Surroundgeluid voegt heel wat toe aan beleving van films, tv-series, games en zelfs muziek. Maar welke opties heb je om surroundgeluid naar je woonkamer te brengen? Dat zetten we even op een rij.

Wat is het nut van surroundgeluid?

Iedereen wil surroundgeluid. Maar wat krijg je dan eigenlijk? Het ultieme qua surroundervaring krijg je in de bioscoop. In een goed afgeregelde en grote cinemazaal zijn er tientallen speakers aangebracht die geluidseffecten rond je positioneren. Het idee is dat de filmmuziek en de geluidseffecten op zo’n manier worden gebracht dat je nog meer betrokken wordt bij het beeld en het verhaal. 

Denk daarbij aan de krakende vloerplanken in een hoekje die bij een horrorfilm misschien wijzen op een zombie die zich schuilthoudt. Of de intense muziek die speelt om de spanning op te drijven. Maar ook aan de stadsgeluiden die hoog boven je hangen en die een nachtelijke clandestiene ontmoeting tussen twee spionnen nog sfeervoller maken. Of de vuurschoten in de verte die je in een Battle Royale-game op het spoor brengen van een groepje tegenstanders. Kortom, geluid dat correct rond je wordt gepositioneerd doet heel veel qua beleving.

Surroundgeluid werkt het best als jij in het midden zit van de geluidsbubbel. Met de nieuwste surroundtechnologie (Dolby Atmos en DTS:X) kunnen geluidseffecten langs alle kanten op je afkomen. Ook van bovenaf. Dolby Atmos en DTS:X worden daarom ook 3D-geluid genoemd. Maar hoe krijg je nu surroundgeluid bij je thuis? Want tientallen speakers plaatsen is wellicht geen optie …

©JBL

Een soundbar

Soundbars zijn de populairste oplossing om het tv-geluid te verbeteren. Je hebt kleine en grote soundbars, met veel verschillen qua mogelijkheden en specificaties. Dat levert ook heel uiteenlopende geluidskwaliteit en ervaringen op.  

Het begint wel altijd bij een lang toestel dat je voor tv plaatst of mee aan de muur hangt. Sommige soundbars komen met een aparte subwoofer die bassen produceert. Deze sub verbindt doorgaans draadloos met de soundbar. Ten slotte zijn er steeds meer soundbars die je kunt uitbreiden met twee extra luidsprekers die je naast en achter de bank parkeert. Deze achterspeakers zitten bij duurdere modellen erbij in de doos, bij andere uitvoeringen moet je ze apart bijkopen.

De allergoedkoopste soundbars leveren stereo. Van deze kleine toestellen mag je geen echte surround verwachten. Ze zijn vooral bedoeld om bij kleinere tv’s met heel slecht geluid wat meer volume en betere verstaanbaarheid van spraak mogelijk te houden. Voor surroundliefhebbers wordt het heel wat interessanter bij iets duurdere modellen vanaf ongeveer 300 euro. Vanaf dat prijsniveau kun je van een soundbar verwachten dat hij een surroundervaring (poogt) te bieden. 

©Eigen beeld

Wat grotere modellen hebben daarbij het voordeel dat ze geluid breder uitsturen. Vanaf circa 700-800 euro kom je soundbars tegen die allerlei slimme technieken inzetten om geluid van de muren te laten weerkaatsen. Zo krijg je de indruk dat er speakers naast en achter je staan. Hoe goed dit echt presteert, hangt wel sterk af van de vorm en inrichting van je kamer. De duurste soundbars leveren het beste resultaat. Dat komt omdat ze werken met extra speakers om geluidseffecten beter te positioneren in de kamer.

Multiroom-toestellen

Sonos is wellicht de bekendste fabrikant van speakers en soundbars met multiroom-functionaliteit.  Maar het is zeker niet de enige. Je hebt onder meer Harman Kardon met de Citation-producten en HEOS van Denon en Marantz.

Daarnaast heb je een aantal multiroom-platformen die door verschillende merken worden gebruikt. Play-Fi en BluOS zijn de meest voorkomende. Al kan het goed zijn dat je nog nooit van die namen hebt gehoord. Ze worden immers door fabrikanten ingebouwd in hun eigen toestellen. BluOS heeft overigens zijn eigen merk, Bluesound, dat naadloos samenwerkt met BluOS-apparaten van derden. Play-Fi is dan weer te vinden bij merken als Loewe, Onkyo en Philips. Ook hier kun je producten van verschillende merken combineren. 

