Van goedkope smarthomeproducten denken we vaak dat ze onveiliger zijn dan duurdere slimme apparaten. In dit artikel bespreken we in hoeverre dat klopt en of je je zorgen moet maken als je huis vol staat met koopjes.

Vrijwel elk apparaat is tegenwoordig verbonden met internet. Denk aan smart-tv’s, slimme verlichting en slimme speakers. Er zijn zelfs slimme wasmachines, slimme koelkasten en slimme tandenborstels. Al deze apparaten maken ons leven makkelijker en efficiënter, bijvoorbeeld door de lampen automatisch aan en uit te doen of te meten hoelang en hoe goed je je tanden poetst. 

Een smarthome kent veel voordelen, maar is tegelijkertijd een aantrekkelijk doelwit voor criminelen. Slimme apparaten verzamelen doorgaans veel informatie over gebruikers en hun gedrag. Met die gegevens kan mogelijk achterhaald worden wanneer je thuis bent, hoe gezond je bent en zelfs wat je financiële situatie is. Ook vormen smarthomeapparaten voor criminelen een toegangsweg naar andere apparaten die met hetzelfde netwerk verbonden zijn, zoals een smartphone of laptop.

Voordat je je huis vult met slimme apparaten, is het verstandig om over de mogelijke privacyrisico’s na te denken en eventuele beveiligingsmaatregelen te nemen. Het is in elk geval goed je te realiseren dat er risico’s aanwezig zijn bij alle smarthomeapparaten, ook bij de bekende dure merken. Van goedkope smarthomeproducten wordt gedacht dat de risico’s nog groter zijn, omdat ze mogelijk over minder geavanceerde beveiligingsfuncties beschikken en minder vaak updates ontvangen om kwetsbaarheden te dichten.

Lees ook: Wat is een bridge voor je smarthome en wat kun je ermee?

©AndSus - stock.adobe.com

Zijn goedkope slimme apparaten slechter beveiligd?

Zoals bij alle goedkope producten en diensten kun je je bij slimme apparaten afvragen of je niet betaalt met iets anders dan geld, bijvoorbeeld met je privacy. Vooropgesteld: dit hoeft niet altijd het geval te zijn, maar om kosten te besparen zullen fabrikanten van goedkopere apparaten eerder geneigd zijn om voor minder geavanceerde beveiligingsfuncties te kiezen. 

Zo kan het zijn dat er op de encryptie en het aantal beveiligingsupdates wordt bezuinigd. Goedkopere smarthomeproducten worden dan ook vaak geleverd met een zwak standaardwachtwoord of een open netwerkpoort. Dat maakt ze eenvoudiger te compromitteren door criminelen.

Daarnaast bestaan er zorgen over de herkomst van goedkope slimme apparaten; de meeste smarthomeapparaten voor een prikkie zijn afkomstig uit China, waar fabrikanten te maken hebben met minder strenge regels op het gebied van privacy en beveiliging. Ook wordt er gedacht dat Chinese fabrikanten of zelfs de Chinese overheid toegang hebben tot de data die de smarthomeapparaten verzamelen. 

Onderzoeksplatform Pointer ontdekte (inmiddels heel wat jaren geleden) bijvoorbeeld dat het Chinese smarthomeplatform Tuya (dat gebruikt wordt door smarthomeproducten van onder meer HEMA, Action, Lidl en Kruidvat) meer informatie deelt met zijn servers dan je lief is. Tuya zegt zelf overigens dat het aan alle nationale en internationale beveiligings- en privacynormen voldoet.

Luisteren ze mee?

Uiteraard moeten we ook een kanttekening plaatsen: van slimme apparaten uit andere landen, zoals de Verenigde Staten, kunnen net zo goed gegevens worden ingezien door de fabrikant. Zo zijn er bij slimme speakers zoals Google Home en Amazon Echo zorgen dat medewerkers meeluisteren met gesprekken. Ook kon Amazon met zijn Ring-deurbellen op kritiek rekenen voor het delen van videogegevens met politiediensten zonder toestemming van de gebruikers. Inmiddels is het hiermee gestopt.

