Het heeft iets magisch: je verwijdert bestanden van een schijf of usb-stick, maar via datahersteltools en -technieken zijn ze toch weer boven water te halen. Hoe kan dat, verwijderde bestanden herstellen? Wat maakt het lastig en wanneer kan het niet meer? Afhankelijk van wat er is gebeurd, kun je het proberen op te lossen – gewapend met optimale tools.

Databestanden zijn niet zomaar weg wanneer je ze in je besturingssysteem op de normale manier wist, zelfs niet wanneer je de prullenbak leeghaalt of het opslagmedium opnieuw formatteert. Dat kan een meevaller zijn als je belangrijke gegevens wilt terughalen, maar het kan ook ongewild zijn. Bijvoorbeeld wanneer je een systeem aan iemand doorgeeft in de veronderstelling dat alle persoonlijke data, zoals financiële documenten, wachtwoorden, foto’s en video’s definitief verwijderd waren.

In dit artikel bekijken we welke elementen impact kunnen hebben op het herstel van verloren gewaande data en bekijken we enkele datahersteltools en -methodes.

Bestandssysteem

Het bestandssysteem bepaalt deels in welke mate gewiste bestanden nog terug te halen zijn. We beperken ons hier tot FAT/FAT32 (wat vaak gebruikt wordt voor usb-sticks) en NTFS (het meest gebruikte bestandssysteem onder Windows).

Wis je een bestand op een FAT-systeem, dan wordt de eerste letter van de bestandsnaam vervangen door een standaardsymbool. Tegelijkertijd worden alle clusternummers van dat bestand in de bestandstoewijzingstabel verwijderd, zodat deze clusters worden vrijgegeven voor de opslag van nieuwe data. Alleen het nummer van de begincluster in de bestandsmap blijft nog intact. Als dat bestand gefragmenteerd (in niet-aansluitende clusters) was opgeslagen, wordt het wel lastiger de dataclusters van dat bestand op te sporen.

Je kunt hier zelf mee experimenteren. Bewaar een groot tekstbestand op een usb-stick die je opnieuw met FAT32 hebt geformatteerd, zodat het in een aan elkaar grenzende clusterreeks wordt opgeslagen. Verwijder het bestand vervolgens en check het resultaat met een fysieke schijfeditor of een datahersteltool als Recuva. Herhaal deze procedure nadat je dit bestand met Passmark Fragger hebt gefragmenteerd en vergelijk het resultaat tot dataherstel.

Bestandsherstel bij NTFS blijkt doorgaans iets makkelijker. Windows geeft ook hier de dataclusters van het gewiste bestand vrij, maar behoudt in eerste instantie bepaalde bestandsinformatie, zoals de lijst van alle gebruikte bestandsclusters (run list). 

©PXimport

Formatteren

Je kunt data natuurlijk ook laten verdwijnen door een volume te formatteren. Dat kan bijvoorbeeld vanuit Verkenner of via de module Schijfbeheer (diskmgmt.msc). In beide gevallen klik je met rechts op het volume en kies je Formatteren. Wat er met de gegevens in de dataclusters gebeurt, hangt af van of je het vinkje bij de optie Snelformatteren wel of niet laat staan. Haal je dit weg, dan wordt elke schijfsector (inclusief alle dataclusters) met een patroon als 00h overschreven, wat dataherstel nagenoeg onmogelijk maakt (zie het kader ‘Shredden’).

Laat je het vinkje staan, dan worden de structuren van de bestandshuishouding leeggemaakt, zoals de bestandstoewijzingstabel en de rootmap, maar blijven de dataclusters intact – en dus ook de inhoud van de submappen, aangezien die zich in het datagebied bevinden.

Bij NTFS worden alleen de eerste zestien records van de MFT (Master File Table) overschreven, maar die bevatten alleen metadata over de partitie. De overige records lijken weliswaar verdwenen, omdat de lengte-indicator van de MFT opnieuw is ingesteld, maar de records blijven wel intact en vallen daarom met slimme datahersteltools te herstellen.

©PXimport

Ssd

Niet alleen het bestandssysteem en de wijze van (her)formatteren, maar ook het opslagmedium bepaalt hoe moeilijk dataherstel kan worden. Zo blijken ssd’s lastige klanten, vooral als de TRIM-functie ingeschakeld is. Waar bij klassieke harde schijven verwijderde data meteen kunnen worden overschreven door nieuwe data, moeten die bij een ssd eerst uit het geheugen worden gewist. 

