Je hebt Windows 7 op je pc geïnstalleerd en je denkt eraan over te stappen naar Windows 8(.1), maar Windows 7 compleet opzij schuiven is voor jou geen optie. Dat hoeft geen groot dilemma te zijn, gezien je beide besturingssystemen netjes naast elkaar op dezelfde pc kunt installeren.

Tip 01: Dual boot versus upgrade

Wanneer je Windows wilt installeren op een pc waarop al een andere Windows-installatie staat, moet je even uitkijken. Wanneer je namelijk voor een upgrade kiest, zal de "nieuwe" Windows-installatie de oude installatie zonder meer vervangen, zodat je die kwijt bent. Lees ook: 25 verborgen functies en extra's van Windows 8.1.

Wil je beide besturingssystemen ('operating system', kortweg OS) behouden, dan moet je dus anders tewerk gaan. Je zou binnen je primaire OS (host) een virtuele installatie van het andere OS (guest) kunnen overwegen, bijvoorbeeld met het gratis programma VirtualBox. Er is echter nog een andere mogelijkheid: een 'dual boot'-configuratie. Elk van beide OS'en installeer je dan op een andere schijf of partitie - het is op deze manier zelfs mogelijk drie of meer OS'en te installeren, een zogenoemde 'multiboot'-configuratie.

Naast de complexiteit heeft zo'n opzet wel nog het nadeel dat je de pc opnieuw moet opstarten telkens je van OS wilt veranderen. Bovendien moet je programma's meermaals installeren wil je die ook op een ander OS kunnen gebruiken. Maar als deze argumenten je niet tegenhouden, kan zo'n configuratie een prima uitweg zijn!

©PXimport

Tip 01 Een virtuele installatie is een andere mogelijkheid (hier: Windows 8.1 binnen Windows 7).

Tip 02: Back-up

We gaan eerst uit van het scenario waarbij je Windows 8(.1) installeert op een pc waarop Windows 7 al is geïnstalleerd. Tip 09 vertelt je meer over de andere volgorde.

Hoewel de ingrepen die we zo dadelijk gaan uitvoeren je bestaande Windows 7-installatie niet horen te verstoren, spelen we liever op veilig en maken we eerst een complete back-up van die installatie. Dat kan weliswaar ook vanuit Windows 7 zelf, maar we zijn meer gecharmeerd van een gebruiksvriendelijker oplossing als de gratis tool EaseUS Todo Backup Free. Start het programma op en klik op System backup. De tool selecteert automatisch de juiste partitie(s) en een geschikte doellocatie, waarna je slechts op Proceed hoeft te drukken. Je kunt natuurlijk eerst nog de doellocatie aanpassen en eventueel extra opties instellen. Dat laatste doe je dan via Backup options. Na afloop keer je terug naar het tabblad Home, en kies je Tools / Create emergency disk. Je kunt nu een opstartbare USB-stick of CD/DVD maken waarmee je de pc in geval van nood kunt booten waarna je dan Todo Backup opstart en de systeemkopie terugzet vanuit de rubriek Recovery.

©PXimport

Tip 02 EaseUS Todo Backup: een handige tool om een complete schijfkopie te maken.

Tip 03: Vrije ruimte

Idealiter beschik je voor een dual boot-configuratie over twee fysieke, interne schijven (HDD en/of SSD), waarbij je elk OS op een andere schijf installeert. Een noodzaak is dat echter niet: je kunt een bijkomend OS ook in een andere partitie op dezelfde schijf installeren. Dan moet je natuurlijk wel over een vrije en voldoende grote partitie beschikken en dat moet je even controleren.

Start dus maar het Schijfbeheer in Windows 7 op; dat kan door Windows-toets+R in te drukken en diskmgmt.msc uit te voeren. De kans is groot dat je Windows 7-partitie de ganse schijfruimte omvat of eventueel heb je naast de Windows 7-partitie nog een extra partitie voor je data voorzien. Als een van beide voldoende vrije ruimte over heeft, bij voorkeur minstens 30 GB, dan kun je aan de slag. Het komt er dan op aan de partitie te laten inkrimpen en de vrijgekomen ruimte in een aparte partitie om te zetten, voor het andere OS. De kans is echter groot dat je ook een kleine partitie van zo'n 100 MB opmerkt: die is door en voor het systeem gereserveerd en laat je absoluut ongemoeid.