Uit een recent onderzoek in opdracht van de Autoriteit Consument & Markt en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur blijkt bovendien dat de meerderheid van populaire smarthomeapparaten, waaronder slimme babyfoons, lampen, wasmachines en smart-tv’s, geen updates ontvangt. De ACM en RDI vinden dan ook dat fabrikanten en verkopers te weinig doen om slimme apparaten veilig te houden. 

Het is dus lastig om overtuigend te kunnen stellen welke smarthomeproducten veilig zijn en welke niet. Daarom is het slim om voor je overgaat tot aankoop te onderzoeken of het smarthomeplatform of product waar je oog op is gevallen (recent) in het nieuws is geweest wegens beveiligingsproblemen of privacyrisico’s. 

Ook interessant: Besparen? Met sensors maak je je huidige domme apparaten slim

©rh2010

Zo houd je je smarthome veilig

Hoewel er geen garantie is dat een apparaat honderd procent veilig is, zijn er wel enkele manieren om de kans op een veilig product te vergroten. Zo doe je er verstandig aan om alleen bekende, gerespecteerde merken te kopen. Merken die langer bestaan, zijn doorgaans veiliger dan onbekende merken. 

Daarnaast verlaag je het risico op veiligheidsproblemen als je slimme producten aanschaft bij een bekende Nederlandse webshop of in een fysieke winkel. Platforms zoals AliExpress, Wish, Banggood kun je beter vermijden, maar ook bij Amazon en Bol.com worden er (veelal door externe verkopers) smarthomeproducten van onbekende merken verkocht. 

Ook ben je beter af met slimme apparaten die je zonder internetverbinding kunt gebruiken, al kun je je smarthome dan alleen bedienen als je thuis bent. Denkaan apparaten met draadloze protocollen zoals Zigbee, Z-Wave, Matter en Thread. Met deze lokale protocollen loop je minder risico om gehackt te worden. Verbind je een slim apparaat met internet, zorg er dan voor dat je een veilige hub gebruikt.

Wijzig de inlog!

Niet alleen welke producten je koopt, maar ook wat je ermee doet, is van invloed op de veiligheid van je smarthome. Zo doe je er verstandig aan de vaak makkelijk te kraken inloggegevens die een slim apparaat vanuit de fabriek krijgt, direct te wijzigen. 

Ook is het niet gek om je modem- of routerinstellingen eens onder de loep te nemen. Je modem of router vormt namelijk de toegangspoort tot je thuisnetwerk waarmee je slimme apparaten verbonden zijn. Zorg voor een sterk wachtwoord en installeer meteen nieuwe updates zodra ze beschikbaar worden.

Verder ben je als gebruiker zelf verantwoordelijk voor het updaten van je slimme apparaten. Check met enige regelmaat of er een update beschikbaar is, en installeer deze dan direct. In de meeste gevallen gebeurt dit niet automatisch, je moet zelf actie ondernemen.

Meer weten? Lees meer over het beveiligen van je smarthome

Windows is een veelzijdig besturingssysteem, maar compact en gestroomlijnd kun je het niet noemen. Bovendien lijkt elke nieuwe versie er weer extra functies en onderdelen bij te krijgen. Kan het niet wat compacter? Met de juiste hulpmiddelen draai je hier je hand niet voor om: alles voor een lichtgewicht Windows 11.

Aan de slag met Tiny 11

Tiny11 bestaat uit een set hulpmiddelen waarmee je Windows 11 op dieet zet en zorgt voor een lichtgewicht versie van het besturingssysteem. Het werkt grotendeels met scripts die specifieke onderdelen uit de software verwijderen. Resultaat is een compacte versie van Windows die je op de computer kunt installeren. Tiny11 is beschikbaar in twee varianten. De eerste – Tiny11 Maker – is de standaardversie die Windows flink afslankt, maar waarbij je de mogelijkheid houdt om gangbare functies alsnog toe te voegen. Denk aan talen, updates en Windows-onderdelen die je wél graag gebruikt. De tweede variant – Tiny11 Core Maker – pakt het rigoureuzer aan: deze versie stript Windows tot een minimum. Je kunt de eerdergenoemde functies niet meer toevoegen. Volgens de makers leent zo'n ultraslanke Windows-versie zich voor testdoeleinden en is de versie bijvoorbeeld ideaal om in een virtuele machine te gebruiken. Voor dagelijks gebruik is zo'n Windows-versie niet bruikbaar.

