ID.nl logo
Dual-use software: zo gebruik je die programma's op een legale manier
© Roshni - stock.adobe.com
Huis

Dual-use software: zo gebruik je die programma's op een legale manier

Digitale tools en technieken hebben vaak twee kanten. Ze kunnen worden ingezet voor nuttige en legitieme doeleinden, maar zijn tegelijkertijd soms ook in trek bij mensen met minder goede intenties. In dit artikel ligt de focus uiteraard op de ‘fair use’ van dergelijke software.

In dit artikel bespreken we een aantal tools die zowel legaal als illegaal gebruikt kunnen worden. We laten zien hoe je de volgende tools op een morele wijze kunt inzetten voor je eigen systeem:

  • VeraCrypt
  • Prey
  • OSForensics
  • Eraser of Parted Magic
  • Hiren's BootCD PE
  • ShieldsUP!
  • Darkweb
  • VPN
  • qBittorent

Zeker ook interessant om eens te lezen: Kasm: experimenteren en veilig werken in een geïsoleerde omgeving

Dual-use technologie verwijst naar tools en technieken die zowel voor civiele als militaire doeleinden gebruikt kunnen worden. In dit artikel gebruiken we deze term voor software waarmee je legaal aan de slag kunt gaan, maar die sommigen ook voor minder nobele activiteiten aanwenden. Dit betreft meer toepassingen en diensten dan je misschien denkt. Veelal gaat het om het (vaak via encryptie) ontoegankelijk maken of het verbergen van privacygevoelige gegevens – en soms die van jezelf, wat dan anonimiseren heet. Maar het kan ook de andere richting uitgaan: soms staat er een slot op bepaalde producten of informatie terwijl je er, om de juiste redenen of na legitieme autorisatie, recht op hebt om toegang te krijgen.

De tools en technieken zijn op zichzelf amoreel; het is aan de gebruiker om ethisch verantwoord met deze middelen om te gaan. We gaan er dan ook vanuit dat je besproken software en diensten enkel voor (juridisch en moreel) acceptabele doeleinden inzet. De ‘duistere’ kanten laten we hier bewust onvermeld.

Volume-encryptie

Stel: je hebt veel privacygevoelige informatie die je wilt beschermen. Volume-encryptie is hier een uitstekende oplossing voor. Windows Pro en hogere versies bieden BitLocker, maar je kunt ook de gratis opensource-tool VeraCrypt gebruiken (beschikbaar voor diverse platformen).

Installeer de tool en start deze op voor het aanmaken van een versleuteld volume dat ook bij forensisch onderzoek verborgen blijft.

Klik op Volume aanmaken en kies voor Een versleutelde bestandscontainer aanmaken. Optioneel kies je voor een Verborgen VeraCrypt-volume. Ga verder in Normale modus, geef een pad en de naam voor een nieuw bestand op. Klik tweemaal op Volgende, stel de grootte van het buitenste volume in, voer een wachtwoord in en klik weer tweemaal op Volgende en dan op Formatteren. Na het formatteren klik je op Volgende en Ja totdat je bij de set-up van je verborgen volume komt. Klik weer tweemaal op Volgende, stel de grootte van dit verborgen volume in, voer een wachtwoord in en volg dezelfde stappen om te formatteren. Sluit af en keer terug naar het hoofdvenster.

Selecteer een vrije stationsletter, klik op Bestand selecteren, navigeer naar het zojuist gemaakte bestand, klik op Koppelen en voer het wachtwoord van je verborgen volume in. Je volume is nu toegankelijk via de gekozen stationsletter. Als je onder druk wordt gezet om het wachtwoord te onthullen, geef je het wachtwoord van het buitenste volume.

Het verborgen volume is alleen toegankelijk én zichtbaar met het juiste wachtwoord.

Tracering

Je kunt de locatie van smartphones of laptops volgen via ingebouwde traceringsfuncties in de meeste moderne besturingssystemen. Bij Apple-apparaten gebruik je de Zoek mijn-functie, voor Android is er Vind mijn apparaat, en Windows biedt deze mogelijkheid aan via Instellingen / Privacy en beveiliging onder Mijn apparaatzoeken. Zorg dat Locatieservices geactiveerd zijn bij Privacy en beveiliging / Locatie. Om de locatie van je apparaat op te vragen, bezoek je account.microsoft.com/devices, log je in met hetzelfde Microsoft-account en selecteer je Mijn apparaat zoeken / Zoeken. Hier kun je ook het apparaat vergrendelen, de gebruiker afmelden en een bericht op het scherm weergeven.