©PXimport

Tip 03 Een veel voorkomende situatie: de Windows 7-partitie beneemt alle schijfruimte.

Tip 04: Nieuwe partitie

Een partitie verkleinen doe je als volgt. Klik de partitie in de grafische weergave met de rechtermuisknop aan en kies Volume verkleinen. Geef aan met hoeveel MB je het volume wilt inkrimpen - vul bijvoorbeeld 40000 MB in - en bevestig met Volume verkleinen. Windows gaat aan de slag en als het goed is, verschijnt nu een zwartgekleurd blok met Niet-toegewezen ruimte. Het is dit blok dat we gaan gebruiken voor de installatie van Windows 8.1 In feite kun je het Schijfbeheer nu al sluiten, maar het is geen slecht idee dat blok van hieruit al in een NTFS-partitie om te zetten en die een duidelijke naam te geven. Klik het dus maar met de rechtermuisknop aan, selecteer Nieuw eenvoudig volume en klik driemaal op Volgende. Vul een geschikte volumenaam in (bijvoorbeeld Windows 8.1), bevestig met Volgende en met Voltooien. Je mag Schijfbeheer nu afsluiten.

©PXimport

Tip 04 Niet-toegewezen ruimte omzetten in een partitie vergt slechts enkele muisklikken.

Linux

Het installeren van Linux en Windows in een dual boot-configuratie is net zo goed mogelijk. We gaan hier even uit van het scenario waarbij Windows 7 of 8(.1) al op je pc draait en dat je over minstens 10 GB aan niet-toegewezen schijfruimte beschikt. Daar wil je nu een Linux-distributie bij, zoals het gebruiksvriendelijke Linux Mint. Dat gaat zeer eenvoudig: start je systeem met de Linux Mint-dvd op en kies Install Linux Mint. Duid de gewenste taal aan en laat de optie Installeer LinuxMint naast Windows aangestipt! Linux Mint zal de partitionering automatisch voor je regelen en er verder voor zorgen dat je bij het opstarten kunt kiezen tussen Windows en Linux.

©PXimport

Ook een (moderne) Linux-distributie laat zich netjes naast Windows installeren.

Tip 05: Installatie-dvd/-stick

Beschik je over een installatie-dvd van Windows 8(.1), dan mag je Windows en je pc in feite nu al afsluiten. Heb je Windows 8(.1) echter in de vorm van een ISO-bestand gedownload, dan moet je dat eerst nog omzetten in een opstartbare dvd of usb-stick. Dat kan je bijvoorbeeld doen met de gratis Windows 7 USB/DVD Download tool. Je vindt een downloadlink hier. Na de - erg eenvoudige - installatie start je de tool op. Verwijs naar het ISO-bestand, klik op Next en op USB device of op DVD. Afhankelijk van je keuze klik je in het volgende venster op Begin Copying of op Beginburning. Na afloop kun je de tool gewoon afsluiten.

©PXimport

Tip 05 Met Windows 7 USB/DVD Download Tool zet je een ISO over naar een opstartbare stick of dvd.

Tip 06: Booten

Je beschikt nu over een opstartbaar medium met de installatiebestanden van Windows 8(.1), in de vorm van een usb-stick of een dvd. Het is de bedoeling dat je daarmee je pc opstart. De kans is groot dat je daarvoor kort na het aanzetten van de machine even een speciale toets moet ingedrukt houden, zoals Esc, F8, F9 of F12. Je krijgt dan een bootmenu te zien waarin je dan het medium kunt aanduiden vanwaar je wilt opstarten. In het slechtste geval moet je daarvoor een ommetje maken naar het setup-venster van het BIOS van je systeem (vaak is dat met Del, F2 of F10). Hier pas je dan de opstartvolgorde ('boot sequence') zodanig aan dat je toestel het eerst van usb-stick of dvd tracht te booten. Bij moderne toestellen met een BIOS/UEFI-interface is mogelijk de optie FastBoot of Fast Bios Mode geactiveerd. Wellicht moet je die dan eerst uitschakelen voor je van stick of dvd kunt opstarten. Raadpleeg desgevallend de handleiding bij je toestel.