Het voorwerk

Om te beginnen, zorg je voor de meest recente versie van Windows 11. Op het moment van schrijven is dat Windows 11 25H2. Je haalt deze versie binnen via https://www.microsoft.com/nl-nl/software-download/windows11. Kies voor het iso-bestand. Die vind je onder Download Windows 11-schijfkopiebestand (ISO) voor x64-apparaten. In het menu selecteer je Windows 11 (multi-versie ISO-bestand voor x64-apparaten) en klik je op Download nu. Wanneer hierom wordt gevraagd, kies je de gewenste taal. Sla het iso-bestand op in een aparte map, die je bijvoorbeeld Windows 11 Compact noemt. Vervolgens haal je de nieuwste versie van Tiny11 op via de eerdergenoemde website. Je vindt het installatiebestand boven aan de pagina. Klik op de knop Code en kies Download ZIP. Pak het zip-bestand uit en plaats het bestand Tiny11maker.ps1 op een eenvoudige locatie, bijvoorbeeld in de root op de C:\-schijf. Je beschikt nu over alles om van start te gaan.

Koppelen

Keer terug naar de map waarin je het iso-bestand hebt opgeslagen. Klik met de rechtermuisknop op het bestand en kies voor Koppelen. Hiermee koppel je de Windows-installatiebestanden aan een virtuele schijf, zodat Tiny11 ermee kan werken. Links in het venster van Verkenner verschijnt de schijf, bijvoorbeeld F:. Als je erop klikt, toont de Verkenner de Windows-installatiebestanden. Onthoud welke schijfletter wordt gebruikt: dit heb je later nodig.

Tiny11 bestaat uit een script dat je aanroept via PowerShell. PowerShell is het scripting-onderdeel van Windows. Open het Startmenu en typ PowerShell. Klik met de rechtermuisknop op Windows PowerShell en kies Als administrator uitvoeren. Een nieuw venster opent. Typ op de opdrachtregel: Set-ExecutionPolicy Bypass -Scope Process. Druk op Enter. Vervolgens typ je de opdracht om Tiny11 Maker te starten: C:\LOCATIE\tiny11maker.ps1 -ISO <LETTER> -SCRATCH <LETTER>. Neem de opdracht letterlijk over, maar vervang LOCATIE door de locatie waar je het Tiny11-script hebt bewaard. Vervang achter -ISO de <LETTER> door de schijfletter van het iso-bestand van Windows, bijvoorbeeld F. Vervang achter -SCRATCH de <LETTER> door de schijfletter waarmee Tiny11 met de bestanden mag werken en opslaan, bijvoorbeeld C. De opdracht kan er dus zo uitzien: C:\tiny11maker.ps1 -ISO F -SCRATCH C.

Welke versie

Het iso-bestand van Windows bevat de bestanden voor verschillende Windows-edities, zoals Windows 11 Home en Windows 11 Pro. Tiny11 vraagt welke Windows-versie je wilt afslanken. Elke editie heeft een eigen nummer: typ het nummer van de gewenste editie en druk op Enter. Het grootste deel van het werk zit erop. Kies wel een Windows-versie waarvoor je over een geldige licentie beschikt.