©Sonos

De multiroom-merken die we hier aanhalen zijn allemaal in de eerste plaats ontworpen om muziekspeakers en -toestellen door het hele huis via één app te bedienen. Maar bij elk merk vind je ook oplossingen voor beter tv-geluid. Bij Sonos, HEOS, Harman Kardon, Play-Fi én BluOS vind je telkens soundbars die je kunt uitbreiden met draadloze speakers om een echt surroundverhaal te creëren. Bij de meeste aanbieders vind je eveneens een multiroom-versterker (zoals de Sonos Amp of Harman Kardon Citation Amp) die je met eigen speakers kunt combineren én beschikt over een HDMI-aansluiting voor je tv.

Tv’s met vaste soundbars

Sta je op punt een nieuwe tv te kopen? Dan heb je nog een andere optie. Hoewel televisies over het algemeen geen denderend geluid produceren, zijn er wel uitzonderingen op de regel. Bij sommige tv-bouwers vind je toestellen met buitengewone geïntegreerde soundbars. Meestal wordt hierbij een audiomerk betrokken.

©Philips.com

Philips bijvoorbeeld, werkt hiervoor samen met Brits hifi-merk Bowers & Wilkins. Panasonic haalt dan weer kennis bij z’n zustermerk Technics, terwijl TCL op Onkyo leunt om het ingebouwde audiosysteem te verbeteren. Sony doet het weer anders: de duurdere Bravia-modellen zijn voorzien van Acoustic Surface-technologie, waarbij het glas van het scherm functioneert als grote tv-speaker. Zelfs stereo is mogelijk.

Veel van deze tv-toestellen scoren prima qua geluidsbeleving. Een mooie hifi-naam op de doos is echter geen garantie dat het ook echt goed is. Daarom is het zeker de moeite om reviews na te lezen als je zo’n toestel in het vizier hebt.

Draadloze speakers aan je tv

Minder bekend is dat je aan bepaalde televisies rechtstreeks draadloze speakers kunt koppelen. We hebben het dan niet over bluetooth-speakers. Die kun je inderdaad met de meeste tv-toestellen koppelen. Maar dan geniet je enkel van stereogeluid en heb je soms lipsync-problemen. Bij sommige modellen van LG kun je echter ook WiSA-speakers verbinden. Dat zijn draadloze speakers van merken zoals Bang & Olufsen, System Audio of Klipsch die in hoge kwaliteit audio ontvangen. Je hebt daarvoor enkel, naast WiSA-speakers, een WiSA-usb-zender nodig. Ook Bang & Olufsen en Hisense bieden WiSA-ondersteuning.

©Eigen beeld

Met WiSA-speakers kun je stereo-opstellingen bouwen, maar ook 5.1 of 5.1.2 is mogelijk. Heb je geen compatibele televisie? Dan kun je in de plaats met een WiSA-hub werken die via HDMI aan je tv hangt. Het gaat dan meestal om een klein kastje dat je achter de televisie kunt verstoppen. Het kastje verbindt dan draadloos met de speakers. WiSA-speakers bestaan zowel als losse luidsprekers en als muurspeakers.

Iets soortgelijks krijg je ook bij Sony’s HT-A9. Ook hier werk je met een compact toestel dat met een HDMI-kabel aan je tv hangt. Deze hub verbindt draadloos met vier draadloze speakers die je vrij in de kamer kunt plaatsen. Slimme software meet waar ze staan en past de weergave aan om Dolby Atmos-geluid te bieden.

Een laatste optie vind je bij Philips. De Philips-tv’s met Play-Fi kun je dankzij deze software koppelen met een losse subwoofer en Play-Fi-speakers om zo surroundgeluid te krijgen. Philips zelf biedt de nodige producten aan, maar je kunt ook werken met speakers van derden.