©PXimport

Tip 06 Mogelijk moet je eerst de optie Fast Boot uitschakelen op een UEFI-systeem.

Tip 07: Installatie Windows 8(.1)

De pc is van het installatiemedium van Windows 8(.1) opgestart en als het goed is, staat nu het Windows setup-venster op je scherm. Hier stel je de gewenste taal, indeling voor tijd en valuta en toetsenbord in. Klik op Volgende en op Nu installeren. Wordt je om de productcode voor Windows gevraagd, vul die dan in. Verklaar je akkoord met de licentievoorwaarden en druk op Volgende. Nu is het even opletten geblazen. Hier mag je zeker niet kiezen voor Upgrade maar voor Aangepast: alleen Windows installeren (geavanceerd). In het volgende venster duid je de partitie aan waar Windows 8(.1) hoort terecht te komen.

Dat is dus de nieuwe partitie die je in tip 04 hebt aangemaakt. Dubbelcheck je keuze! Had je zelf nog geen partitie gecreëerd in de niet-toegewezen ruimte, dan kun je hier gewoon die Niet-toegewezen ruimte van station selecteren. Bevestig met Volgende: de installatie gaat van start en na een paar keer opnieuw opstarten zal Windows 8(.1) je naar enkele voorkeursinstellingen en om een account vragen. Mooi, er staan nu twee OS'en op je pc.

©PXimport

Tip 07 Kies *niet* voor een upgrade als je Windows 7 wilt behouden!

Tip 08: Bootmenu

Je hebt het intussen al gemerkt. Bij het opstarten verschijnt automatisch een bootmenu waarin je kunt kiezen tussen Windows 8(.1) en Windows 7. Daar heb je standaard 30 seconden de tijd voor, tenzij je de teller onderbreekt door bijvoorbeeld een pijltjestoets in te drukken. Maak je zelf geen keuze dan wordt automatisch doorgestart naar Windows 8.1.

Heb je dat liever anders? Klik hier dan op Standaardinstellingen wijzigen ofandere opties kiezen. Om de wachttijd aan te passen klik je vervolgens op Timerinstellen, waarna je kunt kiezen tussen 5 seconden, 30 seconden of 5 minuten. Klik op Kies een standaardbesturingssysteem als je liever met Windows 7 opstart. De tool EasyBCD biedt je iets meer flexibiliteit (gratis voor persoonlijk gebruik). Wanneer je het programma opstart en Edit boot menu opent, kun je bijvoorbeeld ook aangeven dat er géén bootmenu te zien moet zijn zodat meteen naar het standaard-OS wordt doorgestart, of dat het menu net zolang wacht tot je zelf beslist. Leg je keuzes vast met Save Settings.

©PXimport

Tip 08 Met EasyBCD kun je het bootmenu nauwgezet aanpassen.

UEFI

We hebben UEFI, de 'opvolger' van het BIOS, al even aangeraakt in het artikel. Eén van de nieuwe functies (Fast Boot) kon namelijk voor problemen zorgen bij het opzetten van een dual boot-scenario. Dat geldt echter ook voor een ander UEFI-feature: Secure Boot. Deze functie moet voorkomen dat virussen al voor het booten je systeem infecteren, maar dat kan problemen opleveren wanneer je een ander (ouder) OS wilt installeren. Gelukkig kun je Secure Boot ook uitschakelen - in principe zonder gevolgen voor het al geïnstalleerde OS, zoals Windows 8(.1). Hiervoor moet je in het UEFI/BIOS setup-venster zijn.

Waar precies hangt echter af van de fabrikant: raadpleeg eventueel de handleiding.