Installeren maar

Tiny11 heeft een nieuwe iso met Windows-installatiebestanden gemaakt. Het bestand heet Tiny11.iso. Met behulp van deze iso en een usb-stick kun je vervolgens een schone installatie van het afgeslankte Windows uitvoeren. Je kunt een opstartbare usb-stick op verschillende manieren maken, waaronder met Rufus. Ga naar https://rufus.ie/nl/ en haal de nieuwste versie binnen. Start de app en wijs bij Apparaat de usb-stick aan. Je hebt een stick met een minimale capaciteit van 8 GB nodig. Bij Opstartselectie kies je Schijf of ISO-image en klik je op Selecteren. Wijs het zojuist gemaakte iso-bestand van Tiny11 aan. Klik tot slot op Starten. Om de afgeslankte versie van Windows op een computer te installeren, start je deze op met de usb-stick. Doorloop de stappen van de installatiewizard, zoals je ook zou doen bij een gangbare installatie. Het resultaat: een afgeslankte Windows-versie.

Weer opbouwen

Prettig aan de compacte versie van Windows is de mogelijkheid om naderhand de onderdelen toe te voegen die je wel degelijk gebruikt. Heb je gekozen voor Tiny11 Maker (en niet voor Tiny11 Core), dan is dit mogelijk. Open het Startmenu, typ Onderdelen en kies Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Plaats vinkjes naast de componenten die je wilt gebruiken. Daarnaast vind je een deel van de standaard-apps via de Microsoft Store: open het Startmenu, typ Store en kies Microsoft Store. Kies Apps en ga op zoek naar de apps die je alsnog wilt gebruiken, bijvoorbeeld Outlook.

Tiny11 Core

Heb je de smaak te pakken en wil je een nog compactere Windows-versie? Dan kun je Tiny11 Core overwegen. Deze vind je op dezelfde pagina als het andere Tiny11-script. De resulterende Windows-versie ontbeert alle onderdelen die ook door Tiny11 Maker worden verwijderd, maar haalt ook weg: Windows Component Store, Windows Defender, Windows Update en WinRE. Vooral Windows Update is een onderdeel dat je niet graag kwijt wilt, tenzij je de Windows-versie tijdelijk wilt gebruiken om bijvoorbeeld iets te proberen, en daarbij Windows in een virtuele machine installeert. Met Tiny11 Core een Windows-installatie maken voor dagelijks gebruik, is niet aan te raden. 

Bestaande Windows afslanken

Heb je al een bestaande Windows-versie draaien en geen behoefte om een nieuwe installatie van een afgeslankte versie uit te voeren? Met een ander programma – CrapFixer – kun je een bestaande Windows-computer uitkleden en hoef je geen schone installatie uit te voeren. Je mag het programma gratis gebruiken. De nieuwste versie vind je op https://github.com/builtbybel/CrapFixer/releases. Pak het zip-bestand uit en dubbelklik op CrapFixer.exe om het programma te starten. Je hoeft het niet te installeren.

CrapFixer is opgebouwd uit drie hoofdonderdelen: Fixer, Restore en Tools. Kies Fixer. Dit onderdeel bestaat uit twee tabbladen: Windows en Applications. Op de tab Windows vind je aan de linkerzijde de collectie met 'opties' die je via CrapFixer kunt uitschakelen als je er geen behoefte aan hebt. De opties zijn onderverdeeld in verschillende categorieën, zoals Gaming, Privacy en System. Klik eerst op Analyze. CrapFixer scant het systeem en geeft aan wat het aan overbodige troep (zoals bloatware) aantreft. In het venster rechts lees je de aanbevelingen. CrapFixer geeft aan of het onderdeel momenteel wordt uitgevoerd, wat de geadviseerde instelling is en of die al is toegepast. Roodgemarkeerde items vragen extra aandacht, bijvoorbeeld als het gaat om de eerdergenoemde bloatware.

Selecteren maar

Nu komt het leuke werk: bepalen van welke onderdelen je afscheid neemt. Gebruik de lijst aan de linkerkant van het venster om de onderdelen te selecteren. Ben je het eens met de standaardselectie van CrapFixer voor een volledig onderdeel, dan vink je de hoofdcategorie aan. Om bijvoorbeeld alle advertenties uit te zetten, plaats je een vinkje bij Ads. Wil je niet alle wijzigingen toepassen, dan vink je ze individueel aan. Weet je niet zeker wat een onderdeel inhoudt? Klik erop met de rechtermuisknop en kies Help (of druk op de F1-toets): een compacte toelichting verschijnt. Ben je tevreden over de selectie? Uitvoeren maar. Klik op de knop Run Fixer, die je rechtsonder in het venster vindt. 