Als alternatief kun je Prey gebruiken, waarbij je een account aanmaakt en na installatie en enige configuratie je apparaat kunt lokaliseren op panel.preyproject.com/app via Update location. Met Set device to Missing laat je regelmatig een locatierapport genereren.

Voor personen, zoals je kinderen, of voor voorwerpen als reiskoffers of sleutelbossen, kun je trackers als Apples AirTag (circa 35 euro) of Tile Mate (circa 40 euro voor twee stuks) gebruiken, die samenwerken met de bijbehorende apps.

Androids Vind mijn apparaat: gevonden! Graag ook vergrendelen of resetten?

Forensisch onderzoek

Je zou verbaasd zijn over de hoeveelheid data die, vaak ongemerkt, lokaal op je computersysteem wordt opgeslagen. Neem bijvoorbeeld Windows. In plaats van handmatig je weg door talrijke logs en sporen te zoeken (probeer het maar eens met Windows-toets+R, voer eventvwr.msc uit en open Windows-logboeken / Systeem, of start je browser en druk op Ctrl+H), kun je een forensische tool gebruiken als OSForensics (proefversie voor 30 dagen).

Na een eenvoudige installatie biedt deze app direct toegang tot vele opties die uiteenlopende informatie onthullen, over het huidige systeem of over een systeem waarvan je een schijfkopiebestand hebt gemaakt, zoals met het gratis, opensource OSFClone.

Experimenteer bijvoorbeeld met System Information (druk op Scan), File System Browser (selecteer een bron, zoals een schijfkopiebestand), Raw Disk Viewer (om bootsectoren te bekijken) en Create Index om een bestandsindex samen te stellen voor snelle, gerichte zoekacties via Search Index. Bijzonder indrukwekkend is de sectie User Activity. Selecteer de gewenste items, druk op Scan, en bekijk via Create Full Timeline de gedetecteerde activiteiten.

OSForensics vertelt je haarfijn wat er allemaal op de pc is gebeurd en welke informatie er te vinden is.

Shredding

Wil je gevoelige informatie veilig van je schijf verwijderen, dan is het niet genoeg om bestanden alleen naar de prullenbak te verplaatsen en deze te legen. Evenmin biedt de methode om met de Shift-toets bestanden direct te verwijderen bescherming tegen herstelprogramma’s zoals Recuva of fysieke schijf- en bestandseditors als Active@ Disk Editor.

Om echt te voorkomen dat je data kunnen worden hersteld, moet je ze ‘shredden’ door overschrijving met pseudowillekeurige data. Gebruik hiervoor een tool als Eraser. Open na installatie de app, rechtsklik in het hoofdvenster en kies NewTask. Stel Type Taak in op Run manually, voeg data toe en selecteer bij Target Type de gewenste optie: File, Files in Folder, Recycle bin (prullenbak), Unused disk space (schijfruimte die mogelijk nog oude data bevat), Secure Move (bestanden shredden nadat ze elders zijn gekopieerd) of Drive/Partition. Kies uit verschillende wismethodes, al is Pseudorandom Data (1 pass) doorgaans voldoende. Bevestig met OK (2x) en voer de taak uit door erop te rechtsklikken en Run Now te selecteren.

Voor het shredden van harde schijven kun je ook een tool als Parted Magic gebruiken (op te starten vanaf een live medium). Dit programma bevat commando’s als (Enhanced) Secure Erase voor het veilig wissen van ssd’s. Voor ssd’s kun je uiteraard ook specifieke tools van de fabrikant gebruiken, zoals Samsung Magician of SSD Manager van Kingston.

Met Eraser kun je één bestand shredden maar bijvoorbeeld ook een complete partitie.

Wachtwoordherstel

Als je geen toegang meer hebt tot Windows of een onlinedienst omdat je het wachtwoord vergeten bent, hangt de aanpak af van de specifieke applicatie of dienst, en hoe sterk het wachtwoord is. Een optie is het gebruik van OSForensics, waar je via de rubriek Passwords mogelijk wachtwoorden van Windows en diverse browsers kunt terugvinden. Voor ‘brute force’-aanvallen kun je hier ook gebruikmaken van lijsten met wachtwoorden en wachtwoordhashes (zogeheten rainbow tables).

Een andere bron voor wachtwoordhersteltools is Nirsofts Windows Password Recovery Tools, met gratis tools voor onder meer browsers en draadloze netwerken.

