De processor vormt de basis van je pc en uiteraard ook van andere apparatuur als je smartphone, tablet en router. Maar zeg je processor, dan denk je vermoedelijk het eerste aan de traditionele desktop-processor van Intel of wellicht AMD. Die markt was een beetje ingedut, maar lijkt dit jaar eindelijk weer tot leven te komen. Intel vs AMD: hoe staat het er nu voor?

Lange tijd was de desktop-processormarkt niet bijster interessant. Intel bood twee platformen: een mainstream-platform en een high-end-platform. Het mainstream-platform omvat onder andere de Core i3-, i5- en i7-processors met twee of vier cores, terwijl in het high-end-platform Core i7-processors met zes, acht en tien cores verkocht worden. AMD speelde ondertussen al jaren geen grote rol van betekenis. Hun snelste FX-processors waren bij de introductie al geen uitdaging voor Intels snellere mainstream-processors en veel vernieuwing zat er niet in.

Sterker nog: AMD’s snelste chip was eind 2016 nog altijd de FX-9590, die al in 2013 op het toneel verscheen. AMD richtte zich dan ook op hun op hun goedkopere processors in de A-reeks, die bedoeld zijn voor pc’s met een gunstige prijs-prestatieverhouding, maar die niet interessant zijn voor de enthousiastere gebruiker. Tegelijkertijd leek ook Intel een beetje ingedut, want het prestatieverschil tussen de generaties werd de laatste jaren steeds kleiner. Het lukte Intel bovendien niet langer meer om het zogenoemde tick-tock-model (zie kader) te volgen.

Hoe werkt een processor?

Processors bestaan uit vele transistors die steeds kleiner gemaakt worden. Dit maakt processors energiezuiniger, maar ook goedkoper of sneller omdat op dezelfde oppervlakte meer transistors passen. Sinds Intel in 2007 het zogenoemde tick-tock-model invoerde was het eenvoudig te voorspellen hoe deze verkleining zou verlopen. Het ene jaar verkleinde Intel het productieprocedé van een bestaande architectuur (de tick), terwijl in het volgende jaar een nieuwe architectuur op het bestaande procedé werd geïntroduceerd (de tock).

Sinds 2007 ging Intel van 65 nm via 45, 32 en 22 nm naar het huidige 14nm-procedé. Stiekem werden de periodes tussen de ticks en tocks de laatste jaren wel steeds iets langer en in 2016 maakte Intel bekend te stoppen met het tick-tock-model en over te stappen op een model waarin een architectuur nog een keer extra wordt ververst. Intels huidige Kaby Lake is na Skylake en Broadwell de derde generatie die geproduceerd wordt op 14 nm, terwijl ook het aankomende Coffee Lake op 14 nm geproduceerd gaat worden. Skylake, Kaby Lake en Coffee Lake zijn daarbij eigenlijk dezelfde architectuur voorzien van optimalisaties.

Het wordt bij de steeds kleiner wordende schakelingen steeds lastiger om het productieprocedé goed onder controle te krijgen. Ten opzichte van Intel liep AMD ondertussen hopeloos achter. In 2016 gebruikte AMD afhankelijk van de architectuur nog altijd een ouderwets 28- of zelfs 32nm-procedé. Met Ryzen zette AMD in 2017 een indrukwekkende stap, want het schakelt net als Intel over naar een 14nm-procedé.

Introductie van Ryzen

AMD schudde de processormarkt eerder dit jaar wakker met de introductie van de langverwachte en meermaals uitgestelde Zen-architectuur die AMD onder de naam Ryzen eerder dit jaar lanceerde. Met Ryzen brengt AMD onder andere processors met zes en acht cores op de markt die (veel) beter presteren dan de quadcore-processors die Intel op dezelfde prijspunten biedt. En in de vorm van topmodel Ryzen 7 1800X biedt AMD een processor met acht cores voor een prijs van zo’n 530 euro, die qua prestaties Intels meer dan twee keer zo dure Core i7-6900 aantikt.

De strijd lijkt echter pas net begonnen, want op computerbeurs Computex kondigde Intel hun nieuwe high-end-platform Core X aan dat gebruik maakt van socket 2066. Het is de opvolger van het high-end-platform Broadwell-E, dat gebruik maakt van socket 2011-3 waar tot nu toe Intels topmodellen met zes, acht en tien cores onder vielen.

Qua architectuur wordt gebruik gemaakt van Skylake-X voor de processors met zes of meer cores en Kaby Lake-X voor de processors met vier cores. Het nieuwe high-end-platform bevat voor het eerst een Core i5- en Core i7-processor met vier cores die qua prijs vergelijkbaar zijn met de modellen in het mainstream-platform. Ze zijn voor hetzelfde geld wel iets sneller en bevatten geen geïntegreerde gpu.

©PXimport

Van Core i7 naar Core i9

De strijd gaat echter om de processors met meer cores, waar AMD Intel nu goed uitdaagt. Misschien dat daarom voor het eerst sinds lange tijd Intels naamgeving op de schop gaat, want naast Core i5 en i7 introduceert Intel Core i9. Waarschijnlijk niet geheel toevallig krijgt de snelste Core i7 in de vorm van de i7-7820X net als AMD’s Ryzen 7 1800X acht cores. Bovendien sluit het prijskaartje van 599 dollar een stuk beter aan bij AMD’s prijzen.