Het TRIM-commando zorgt ervoor dat ongebruikte geheugenblokken al vooraf worden gewist, wanneer de schijf daar de tijd voor heeft. Dit vermijdt een wisoperatie op het moment dat er nieuwe data worden opgeslagen, maar zorgt er wel voor dat per ongeluk verwijderde data zomaar kunnen worden overschreven.

Voor de TRIM-status van een ssd open je als administrator de Opdrachtprompt en voer je dit commando uit:

fsutil behavior query disabledeletenotify

Krijg je als reactie (NTFS) DisableDeleteNotify = 0 terug, dan is TRIM ingeschakeld. Met dit commando schakel je de functie uit, weliswaar met het risico dat je ssd nu iets minder goed zal presteren:

fsutil behavior set disabledeletenotify 1

Er is nog een tweede reden waarom (professioneel) dataherstel op een ssd lastig kan zijn, met name bij een defecte ssd-controller. Sommige ssd-fabrikanten versleutelen namelijk alle data op de geheugenchips en de encryptiesleutel zit (of zat) in die controller ingebakken.

©PXimport

Shredden!

De dataclusters blijven na het (snel)formatteren en een wisoperatie nog een tijd intact. Is het juist je bedoeling dat verdwenen data daadwerkelijk niet meer te herstellen zijn, dan zit er weinig anders op dan die clusters te ‘shredden’, oftewel met pseudo-toevallige data te overschrijven. Overigens is een alternatief het opslagmedium grondig fysiek te beschadigen, maar zelfs dat is niet altijd succesvol. Tenzij je analyses door superuitgeruste laboratoria vreest (zoals bij sommige regeringsinstanties), is één overschrijving op moderne schijven normaal gesproken voldoende om succesvol dataherstel tegen te gaan. Dat kan bijvoorbeeld met de gratis tool SDelete. Voer dit commando uit:

sdelete <bestands- of mapnaam>

Of je gaat met de tool Eraser aan de slag. Hiermee kun je eventueel ook een complete schijf(partitie) shredden. Interessant is hier de optie Unused disk space bij Target Type, waarbij je op hetzelfde tabblad ook de optie Erase cluster tips kunt aanvinken. Deze optie zorgt ervoor dat ook data tussen het bestandseinde en het clustereinde worden overschreven, aangezien zich hier eveneens privacygevoelige informatie kan bevinden.

©PXimport

Hersteltools

Nu je weet hoe het werkt, kun je verwijderde bestanden proberen terug te halen met de daarvoor geschikte software. In een ander artikel gaan we dieper in op de verschillende hersteltools die er zijn. 

Onderweg telt soms iedere gram, zeker als je veel reist. Voor wie niet houdt van een zware rugtas heeft HP de OmniBook 7 Aero. Deze laptop weegt nog geen kilogram, maar heeft toch een processor met 8 cores in combinatie met 32 GB RAM. Dat klinkt als een uitstekend product voor wie veel onderweg is. Of dat echt zo is? Wij hebben hem getest.

Natuurlijk wist ik dat de HP OmniBook 7 Aero ongeveer een kilogram weegt, maar toch was ik positief verrast toen ik hem uit de doos haalde. De OmniBook 7 Aero is zó licht dat het bijna een stuk speelgoed lijkt. Dat is gelukkig niet het geval, want de behuizing van een aluminium-magnesium-legering zit ondanks het geringe gewicht degelijk in elkaar. Het is daardoor een laptop die je zonder zorgen in je rugtas stopt, waarna je eigenlijk niet meer merkt dat je hem bij je hebt. Mijn eigen laptop is met 1,35 kilogram ook niet bijzonder zwaar, maar toch voel ik een duidelijk verschil als ik de OmniBook 7 Aero meeneem. Fijn als je dagelijks met de trein naar kantoor of studie gaat.

©Jeroen Boer - ID.nl

Waar ik ook blij van word, is dat HP ondanks de compacte behuizing toch in een fijne verzameling aansluitingen heeft voorzien. Natuurlijk wordt de basis tegenwoordig gedekt door usb-c en daarvan krijg je er twee die allebei geschikt zijn voor zowel laden als het aansluiten van een beeldscherm. Thuis of op kantoor kun je hem dus met één kabel aansluiten op je werkplek. Maar omdat je een lichte laptop waarschijnlijk juist onderweg gebruikt, is het fijn dat HP je ook twee normale usb-poorten, een HDMI-aansluiting en een headsetaansluiting geeft. Zo kun je hem ook gewoon gebruiken op plekken waar nog een oudere monitor of beamer staat en heb je ook voor een usb-stickje geen adapter nodig. Het enige dat een klein beetje jammer is, is dat de usb-c-poorten geen usb 4 ondersteunen terwijl de gebruikte processor dat op zich wel kan.

