op de keteladapter draait. Je kunt die alleen in je lokale netwerk bereiken via het ip-adres of hier. De app zit helder in elkaar, maar moet soms erg lang laden. Je kunt het klokprogramma zowel via de app als webinterface instellen. Anna leert van je gebruik, maar brengt niet op eigen houtje wijzigingen in het klokprogramma aan. Wijzigingen worden voorgesteld, waarna je ze zelf moet goedkeuren. Via de app en fysieke thermostaat kun je wisselen tussen statussen als thuis, nacht, weg, vakantie en vorstbeveiliging. Het klokprogramma heeft overigens voorrang en wordt gevolgd. Je kunt het klokprogramma via de app of fysieke thermostaat indien gewenst uitschakelen. Dankzij geofencing kan Anna automatisch schakelen tussen de statussen thuis en weg. Voor liefhebbers van statistieken valt de Anna op door zijn uitgebreide informatie. Zo kun je, wanneer je OpenTherm gebruikt, via de webinterface naast het temperatuurverloop bijvoorbeeld ook de gevraagde watertemperatuur en de gebruikte watertemperatuur terugzien.

©PXimport

Qupit Anna

Prijs
€ 247,-
Websitewww.getqupit.com8Score80

Netatmo Thermostaat

Netatmo’s thermostaat is gemaakt van een blokje plexiglas. De doorzichtige rand kun je dankzij meegeleverde stickers van een zelfgekozen kleuraccent voorzien. Het schermpje maakt gebruik van e-ink en toont je altijd de huidige en ingestelde temperatuur. Je kunt zelf kiezen of je de thermostaat horizontaal of verticaal wilt gebruiken. Het aansluiten is eenvoudig, want de thermostaat wordt direct met de draad op de ketel aangesloten. De Netatmo ondersteunt geen OpenTherm-regeling, maar is enkel geschikt voor aan/uit-regeling. De internetgateway maakt draadloos verbinding met de thermostaat en je wifi-netwerk. Je kunt de Netatmo-thermostaat ook draadloos gebruiken. Je sluit dan de internetgateway als ketelmodule op je cv-ketel aan. Voor de voeding worden er in alle gevallen drie AAA-batterijen in de thermostaat geplaatst.

Via de app of website kun je uiteraard de huidige temperatuur aanpassen. Verder is er een Afwezigheidsmodus, waarmee je het klokprogramma uitschakelt tot een zelf ingesteld tijdstip of onbeperkt. Voor het instellen van het klokprogramma kun je een wizard gebruiken die het klokprogramma instelt aan de hand van een aantal vragen over je leefpatroon. Standaard werkt het schema op basis van vier temperatuurstanden, waaraan je eventueel standen aan kunt toevoegen als je aan vier keuzes niet genoeg hebt. Je zet die als blokken in het schema. Via de webinterface werkt het instellen net iets handiger omdat je de begin- en eindtijden van een blok kunt verslepen. De Netatmo ondersteunt IFTTT en Apples HomeKit, waardoor je via Siri de temperatuur kunt regelen. De software is erg fraai. Heb je geen behoefte aan OpenTherm dan kun je gerust een halve ster optellen bij ons oordeel.

©PXimport

Netatmo Thermostaat

Prijs
€ 159,-
Websitewww.netatmo.com7Score70

Nest Learning Thermostat V3

De Nest Learning Thermostat V3 had bij de introductie in 2015 problemen met de OpenTherm-implementatie, maar inmiddels werkt alles zoals verwacht. De Nest gebruikt een ketelmodule die de ketel aanstuurt en de thermostaat van voeding voorziet. De fraai vormgegeven Nest-thermostaat is beschikbaar in zilver, zwart, wit en koper en valt op door zijn handige bediening: het draaien van de ring naar links of rechts verandert direct de temperatuur. Het scherm springt aan als er beweging wordt gedetecteerd. Behalve de temperatuur, kun je er ook voor kiezen om bij beweging een klokje of weersvoorspelling te tonen. Het oproepen van het menu doe je door de thermostaat in te drukken.

Het klokprogramma kun je instellen via de thermostaat, app of webinterface. Onderscheidend is dat de Nest zichzelf programmeert op basis van je handmatige aanpassingen en aanwezigheid. In de praktijk is dat niet altijd handig. Je kunt het automatisch programmeren gelukkig uitschakelen en het klokprogramma geheel zelf instellen. Nest gebruikt een sensor en geofencing om te bepalen of er iemand thuis is. Je kunt beide vormen van aanwezigheidsdetectie uitschakelen. Ben je thuis, dan volgt Nest het klokprogramma, en anders wordt de temperatuur verlaagd. De app en webinterface ogen fraai en zitten goed in elkaar met één uitzondering. Je kunt namelijk op het hoofdscherm van de Nest-app handmatig aangeven dat je niet thuis bent, waarna lagere eco-temperatuur actief wordt. Het klokprogramma wordt dan nog wel gevolgd. Via de fysieke thermostaat of dieper in de app kun je ook handmatig kiezen voor de eco-temperatuur, op deze manier wordt het klokprogramma níet meer gevolgd. Verwarrend is dat je het verschil tussen beide vormen van eco-temperatuur niet kunt zien.

