Internetten in de trein

Lezen, naar buiten staren, luidkeels bellen, dutten of computeren. Dat zijn zo ongeveer de activiteiten van de gemiddelde treinreiziger. Waarbij computeren tot voor kort voornamelijk populair was onder reizigers met een 1e klas kaartje en dan ook nog voornamelijk offline. Reizigers die via umts of gprs doodleuk doorsurfen zijn op de vingers van een hand tellen. Maar als vliegtuigmaatschappijen al bezig zijn internetten aan boord mogelijk te maken, hoe zit het dan bij de Nederlandse Spoorwegen? Wordt er aan gewerkt?Voor de gemiddelde reiziger is draadloos bellen inmiddels zo vanzelfsprekend dat hij/zij steeds vaker roept om 'eigen' draadloos internet in de trein. Vanzelfsprekend komt die wens uit de hoek van de zakelijke reiziger die zorgeloos en comfortabel wil internetten. Maar ook de 'gewone' reiziger wil wel internet in de trein hebben, om een spelletje te spelen of mail te checken. Een eigen umts- of gprs-verbinding is tenslotte erg duur, beperkt qua capaciteit en extra storinggevoelig in een rijdende trein.

Op vijftig NS-stations, verspreid over het land, is het inmiddels al wel mogelijk te internetten. Naast het groeiende aantal treinreizigers dat gebruik maakt van deze NS-HotSpots, gebruiken ook vijfduizend NS-medewerkers deze infrastructuur voor interne communicatie. Maar natuurlijk wil iedereen ook volop kunnen internetten gedurende het reizen van de ene 'Hete Plek' naar de andere 'Hete Plek'. Al was het maar omdat je dáár in de regel wel tochtvrij zit. Kortom, de hoogste tijd voor een inventarisatie van de status quo en de plannen bij NS.

De man die ons hier alles over kan vertellen is Paul Diercks, manager Mobiel@NS. "Telefoneren, internetten en televisie kijken zijn voor de moderne mens zo vanzelfsprekend dat wij ons afvragen in hoeverre deze media ook tijdens een treinreis beschikbaar moeten zijn. Wat betreft telefoneren, daar hoeven wij niet zo veel aan te doen, of het moet het beperken van overlast zijn. Want zoals bekend storen veel reizigers zich, net als ik, aan medepassagiers die eindeloos en op luide toon gesprekken menen te moeten voeren. Om die reden zullen overigens de Stilte-coupés vóór 2007 veel beter herkenbaar zijn. Nu is het fluisterlogo zo klein, dat het vaak toch nog misgaat."

Op eigen kracht draadloos internetten is slechts mogelijk voor hen die bijvoorbeeld een umts-verbinding van Vodafone hebben of Web 'n Walk van T-Mobile. Maar in de praktijk laat de bandbreedte vaak te wensen over en is de verbinding niet storingvrij door de hoge snelheid van de trein. Daarom zou het beter zijn als er wifi in de trein beschikbaar komt. Begin 2006 heeft NS samen met KPN en RTL vijf maanden lang een proef gedaan op het traject Maastricht - Haarlem vice versa en Heerlen - Haarlem vice versa. De ervaringen waren erg positief, weet Diercks. "Een deel van de reizigers had natuurlijk al ervaring met wifi en heeft ook een laptop met een wifi-insteekkaartje. Deze mensen waren binnen de kortste keren 'om' voor deze voorziening. Daarnaast waren er veel mensen die zeiden: Goh, wat leuk, dat ga ik een volgende keer dat ik met deze trein reis, proberen."