Een AV-receiver

Een AV-receiver is wellicht het ingewikkeldste audiotoestel dat je kunt kopen. Het biedt versterking voor vijf, zeven, negen of zelfs meer aparte kanalen. Elk kanaal verbind je met een andere luidspreker. Je doet dus hetzelfde als in de bioscoop: je plaatst luidsprekers op (min of meer) vaste posities in de kamer. Denk aan links en rechts van het scherm, maar ook een middenspeakers achter een projectiescherm of onder de tv, telkens een speaker links en rechts van je zitplaats, en eventueel luidsprekers aan het plafond. 

©Denon

Er is gelukkig wat flexibiliteit mogelijk. Zo kun je werken met losse luidsprekers, muurspeakers of inbouwspeakers. Of een mix van deze types. Ook bevat een AV-receiver veel software, waaronder functies die kunnen compenseren voor een minder ideale plaatsing van de luidsprekers.

©Canton.de

Een home cinema-pakket

Vind je het idee van ‘echt’ surroundgeluid geleverd door een AV-receiver en losse speakers leuk – maar kan het gewoon niet? Dan is er nog een tussenoplossing die veel van de voordelen biedt: een alles-in-één-pakket waarbij je een eenvoudigere receiver en bijhorende speakers in één doos vindt. Het gaat dan vaak om eerder compacte luidsprekers of modellen met een slank design. Die passen dan misschien beter in een kleinere woonkamer. 

Nintendo zendt op donderdagmiddag 15:00 uur Nederlandse tijd een nieuwe Nintendo Direct Partner Showcase uit. Deze kan wanneer hij begint in dit bericht worden bekeken.

De livestream komt hier te staan wanneer hij van start gaat, dus geïnteresseerden kunnen hem hier op donderdag 5 februari vanaf 15:00 uur bekijken.

Over de inhoud is nog niets bekend, maar aangezien het om een Partner Showcase gaat zal de livestream zich richten op Nintendo Switch 2- en Nintendo Switch-games van andere uitgevers en ontwikkelaars dan Nintendo zelf. De presentatie duurt ongeveer een halfuur.

Er gingen onlangs al geruchten over de mogelijkheid dat er een Nintendo Direct Partner Showcase zou worden uitgezonden. Die geruchten blijken nu dus te kloppen.

Wat zou er in een nieuwe Partner Direct kunnen zitten?

De vorige Partner Direct werd afgelopen juli uitgezonden. Toen kwamen er games als Star Wars outlaws, Octopath Traveler 0 en Final Fantasy Tactics voorbij.

Het is niet bekend wat er in een eventuele nieuwe Partner Direct zou kunnen voorkomen, al zijn al genoeg aankomende third-party games bevestigd voor Switch 2, waaronder 007: First Light, The Duskbloods en Elden Ring van FromSoftware, Indiana Jones and the Great Circle en Resident Evil Requiem.

Ook gaan er al geruime tijd geruchten over diverse andere third party-games die mogelijk naar de Switch 2 komen. Onder de games waar geruchten de ronde over doen, vallen Clair Obscur: Expedition 33, Red Read Redemption 2, Final Fantasy 16 en Metaphor: Fantazio.

Gevoelsmatig is de rek nog niet eens uit de PlayStation 5, maar de tech-architecten bij Sony zitten allesbehalve stil. De komst van een PlayStation 6 is een zekerheid, en in dit artikel nemen wij je mee in alle geruchten en feiten rondom de nieuwe console.

Dit artikel is bijgewerkt op 23 januari.

Releasedatum van de PlayStation 6

Het is voor Sony gebruikelijk om na iedere zes tot zeven jaar een nieuwe PlayStation-console uit te brengen. Tijdens een gesprek tussen Mark Cerny - de hardware-architect van Sony die de ontwikkeling van consoles overziet - en Jack Huynh van AMD - die de chips voor de consoles produceert - zei eerstgenoemde dat de nieuwe PlayStation-hardware 'over een paar jaar' uit moet komen. De schatting is dus dat de console rond het einde van 2027 of in 2028 moet verschijnen.

©Insomniac Games

Ook claimt het relatief betrouwbare Moore's Law is Dead dat de productie van de PlayStation 6 momenteel gepland staat om ergens in 2027 te beginnen. Dat zou dus passen bij een releasedatum in 2027 of 2028. Tijdens een grote rechtszaak tegen Microsoft, rondom de aankoop van Activision-Blizzard, werd daarnaast de herfst van 2028 genoemd als het moment voor de release van nieuwe console-hardware.