©PXimport

Nest Learning Thermostat V3

Prijs
€ 249,-
Websitewww.nest.com8Score80

Honeywell Lyric T6

De Honeywell Lyric T6 is te koop in een bedrade en draadloze variant, wij hebben de bedrade versie getest. Voor het aansluiten werkt de T6 met een ketelmodule. Het uiterlijk van de Lyric T6 is niet heel spannend. Het vierkante doosje is aan de zijkant donkergrijs en aan de voorkant zwart. Standaard wordt de temperatuur getoond, de overige bedieningselementen verschijnen na aanraking. Tijdens de configuratie biedt de Lyric T6 een wifi-netwerk aan. Door hier verbinding mee te maken, kun je via de app het apparaat instellen.

Je kunt de Lyric op twee manieren ‘programmeren’. Via een traditioneel klokprogramma of via geofencing waarbij de locatie van je smartphone de temperatuur bepaalt. Programmeren werkt op basis van blokken waarin je de temperatuur kunt instellen. Behalve via de app kun je het programma ook enigszins omslachtig via de muurthermostaat zelf programmeren. Een webinterface is er niet. Kies je voor geofencing, dan wordt een eenvoudiger klokprogramma actief dat bestaat uit een nachtverlaging voor als je slaapt en temperaturen voor thuis en niet thuis. Een extra handigheidje is de vakantie-instelling, waarmee je de thermostaat gedurende een periode op een temperatuur vastzet. Deze mogelijkheid zal vooral van pas komen wanneer je het klokprogramma gebruikt, maar ook voor geofencers is het wellicht een geruststellende gedachte dat de verwarming op één temperatuur vaststaat. De Lyric T6 is compatibel met IFTTT en Apples HomeKit, waardoor je de temperatuur via Siri kunt bedienen.

©PXimport

Honeywell Lyric T6

Prijs
€ 149,-
Websitewww.kijkvoelbeleef.nl8Score80

tado° slimme thermostaat

Tado heeft voor de installatie een wizard die je stap voor stap begeleidt. Je sluit de thermostaat direct aan op je cv-ketel, waarbij drie AAA-batterijen de thermostaat van energie voorzien. Op je router sluit je een compacte bridge aan die je tijdens de installatieprocedure koppelt met de thermostaat. Op de Tado wordt normaal gesproken geen informatie getoond. Door op een knop te drukken wordt het scherm actief en kun handmatig de temperatuur of de temperatuur van het tapwater wijzigen. Dit werkt wel wat verwarrend, de bedieningsknoppen verschijnen niet direct. Tado is ontworpen met de gedachte dat je de temperatuur zelf nooit hoeft in te stellen. Ben je thuis, dan is het automatisch warm en ben je weg, dan wordt de temperatuur verlaagd en het klokprogramma gepauzeerd. Om dit mogelijk te maken vertrouwt Tado op een goed uitgewerkte geofencing.

Overigens kiest Tado zelf een variabele afwezigheidstemperatuur, maar je kunt wel een zelfgekozen minimum instellen. Zodra je richting huis gaat, zal de temperatuur weer verhoogd worden en wordt het klokprogramma actief. Je kunt aangeven hoe comfortabel dit – alvast voorverwarmen terwijl je naar huis gaat – moet gebeuren. Ben je thuis, dan wordt het klokprogramma gevolgd. Het programmeren van het klokprogramma werkt op basis van blokken, waarbij je een temperatuur plus de begin- en eindtijd instelt. Via de webinterface werkt programmeren eenvoudiger dan in de app, omdat je dan de begin- en eindtijden kunt verslepen. Handig is dat je in een schakelblok kunt aangeven dat de geofencing voor dat schakelblok genegeerd moet worden. Je kunt de geofencing ook geheel uitschakelen, maar het is de goed uitgewerkte geofencing die de Tado juist zijn meerwaarde geeft. Naast de huidige V3 is ook V2 zonder HomeKit nog te koop voor een lagere prijs.

©PXimport

tado° slimme thermostaat

Prijs
€ 249,-
Websitewww.tado.com9Score90

Itho Daalderop SpIDer Connect

Het installeren van de Spider-thermostaat is eenvoudig, er wordt enkel een draadje verlangd van de thermostaat naar de cv-ketel. Op je router en indien aanwezig slimme meter sluit je de gateway aan. Het koppelen van de thermostaat gaat via de website, lees wel even goed in de handleiding wat er precies moet gebeuren. De Spider heeft een vierkante witte behuizing voorzien van een zwarte voorkant. Om het scherm op te laten lichten, druk je op het Itho Daalderop-logo. Via de muurthermostaat kun je handmatige wijzigingen doorvoeren en het klokprogramma uitschakelen.

Het klokprogramma stel je in via de website en werkt op basis van vijf verschillende temperaturen die je als schakelmomenten naar het programma sleept. De Spider ondersteunt geen zelflerende aanwarming en begint altijd pas met opwarmen op het ingestelde schakelmoment. Wil je om zeven uur ’s ochtends een warm huis, dan moet je dus het klokprogramma zelf op bijvoorbeeld half zeven instellen. Via de app kun je het klokprogramma niet programmeren. Wel kun je het klokprogramma uitschakelen of de huidige dag eenmalig aanpassen. Itho Daalderop biedt met Mijn IthoDaalderop wel een tweede app waarmee je de webinterface opent en zo wél toegang hebt tot het klokprogramma.

Als de Spider verbonden is met je slimme meter, kun je in grafieken naast het temperatuurverloop ook het energie- en gasverbruik terugzien. Helaas wordt het live-energieverbruik niet getoond en kun je alleen het verbruik van de voorgaande dagen terugkijken. Spider Connect is geschikt voor zoneregeling. Een set van de Spider met vier additionele knoppen kost op het moment van schrijven 486 euro. Daarnaast kun je slimme stekkers koppelen en programmeren en functioneert Spider in combinatie met een geschikt ventilatiesysteem van Itho Daalderop ook als programmeerbare controller. Itho Daalderop breidt Spider binnenkort uit met beveiligingsaccessoires als een rookmelder, CO-melder, bewegingsmelder en deur/raam-contacten.