Bij de proef met draadloos internet hingen in de treinen plasmaschermen waarop via umts onder andere tekstberichten met actuele informatie verschenen. Verder werd er basisinformatie en infotainment getoond. Die gegevens, deels bestaande uit zware videobestanden, werden op de eindstations ververst. Dat liep via een lokale Wimax-verbinding, waarvan de capaciteit tientallen malen hoger is dan umts. Past adsl niet veel beter bij een trein die met 130 km langs de files raast? Diercks: "Dat zouden we natuurlijk wel willen. Alleen, we moeten onze doelen realistisch stellen: over drie à vier jaar zullen we ongetwijfeld over een nieuwe generatie draadloze breedbandverbindingen kunnen beschikken. Nu moeten we het doen met technieken die zich bewezen hebben. Daarbij werken we samen met KPN omdat we ook niet de illusie hebben zelf de infrastructuur te kunnen inrichten. Dat is domweg veel te kostbaar."Behalve draadloos internet hingen in deze treinen ook plasmaschermen waarop actuele treininformatie te lezen was. En ook dat bleek goed aan te slaan, omdat passagiers bijvoorbeeld bij vertraging direct alternatieven aangeboden kregen en de frustratie over het oponthoud minder groot was. Maar ondanks deze zeer positieve ervaringen blijkt NS niet van de ene op de andere dag op alle trajecten 'internettreinen' te kunnen laten rijden. Diercks legt uit waarom dat niet lukt. "Als we zoiets doen, moeten we het goed doen. Het kan bijvoorbeeld niet zo zijn dat internetten tussen Amsterdam en Utrecht prima lukt, maar dat ter hoogte van Zwolle het signaal wegebt. Of dat je dinsdags de hele dag een perfecte verbinding kunt bieden, en op woensdag alleen in de middaguren. Als de service er is wil de klant er op kunnen rekenen. Een zakelijke reiziger die zijn agenda indeelt in het vertrouwen dat hij tijdens het treinen rustig door kan blijven werken, moet je niet frustreren met de mededeling Sorry, no signal. En ook degene die 'slechts' online een spelletje wil spelen moeten we een minimale, aanvaardbare kwaliteit kunnen garanderen. Want als die dienstverlening hapert straalt dat ook af op de beleving van onze kerntaak: mensen op tijd en veilig van A naar B vervoeren."

Het was bij de proef begin 2006 trouwens niet een satellietverbinding die het internetsignaal tussen de treinbankjes bracht. Dat zou namelijk te kostbaar zijn en onhandig wanneer de trein in een tunnel verdwijnt. Nee, umts was het vierletterwoord dat bij de pilot werd gebruikt; de rijdende trein pikte het signaal op en 'straalde' het vervolgens via wifi in alle wagens zodat de reizigers met heel behoorlijke baudrate konden internetten. De manager Mobiel@NS kan – of wil – de transmissiesnelheid niet in Bps uitdrukken, maar die was zo hoog dat 'mensen die het thuis nog met een isdn-internetverbinding moeten stellen, beter in de trein konden gaan zitten.'

De eerste target is het online krijgen van alle intercitytreinen. Storingvrij en dus betrouwbaar. Begin volgend jaar begint NS met de 'uitrol'. "Dan heb je het dus over 1200 intercity-treinen die door héél Nederland rijden." Diercks erkent dat de technische en financiële inspanning aanzienlijk zal zijn. Extra lastig is dat er in het buitenland geen voorbeelden zijn van spoorwegmaatschappijen die reeds op een vergelijkbare schaal internet aanbieden. Daar zou NS het kunstje een beetje kunnen afkijken. In Zweden bijvoorbeeld biedt de SJ-trein internet, en in Groot-Brittannië rijdt een internettrein tussen London en Brighton. Maar dat zijn stuk voor stuk individuele trajecten. "Met KPN aan onze zijde hebben we er veel vertrouwen in dat we het voor elkaar krijgen. En de proef heeft aangetoond dat een hoge kwaliteit haalbaar is: in de laatste drie maanden van de pilot was het signaal ruim 90 procent van de tijd in de lucht."

• Op de vijftig HotSpots van NS gelden de volgende tarieven:
• 5 minuten – 1,50 euro
• 1 maand onbeperkt: 45 euro
• 1 jaar onbeperkt: 30 euro/maand

Tot slot: wat gaat het de consument kosten? Volgens Diercks zal de prijs vergelijkbaar zijn met die van de HotSpots van NS. "Je koopt een internettegoed dat afneemt naarmate je inbelt. Via PayPal, kraskaart of creditcard. Maar je kunt natuurlijk ook gewoon een abonnement nemen. In ieder geval willen we het zo simpel mogelijk houden; dus geen eindeloze inlogprocedures."