Voor een vergeten Windows-wachtwoord dat gelinkt is aan een Microsoft-account, volg je de instructies op account.live.com/password/reset. Als het een lokaal account betreft en je toegang hebt tot een ander administratoraccount, kun je het vergeten wachtwoord resetten via het Configuratiescherm bij Gebruikersaccounts.

Een andere methode is het opstarten van de pc met een usb-stick van HBCD PE. Download het iso-bestand en maak er een bootstick van met een tool als Ventoy. Na het opstarten van deze live Windows-omgeving open je All programs / Security / Passwords / NT Password Edit. Verwijs bij Path to SAM naar de map \Windows\System32\Config op de Windows-partitie, open het bestand SAM, selecteer het betreffende account, en klik op Change password. Laat de velden Verify en New Password leeg, bevestig met OK /SaveChanges en Exit. Het (vergeten) wachtwoord is nu verwijderd.

Windows-wachtwoord vergeten? Met HBCD PE reset je dit gewoon.

Pentesting

Pentesting, voluit penetration testing, wordt vaak geassocieerd met hacken, maar is er ook zoiets als ethisch hacken en je kunt ook je eigen systeem testen op kwetsbaarheden. Dit is volkomen legitiem en zelfs aan te raden. Hoewel we hier niet diep kunnen ingaan op het beschikbare hackersarsenaal, is Kali Linux een uitstekende tool die je kunt downloaden als iso-bestand voor een live medium of als virtuele machine (bijvoorbeeld voor het gratis VirtualBox).

Een veelgebruikte methode tijdens de verkenningsfase van pentesting is de poortscan, om te bepalen welke poorten openstaan en welke diensten erop draaien. Voor het uitvoeren van zo’n scan (vanuit je netwerk) kun je Nmap of de grafische variant Zenmap gebruiken.

Wij tonen hier kort hoe je van buiten je netwerk scant met de tool ShieldsUP!. Klik op Proceed en daarna op All Service Ports. Je publieke ip-adres wordt weergegeven en alle poorten van 0 tot 1025 op je router worden gescand. Rode poortnummers duiden op een open poort, terwijl blauwe en groene poortnummers aangeven dat een poort gesloten is. Blauw betekent dat er een (afwijzende) reactie is, wat een hacker kan informeren dat er een actief systeem is. Idealiter kleuren dus alle poorten groen (afbeelding 6). Deze site biedt verder nog GRC’s Instant UPnP Exposure Test aan om te controleren of je router reageert op UPnP-verzoeken (Universal Plug and Play) van buitenaf, die een veiligheidsrisico vormen.

Op deze router (netwerk) geeft geen enkele poort thuis.

Anonimisering

Wie anoniem wil surfen en denkt dat de incognitomodus in de browser volstaat, komt bedrogen uit. Deze modus voorkomt wel dat er surfsporen op je eigen pc achterblijven, maar het heeft weinig effect op de informatie die webservers verzamelen via allerlei traceertechnieken, waaronder diverse vormen van fingerprinting.

Voor meer inzicht in effectievere methoden, verwijzen we naar het artikel Kun je nog anoniem surfen? Met deze instellingen verberg je jezelf online. Hierin lees je over het installeren van privacy-extensie Privacy Badger, het uitschakelen van gepersonaliseerde advertenties bij Google en Microsoft, het gebruiken van wegwerp-e-mailadressen (bijvoorbeeld via https://email1.io), en het aanscherpen van de privacy-instellingen in je browser, zoals bij Chrome onder Privacy en beveiliging en bij Edge onder Privacy / Zoeken en services, waar je Traceringspreventie op Strikt kunt zetten.

Je kunt ook kiezen voor browsers die standaard betere privacy-opties bieden, zoals Brave en LibreWolf. Beide bieden verbeterde privacy, maar je ip-adres blijft wel zichtbaar voor de bezochte webservers, waardoor je niet volledig anoniem bent.

Brave biedt hiervoor wel de optie Nieuw privévenster met Tor die ook je ip-adres verbergt. Je kunt het verschil zelf zien door te surfen naar www.browserleaks.org/ip, zowel met als zonder dit privévenster. Op www.browserleaks.com vind je trouwens nog een reeks andere interessante tools waarmee je de privacykwaliteit van je browser kunt testen.

Je kunt de traceringspreventie van Edge instellen op Strikt (maar weet dat sommige sites dan niet langer vlekkeloos functioneren).

Geen pottekijkers gewenst?