Houd er tevens rekening mee dat een UEFI-systeem zomaar kan weigeren van bepaalde oudere OS'en te booten. 32-bits versies van Windows zijn alvast notoire slachtoffers. De kans is weliswaar groot dat je je systeem naar een BIOS-mode of CSM (Legacy) kunt omschakelen, maar dan zal de (voorgeïnstalleerde?) Windows 8(.1) niet meer willen opstarten totdat je weer de UEFI-modus hebt geactiveerd.

©PXimport

Secure boot: wel veiliger, niet makkelijker.

Tip 09: Basisregel

Tot nu toe zijn we ervan uitgegaan dat je Windows 8(.1) na Windows 7 installeert. In principe hoort dat ook zo, want een basisregel bij multibooting stelt dat je altijd eerst het oudste OS installeert en pas daarna een recenter OS. Immers, een ouder OS kan vaak niet overweg met de bootloader van een recenter OS en dreigt die dan ook zonder meer te overschrijven.

Nu kunnen we ons echter voorstellen dat je een nieuwe pc met Windows 8(.1) hebt aangeschaft waar je graag ook Windows 7 op had. Je kunt dan weliswaar Windows 8(.1) verwijderen, Windows 7 installeren en daarna (nogmaals) Windows 8(.1) installeren, maar dat is dubbelop. Gelukkig blijken Windows 8(.1) en Windows 7 goed met elkaar op te schieten en kun je ook wel Windows 7 na Windows 8(.1) installeren. Je gaat daarbij eigenlijk net zo tewerk als bij ons eerste scenario: veiligheidshalve een back-up maken, desgevallend een extra partitie creëren, Windows installeren, enz.

©PXimport

Tip 09 Windows 7 ná Windows 8(.1): dat kan ook.

Tip 10: Afsluiten

Wanneer je Windows 7 na Windows 8(.1) installeert, krijg je weliswaar het niet-grafische bootmenu van Windows 7 te zien in plaats van de fraaiere Windows 8(.1)-versie, maar daar valt zeker mee te leven. Vervelend is wel dat je dit bootmenu niet langer ziet verschijnen als je in Windows 8(.1) hebt gewerkt en daar Afsluiten hebt aangeklikt: je systeem start dan meteen door naar Windows 8(.1). Dat kun je vermijden door de Shift-toets ingedrukt te houden wanneer je op Afsluiten klikt in Windows 8(.1).

Overigens vind je hier nog een aantal tips om vanuit Windows 8(.1) in een dual boot-omgeving snel(ler) naar het andere OS om te schakelen.

Deze tips gelden echter nog meer wanneer, zoals in ons eerste scenario, het Windows 8(.1)-bootmenu actief is. Immers, wanneer je vanuit dit grafische bootmenu Windows 7 selecteert, start het systeem opnieuw op, wordt de bootloader van Windows 8 weer ingeladen en neemt dan pas Windows 7 het heft in handen - een proces dat al snel op de zenuwen werkt.

©PXimport

Tip 10 Overschakelen naar een ander OS: Windows 8(.1) neemt er de tijd voor!

Opnieuw single

Het kan natuurlijk gebeuren dat je na enige tijd niet langer nood hebt aan een tweede besturingssysteem en dat je dat dus liever kwijt bent. Dat houdt twee zaken in: 1) je wilt niet langer het bootmenu (met de twee ingangen) zien verschijnen en 2) je wilt de partitie met het overbodige OS recupereren.

Voor de eerste operatie maken we gebruik van EasyBCD (zie artikel). Installeer deze tool in het OS dat je wilt behouden. Start de tool op en klik op Edit Boot Menu. Met een vinkje zorg je ervoor dat het OS dat je wilt behouden het standaardbesturingssysteem wordt en verwijder je het gewraakte OS met Delete. Stip tevens de optie Skip BootMenu aan, bevestig met Save Settings en herstart je pc. Vervolgens start je het Windows-schijfbeheer op en herformatteer je de partitie waarin het gewraakte OS is geïnstalleerd. Of je verwijdert deze partitie en je voegt de ruimte toe aan de partitie van het andere OS (kies in het contextmenu voor Volume uitbreiden). Lukt dit laatste niet, zet dan een gratis tool als AOMEI Partition Assistant Standard Edition in. Hiermee is het namelijk mogelijk partities te verschuiven en vervolgens uit te breiden. Maak echter eerst een systeemkopie!