©CIDimport

Itho Daalderop SpIDer Connect

Prijs
€ 299,-
Websitewww.ithodaalderop.nl7Score70

Nefit ModuLine Easy

De Nefit Easy is een langwerpige thermostaat waarvan de voorkant bestaat uit een glasplaatje. Ga je voor de Easy staan, dan licht het ronde aanraakschermpje op en kun je handmatig de temperatuur instellen en het klokprogramma in- of uitschakelen. De Nefit Easy ‘spreekt’ normaal gesproken Nefits eigen modulerende protocol. Via een optionele EasyControl-adapter (circa 35 euro) wordt de Easy geschikt voor aan/uit- en OpenTherm-regeling. Voor Nefit-bezitters is de Easy dus een stuk aantrekkelijker geprijsd. De adapter sluit je net als een ketelmodule aan tussen de cv-ketel en de thermostaat en verzorgt de voeding naar de thermostaat. De Easy is via wifi verbonden met je thuisnetwerk. Om deze verbinding tot stand te brengen, dien je het wachtwoord in te voeren op het kleine aanraakscherm via een onscreen-toetsenbord. Dit is zeker bij een lang wachtwoord even prutsen.

Het programmeren van het klokprogramma doe je via de app en is gebaseerd op zes instelbare temperaturen. Wat dieper in de app vind je als aanvulling op het klokprogramma de vakantiefunctie, waarmee je kunt aangeven dat je tot een bepaalde datum op vakantie bent. Ook handig is dat je per feestdag kunt kiezen of deze als zondag behandeld moeten worden. Verwarrend is dat al deze programmeeropties (klokprogramma, vakantiefunctie en feestdagenfunctie) op een ander tabblad in de interface staan. De Easy ondersteunt naast het traditionele klokprogramma ook geofencing. Hierbij worden een aanwezigheids- en afwezigheidstemperatuur gebruikt. Daarnaast kun je aangeven wanneer je gaat slapen. Je krijgt dus geen volledig klokprogramma in combinatie met geofencing. Ondanks de OpenTherm-adapter is de Nefit duidelijk ontworpen voor Nefit-ketels. Zo heeft de app een apart tabblad voor het gasverbruik, maar dat werkt enkel in combinatie met Nefit-ketels.

©PXimport

Nefit ModuLine Easy

Prijs
€ 199,-
Websitewww.nefit.nl7Score70

ThermoSmart V3

voorgangers, al is nu ook de rand wit en is de voorkant van gehard glas in plaats van kunststof. Met statisch folie kun je een eigen ontwerp maken, een code voor een gratis exemplaar wordt meegeleverd. Nog steeds toont de voorkant in oranje cijfers de huidige temperatuur en als alternatief kun je niets of de tijd tonen. Voor het aansluiten gebruik je een ketelmodule. Om hem te installeren, maak je via wifi verbinding met de ThermoSmart, waarna je het wachtwoord van je draadloze netwerk opgeeft.

Na aanraking van de thermostaat verschijnen de bedieningselementen waarmee je de temperatuur kunt wijzigen en het klokprogramma kunt pauzeren. Het klokprogramma programmeer je via de website en werkt op basis van vier zelf te bepalen standaardtemperaturen die je als blokken in het weekschema sleept. Handig is de functie Agenda waarmee je per kalenderdag een afwijkend programma kunt instellen. Via de smartphone-app kun je het normale klokprogramma niet instellen, maar je kunt de Agenda wel instellen. Net als de fysieke thermostaat biedt de app een pauzetoets. Hiermee schakel je het klokprogramma uit en wordt de temperatuur verlaagd tot de basistemperatuur. Let erop dat die basistemperatuur standaard op 5 graden staat ingesteld, het is wat ons betreft handiger om die op bijvoorbeeld 16 graden te zetten. De ThermoSmart V3 ondersteunt geofencing, waarmee de temperatuur automatisch op de pauzestand gezet wordt als je de ingestelde regio verlaat. ThermoSmart valt op door zijn koppelingen, naast IFTTT wordt bijvoorbeeld ook Domoticz officieel ondersteund. Een extra interessante koppeling is die met een slimme meter. Je kunt ThermoSmart toestemming geven de informatie uit je slimme meter uit te lezen waarna deze informatie gebruikt wordt voor een uitgebreid energierapport. Via de slimme meter is het totale gasverbruik bekend terwijl via OpenTherm het gasverbruik van de verwarmingsketel bekend is. Hierdoor kan er een onderscheid gemaakt worden in gasverbruik tussen verwarming, warm water en overig gasverbruik waarbij overig doorgaans koken is. De uitgebreide energierapporten zijn enkel mogelijk in combinatie met een slimme meter en een OpenTherm cv-ketel.

©PXimport

ThermoSmart V3

Prijs
€ 229,-
Websitewww.thermosmart.nl8Score80

Eneco Toon

Met een afmeting van 19 bij 12 cm is de Toon een enorme thermostaat. Toon heeft dan ook een 7inch-aanraakscherm waarop informatie als je energieverbruik, het weerbericht en uiteraard de temperatuur getoond wordt. Toon werkt net als de meeste andere slimme thermostaten met een ketelmodule die de Toon van energie voorziet. Daarnaast krijg je een module voor in de meterkast die je aansluit op je slimme meter of via meegeleverde sensoren op oudere niet slimme energiemeters. Hierdoor kun je met Toon je huidige en historische energieverbruik zien. Bij aankoop van Toon krijg je de installatie door een monteur er overigens bij.