©Jeroen Boer - ID.nl

Lekker tikken

Als je het scherm openklapt, wordt het palmgedeelte in een lichte hoek gezet zodat je fijner kunt tikken. Dat is op de OmniBook sowieso geen straf. Het toetsenbord heeft een prettige aanslag met duidelijke feedback. Prettig, zeker als je net als ik veel met teksten werkt. Het toetsenbord ziet er met zijn grijze toetsen ook overzichtelijk uit en heeft toetsverlichting in twee helderheidsstanden. Een eigenschap die wat mij betreft vooral weer onderweg als je werkt op allerlei ongunstige locaties onmisbaar is. De touchpad met geïntegreerde fysieke knop laat zich eerder omschrijven als oké. Het geheel werkt op zich goed, maar voelt wel minder premium dan het uitstekende toetsenbord.

©Jeroen Boer - ID.nl

Geen last van spiegeling

Het 13,3inch-scherm maakt gebruik van een IPS-paneel en heeft een resolutie van 2560 × 1600 pixels. Hierdoor krijg je goede inkijkhoeken en een scherp beeld. Handig voor onderweg is dat HP het paneel mat heeft afgewerkt, zodat je geen last hebt van storende lichtinval. Ook de helderheid is voor veel omstandigheden hoog genoeg. Verder is het scherm niet heel bijzonder. Zo wordt er slechts een maximale verversingssnelheid van 60 Hz ondersteund, terwijl steeds meer duurdere laptops schermen met een hogere verversingssnelheid hebben. Dat heeft misschien ook iets met de accuduur te maken, iets waarover je verderop meer leest. Boven het scherm vind je een prima webcam die ook geschikt is voor inloggen met gezichtsherkenning via Windows Hello. Prettig is dat de webcam een schuifje heeft om de lens fysiek te bedekken; zo weet je zeker dat je niet bespied wordt.

©Jeroen Boer - ID.nl

Goede prestaties

Op papier stelt de configuratie met een Ryzen AI 7 350, 32 GB RAM en een 1TB-ssd niet teleur. Misschien is 32 GB RAM een beetje overdreven voor een laptop die zich niet laat omschrijven als workstation, maar het is voor een laptop waarvan je het geheugen niet kunt uitbreiden ook weer niet heel gek. Dit is wellicht juist het moment om nog even je slag te slaan voordat laptops met veel geheugen veel duurder worden. De opslag wordt verzorgd door een ssd van 1 TB die gewoon prima presteert. Het is een M.2-ssd die je eventueel kunt vervangen als je opslag tekort komt.

De Ryzen AI 7 350 combineert vier normale met vier energiezuinige cores en heeft een npu die voldoet aan de eisen voor een Copilot+-pc. Je krijgt dus alle extra AI-functies van Windows 11. De prestaties van de chip zijn goed en de laptop scoort een mooie 7527 punten in PCMark 10. Ook de score van 1975 en 12433 punten in CineBench R23 voor respectievelijk single-core- en multi-core-prestaties zijn voor een mobiele processor uitstekend. De prestaties kennen bovendien weinig verval als je de laptop langdurig aan het werk zet. Helaas verandert de koeling dan wel in een soort stofzuiger: de laptop laat goed van zich horen als je hem wat langer aan het werk zet. Bij lichte dingen als browsen of tekstverwerken is de laptop gelukkig wel stil.

©Jeroen Boer - ID.nl

Best wel kleine accu

Wanneer een laptop zo dun en licht mogelijk is, kan het bijna niet anders dan dat er ergens concessies gedaan zijn. Dat is in het geval van deze HP overduidelijk de accu, want een accu met een capaciteit van slechts 43 Wh is tegenwoordig wel heel magertjes. Toch wist de HP me positief te verrassen, want de werktijd bij alledaagse (kantoor)werkzaamheden is met zo'n 12 uur helemaal niet zo verkeerd. Natuurlijk zijn er genoeg laptops met een veel langere accuduur (waaronder de eveneens ook superlichte ASUS ZenBook A14), maar een echte dealbreaker is de werktijd ook weer niet.

©Jeroen Boer - ID.nl

En gamen?