Maak de kijkhoek van je beeldscherm kleiner!

Darkweb

Hoe verbergt het Tor-privévenster van Brave je eigen ip-adres? Brave verbindt zich via drie of meer willekeurige tussenstations (nodes of relays) van het Tor-netwerk (The Onion Router) met de doelwebserver. Webserver zien enkel het ip-adres van de laatste relay, niet dat van je eigen systeem.

Sommige sites, bekend als onion-sites, zijn alleen bereikbaar via dit versleutelde netwerk en gebruiken domeinen als .onion, in plaats van .nl of .com. Deze sites bevinden zich op het zogenaamde darknet of darkweb, een internetdeel dat traditionele zoekmachines niet indexeren en waar allerlei ‘duistere’ sites te vinden zijn. Maar tegelijk biedt het onderdak aan onder meer klokkenluiders en, jawel, dual use-technologie.

Het is zeker toegestaan het darkweb te bezoeken, maar doe dit veilig, bij voorkeur vanuit een virtuele machine. Je kunt dit doen via de Tor-privémodus van Brave of met behulp van een zogeheten Tor2Web-proxy als www.onion.ly. Hiervoor zet je .ly aan het einde van het .onion-adres (dus: .onion.ly). Voor regelmatig of uitgebreid gebruik adviseren we zeker de gespecialiseerde Tor Browser. Zie het kader hieronder voor wat aanknopingspunten.

Navigeren over het darkweb Wil je zelf eens proberen hoe het darkweb eruitziet en werkt? Bezoek dan eens de volgende websites:

  • The Hidden Wiki: http://zqktlwiuavvvqqt4ybvgvi7tyo4hjl5xgfuvpdf6otjiycgwqbym2qad.onion/wiki/index.php/Main_Page
  • ProPublica (onderzoeksjournalistiek): http://p53lf57qovyuvwsc6xnrppyply3vtqm7l6pcobkmyqsiofyeznfu5uqd.onion
  • SecureDrop (klokkenluiders): http://sdolvtfhatvsysc6l34d65ymdwxcujausv7k5jk4cy5ttzhjoi6fzvyd.onion
  • Ahmia (zoekmachine voor dark web): http://juhanurmihxlp77nkq76byazcldy2hlmovfu2epvl5ankdibsot4csyd.onion
  • Tor Links (onion-collectie): http://torlinksge6enmcyyuxjpjkoouw4oorgdgeo7ftnq3zodj7g2zxi3kyd.onion
  • TGx (torrents): http://galaxy3yrfbwlwo72q3v2wlyjinqr2vejgpkxb22ll5pcpuaxlnqjiid.onion

Een kleine greep uit de onion-linkcollectie van Tor Links, vanuit Tor-Browser.

VPN

Het Tor-netwerk is een manier om je ip-adres te anonimiseren, maar voor meer privacy is een VPN-dienst (Virtual Private Network) aan te raden. Een VPN maakt een veilige, versleutelde verbinding tussen je apparaat en een server van de VPN-provider, die als een privétunnel functioneert. Dit beschermt je activiteiten tegen buitenstaanders zoals hackers of internetproviders en geldt bovendien voor al je internetverbindingen, niet alleen binnen je browser.

Bij het kiezen van een VPN-provider let je op zaken als een goede transfersnelheid, ondersteuning voor verschillende platformen (desktop en mobiel; of eventueel rechtstreeks op je router als je hele netwerk in één keer wilt beveiligen), de mogelijkheid om de dienst op meerdere apparaten tegelijk te gebruiken, een no-logs beleid, een operationele basis in Europa, een killswitch die je internetverbinding verbreekt zodra de VPN uitvalt, compatibiliteit met diensten zoals streaming media, een breed aanbod van servers en een redelijke prijs.

Aanbevolen diensten zijn AirVPN, ProtonVPN, NordVPN en Mullvad VPN, met prijzen vanaf ongeveer 5 euro per maand.

Een VPN verbergt niet alleen je ip-adres; dankzij de versleuteling kun je ook veiliger gebruikmaken van draadloze hotspots en geografische beperkingen van bepaalde diensten omzeilen. Door in de app een VPN-server in een ander land te kiezen, kun je deze diensten ook vanuit andere locaties gebruiken, zoals in je thuisland of wanneer je in het buitenland bent.

Lees ook: Virtual Private Nachtmerrie? Dit zijn de grootste nadelen van een VPN

In het buitenland? Via een VPN-server bereik je wellicht alsnog je favoriete site of dienst.