We hebben Toon getest met softwareversie 4.8 en die zit goed in elkaar. De snelheid is prima en het uiterlijk oogt fris. Je kunt rookmelders, slimme stekkers en hue-verlichting koppelen en bedienen via de app. Helaas kun je de stekkers en lampen niet programmeren. De app is sinds onze vorige test verbeterd en bevat nu de mogelijkheid om het klokprogramma in te stellen. Daar staat tegenover dat de webinterface niet langer wordt aangeboden. Een groot verschil met de overige thermostaten in dit artikel is dat je voor Toon een maandelijkse bijdrage betaalt van 4,50 euro. Deze bijdrage geldt voor zowel klanten va Eneco als klanten van andere energiemaatschappijen. Zeg je het abonnement op, dan kan de app niet langer met de Toon communiceren en functioneert Toon als een traditionele klokthermostaat waarop je wel het live-energieverbruik kunt zien. Ook andere extra’s waar je eigenlijk de app niet voor nodig hebt (zoals weersinformatie, het koppelen van Hue-verlichting of slimme Z-Wave-stekkers of rookmelders) werkt niet zonder abonnement. Dat is op zijn zachts gezegd nogal jammer als je daar in geïnvesteerd hebt. Je ziet alle verschillen hier.

©PXimport

Eneco Toon

Prijs
€ 275,- (of goedkoper bij Eneco-energiecontract)
Abonnement
€ 4,50 per maand
Websitewww.toon.nl6Score60

Conclusie

Alle geteste slimme thermostaten zijn van een klokprogramma te voorzien, waarbij je aanpassingen eenvoudig kunt doorvoeren. Uiteraard hebben ook alle slimme thermostaten een app waarmee je de temperatuur onderweg kunt wijzigen. Geofencing kan een handige mogelijkheid zijn en wordt ondersteunt door Nest, Tado, Honeywell, Anna, ThermoSmart en Nefit. Van deze thermostaten heeft Tado de best uitgewerkte geofencingmogelijkheid, waarbij je er via het klokprogramma voor kunt kiezen om geofencing op bepaalde tijden te negeren. De app en webinterface werken daarbij handig, waarmee de Tado onze favoriet is en van ons het keurmerk Best getest krijgt. Stel je prijs op de wandbediening, dan valst Nest positief op: door te draaien wijzig je direct de temperaratuur. Wil je niet zo veel uitgeven, dan is de Honeywell Lyric T6 een interessante keuze. De Lyric is geschikt voor zowel aan/uit- als OpenTherm-regeling, heeft een prima app en ondersteunt indien gewenst geofencing. Die krijgt dus onze Redactietip. Ook de Netamo Thermostaat is betaalbaar en heeft een prima app en webinterface. Helaas ondersteunt hij enkel aan/uit-regeling waardoor hij voor een moderne cv-ketel niet de optimale keuze is. Netatmo’s software is echter prima voor elkaar, dus hopelijk volgt een OpenTherm-variant nog. Wil je (op termijn) zoneregeling waarmee je de temperatuur per kamer kunt instellen, dan kun je wat betreft de geteste thermostaten terecht bij Itho Daalderop, Tado of Netatmo.

Hieronder vind je een tabel met alle testresultaten (.pdf).

©PXimport

Het langverwachte vijfde seizoen van sciencefictionserie For All Mankind begint op 27 maart op Apple TV.

Dat heeft Apple aangekondigd. Daarbij werd de eerste trailer uitgebracht, die hieronder kan worden bekeken. Elke week zal er een nieuwe aflevering online komen te staan, met de seizoensfinale die op 29 mei wordt uitgezonden. De eerste vier seizoenen zijn nu op Apple TV te zien.

Alternatieve geschiedenis

De serie For All Mankind schetst een alternatieve geschiedenis waarbij de Sovjet-Unie de eerste man op de maan weet te krijgen. Daardoor verandert de loop van de geschiedenis - vooral met betrekking tot ruimtevaart - enorm.

In de serie zien we bijvoorbeeld dat de Koude Oorlog ook deels op de maan wordt uitgevochten, en de mensheid bouwt zelfs een basis op Mars op. Elk seizoen speelt zich daarbij af in een ander decennium.

Ook in het vijfde seizoen wordt er een flinke tijdsprong gemaakt, waarbij te zien is hoe Happy Valley - de nederzetting op Mars - uitgebouwd is. Ondertussen lopen de spanningen tussen de Mars-kolonisten en de overheden op aarde op.

Spin-off in ontwikkeling

Overigens werkt Apple ook aan een spin-off serie op For All Mankind, genaamd Star City. Deze zal zich afspelen in het Russische kosmonautentrainingscentrum. Details over deze spin-off serie zijn er nog niet. Fans kunnen zich ondertussen in ieder geval opmaken voor het vijfde seizoen van de hoofdserie.

Het was de grote verrassing van The Game Awards in 2024: CD Projekt Red keert na Cyberpunk 2077 terug naar de Witcher-franchise met een vierde deel. Als vervolg op het grandioze The Witcher 3: Wild Hunt heeft de ontwikkelaar grote - en eigen - schoenen te vullen, dus de ontwikkeling kan nog wel even duren. In dit artikel houden we je op de hoogte over alles rondom The Witcher 4.