©PXimport

Je kunt de vrijgekomen ruimte door je andere OS laten benemen.

Microsoft Gaming-ceo Phil Spencer en Xbox-directeur Sarah Bond vertrekken bij het Amerikaanse bedrijf.

Dat hebben verschillende media vernomen, en Spencer zelf heeft het inmiddels ook bevestigd via social media. Daarbij publiceerde IGN ook interne e-mails van Microsoft's ceo Satya Nadella, de te vertrekken Spencer en de nieuwe Microsoft Gaming-ceo Asha Sharma en Matt Booty.

Naar verwachting vertrekt Spencer, die bijna veertig jaar bij Microsoft werkzaam was, aanstaande maandag. Xbox-president Sarah Bond - waarvan voorheen werd gedacht dat ze Spencer uiteindelijk zou vervangen - gaat ook weg. Asha Sharma is op dit moment nog de president van Microsofts CoreAI en gaat dus Microsoft Gaming bestieren. Matt Booty, het hoofd van Xbox Game Studios, wordt gepromoot naar chief content officer en zal nauw samenwerken met Sharma.

"Afgelopen najaar deelde ik met Satya dat ik nadacht over mijn vertrek en het beginnen aan het volgende hoofdstuk van mijn leven", zo stelt Spencer in zijn e-mail. "Vanaf dat moment gingen we aan de slag met onze aanpak, met het oog op het behoud van stabiliteit en het versterken van de fundering die we hebben gebouwd. Xbox is altijd meer dan een bedrijf geweest. Het is een levendige gemeenschap bestaande uit spelers, makers en teams die erg veel geven om wat we bouwen en hoe we dat doen. Het verdient een goed doordacht plan voor de toekomst."

"Ik wil Phil bedanken voor zijn uitzonderlijke leiderschap en samenwerking", aldus Nadella in zijn e-mail naar werknemers. "In meer dan 38 jaar bij Microsoft, waaronder 12 jaar aan het hoofd van de gamedivisie, heeft Phil geholpen met het transformeren van wat we doen en hoe we dat doen."

De nieuwe Microsoft Gaming-ceo aan het woord

Sharma, de nieuwe ceo van Microsoft Gaming, meldt in haar e-mail: "Mijn eerste taak is simpel: begrijpen hoe dit werkt en het vervolgens beschermen. Dat begint bij drie verplichtingen. Ten eerste geweldige games - daar begint alles mee. We moeten geweldige games hebben die door onze spelers geliefd worden." Vervolgens vertelt Sharma over het belang van onvergetelijke personages, de macht geven aan ontwikkelstudio's en iconische franchises.

"Ten tweede: de terugkeer van Xbox. We verbinden ons opnieuw aan onze trouwe Xbox-fans en -spelers, die de afgelopen 25 jaar in ons hebben geïnvesteerd, en de ontwikkelaars waar we de uitgebreide universa en ervaringen die onze spelers wereldwijd omarmen mee hebben gebouwd. We zullen onze afkomst eren met een vernieuwde inzet voor Xbox, te beginnen bij de console, die heeft gevormd wie we zijn." Sharma benadrukt daarbij dat games tegenwoordig op meerdere apparaten te vinden zijn, en spreekt uit dat Microsoft zich niet wil limiteren aan één apparaat. "Terwijl we uitbreiden op pc, mobiel en cloud, moet Xbox naadloos, onmiddellijk en waardig voor de gemeenschappen die we serveren voelen."

Het derde punt van Sharma is "de toekomst van spelen. We nemen de heruitvinding van spelen waar. Daarom zullen we investeren in nieuwe zakenmodellen en nieuwe manieren om te spelen door gebruik te maken van wat we al hebben: iconische teams, personages en werelden waar mensen van houden. Maar we zullen die werelden niet behandelen als statische IP om uit te melken en geld uit te onttrekken. We bouwen een gedeeld platform en gereedschappen die ontwikkelaars en spelers de macht geven om hun eigen verhalen te creëren en delen."