Een processor met tien cores noemt Intel niet langer een i7, maar i9. Later volgen i9-processors met twaalf, veertien, zestien en zelfs achttien cores. Intel lijkt met het label i9 te willen aangeven dat ze nog altijd meer kracht verkopen dan AMD, het getal 9 is immers hoger dan de 7 in Ryzen 7. AMD zit echter ook niet stil en kondigde Ryzen ThreadRipper aan: een processor met maar liefst zestien cores.

Net als bij Intels high-end-platform verlangt ThreadRipper een nieuwe socket ten opzichte van hun mainstream-platform. AMD’s socketTR4 telt maar liefst 4094 pinnen, flink meer dan de 1331 pinnen van socket AM4 die voor Ryzen gebruikt wordt.

De toekomst

Net als de Intel Core X-processors moet Ryzen ThreadRipper deze zomer op de markt verschijnen, wellicht zijn ze op het moment dat je dit leest al goed verkrijgbaar. Intel werkt ondertussen onder codenaam Coffee Lake ook aan de achtste generatie Core-processors voor het normale platform, die later dit jaar op de markt moet komen en voor het eerst een processor met zes cores naar het mainstream-platform moet brengen.

Kortom: er gebeuren weer interessante dingen in de pc-processormarkt en dan hebben we de afgeleide energiezuinigere notebookprocessors nog buiten beschouwing gelaten. Want ook daar zit volop ontwikkeling in. Zo brengt AMD Ryzen dit jaar voorzien van een geïntegreerde gpu naar de notebook en komt Intel met quadcore-processors die slechts 15 watt gebruiken.

JBL brengt met de BandBox-serie zijn eerste audioproducten uit die specifiek gericht zijn op het maken van muziek. De BandBox Solo en Trio zijn bluetooth-speakers die tegelijkertijd functioneren als versterker voor instrumenten. De opvallendste toevoeging is het gebruik van kunstmatige intelligentie om audiosporen in realtime te scheiden, wat het meespelen met bestaande nummers makkelijker moet maken.

De kern van de nieuwe serie is de zogeheten 'Stem AI'-technologie. Hiermee kunnen gebruikers specifieke onderdelen van een liedje, zoals de zang, drums of gitaar drums in realtime op het apparaat zelf kunt isoleren of verwijderen uit elk nummer. Voor muzikanten biedt dit praktische voordelen: je kunt een gitaarpartij isoleren om precies te horen hoe deze gespeeld wordt, of de partij juist wegdraaien om zelf mee te spelen over de originele begeleiding.

Voor één muzikant

De instapversie is de BandBox Solo, een compacte speaker met een vermogen van 18 watt RMS. Het apparaat beschikt over één ingang die geschikt is voor een gitaar of microfoon. Gebruikers kunnen via de JBL One-app diverse digitale versterkers en effecten zoals reverb, chorus en phaser instellen, waardoor externe effectpedalen in veel gevallen overbodig zijn. Daarnaast functioneert de Solo als audio-interface: via de usb-c-aansluiting koppel je hem aan een laptop om direct opnames te maken in muziekproductiesoftware (DAW).

Voor meerdere muzikanten tegelijk

Voor wie meer aansluitmogelijkheden of volume nodig heeft, is er de BandBox Trio. Dit model levert 135 watt vermogen en is uitgerust met een ingebouwde vierkanaalsmixer. Hierdoor is het mogelijk om met meerdere mensen tegelijk te spelen, bijvoorbeeld een zanger en twee instrumentalisten. De Trio onderscheidt zich verder door een verwisselbare accu die tot tien uur speeltijd biedt en een LCD-scherm voor directe feedback. Ook heeft dit model meer fysieke knoppen, zodat je het geluid tijdens het spelen kunt aanpassen zonder direct de app erbij te hoeven pakken.

Prijs en beschikbaarheid

De JBL BandBox Solo en Trio zijn vanaf februari verkrijgbaar. De BandBox Solo heeft een adviesprijs van 249,99 euro. De grotere BandBox Trio kost 599,99 euro. Een belangrijk detail voor vroege kopers is dat de 'looper'-functie, waarmee je laagjes muziek over elkaar opneemt, bij lancering nog niet beschikbaar is; deze wordt volgens JBL pas in oktober via een update toegevoegd.

AMD heeft de Europese adviesprijs van de snelste game-cpu tot nu toe - Ryzen 7 9850X3D - aangekondigd.

De Ryzen 7 9850X3D krijgt in Europa een adviesprijs van 514,75 euro, zo schrijft Tweakers. Dat is opvallend, omdat de Europese adviesprijs van voorganger 9800X3D op release 539 euro was - iets duurder dus. Inmiddels is die laatstgenoemde kaart wel voor 449 euro te koop.

De lagere adviesprijs voor de nieuwe 9850X3D komt omdat de dollar zwakker is geworden. AMD rekent de Europese adviesprijs voor hun cpu's altijd uit door de Amerikaanse prijs letterlijk door te rekenen en er btw bij op te tellen. In de VS gaat de 9850X3D 500 dollar kosten.

Snelste processor voor games tot nu toe

AMD deed de Ryzen 7 9850X3D begin dit jaar uit de doeken, en claimde toen dat het de snelste processor tot nu toe voor games ter wereld wordt. Dat was altijd de 9800X3D van AMD. De 9850X3D lijkt op die cpu, met zestien threads en acht cores.

Nieuw aan de 9850X3D is echter een hogere boostsnelheid van 5.6GHz op één core. Dat is een verhoging van 400MHz ten opzichte van de 9800X3D. Het maakt de cpu naar schatting 7,7% sneller dan diens voorganger.

Officieel komt de AMD Ryzen 7 9850X3D volgende week uit, al hebben sommige winkeliers in Europa de kaart al in de verkoop gegooid.