Dit overzicht is bijgewerkt op 19 januari .

Releasedatum en platforms

CD Projekt Red heeft nog geen releasedatum voor The Witcher 4 bekendgemaakt, al is er reden om te geloven dat het spel in 2027 of later in de winkels moet liggen.

Tijdens de aankondiging op The Game Awards werd al bekendgemaakt dat de game 'in 2026 of later' zou uitkomen, en bij het onthullen van de fiscale cijfers in 2025 heeft CDPR definitief wereldkundig gemaakt dat The Witcher 4 niet in 2026 uitkomt. Volgens Chief Financial Officer Piotr Nielubowicz is de game in het najaar van 2024 volledig in productie gegaan.

Daarentegen nam Eurogamer in 2024 - voor de onthulling van het spel - een uitgebreid interview af met verschillende ontwikkelaars bij CDPR, waarin onder andere duidelijk werd dat het bedrijf probeert hun nieuwe games binnen twee jaar na onthulling uit te brengen. In het geval van The Witcher 4 zou deze regel een release in december 2026 betekenen, maar het lijkt er dus eerder op dat we de game later in 2027 in handen krijgen.

Cyberpunk 2077-launch zorgde voor verandering

CD Projekt Red heeft in een interview met Digital Foundry aangegeven dat de consoleversies van The Witcher 4 leidend zijn bij de ontwikkeling. De game moet op 60 fps draaien op de PlayStation 5 en Xbox Series X en S. Het is een verandering voor de ontwikkelaar, die zijn games normaliter ontwikkelt met voornamelijk een pc-publiek in het achterhoofd. De aanname is dat dit besluit is voortgekomen uit de desastreuze launch van Cyberpunk 2077, waarbij de game voor velen bijna onspeelbaar was op consoles en zelfs pc-spelers problemen ervoeren.

CDPR is zich ervan bewust dat deze problemen nog in het achterhoofd van spelers hangen, en zegt alles op alles te zetten om te zorgen dat dit niet nog een keer gebeurt. Dat lieten de regisseur van The Witcher 4, Sebastian Kalemba, en executive producer Małgorzata Mitręga weten aan IGN. "Allereerst: let it cook," zegt Kalemba, doelend op het niet overhaast uitbrengen van de game. "Ten tweede is de manier waarop we games produceren inmiddels veranderd, op een erg goede manier. We definiëren heel bewust de verschillende stadia van ontwikkeling. Zo zorgen we dat de fundering eerst in orde is."

Dat leidt volgens Kalemba nu al tot merkbare verbeteringen ten opzichte van de Cyberpunk 2077-ontwikkeling: "Het helpt ons met het feit dat alles dat we creëren enorm goed samenhangt met de rest van het spel. Daardoor hebben we het gevoel dat we meer controle hebben over een enorm complexe omgeving. En het geeft iedereen ook meer zelfvertrouwen over de gameontwikkeling op een dagelijkse basis."

Verhaal en de wereld van The Witcher 4

Op het moment is er nog zeer weinig bekend over het verhaal van de nieuwe game, maar we weten wel dat we in dit deel Ciri - ofwel Cirilla Fiona Elen Riannon - onder de knoppen krijgen. In The Witcher 3: Wild Hunt was Geralt of Rivia het hoofdpersonage, al waren er ook secties waarin Ciri speelbaar was. In dit nieuwe deel is de 'Child of the Elder Blood' daarentegen de hoofdpersoon, al heeft ze een nieuwe stemactrice. Ciri werd in de vorige game namelijk ingesproken door Jo Wyatt, maar in dit nieuwe deel neemt Ciara Berkeley de rol op zich.

Ciri is een ontzettend belangrijk personage in de Witcher-reeks. Naast dat ze de prinses van het koninkrijk Cintra is, beschikt ze ook over magische krachten dankzij het zogenaamde 'Elder Blood' dat door haar aderen pompt. De boekenreeks waarin de Witcher-franchise is ontstaan toont in detail hoe de band tussen Geralt en Ciri ontstaat en evolueert, terwijl het jonge meisje continu achterna wordt gezeten door krijgers, tovenaars en een keizer. In The Witcher 3: Wild Hunt speelt ze ook een grote rol, omdat de Wild Hunt uit de titel – een bovennatuurlijke groep krijgers – achter haar aan zit.

De implicatie van The Witcher 4 is vrij duidelijk: Ciri is in een Witcher. De onthullingstrailer laat vrij 'standaard' bezigheden voor de monsterjagers zien, waarin Ciri op een monster jaagt en juist mensen haar verraden. Hoewel specifieke details rondom het verhaal ontbreken, kunnen we vanuit de beelden wel het een en ander opmaken over de nieuwe status quo.

Verschillende eindes van The Witcher 3 en magische krachten

Dat Ciri een Witcher is, is bijvoorbeeld opvallend. Er zijn verschillende scenario's mogelijk in The Witcher 3: Wild Hunt op basis van de keuzes die je maakt, waaronder één waar Ciri inderdaad door het leven gaat als een monsterjager. Ook is het mogelijk dat ze de koningin van Nilfgaard wordt, of ze kan op pad gaan met de Wild Hunt. Volgens regisseur Sebastian Kalemba moet geen van deze eindes botsen met het verhaal in The Witcher 4, dus het maakt niet uit welk einde je in jouw playthrough hebt behaald.