Over Spencer en de staat van Xbox

Phil Spencer werd in 2014 hoofd van Xbox, toen hij de opdracht had Xbox One van een gebrekkige release het jaar ervoor te redden. Tijdens die consolegeneratie werd onder andere het populaire Xbox Game Pass gelanceerd. Dankzij onder andere die service en zijn veelvuldige interviews werd hij al snel populair onder gamers.

Na de Xbox Series X en S-release in 2020 begon de mening over Spencer om te slaan, vooral gevoed door de veranderingen rondom Xbox als merk. Sinds enkele jaren komen de spellen van Xbox-ontwikkelaar zelfs vaak ook op andere platforms uit - bijvoorbeeld op PlayStation 5 en Nintendo Switch. Tegelijkertijd loopt de verkoop van de huidige Xbox Series X en S-consoles flink terug. Spencer zelf verscheen de afgelopen jaren steeds minder vaak in interviews, en ook de vele ontslagrondes en studiosluitingen binnen de Xbox-divisie zorgden voor reputatieschade.

Tegelijkertijd werden onder Spencers leiding grote aankopen als Bethesda en Activision Blizzard gedaan, bekend van gamefranchises als The Elder Scrolls, Fallout en Call of Duty.

Microsoft heeft eerder laten weten aan een nieuwe console te werken, die de grenzen tussen consoles en pc moet vervagen. Voor zover bekend wordt dit een apparaat die in feite pc-games af gaat spelen, alsmede Xbox-games, en waarop verschillende digitale pc-winkels bereikbaar zullen zijn - en dus niet alleen die van Microsoft zelf.

Het vertrek van twee belangrijke kopstukken binnen Microsofts gamedivisie is opvallend, zeker in combinatie met het feit dat de gametak van het bedrijf schijnbaar in een transitieperiode zit. Ook het feit dat de nieuwe ceo van Microsoft Gaming van CoreAI afkomt, houdt de gemoederen onder gamers bezig. Microsoft zet groots in op kunstmatige intelligentie, maar onder gamers heerst vooral onvrede over de invloed die AI tegenwoordig heeft op hun hobby. Sharma benadrukte in haar interne e-mail echter dat Xbox zich niet gaat richten op "zielloze AI-slop".

Toen je je laptop kocht, keek je waarschijnlijk vooral naar de processor, de grafische chip en hoeveel GB werkgeheugen erin zit. Of dat werkgeheugen DDR4 of DDR5 is, is voor de meeste mensen geen doorslaggevende factor. Toch is het wel handig om te weten wat de verschillen zijn tussen DDR4, dat je vooral in oudere laptops tegenkomt, en DDR5, dat bij nieuwe modellen meestal de standaard is. DDR5 kan per seconde meer data verwerken dan DDR4. Wat dat verschil betekent en wanneer extra gigabytes meer opleveren dan de stap naar DDR5, lees je in dit artikel.

De techniek achter DDR4 en DDR5

Het grootste verschil tussen DDR4 en DDR5 zit in de datasnelheid en bandbreedte. Zie het als een digitale weg: DDR4 is een prima route waar het verkeer netjes doorrijdt, DDR5 is een bredere snelweg waar per seconde meer data overheen kan. Daardoor hoeft de processor bij zware taken waarbij veel data heen en weer gaat (denk bijvoorbeeld aan videobewerking) minder vaak te wachten op nieuwe informatie. Let wel: die extra 'rijstroken' leveren pas winst op als je processor, grafische chip en software er ook echt gebruik van maken. Bij lichte taken, zoals browsen en tekstverwerken, is werkgeheugenbandbreedte zelden de bottleneck. Gaat dat langzaam, dan heeft dat eerder te maken met de processor, opslag, of de browser.

DDR5 kan ook helpen met het energieverbruik, omdat het op een lagere spanning werkt: 1,1 volt in plaats van 1,2 volt bij DDR4. In een laptop kan dat iets schelen, al hangt het effect af van wat je doet en hoe de rest van het systeem is opgebouwd. Daarnaast zit bij DDR5 een deel van de stroomregeling op de geheugenmodule zelf. Dat kan de stroomvoorziening stabieler maken, maar het maakt de module ook wat complexer om te produceren.