Torrenting

Wanneer je iets downloadt, gebeurt dit vaak via een download-knop in je browser. Maar voor bepaalde software, zoals Kali Linux en andere Linux-distributies, net als bepaalde datasets, kun je ook torrents gebruiken. Dit gaat via een peer-to-peer- (P2P-)netwerk, waarbij bestanden rechtstreeks worden gedownload en geüpload zonder een centrale server.

Een torrent-bestand met metadata en informatie over de tracker, faciliteert de verbinding tussen gebruikers (peers) die delen van het bestand nodig hebben. Deze methode is vaak efficiënter en zorgt ervoor dat bestanden beschikbaar blijven omdat ze door meerdere peers worden gehost. Soms kun je hiervoor een speciale hyperlink (magnet-link of magneetkoppeling) gebruiken in plaats van een torrent-bestand.

Voor het downloaden met deze methode is een (bit)torrentclient nodig, zoals qBittorrent. Open na installatie de tool, druk op de blauwe plusknop en navigeer naar torrent-bestanden die je kunt downloaden op sites als Ubuntu of Kali. Gaat het om een magnetische link, klik dan op de blauwe knop Torrent-koppeling toevoegen.

Stel de doellocatie in bij Opslaan als en start de download met de groene pijlknop. Een voortgangsbalk toont de status van de download. Let op: tijdens het downloaden upload je in principe zelf ook bestandsdelen, zorg dus dat je alleen legitieme software downloadt.

qBittorrent is volop bezig met het downloaden (en mogelijk ook uploaden) van Kali Linux en Ubuntu.

Watch on YouTube
▼ Volgende artikel
Oppo lanceert Reno14 Series met AI-fotografie en vernieuwd ontwerp
Huis

Oppo lanceert Reno14 Series met AI-fotografie en vernieuwd ontwerp

OPPO heeft de Reno14 Series gelanceerd. De smartphones, bestaande uit de Reno14 5G en Reno14 F(S) 5G, bieden AI-fotografie, verbeterde productiviteitsfuncties en een water- en stofbestendig ontwerp. Beide modellen zijn uitgerust met grote batterijen, snellaadtechnologie en ColorOS 15 op basis van Android 15. En ja, het is ook hier AI dat de klok slaat.

De nieuwe Reno14 5G en de Reno14 F(S) 5G combineren geavanceerde AI-functies met een ontwerp dat volgens de fabrikant is geïnspireerd op, eh, zeemeerminnen. Bijzonder ja... Beide modellen zijn uitgerust met verbeterde cameratechnologie en beschikken over een water- en stofbestendige behuizing met IP66, IP68 en IP69-certificeringen. De toestellen zijn per direct verkrijgbaar in Nederland.

Zeemeermin-look in glas

De Reno14 Series introduceert het zogenoemde Iridescent Mermaid Design, dat tot stand komt via twaalf coatinglagen en vijf fasen van microgravure, aldus Oppo. Hierdoor ontstaat een glanzende lichtreflectie op de achterkant. De Reno14 5G heeft een glazen afwerking uit één stuk gecombineerd met een aluminium frame, wat bijdraagt aan de stevigheid van het toestel. De behuizing is bestand tegen water en stof, en de usb-c-aansluiting is voorzien van een platina coating om corrosie te beperken, ook bij intensief gebruik.

©Oppo

Aan de achterzijde is dankzij vernuftige techniek inderdaad een soort zeemeermin zichtbaar. Of in elk geval iets van een staartvin...

Scherm reageert altijd

Beide modellen beschikken over een plat amoledscherm met smalle randen. De Reno14 5G heeft een 6,59-inch display, terwijl de Reno14 F 5G een 6,57-inch scherm biedt. Ze ondersteunen functies als Splash Touch en Glove Mode, waarmee het scherm dus ook bij natte handen of gebruik met handschoenen blijft reageren. Qua kleurstelling zijn er meerdere varianten beschikbaar. De Reno14 5G komt in Opal White en Luminous Green, terwijl de Reno14 F 5G verkrijgbaar is in Opal Blue en eveneens in Luminous Green.

Flitser versterkt nachtbeelden

Een belangrijk onderdeel van de serie is 'AI Flash Photography'. De Reno14 5G beschikt over een drievoudig flitssysteem, waaronder een speciale focusflitser voor de telefotocamera. Dit moet volgens Oppo tot tien keer meer lichtopbrengst geven dan bij de vorige generatie. De Reno14 F 5G heeft een tweevoudig flitssysteem dat een verdubbeling van de helderheid levert ten opzichte van eerdere modellen. De Reno14 5G is daarnaast uitgerust met een 50 megapixel 3,5x telefotocamera, waardoor gebruikers meer mogelijkheden hebben voor portret- en zoomfotografie.