Volgens de doorgaans betrouwbare Tom Henderson van Insider Gaming overwegen bedrijven daarentegen om de volgende console-generatie uit te stellen. Dit heeft te maken met de RAM-prijzen, die momenteel flink in de lift zitten. Door de stijging in het gebruik van AI hebben meer computers en apparaten RAM nodig, waardoor prijzen ook stijgen.

Ook in gameconsoles is RAM erg belangrijk. Daardoor zou dit ook effect hebben op de productie- en verkoopprijzen van de PlayStation 6 - en meer aankomende consoles. Hoewel Sony nog weinig woorden heeft vuilgemaakt aan de komst van toekomstige hardware, heeft deze ontwikkeling waarschijnlijk wel een effect op de plannen. Uitstel zou dus overwogen worden zodat RAM-fabrikanten hun productie-infrastructuur zodanig kunnen verbeteren dat de prijzen weer schappelijk worden.

©Team Asobi

Hardware van de PS6

Er is nog weinig officieel bekendgemaakt over de PlayStation 6, laat staan de binnenkant ervan. De eerste details werden echter al besproken tijdens het eerder genoemde gesprek tussen Mark Cerny en Jack Huynh. In de onderstaande video hebben de twee het over drie aspecten die met de nieuwe hardware worden verbeterd, namelijk:

• Betere verlichting dankzij een aparte ray tracing-chip
• Verbeterde AI-upscaling
• Verbeterde datacompressie

De video gaat vooral over het zogenaamde Project Amethyst, dat Sony en AMD in 2023 zijn gestart om "slimmere en efficiëntere oplossingen" te vinden voor het maken van games. Cerny benadrukt dan ook dat de technologieën waar de video over gaat momenteel alleen nog in 'simulatievorm' - ofwel, niet als fysieke hardware - bestaan. "Maar de eerste resultaten zijn veelbelovend en ik kan niet wachten om ze binnen een paar jaar tijd in een toekomstige console te stoppen."

Zo spreekt het duo over Radiance Cores, een aparte chip die in realtime ray tracing  (realistisch gesimuleerde lichtinval) en path tracing (een meer geavanceerde vorm van ray tracing) genereert en dus de zwaarste taken qua lichtsimulatie op zich kan nemen. Dat wordt dan dus via een aparte chip gedaan, terwijl de cpu en overige hardware zich kunnen richten op simuleren van de gameplayscenario's en dergelijke.

Daarbij moet de AI-upscaling beter worden in de aankomende console. Zowel FidelityFX Super Resolution (FSR) en PlayStation Spectral Super Resolution (PSSR) zijn features die graphics en framerate kunnen verbeteren door het gebruik van AI machine learning, zoals je op pc vaak ziet met Nvidia's DLSS. Sony en AMD hebben samen een machine learning-technologie ontwikkeld die Neural Arrays heet. Daarmee kan de gpu van een apparaat grote delen van het scherm in één keer tot zich nemen en verwerken, waardoor het upscalen sneller werkt. Daarbij zijn de Arrays schijnbaar efficiënter dan bestaande upscalemethodes. Betere resultaten met minder moeite? Daar tekenen we graag voor.

©Guerilla Games

Het laatste punt dat het duo behandelt heet Universal Compressing. Daarmee wordt álle gpu-data gecomprimeerd - verpakt, als het ware - in plaats van steeds een gedeelte. Op deze manier wordt er veel minder bandbreedte gebruikt en kunnen er meer details worden weergegeven op het scherm. Ook moet dit een hogere framerate bewerkstelligen, en dit allemaal terwijl het apparaat minder stroom verbruikt.

YouTuber Moore's Law is Dead heeft gesteld een aantal specificaties en details rondom de PlayStation 6 in handen te hebben gekregen. Hij heeft een goede reputatie, maar neem de details uiteraard nog altijd met een korrel zout.