Wat biedt DDR5 in de praktijk?

DDR5 komt vooral tot zijn recht bij taken die veel werkgeheugenbandbreedte vragen, zoals 8K videobewerking of complexe simulaties. Daarbij blijft de processor (en soms de GPU) meestal de doorslaggevende factor: die bepaalt of je systeem zo'n klus überhaupt vlot aankan. DDR5 kan helpen om wachttijd te verminderen, maar het maakt een trage CPU niet ineens snel. Een ander voordeel is dat je per module hoge capaciteiten kunt halen. Voor zware desktop-werkstations zijn systemen met 256 GB aan werkgeheugen inmiddels realiteit. Bij laptops ligt die grens doorgaans lager, vaak rond de 128 GB, omdat ze meestal minder geheugenslots hebben. Bovendien is het werkgeheugen bij veel modellen vastgesoldeerd, waardoor je later niet kunt uitbreiden.

©Batorskaya Larisa

DDR5 voor gamers: nodig of niet?

Voor gamers blijft het voordeel van DDR5 vaak beperkt. In veel games gaat het om een klein verschil, en op 1440p of 4K zie je dat meestal nog minder terug omdat je dan eerder tegen de grens van de videokaart aanloopt dan tegen die van het werkgeheugen. Ook hier geldt: de keuze voor CPU en vooral GPU bepaalt je gameprestaties veel sterker dan de stap van DDR4 naar DDR5. Dat verschil tussen DDR4 en DDR5 is onderzocht in een vergelijkingstest van de gezaghebbende site Tom's Hardware. Daarbij ging het bijvoorbeeld om 3% verschil in gameprestaties in Assassin's Creed Valhalla, 2% in Far Cry 6, Tom Clancy's Ghost Recon Breakpoint, Watch Dogs: Legion en Borderlands 3, en 1% in Shadow of the Tomb Raider en Wolfenstein: Youngblood.

©Crystal Dynamics

Is een laptop met DDR4 nog goed genoeg?

Ja, voor de meeste Nederlanders is een laptop met DDR4 nog steeds goed genoeg. Gebruik je hem vooral voor internetten, Netflix kijken, Microsoft Office en af en toe een simpele fotobewerking, dan merk je in de praktijk nauwelijks verschil tussen DDR4 en DDR5. Bij laptops is DDR4 of DDR5 bovendien vaak geen losse keuze: het hangt samen met de generatie processor die in het model zit.

DDR5 kan wel voordeel geven bij zwaardere taken waarbij de computer grote hoeveelheden data tegelijk moet verwerken, maar dat wordt pas echt interessant als je met zware programma's werkt, of als je games zo soepel mogelijk wilt laten lopen - ervan uitgaande dat je CPU en GPU die werklast ook aankunnen. Denk aan situaties waarin je merkt dat je laptop moeite heeft om alles bij te houden, ook al staat de beeldkwaliteit niet eens extreem hoog. In veel situaties blijft het verschil klein. Belangrijker is vaak de hoeveelheid werkgeheugen: 16 GB voelt meestal merkbaar fijner dan 8 GB, ongeacht of het DDR4 of DDR5 is.

DDR4 is niet meer vanzelfsprekend goedkoop

Lange tijd was DDR4 de slimme, goedkope keuze als je vooral op de prijs lette: het verschil met DDR5 was groot. Door de huidige tekorten klopt dat beeld minder. DDR4-geheugen is flink duurder geworden; in sommige gevallen is de prijs zelfs meer dan verdubbeld. DDR5 is ook duurder geworden, maar omdat de productie van DDR4 wordt afgebouwd, kan DDR4 relatief harder in prijs oplopen. Daardoor ligt DDR4 in veel gevallen dichter tegen DDR5 aan dan je zou verwachten. Wie nu een nieuw systeem koopt, is met DDR4 vaak nog steeds het minst kwijt, alleen is 'goedkoop' bij werkgeheugen momenteel een rekbaar begrip.