©Oppo

Een geavanceerd camerasysteem moet voor nog betere foto's zorgen, ook al de lichtomstandigheden niet ideaal zijn.

Strakkere foto's dankzij AI

De toestellen bieden verschillende AI-gedreven functies. 'AI Livephoto 2.0' combineert korte en lange belichtingen in één opname, zodat bewegingen worden vastgelegd zonder onscherpte. Met de ingebouwde AI Editor kunnen foto's automatisch worden bijgesneden, vervorming worden hersteld en filters worden toegepast. Extra functies zijn onder andere 'AI Perfect Shot', dat ongewenste gezichtsuitdrukkingen kan corrigeren, en 'AI Eraser' en 'Reflection Remover', waarmee storende objecten of reflecties uit beelden worden gepoetst. Ook voor video zijn er verbeteringen, met ondersteuning voor 4K HDR-opnames met een breder dynamisch bereik en natuurgetrouwe kleuren.

Tolk en personal assistant in één

Naast fotografie richt Oppo zich met de Reno14 Series ook op productiviteit. Het nieuwe ColorOS 15 introduceert 'AI Mind Space', waarin informatie uit apps of het web eenvoudig kan worden opgeslagen en later via natuurlijke taal kan worden teruggevonden. Ook zijn er vertaalmogelijkheden toegevoegd, waaronder AI Call Translator voor live-gesprekken en een speciale app die tekst of spraak realtime vertaalt. Deze functies moeten de smartphones bruikbaarder maken in internationale situaties en bij dagelijks multitasken.

©Oppo

Extra koeling voor gamers

Voor betere prestaties tijdens gamen en multitasken zijn de toestellen voorzien van een verbeterd koelsysteem. De Reno14 5G beschikt over een 'AI Nano Dual-Drive'-koelsysteem, ondersteund door 'AI HyperBoost 2.0', dat de temperatuur ook tijdens intensief gebruik onder controle houdt. Daarnaast introduceert Oppo 'AI LinkBoost 3.0' voor stabielere netwerkprestaties, met automatische schakeling tussen netwerken en prioritering van belangrijke datastromen. Beide modellen hebben een 6000 mAh-batterij en ondersteunen de eigen SuperVooc-snellaadtechnologie.

Updates tot zes jaar

De Reno14 Series draait op Android 15 met ColorOS 15. Oppo belooft vijf grote ColorOS-updates en zes jaar beveiligingspatches, wat de gebruiksduur van de toestellen flink moet verlengen. Met functies als de 'Trinity Engine' en 'Luminous Rendering Engine' zijn vloeiende animaties en stabiele prestaties een belangrijk aandachtspunt.

De Reno14 Series is zoals gezegd per direct verkrijgbaar. De Reno14 5G kost 649 euro voor de versie met 512 GB opslag en 599 euro voor 256 GB. De Reno14 FS 5G met 512 GB opslag kost 449 euro, terwijl de Reno14 F 5G met 256 GB voor 399 euro al beschikbaar is. Oppo biedt tot 28 september verschillende introductiebundels aan, waaronder draadloze oordopjes en snelladers bij aankoop van een toestel.

▼ Volgende artikel
3D-printen zonder eigen printer: zo doe je dat
© Kittipong Jirasukhanont
Huis

3D-printen zonder eigen printer: zo doe je dat

Heb je een ingenieus ontwerp in gedachten, maar geen 3D-printer in huis? Geen probleem, want er zijn steeds meer manieren om objecten te laten printen zonder zelf apparatuur te bezitten. Online printdiensten nemen je werk uit handen, terwijl je alleen een digitaal bestand hoeft aan te leveren. Of je nu een sleutelhanger ontwerpt of een uniek cadeautje voor een verjaardag, 3D-printen biedt talloze mogelijkheden. Bovendien kun je putten uit uitgebreide digitale bibliotheken met kant-en-klare modellen.

