Zo loopt het geluid van je tv weer synchroon met het beeld

Een televisie laat een signaal tegenwoordig zelden nog één op één zien. Zeker wanneer je kijkt in 4K- of 8K-resolutie, gebeurt er op de achtergrond van alles voordat het beeld daadwerkelijk op het scherm verschijnt. Hoewel moderne televisies fantastisch beeld geven, zijn ze vaak ook de oorzaak van de mismatch tussen beeld en audio.

De processor van de tv voert op de achtergrond namelijk ontzettend veel berekeningen uit, bijvoorbeeld om de kleuren te verbeteren en bewegingen vloeiender te maken. Technieken als opschalen, ruisreductie en bewegingsinterpolatie: al dit rekenwerk kost tijd, ook al gaat het om milliseconden.

Geluid is een stuk eenvoudiger te verwerken en staat daarom vaak al te trappelen, terwijl de pixels op het scherm nog worden opgebouwd. Dit verschil in snelheid noemen we latency. Vooral wanneer je een externe soundbar of een home-cinemaset gebruikt, moet het signaal een langere weg afleggen, wat de kans op vertraging vergroot.

Dat betekent echter niet dat je dan automatisch tegen problemen aanloopt. Moderne televisies zijn hierop voorbereid en compenseren dit verschil vaak heel bewust. Ze voegen zelf een kleine vertraging toe aan het geluid, zodat de audio weer netjes in de pas loopt met het beeld op het scherm. Pas als deze automatische compensatie niet meer goed werkt, of wanneer het geluid een heel andere route neemt dan de televisie verwacht, ontstaat er een merkbare vertraging.

Je kunt de verwerking van beeld en geluid vergelijken met twee lopende banden die tegelijkertijd bij hetzelfde eindpunt moeten uitkomen. Krijgt één van die banden onderweg te maken met extra bochten of een omweg, dan komt de lading daar later aan. Bij het tv-kijken kunnen die vertragende bochten aan twee kanten zitten. Aan de beeldkant komt dit meestal door de zware beeldbewerking waar we het eerder over hadden. Aan de geluidskant ontstaat de vertraging vaak doordat een soundbar of receiver het geluid nog moet bewerken voor surround-effecten of virtualisatie. Ook het draadloos versturen van geluid is een bekende boosdoener.

Hierdoor zie je in de praktijk vaak twee varianten van het probleem. Soms hoor je het geluid te vroeg omdat het beeld simpelweg langer onderweg is door alle nabewerking. In andere gevallen hoor je de audio juist te laat, omdat het geluidssignaal extra stappen moet doorlopen, bijvoorbeeld via een bluetooth-verbinding of door complexe verwerking in een externe soundbar.

Als je gewoon gebruikmaakt van de ingebouwde speakers van je televisie, dan heb je meestal nergens omkijken naar. De tv is in dat geval namelijk de enige regisseur die precies weet hoeveel tijd de processor nodig heeft om het beeld op te bouwen. Het systeem zorgt er intern voor dat het geluid daar direct op wordt afgestemd. Alles blijft dan als het ware overzichtelijk binnen één controlekamer.

Ook met een soundbar die je aansluit via HDMI ARC of eARC loopt het in de praktijk vaak soepel. Je kiest hiermee voor een directe en duidelijke route voor je geluidssignaal. Het is wel handig om het verschil tussen deze twee versies te kennen. De eARC-standaard heeft meer bandbreedte en ondersteunt een hogere geluidskwaliteit. Bovendien is deze versie een stuk strenger als het gaat om de terugkoppeling van de timing. Een gewone HDMI ARC-verbinding is zeker niet slecht, maar eARC biedt vaak een stabielere basis voor een goede synchronisatie, vooral bij de allernieuwste apparatuur.

Zodra het geluid niet meer rechtstreeks via de televisie loopt, neemt het risico op vertraging toe. Gebruik je bijvoorbeeld een losse decoder of een spelcomputer? Als het geluid via een omweg naar je receiver gaat terwijl het beeld direct naar de televisie wordt gestuurd, weten de apparaten niet meer van elkaar wat ze aan het doen zijn. De ene kant voert dan een extra bewerking uit, terwijl de andere kant gewoon doorgaat zonder op de rest te wachten.