• Gebruik van chiplets (kleine, modulaire geïntegreerde schakelingen die samen een grotere, complexere chip vormen), mogelijk Navi 5-desktopchiplets

• De console is backwards compatibel met PS5 en PS4

• 160W TBP (staat voor Total Board Power, wat de totale hoeveelheid energie die naar de grafische kaart gaat aangeeft); dit is lager dan de 200W TBP van de PS5

• Acht Zen 6 (or nieuwere) cores

• 40-48 RDNA 5 Compute Units van 3GHz+

• 160-bit of 192-bit bus met GDDR7@32GT/s+-

• 'Rasterisation Performance' (hoe snel het systeem 3D-beelden naar een 2D-scherm kan overzetten) in de PS6 zou de console drie sneller maken dan de PS5, met sterk verbeterde ray tracing

©Naughty Dog

Komt Sony met een PlayStation-handheld?

Aan de andere kant van het hardwareverhaal gaan daarbij sterke geruchten dat Sony met een PlayStation-handheld komt tegelijk met - of rondom - de PlayStation 6-release. De bedoeling zou zijn dat de handheld en console nauw met elkaar samenwerken om een nieuwe PlayStation-ervaring te bieden. Volgens Bloomberg, een platform dat rapporteert over verschillende economische sectoren, is het dan ook de bedoeling dat Sony's handheld de concurrentie aangaat met de Nintendo Switch 2. Het bedrijf wil onder andere zijn bereik vergroten met dit nieuwe apparaat.

Volgens de tech-YouTuber Moore's Law is Dead, die bewezen contacten heeft in de techcomponentenwereld, kijkt Sony in wel meer aspecten af bij Nintendo. Zo zou de handheld door middel van een 'dock' verbonden kunnen worden aan een televisie om games op een groter scherm te kunnen spelen. Daarbij beweert hij dat het apparaat op deze manier krachtiger is dan een PlayStation 5-console, al stellen andere bronnen iets anders.

©Sony

Mogelijke specificaties van de handheld

Als de handheld samen met de PlayStation 6 moet verschijnen, is de verwachting dus ook dat het apparaat games van de console af moet kunnen spelen. Maar ingewijde KeplerL2, die gezien wordt als zeer betrouwbaar op het gebied van AMD-technologie, heeft op het forum ResetEra gezegd dat het apparaat niet zo sterk wordt als een PlayStation 5. Desalniettemin kan de handheld schijnbaar wel PS5-games afspelen, maar met een lagere resolutie en framerate. Dit wekt vragen op over hoe de PS6-handheld samen moet werken met de PlayStation 6 zelf, maar antwoorden blijven momenteel nog uit.

Ook over de PS6-handheld heeft Moore's Law is Dead een aantal mogelijke details gedeeld, die we hieronder op een rijtje zetten.

• Complete chip zou als één object van 3 nanometer worden geproduceerd

• De handheld is backward compatibel met PS5 en PS4

• Inclusief MicroSD- en M.2 SSD-opening, haptische feedback, twee microfoons en touchscreen

• De USB-C-opening heeft video-out mogelijkheid

• 15W TBP

• Vier Zen 6c cores

• 12-20 RDNA 5 Compute Units van 1.6-2GHz

• 128-bit bus met LPDDR5X-7500+

• 'Rasterisation Performance' is schijnbaar ongeveer de helft van de PS5, al zou de ray tracing wel beter zijn

Met deze specs zou de handheld krachtiger zijn dan de ROG (Xbox) Ally X, al stelt de YouTuber dat dit model niet gezien wordt als een krachtpatser.

©ASUS

Twee PlayStation-consoles

Voordat de geruchten rondom een nieuwe PlayStation-handheld opdoken, bracht KeplerL2 al naar buiten dat Sony mogelijk aan twéé verschillende apparaten werkte. Toen werd gedacht dat het ging om een krachtige console en een eventuele budget-versie, zoals Microsoft deed met de Xbox Series X en S.

Hij kwam er namelijk achter dat het bedrijf twee SoC's (system-on-a-chip) ontwikkelde, terwijl je er voor een nieuwe console maar eentje nodig hebt. Een SoC is een soort schakeling die alle componenten van een apparaat (in dit geval een console) samenvoegt in de behuizing van een enkele chip. Het is goed mogelijk dat de tweede SoC dus bedoeld is voor de PS6-handheld.

Een andere mogelijke hint is de recent toegevoegde 'power saver'-modus voor PlayStation 5. Die modus laat de console tijdens het spelen van sommige games de helft minder stroom verbruiken, wat volgens tech-experts van Digital Foundry past bij het stroomverbruik van de vermeende SoC van de PlayStation-handheld.