In dit artikel laten we zien hoe je zonder eigen 3D-printer toch fysieke objecten maakt:

  • Zoek of ontwerp zelf een 3D-model
  • Upload je bestand naar een online printservice
  • Kies materiaal, kleur en afwerking
  • Houd rekening met de levertijd en combineer bestellingen om transportkosten te beperken
  • Meet onderdelen nauwkeurig op als je vervangstukken wilt laten printen
  • Let bij speciale projecten op resolutie en laaghoogte-instellingen

Lees ook: High-tech hobby’s: de leukste tools om zelf iets moois te maken

Het printen van ruimtelijke objecten is makkelijker dan ooit, zelfs zonder eigen 3D-printer. Er is namelijk een groeiend aanbod van onlineplatforms en webshops dat het fysieke printproces voor hun rekening neemt, terwijl jij enkel een digitaal ontwerp aanlevert. Daardoor is 3D-printen niet langer alleen weggelegd voor techfanaten of bedrijven. Het volstaat om een geschikt 3D-model te hebben in een gangbaar bestandstype, zoals STL, OBJ of STEP, en je kunt direct aan de slag. De rest van het printproces kun je uitbesteden aan professionele printservices, zodat je altijd verzekerd bent van hoge kwaliteit. Zo kunnen hobbyisten, studenten en ondernemers gemakkelijk experimenteren met 3D-technologie. Het maakt niet uit of je een miniatuur voor bordspellen, een vervangend onderdeel voor een huishoudelijk apparaat of een gepersonaliseerd sierobject wilt maken. Je regelt alles met een paar simpele online handelingen.

Een ontwerp vinden of zelf maken

De eerste stap bij 3D-printen zonder eigen printer is het vinden of ontwerpen van een geschikt model. Online zijn er miljoenen gratis en betaalde ontwerpen beschikbaar, die je vrij kunt downloaden en gebruiken. Platformen als Thingiverse en MyMiniFactory staan bol van de creaties van hobbyisten en professionals. Via de zoekfunctie typ je bijvoorbeeld ‘phone holder’ (telefoonhouder), waarna je talloze varianten vindt die direct te printen zijn. Heb je liever iets unieks? Dan kun je zelf aan de slag met ontwerpprogramma’s met een intuïtieve interface, waarmee je een 3D-bestand genereert (zie het kader ‘Zelf 3D-modellen maken’). Zo heb je de basis voor je zelfgemaakte 3D-project klaar. Het kost uiteraard wat meer moeite dan kiezen voor een ontwerp van iemand anders, maar zelf ontwerpen is wel een stuk leuker en niet in de laatste plaats leerzamer.

Op sites zoals Thingiverse staan talloze leuke en praktische ontwerpen die je kunt downloaden.

Zelf 3D-modellen maken

Wil je liever zelf unieke modellen ontwerpen? Dan zijn er diverse gratis en betaalde ontwerppakketten. Een interessante optie is Tinkercad, dat volledig in de browser werkt. In Tinkercad kies je voor Create new design, waarna je primitieve vormen sleept en schaalt. Ook Blender is een optie, met krachtige sculpting- en animatiefuncties. Let wel op de leercurve: Blender is uitgebreider dan Tinkercad, wat voor beginners interessant maar ook uitdagend kan zijn. Voor elk programma geldt dat talloze tutorials online beschikbaar zijn. Neem de tijd om wat basisprincipes te leren, zodat je eenvoudig jouw eigen creaties vormgeeft. Zo hoef je nooit te vertrouwen op bestaande downloadbare ontwerpen.

De Sculpt-modus in Blender (beeld: Blender.org).

Online printservices: zo werkt het

Als je eenmaal een bestand hebt, kun je het uploaden naar een online printservice. Er is keuze uit vele aanbieders, bijvoorbeeld 3DLabs en 3D Print Portaal. Je gaat naar de website en uploadt simpelweg het bestand vanaf je computer. De dienst controleert of je model printbaar is en toont vervolgens de geschatte kosten. Die kosten hangen af van materiaal, afmetingen en complexiteit. Wil je bijvoorbeeld een prototype in kunststof? Dan kies je in het materiaalmenu voor PLA of ABS en vink je de gewenste kleur aan. Ook metalen zoals staal of messing zijn soms mogelijk, maar die opties liggen prijstechnisch hoger. Heb je de instellingen gevonden? Dan rond je de bestelling af zoals je bij een reguliere webshop winkelt. De levertijd varieert van een paar dagen tot weken. Zo heb je in een handomdraai een professioneel geprint object in huis, zonder zelf technische apparatuur te hoeven bezitten. Het hele proces is daardoor uiterst laagdrempelig en snel geregeld.