©ronstik

Upgraden: wat wel en niet kan

DDR4 en DDR5 zijn nooit onderling uitwisselbaar, ook niet in een desktop. De inkeping zit op een andere plek en het platform moet het juiste type werkgeheugen ondersteunen. Je kunt dus geen DDR5 plaatsen in een systeem dat voor DDR4 is gemaakt, en andersom ook niet.

Bij laptops betekent dit meestal dat als je wilt overstappen op DDR5 je een nieuwe laptop zult moeten kopen. Veel laptops hebben namelijk geen uitbreidbaar werkgeheugen meer: de geheugenchips zitten voor ruimte- en kostenbesparing op het moederbord gesoldeerd, en bij sommige ontwerpen zelfs in hetzelfde pakket als de processor. Dan kun je later niets meer bijprikken. Dat is ook precies waarom DDR4 vs DDR5 bij laptops zelden de hoofdvraag is: je kiest een model, en daar hoort dit type geheugen bij.

Bij een desktop heb je vaak meer speelruimte, maar ook daar is het geen kwestie van alleen de geheugenmodules wisselen. Wil je van DDR4 naar DDR5, dan heb je een moederbord nodig dat DDR5 ondersteunt, en vaak ook een processor die bij dat moederbord past. Heb je vooral te weinig werkgeheugen (bijvoorbeeld 8 of 16 GB) en merk je dat je pc daardoor traag wordt, dan is extra DDR4 bijplaatsen meestal de goedkoopste verbetering. Pas als je toch al toe bent aan een grotere upgrade van je pc, wordt de stap naar DDR5 logisch.

Wanneer moet je echt upgraden?

Echt upgraden is pas zinvol als je merkt dat je huidige machine niet meer probleemloos werkt bij zware klussen zoals grote fotobestanden bewerken, video's monteren of veel dingen tegelijk doen. Heb je nu een laptop met 16 GB of 32 GB DDR4 die nog vlot werkt? Blijf die dan vooral gebruiken zolang de prijzen zo hoog liggen. Twijfel je, kijk dan eerst wat de oorzaak van de mindere prestaties is: zit je werkgeheugen tegen zijn limiet, of zijn het vooral je processor of GPU die de klus niet bijbenen?

Zo controleer je of je extra RAM nodig hebt

Voordat je besluit om een flinke investering te doen in een nieuw systeem of extra geheugen, is het slim om te kijken hoe je huidige computer presteert onder druk. Je kunt dit eenvoudig zelf testen op zowel Windows als Mac.

Windows

Open eerst de programma's die je normaal gesproken tegelijk gebruikt, zoals je browser met veel tabbladen, Word en een videocall. Druk daarna op Ctrl + Shift + Esc om Taakbeheer te openen. Ga naar het tabblad Prestaties en klik op Geheugen. Kijk vervolgens naar de grafiek en het percentage dat in gebruik is: blijft dat langere tijd rond de 80 tot 90 procent hangen terwijl je gewoon je dagelijkse werk doet, dan zit je tegen de grens van je werkgeheugen aan. Dat merk je vaak aan kleine haperingen, zoals tabbladen die trager laden of apps die later reageren. Zie je tegelijk dat je pc veel met de schijf bezig is, bijvoorbeeld omdat programma's ineens langzamer worden terwijl je opslaglampje blijft knipperen, dan is de kans groot dat Windows tijdelijk data op de SSD parkeert omdat het werkgeheugen volloopt.

Apple

Open je gebruikelijke programma's en druk daarna op Command + Spatiebalk. Typ Activiteitenweergave en druk op enter. Klik bovenin op het tabblad Geheugen en kijk onderaan naar de grafiek bij Geheugendruk. Is die groen, dan is er niets aan de hand. Wordt de grafiek geel of rood, dan heeft je Mac meer geheugen nodig om alles vlot te blijven draaien. Let ook op Gebruikte swap: als dat oploopt tot meerdere gigabytes, dan is je werkgeheugen in de praktijk te krap.