Ook bij een optische kabel (S/PDIF) moet je vaker zelf aan de knoppen draaien. Dat ligt niet aan de kwaliteit van de kabel, maar aan de manier waarop deze werkt. Waar HDMI-kabels onderling kunnen 'overleggen' over de timing, is een optische verbinding eenrichtingsverkeer. Er wordt geen informatie vanuit je soundbar teruggestuurd naar de televisie. Hierdoor kunnen de apparaten de boel niet automatisch gelijkzetten en moet je vaak handmatig een vaste vertraging instellen.

Soms ligt de oorzaak overigens niet bij de kabels, maar bij de software van je smart-tv. Apps zoals Netflix of YouTube kunnen uit de pas lopen als ze verouderd zijn of niet goed samenwerken met het besturingssysteem van je televisie. Je merkt dit snel genoeg: de vertraging treedt alleen op bij die ene specifieke app, terwijl het geluid bij gewone tv-zenders wel klopt. Het checken op updates voor de app of de firmware van je televisie is in dat geval de slimste eerste stap.

Draadloze verbindingen maken het vaak nog een stukje lastiger. Bluetooth voegt vrijwel altijd vertraging toe. Dit komt doordat het geluid eerst moet worden gecomprimeerd en gebufferd voordat het uit je speaker of koptelefoon komt. Bij de klassieke bluetooth-audio via A2DP (Advanced Audio Distribution Profile) zit je vaak op een vertraging van 100 tot 200 milliseconden, wat erg goed zichtbaar is. Er bestaan snellere varianten zoals aptX Low Latency, die de vertraging terugbrengen naar ongeveer 40 milliseconden, maar dat werkt alleen als zowel de zender als de ontvanger dit ondersteunen.

Naast draadloze problemen kunnen ook analoge aansluitingen, zoals de bekende rood-witte tulpstekkers, voor vertraging zorgen. Dit gebeurt vooral als de audio naar een receiver gaat die daarna nog veel digitale nabewerking op het geluid loslaat. Al die extra effecten en filters kosten rekenkracht en dus tijd. Het helpt in dat geval vaak om extra geluidseffecten uit te schakelen of de receiver op de 'direct mode' te zetten, waarbij het geluid onbewerkt wordt doorgegeven.

Heb je een spelmodus of game mode op je televisie? Die kan weleens de oplossing zijn wanneer het geluid steeds sneller is dan het beeld. Deze stand zet namelijk een groot deel van de extra beeldbewerking uit, waardoor de processor minder tijd nodig heeft. Het beeld verschijnt daardoor simpelweg sneller op je televisie. Het komt als het ware eerder aan bij de eindstreep, waardoor het weer netjes samenvalt met het geluid dat al klaarstond. Dit is dus de winst die je nodig hebt wanneer je televisie zo hard moet rekenen aan de beeldkwaliteit dat de audio hem voortdurend voorbijstreeft.

Gelukkig kun je er wel wat aan doen wanneer de timing tussen beeld en geluid niet klopt. Bijna alle televisies en audiosets hebben een menu-optie (meestal onder Geluid/Audio -> Expertinstellingen) die vaak 'Audio Delay', 'Lip Sync' of 'AV Sync' wordt genoemd. Hiermee kun je het geluid handmatig een paar milliseconden vertragen, zodat het weer precies gelijkvalt met wat je op het scherm ziet. Het is een kwestie van schuiven en uitproberen tot het gevoel weer klopt. Hoor je de knal van een pistoolschot al voordat de trekker wordt overgehaald? Dan voeg je simpelweg wat vertraging toe aan het geluid.

Is het geluid juist te laat? Dan kun je het geluid helaas niet sneller maken dan het originele signaal. In dat geval moet je de beeldkant een handje helpen door die te versnellen. Dat doe je door onnodige beeldverbeteraars in de instellingen van je tv uit te zetten. De processor hoeft dan minder hard te werken, waardoor de beelden sneller op het scherm verschijnen. De eerder genoemde game mode is in dit scenario vaak de slimste keuze. Hoe minder omwegen het signaal hoeft te maken, hoe strakker het resultaat onderaan de streep zal zijn.

Een hapering in de timing is vervelend, maar gelukkig bijna altijd op te lossen zonder dat je direct nieuwe spullen hoeft te kopen. Door kritisch naar je aansluitingen te kijken en de juiste instellingen in het menu op te zoeken, zorg je dat de synchronisatie van video en audio weer klopt. Het kost misschien even een paar minuten om de juiste balans te vinden, maar daarna geniet je weer van je favoriete film zoals het bedoeld is: met beeld en geluid dat precies tegelijk binnenkomt.