De Ryzen AI 7 350 heeft een geïntegreerde AMD Radeon 860M-gpu en is volgens AMD ook geschikt voor gamen. Je kunt natuurlijk niet verwachten dat een geïntegreerde gpu echt topprestaties biedt. Een score van 2571 punten in 3D mark Time Spy is in ieder geval niet heel indrukwekkend. Ik heb Shadow of the Tomb Raider geïnstalleerd, een spel waarvan ik weet dat het inmiddels goed speelbaar is op een geïntegreerde gpu. Het is een spel van alweer zeven jaar oud, maar grafisch nog altijd mooi. Om op Full HD een beetje soepel te kunnen spelen, moest ik kiezen voor de voorinstelling Lowest waarmee je zo'n 54 fps haalt. Opvallend is dat er met AI-upscaler Intel XeSS niet significant meer frames gehaald worden. Jammer, want op andere laptops heb ik goede ervaringen met zulke AI-upscalers. Het hangt natuurlijk ook een beetje van het spel af en een titel met ondersteuning voor AMD's eigen FSR presteert misschien wel wat beter. De prestaties in Shadow of the Tomb Raider geven wel een goed beeld van de mogelijkheden. Voor soepel gamen zul je wat oudere spellen met lagere kwaliteitsinstellingen of esports-titels moeten spelen. Dit klinkt misschien teleurstellend, maar voor een dunne en lichte ultrabook zijn de prestaties helemaal niet zo verkeerd. 

Conclusie

De HP OmniBook 7 Aero is al met al een heel fijne laptop en dat komt voor een groot deel door het gewicht. Je moet hem dus ook vooral overwegen als je echt een lichte laptop wilt hebben. De laptop weegt nog geen kilo, waardoor je hem altijd makkelijk meeneemt. Ondanks het lage gewicht zijn de prestaties prima en kun je comfortabel werken. Over de stevigheid hoef je je geen zorgen te maken; de aluminium-magnesiumbehuizing is lekker degelijk. Natuurlijk heeft HP wel wat concessies moeten doen om dat lage gewicht te bereiken. Zo is de accucapaciteit niet heel indrukwekkend, al overleef je met 12 uur werktijd op zich wel een werkdag. Voor hetzelfde geld kun je zeker laptops kopen waar je langer op kunt werken, maar die wegen dan ook een stuk meer dan een kilo.

Sony zou overwegen de PlayStation 6 intern uit te stellen en de console pas ergens na 2028 uit te brengen.

Dat meent MST Financial-analist David Gibson via Sandstone Insights Japan. Hoewel de PlayStation 5 al meer dan vijf jaar beschikbaar is - de console kwam eind 2020 uit - is het volgens hem onwaarschijnlijk dat Sony de PlayStation 6 binnenkort uitbrengt.

"Sony verwacht dat de levenscyclus van de PlayStation 5 wordt verlengd, en dat de PlayStation 6-release langer op zich laat wachten dan de meesten voorspellen", zo stelt Gibson. Hij verwacht dat de nieuwe console pas ergens na 2028 uitkomt - op zijn vroegst dus in 2029.

PlayStation 6 is nog niet aangekondigd

Sony zelf heeft nog geen officiële releaseperiode gegeven voor de PlayStation 6. De console is immers nog niet officieel aangekondigd, al is het logisch dat het bedrijf achter de schermen al aan een opvolger van de PlayStation 5 werkt.

Eerder gingen er al wel geruchten over een PS6-release in 2027 of 2028, maar volgens bovengenoemde analyse wordt het dus pas later. Er gaan ook geruchten dat Sony twee apparaten wil uitbrengen: een traditionele console en een hybride versie die ook als handheld gebruikt kan worden - vergelijkbaar met de Nintendo Switch dus.

Reden voor vertraging

Een van de redenen voor een vertraagde komst van PlayStation 6 kunnen de alsmaar stijgende prijzen voor geheugen zijn. Prijzen van RAM (Random Access Memory) stijgen alsmaar doordat er massaal RAM nodig is om het alsmaar populairder wordende AI werkende te houden. RAM is echter nodig in spelcomputers.

De theorie is dat bedrijven nu hun plannen voor nieuwe consoles uitstellen, omdat de prijzen voor RAM zo hoog liggen. Dat zou immers betekenen dat men ook hogere prijzen voor nieuwe consoles moet vragen, en dat zou eventueel een negatief effect op het succes van deze consoles kunnen hebben.

Valkuil van uitstel

Het intern uitstellen van de PlayStation 6 - of andere consoles - kan echter een prijzige aangelegenheid zijn voor bedrijven. Sony heeft vele miljoenen dollars in de ontwikkeling van een nieuwe console gestoken en mogelijk de technologie die in deze console zit gekozen.

Door de PlayStation 6 uit te stellen, veroudert de technologie in de console ook, en komt het bedrijf voor een lastige keuze te staan: gooit Sony de vele miljoenen aan onderzoekskosten weg om nieuwe specificaties samen te stellen, of brengt het bedrijf op een later moment een console met ietwat achterhaalde specificaties uit?