Neem apps mee

Werp ook een blik op de tab Applications, eveneens beschikbaar via het onderdeel Fixer. Hier lees je voornamelijk welke apps je kunt uitschakelen. Denk aan apps zoals Bing Nieuws en Weer, Copilot en andere ingebakken programma's zoals Telefoonkoppeling. Wil je deze allemaal verwijderen? Klik op Select all (linksonder in het venster). In plaats daarvan kun je ze ook selectief aanvinken.

Kom je later terug op een bepaalde selectie, dan kun je de situatie ook terugdraaien en de instellingen herstellen. Klik links op Restore. In het rechtervenster lees je wat er is teruggedraaid.

Handmatig te werk

Ondanks alle welkome hulp van buitenaf, kun je zelf ook een aantal stappen nemen om Windows meer lichtgewicht te maken. Voorkom allereerst dat er onnodige programma's tijdens de systeemstart worden geladen. Open de Windows-instellingen (Windows-toets+I) en kies Apps / Opstarten. Een overzicht van opstart-apps verschijnt. Zet de schuif op Uit bij de apps die je niet wilt laden. Verwijder ook de apps die nog aanwezig zijn, maar je niet meer gebruikt. Kies Apps / Geïnstalleerde apps. Zoek de app die je wilt verwijderen, klik op Meer opties (herkenbaar aan de drie puntjes) en kies Verwijderen.

Je kunt ook zelf een groot deel van de Windows-onderdelen in- en uitschakelen vanuit de standaardgebruikersomgeving. Open het Startmenu en typ Onderdelen. Klik op Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Wil je een volledige categorie uitschakelen, verwijder dan het vinkje bij de hoofdcategorie. Wil je losse onderdelen uitschakelen, dan klap je de hoofdcategorie open en verwijder je de vinkjes bij de ongewenste onderdelen. Plaats de muis op een onderdeel om een compacte beschrijving van het onderdeel te zien. Bij twijfel: schakel het onderdeel niet uit.

Groepsbeleid

Ben je een gevorderde gebruiker en beschik je over Windows 11 Pro? Dan kun je ook het onderdeel Groepsbeleid slim gebruiken om Windows compact te maken. Open het venster Uitvoeren (Windows-toets+R) en typ Gpedit.msc. Vooral onder Computerconfiguratie / Beheersjablonen / Alle instellingen kun je flink wat opties aanpassen. Een interessante instelling is Standaardpakketten Microsoft Store uit het systeem verwijderen. Kies Ingeschakeld en zet aan de linkerzijde van het venster vinkjes bij de apps die je niet wilt gebruiken. Neem ook de rest van de categorie Windows-onderdelen door en zoek naar de standaardprogramma's (bijvoorbeeld Windows Agenda). Vaak kun je die individueel uitschakelen (bijvoorbeeld via Windows Agenda uitschakelen).

Voor Pro's: het ingebouwde groepsbeleid gebruiken.

💻 Nieuwe laptop nodig? Kijk en vergelijk op Kieskeurig.nl

Cody en Jacco lopen door de Partner Direct heen en stellen de vraag: is de Switch 2 nu multiplatform-waardig? Ook zit Jacco drie dagen in Zwitserland voor een gamingmuis en is één persoon jarig.

Kom bij onze Discord. Via ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠deze link kan je met ons en andere luisteraars kletsen over games, deals, nieuws en meer.

Wil je zelf ook een vraag insturen of heb je iets leuks om te melden? Dat kan! Stuur een mailtje naar bonuslevelcast@gmail.com (of bonuslevelkast@gmail.com of bonuslevelqast@gmail.com) en wellicht hoor je jezelf terug in de volgende aflevering!