Kabinet wil drie keer zoveel zonnestroom, maar zonnepanelen op het dak blijven achter

Op dit moment staat er in Nederland ruim 30 gigawatt (GW) aan zonnepanelen. Het kabinet rekent in het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) op 75 tot 95 GW in 2040. Dat is in veertien jaar tijd ruwweg een verdriedubbeling.

Om dat te halen moet er volgens Holland Solar elk jaar ongeveer 4,2 gigawattpiek (GWp) aan nieuw zonnevermogen bij komen. De werkelijkheid ziet er anders uit: voor de komende drie jaar staat in totaal maar zo'n 1,3 GWp per jaar aan nieuwe projecten op de planning. Dat is nog geen derde van wat nodig is.

Ter vergelijking: blijft het tempo op dat niveau steken, dan kom je in 2040 uit op ongeveer 50 GW. Dat is ruim onder de ondergrens van het kabinet.

In 2023 spraken het Rijk, provincies en gemeenten af dat nieuwe zonnepanelen bij voorkeur op daken, gevels en andere plekken in de bebouwde omgeving komen. Pas daarna is open grond aan de beurt. Volgens Holland Solar is die afspraak sindsdien nauwelijks omgezet in beleid. Maatregelen die zon op dak moesten stimuleren, zijn afgezwakt, half ingevuld, nooit ingevoerd of helemaal geschrapt.

"De ambitie van het kabinet is helder", zegt Nold Jaeger, directeur beleid bij Holland Solar. "Tegelijkertijd heeft de overheid zelf bepaald dat we daarvoor eerst de beschikbare ruimte op daken en gebouwen moeten benutten. Dan moet die keuze ook terugkomen in het beleid."

Een belangrijk pijnpunt is de normering: verplichte eisen voor zonnepanelen op gebouwen. Die komen er via de Europese richtlijn voor de energieprestatie van gebouwen, EPBD IV, die stap voor stap regels invoert voor zonne-energie op gebouwen. Volgens de branchevereniging laat Nederland de kansen die deze richtlijn biedt grotendeels liggen. "Zeggen dat zon op dak de voorkeur heeft is niet voldoende", aldus Jaeger. "Er moet ook beleid tegenover staan dat ervoor zorgt dat zonnepanelen daadwerkelijk op veel meer geschikte daken terechtkomen."

Het gaat niet alleen om hoeveel zonnepanelen er bij moeten komen, maar ook om waar ze liggen. Daken en gebouwen bieden volgens Holland Solar nog veel ruimte, zonder dat daar landbouwgrond voor nodig is. Natuurgebieden zijn wat de branche betreft sowieso taboe.

Er is nog een voordeel: stroom van een dak wordt opgewekt op of vlak bij de plek waar hij ook wordt gebruikt. Dat scheelt transport over het toch al drukke stroomnet. "De komende veertien jaar moet het zonnevermogen in Nederland verdriedubbelen", zegt Jaeger. "Dan kun je niks uitsluiten of halfslachtig beleid maken. Ambitie en beleid moeten dezelfde kant op wijzen."

Holland Solar roept het kabinet op om de daad bij het woord te voegen. De vereniging vraagt om twee dingen:

• Duidelijke normering voor zonnepanelen op gebouwen, zodat de voorkeur voor het dak niet alleen op papier bestaat.
• Financiële zekerheid die investeren in zonnepanelen op gebouwen aantrekkelijk en haalbaar houdt, met name voor woningcorporaties in de sociale huursector.

"75 tot 95 GW zonne-energie ontstaat niet vanzelf", besluit Jaeger. "Als het kabinet die ambitie serieus neemt én wil vasthouden aan zon op dak als eerste keuze, moet dat de komende jaren zichtbaar worden in concreet beleid."

Voor wie thuis zonnepanelen heeft of overweegt, verandert er door deze oproep niet direct iets. Het is een signaal aan politiek Den Haag, geen nieuwe regel. Maar het laat wel zien in welk klimaat de keuze voor zonnepanelen op je dak nu wordt gemaakt.

De groei van zon op dak staat al een tijdje onder druk. De belangrijkste verandering voor huishoudens komt over minder dan drie maanden: de salderingsregeling stopt op 1 januari 2027. Vanaf dan mag je zelf opgewekte stroom niet meer wegstrepen tegen je verbruik. Je krijgt wel een vergoeding van je energieleverancier voor de stroom die je teruglevert, maar je verdient je panelen waarschijnlijk minder snel terug.

Hoe meer stroom je zelf direct gebruikt, hoe gunstiger dat uitpakt. Denk aan de wasmachine, vaatwasser of elektrische auto laten draaien als de zon schijnt. Of het kabinet de oproep van Holland Solar oppakt met nieuwe regels of financiële steun, moet de komende tijd blijken.