Desalniettemin zijn de magische krachten die Ciri gebruikt in de eerste trailer opvallend. Witchers beschikken weliswaar over een sterker metabolisme, snellere reflexen en een paar simpele magische spreuken - in de vorm van Signs - maar Ciri lijkt nóg sterkere magie te hebben. In The Witcher 3 had zij al magische krachten, maar dat was nog voordat Ciri een volwaardige Witcher was. Volgens executive producer Małgorzata Mitręga gaat het spel uiteindelijk duidelijkheid scheppen over haar krachten.

School of the Lynx

In de Witcher-games is er sprake van verschillende 'scholen' waar de monsterjagers worden opgeleid en muteren. Zo valt Geralt of Rivia bijvoorbeeld onder de Wolf-school, maar zijn er ook Witchers uit de Cat-, Bear- en Griffin-school te vinden. In The Witcher 4 wordt hier een nieuwe school aan toegevoegd: de School of the Lynx. In de beelden is namelijk te zien dat Ciri een Witcher-medaillon van een Lynx draagt, wat herbevestigd wordt in de CD Projekt Red Store, waar de Lynx-ketting te koop is. Hoe deze school is ontstaan is niet duidelijk, maar het is mogelijk dat Ciri hem zelf heeft opgericht.

Nieuwe regio en grootte van de spelwereld

Ook is inmiddels bekend dat je in The Witcher 4 de regio Kovir kunt verkennen. Een Unreal Engine 5-techdemo laat deze locatie uit de Witcher-boeken namelijk zien. Het is voor het eerst dat we in een Witcher-game deze locatie kunnen bezoeken. Kovir is een bergachtig gebied dat hier en daar voorkomt in de Witcher-boeken, en bekendstaat om glashandel. Uit de demo blijkt dat er daarbij ook een heus smokkelwereldje in de regio schuilt, en dat er monsters zoals manticores ronddwalen. Genoeg voor een Witcher om de tanden in te zetten, dus.

Diezelfde techdemo onthult ook dat Ciri beschikt over een paard om mee rond te rijden, Kelpie genaamd. Je gaat het paard ook nodig hebben, aangezien de game minstens net zo groot wordt als The Witcher 3: Wild Hunt - een game die al honderd uur aan content biedt voor spelers die alles willen voltooien. Zowel qua oppervlakte en hoeveelheid quests moet dit nieuwe deel vergelijkbaar zijn met diens voorganger. Maar CDPR heeft ook ambitie, zo vertelde Sebastian Kalemba in een interview met SkillUp.

"De kaart is vergelijkbaar qua grootte, net als de hoeveelheid missies. Nogmaals: het spel wordt groot. Maar we hebben ook veel ambitie, dus het allerbelangrijkste is dat we een enorm boeiende ervaring willen leveren. Kwaliteit boven kwantiteit. Maar we kunnen beloven dat dit spel behoorlijk groot wordt. Het wordt groot vergeleken met al het andere wat we tot nu toe hebben gedaan."

Eerder vertelden andere ontwikkelaars bij CD Projekt Red echter dat The Witcher 4 'groter en beter' moet worden dan hun vorige werk, al is het ook mogelijk dat daarmee niet de fysieke grootte van de kaart wordt bedoeld. De studio lijkt namelijk ook sterk in te zetten op immersie en de geloofwaardigheid van de wereld, blijkt uit een interview met Gamertag Radio.

"We hebben de regel om elke NPC (in The Witcher 4) eruit te laten zien alsof ze een leven hebben, met een eigen verhaal." Volgens Kalemba wordt dit ondersteund door het verhaal in de onthullingstrailer, waarin inwoners van een dorp geloven dat er een god in het bos woont. Eigenlijk is dit een monster, waar de dorpelingen al jaren jonge meisjes aan offeren.

"We willen de kwaliteit van NPC's echt zoveel mogelijk vooruit stuwen. Hun uiterlijk, hun gedrag, de gezichtsanimaties. We willen er een nog meeslependere ervaring van maken dan wat we gewend zijn. We willen grenzen verleggen."

Waar is Geralt?

Het einde van The Witcher 3: Blood and Wine - de tweede uitbreiding van het spel - deed een aardige strik om het verhaal van Geralt of Rivia, dus dat we in dit nieuwe deel als Ciri spelen is weinig verrassend. Maar Geralt is voor velen toch synoniem aan de Witcher-reeks, en er zijn dus veel vragen rondom zijn aanwezigheid in The Witcher 4. CDPR heeft in ieder geval aangegeven dat de White Wolf een rol speelt in de nieuwe game, wat ook al te herleiden was uit de aankondiging op The Game Awards, waar de trailer werd opgevolgd door stemacteur Dough Cockle die zegt: "Tijd voor een nieuwe saga. Zie je op het Pad". Wat Geralts rol in de game precies gaat worden, is vooralsnog onbekend.

Gameplay in The Witcher 4

Over de gameplay van The Witcher 4 is momenteel nog weinig te zeggen. De onthullingstrailer was een geregisseerd filmpje, en hoewel CD Projekt Red samen met Epic Games een Unreal Engine 5-techdemo heeft uitgebracht, representeren die beelden niet het eindproduct - daarover later meer.

In ieder geval is duidelijk dat The Witcher 4 net als zijn voorganger een openwereld-RPG wordt, waarin verschillende quests te ondernemen zijn. Daaronder valt onder andere het jagen op en verslaan van monsters en menselijke vijanden, terwijl spelers keuzes maken die de voortgang van die quests en de overkoepelende verhaallijn beïnvloeden.