©Team Asobi

Wat gaat de console kosten?

Omdat we niet met zekerheid kunnen zeggen wat er onder de motorkap van de PlayStation 6 zit, is een prijs nog redelijk lastig te voorspellen. Wel is te verwachten dat de volgende generatie een flinke duit gaat kosten. Nieuwere en krachtige technologie kost nou eenmaal meer, en met de huidge RAM-tekorten wordt het voorspellen van een prijs nog moeilijker. Daarbij weten we ook niet hoe de importheffingen vanuit Amerika de industrie de komende jaren gaan beïnvloeden. Onze verwachting is in ieder geval dat de PlayStation 6 op release zeker tussen de 600 en 700 euro gaat kosten.

Geen ingebouwde disk drive

Daarbij is een ander gerucht interessant, wederom afkomstig van Tom Henderson, via Insider Gaming. Hij claimt namelijk dat de PlayStation 6 niet verscheept wordt met een ingebouwde disk drive, maar dat die los verkrijgbaar wordt. Dit om de productiekosten van de console zo laag mogelijk te houden, aldus Henderson. Dat is in lijn met de recentere PlayStation 5 Pro, die ook werd uitgebracht zonder disk drive.

©Sony

Features van de PlayStation 6

Ook over de nieuwe features van de console is nog weinig bekend. De eerder genoemde insiders lijken allemaal vast te stellen dat de PlayStation 6 in ieder geval backwards compatible is met games uit de PS5- en PS4-generaties. Uit het technische praatje van Cerny en Huynh zijn ook al een paar verbeteringen op bestaande features bekend geworden, maar over een concept op het niveau van de Haptic Feedback van de DualSense-controller is nog niet besproken.

Fans hopen in ieder geval dat thema's terugkeren na de afwezigheid daarvan op de PlayStation 5, en wordt er gespeculeerd dat draadloos opladen van de controllers eventueel een mogelijkheid wordt.

©Square Enix

Welke games verschijnen er voor de PlayStation 6?

AI en teraflops zijn allemaal leuk en aardig, maar uiteindelijk draait het om de videogames.Momenteel is er praktisch niets bekend over software op de volgende generatie, al kunnen we er wel vanuit gaan dat een aantal PlayStation 5-exclusives later - of met de launch van het systeem - een next-gen upgrade krijgen. Net zoals Marvel's Spider-Man Remastered en God of War: Ragnarök met de overgang van de PS4 naar PS5, bijvoorbeeld.

Een van de grootste titels die mogelijk rond de release van de PlayStation 6 uitkomt is Intergalactic: The Heretic Prophet - de nieuwe game van Uncharted- en The Last of Us-ontwikkelaar Naughty Dog. De game is al aangekondigd voor een release op de PS5, maar er is nog geen releasedatum gegeven. We achten het dus zeer mogelijk dat Intergalactic een van de games is die een geüpgraded versie ontvangt op Sony's nieuwe console.

Daarbij bezit Sony nog een flink aantal ontwikkelstudio's waarvan de huidige projecten onbekend zijn, of die nog niet geheel uit de doeken zijn gedaan. Zo kwamen een paar jaar geleden de toekomstplannen van Marvel's Spider-Man- en Ratchet and Clank-ontwikkelaar Insomniac Games op straat te liggen na een hack, waar we om die reden niet dieper op ingaan.

Wel is bijvoorbeeld bekend dat het in Nederland gevestigde Guerilla Games werkt aan een nieuwe Horizon-game, nadat Horizon: Forbidden West aan het begin van de PlayStation 5's levenscyclus uitkwam. Ook is God of War-maker Santa Monica Studio nog altijd bezig met mysterieuze projecten, wellicht een derde God of War-titel en een sciencefiction-titel, die nog niet uit de doeken zijn gedaan.

De mensen bij Bluepoint Games - dat de PS5-exclusieve remake van Demon's Souls leverde - werkt na de annulering van hun live-service-game daarbij waarschijnlijk aan een nieuw project. De mogelijkheden zijn in ieder geval eindeloos, dus houd dit artikel en ID.nl in de gaten om op de hoogte te blijven over alles rondom de PlayStation 6 en zijn launchtitels.