Ciri als Witcher

Wat gameplay betreft moet The Witcher 4 spelers meer vrijheid geven, zoals Cyberpunk 2077 toegang geeft tot uiteenlopende builds. Hoewel je in The Witcher 3 vooral met een zwaard wappert, is dit verder in te vullen door onder andere te focussen op het gebruik van signs (magische vaardigheden), alchemie voor extra status-effecten of speciale aanvallen. Het zal ons benieuwen hoe dit systeem er voor Ciri uit gaat zien.

Verhaalsgewijs biedt de verandering naar Ciri als hoofdpersonage ook mogelijkheden, zo geeft de regisseur van het spel aan. Spelers krijgen zo meer controle over hoe zij haar willen definiëren, gezien ze ook een stuk jonger is dan Geralt. "Ze staat op het punt de Witcher te worden. (...) Ze gaat op haar eigen manier om met monsters, missies en avonturen. Het geeft ons ook meer ruimte om andere verhalen te vertellen."

Daarbij hoort volgens Kalemba ook de mogelijkheid om betekenisvolle (romantische) relaties op te bouwen met personages in het spel, net zoals dat in The Witcher 3 bijvoorbeeld kon met tovenaressen Yennefer of Vengerberg en Triss Merigold.

"Het maakt onderdeel uit van hoe we spellen ontwikkelen. Het maakt ook onderdeel uit van de menselijke natuur. Het is doodnormaal. Zonder dat zouden we niet het volledige verhaal kunnen vertellen. We willen er veel tijd aan besteden en het enorm boeiend en erg betekenisvol maken. Het wordt geen romantiek alleen maar om romantiek in de game te hebben. Daar doen we niet aan bij CD Projekt Red."

Unreal Engine 5

Met de aankondiging van The Witcher 4 werd ook bekendgemaakt dat de ontwikkeling van het spel niet met de in-house RED Engine van CD Projekt Red gebeurt. In plaats daarvan gebruikt de studio nu Unreal Engine 5, waarvan de technische capaciteiten getoond werden met de eerder getoonde techdemo.

De beelden zijn dus niet representatief van hoe het spel er uiteindelijk uit gaat zien en hoe het speelt, maar moeten een indruk geven van wat er mogelijk is met de technologie. Een woordvoerder van CDPR zei er het volgende over:

"Het is belangrijk om in het achterhoofd te houden dat deze techdemo niet bedoeld is als representatie van The Witcher 4 - het is een tentoonstelling van de gereedschappen die we samen met Epic Games ontwikkelen. Dat betekent dat specifieke graphics, zoals de modellen van personages en omgevingen, anders kunnen zijn in The Witcher 4."

In ieder geval representeert de tech demo de kwaliteit waar CDPR op mikt, al is het nog te vroeg om te zeggen welke hardwarespecificaties hiervoor nodig zijn.

Levendige spelwereld

Naast het feit dat de Unreal-demo er bloedmooi uitziet, wordt er veel aandacht besteed aan het natuurlijke gedrag van de NPC's, wat aansluit bij wat de ontwikkelaar vertelde over immersie. Zoals je bij het stuk over het verhaal en de wereld hierboven al kon lezen zei de regisseur van het spel: "We willen de kwaliteit van NPC's echt zoveel mogelijk vooruit stuwen. Hun uiterlijk, hun gedrag, de gezichtsanimaties. We willen er een nog meeslependere ervaring van maken dan wat we gewend zijn. We willen grenzen verleggen."

Het begin van een trilogie

CD Projekt Red kondigde in 2022 aan dat The Witcher 4 (dat in 2022 alleen nog bekendstond als Project Polaris) het begin vormt van een nieuwe Witcher-trilogie. Verdere informatie over de invulling van deze trilogie is er niet, maar de eerste game is dan ook nog altijd niet uitgekomen.

Meer Witcher-games

Met die aankondiging van een trilogie bracht CDPR ook direct naar buiten dat er aan meer projecten werd gewerkt. Naast het vervolg op Cyberpunk 2077 - werknaam Orion - onthulde het bedrijf twee Witcher-titels. Helaas is één daarvan inmiddels geannuleerd: Drake Hollow-ontwikkelaar The Molasses Flood werkte aan een Witcher-game met multiplayer-elementen, maar die gaat het daglicht helaas niet zien.

Dan is er wel nog Project Canis Majoris, wat een remake is van het eerste Witcher-spel. De ontwikkeling daarvan wordt uitgevoerd door Fool's Theory, bekend van hun gameThe Thaumaturge en als ondersteunende studio voor onder andere Baldur’s Gate 3. De status van dit project is onbekend, maar er gaan geruchten dat de ontwikkelaar de laatste jaren de focus heeft verschoven naar een nieuwe uitbreiding voor The Witcher 3: Wild Hunt.

Het Poolse platform Strefa Inwestorów heeft namelijk van een aantal bronnen vernomen dat het bedrijf werkt aan een nieuwe DLC om de 'marketing' voor The Witcher 4 af te trappen en de tijdsperiode tussen de games te overbruggen. Het is dus mogelijk dat we in de uitbreiding dus ook als Ciri spelen, gezien het verhaal van Geralt volgens velen prachtig werd afgesloten in Blood and Wine - de tweede uitbreiding van The Witcher 3.

Borys Nieśpielak, een van de mensen die dit gerucht in de wereld heeft geholpen, had een maand later contact met Eurogamer. Hij vertelde nog altijd achter het gerucht te staan, en verwijst naar een specifieke zin van de ceo van CD Projekt Red bij het bekendmaken van de kwartaalcijfers:

"Gezien de huidige geboekte progressie is er een mogelijkheid dat nieuwe content waar recentelijk naar gehint is komend jaar uitkomt en een impact heeft op onze financiële resultaten."

Het klinkt absurd: een nieuwe The Witcher 3-uitbreiding, elf jaar na release. Neem dit gerucht dus uiteraard met een korreltje zout, ook al kunnen we het niet geheel negeren.

Meer van The Witcher

Met de gigantische populariteit van de Witcher-games weten nieuwkomers of minder ingelezen fans soms niet dat de franchise veel verder gaat dan steengoede RPG's. Hieronder vind je een paar tips om je verder te verdiepen in de wereld van The Witcher.

De boeken en comics

Net als veel welbekende fantasy-epieken ligt de oorsprong van The Witcher in boeken, en dan zowel in de korte verhalen en romans van Poolse schrijver Andrzej Sapkowski. Zijn saga neemt zes romans en twee bundels met korte verhalen in beslag waarvan die bundels zich voor het grote overkoepelende verhaal van de overige boeken afspelen. De volgorde van de boeken is als volgt:

-       The Witcher: Crossroads of Ravens

-       The Witcher: The Last Wish

-       The Witcher: Sword of Destiny

-       The Witcher: The Blood of Elves

-       The Witcher: Time of Contempt

-       The Witcher: Baptism of Fire

-       The Witcher: The Tower of the Swallows

-       The Witcher: The Lady of the Lake

-       The Witcher: Season of Storms

Het laatste boek in bovenstaande lijst, Season of Storms, is overigens een roman die zich afspeelt tussen de korte verhalen in The Last Wish, maar daarna pas uitkwam. Daarbij heeft Sapkowski in 2025 een nieuwe Witcher-roman uitgebracht: Crossroads of Ravens. Dit verhaal volgt een jonge Geralt of Rivia, die pas net zijn opleiding als Witcher heeft voltooid en vrij naïef de wijde wereld ingaat.

Daarbij heeft uitgever Dark Horse een fikse collectie Witcher-comics uitgebracht, waaronder ook adaptaties van Andrzej Sapkowski's korte verhalen. Sommige comics vertellen daarbij unieke verhalen met Geralt of andere - nieuwe - personages. The Witcher: Ronin heeft sterke Oosterse invloeden, en een verhaal als The Witcher: The Bear and the Butterflyvertelt een klassiek Witcher-verhaal waarin Geralt in een dorpje onderzoek doet naar een monster.

Overigens maakt CD Projekt Red met zijn games geen adaptaties van Sapkowski's verhalen. De games spelen zich in principe af na de gebeurtenissen van de boeken , maar Sapkowski hoeft het verhaal van de studio ook niet in acht te nemen als hij eventueel een boek in dat tijdperk wil schrijven.

The Witcher op Netflix

We gingen er met relatief goede moed in, maar het tijdperk van The Witcher op Netflix ging vrij snel bergafwaarts. In 2019 kwam het eerste seizoen van de serie uit, met Superman-acteur Henry Cavill als Geralt of Rivia. Dat seizoen was een adaptatie van verschillende gebeurtenissen in The Last Wish en Sword of Destiny, en werd ondanks wat klachten over Geralts karakterisatie en verwarring door het continu springen tussen tijdlijnen redelijk goed ontvangen.

In de seizoenen die daarop volgden steeg de onvrede met de serie en de karakterisatie van Geralt, die in de serie veel meer stoïcijns is dan in het bronmateriaal. Ook werden sleutelmomenten uit de romans maar losjes of helemaal niet overgeheveld naar de serie, wat bij fans in het verkeerde keelgat schoot. Na het derde seizoen werd bekendgemaakt dat in de laatste twee seizoenen van de serie Cavill niet langer zou doorgaan als Geralt. In seizoen 4 en 5 wordt de monsterjager nu dus gespeeld door Liam Hemsworth. Het laatste seizoen van The Witcher moet ergens in 2026 uitkomen.

Daarbij heeft Netflix twee geanimeerde films geproduceerd die zich in de wereld van The Witcher afspelen. Allereerst The Witcher: Nightmare of the Wolf, die het verhaal van de Witcher Vesemir vertelt, en onthult waarom er nog maar weinig Witchers over zijn op het Continent. Later kwam ook The Witcher: Sirens of the Deep uit, een adaptatie van het verhaal A Little Sacrifice uit The Sword of Destiny. De troubadour Jaskier en Geralt hebben daarin geen cent te makken, maar raken verwikkeld in een conflict tussen mensen en Meermensen met een Little Mermaid-sausje. Ook leuk: Geralt wordt in deze film ingesproken door Doug Cockle - de stemacteur van Geralt in The Witcher 3: Wild Hunt.

Thronebreaker: The Witcher Tales

Naast de genummerde Witcher-games is er ook een spin-off uitgebracht door CD Projekt Red, dat ook fungeert als een soort standalone-versie van het kaartspelGwent. Menig Witcher 3-speler is verknocht geraakt aan dit spel, en Thronebreaker is in grote lijnen een versie van Gwent waarin je daadwerkelijk een leger aanvoert.

Waar velen vooral mee weglopen na het spelen van Thronebreaker is echter het verhaal. Dat speelt zich af tijdens de gebeurtenissen van de Witcher-boeken, waarin spelers de controle krijgen over Queen Meve - de leider van Rivia Lyria. Keuzes staan ook weer centraal, dus als je The Witcher 3: Wild Hunt inmiddels wel gezien hebt en niet kunt wachten op The Witcher 4, is deze game een meer dan prima tussendoortje.