Bij het aanleveren van je 3D-model is het belangrijk om te weten welke bestandstypen de printservice accepteert. STL is veruit de meest gangbare standaard. Het bevat de geometrie van je ontwerp in de vorm van kleine driehoekige vlakken. Daarnaast is OBJ populair omdat het extra informatie kan bevatten, zoals kleur- of textuurdetails. Er bestaan ook formaten als STEP, 3MF en AMF, maar niet elke aanbieder ondersteunt deze. Kijk op de website van de aanbieder ook of er aanvullende eisen zijn, bijvoorbeeld ten aanzien van de wanddikte van je ontwerp.

Het gebruik van een 3D-printservice is vaak heel eenvoudig.

 Keuze uit materialen en afwerking

Niet alleen de technologie achter 3D-printen is divers, ook de materiaalkeuzes zijn talrijk. Voor de meeste beginnende gebruikers volstaan de eerder genoemde kunststoffen zoals PLA en ABS (zie kader ‘De meest gebruikte materialen’). PLA is biologisch afbreekbaar en relatief eenvoudig te printen, terwijl ABS sterker en iets hittebestendiger is. Zoek je een chique uitstraling? Dan kun je kiezen voor harsgebaseerde prints, gemaakt met lasers (SLA) of lcd-technologie. Het resulterende oppervlak is zeer glad, ideaal voor gedetailleerde miniaturen of sieraden. Daarnaast zijn er steeds meer mogelijkheden om met metalen te werken, hoewel dit vaak duurder uitvalt. Als je een model in metaal bestelt, wordt het in meerdere stappen gefreesd, gegoten of gesinterd, afhankelijk van de aanbieder. Na het printen kan een object extra nabewerkt worden, bijvoorbeeld door schuren, polijsten of zelfs verven. Sommige onlinediensten bieden deze nabewerking als extra optie aan. In de menu’s kies je dan voor afwerkingen als Polished of Painted en geef je eventueel een gewenste kleur op. Zo bepaal je zelf hoe je uiteindelijke ontwerp eruit komt te zien, zonder eigen apparatuur in huis.

©stockphoto-graf - stock.adobe.com

PLA-filament is in eindeloos veel kleuren op rollen verkrijgbaar.

De meest gebruikte materialen

PLA is een biologisch afbreekbaar bioplastic gemaakt van maïszetmeel. Het is goedkoop en relatief stevig, waardoor het ideaal is voor beginnende 3D-projecten. ABS is wat sterker en beter bestand tegen hitte. Voor afdrukken met extreme details, zoals miniaturen of sieraden, wordt vaak een op hars gebaseerd proces gebruikt waarvan het eindresultaat bijzonder glad is. Metalen prints, waaronder roestvrij staal en messing, komen tot stand via geavanceerde technieken als lasersinteren of gietprocessen. Deze zijn duurder, maar leveren zeer duurzame stukken op. Nylon (polyamide) is een ander materiaal dat veel wordt toegepast, zeker voor functionele onderdelen. Het is licht, flexibel en slijtvast. Voor elk materiaal gelden specifieke ontwerpregels. Probeer bijvoorbeeld niet te dunne wanden te maken als je met harsprint werkt, omdat die kunnen breken. Ook is de nabehandeling verschillend: PLA kun je schuren en verven, terwijl metalen vaak worden gepolijst of gecoat. Er is keuze genoeg, zodat er altijd wel een geschikt materiaal is voor jouw project.

Kosten en planning in de hand houden

Wanneer je een 3D-object laat printen via een onlinedienst, is het verstandig om vooraf je budget en tijdsplanning te bepalen. De prijs wordt meestal berekend op basis van volume en materiaalkeuze. Een simpel plastic figuurtje kost bijvoorbeeld maar een paar euro, terwijl een groot metalen voorwerp in de honderden euro’s kan lopen. Doe een paar proefuploads met verschillende materialen en controleer de gepresenteerde prijs om een idee te krijgen van de mogelijkheden. Let ook op eventuele opstartkosten per bestelling. Sommige platformen rekenen een vast tarief voor elke nieuwe opdracht, ongeacht het formaat. Om transportkosten te beperken, kun je bestellingen combineren of meerdere exemplaren in één keer laten printen. Daarnaast is het slim om te checken hoelang de productie en verzending duren. Voor belangrijke deadlines is het verstandig om wat extra speling in te bouwen, zeker als je nog nabewerking wilt uitvoeren of het object elders moet laten afwerken. Zo voorkom je teleurstellingen, zowel financieel als qua timing, en houd je de kosten en planning beter onder controle.

©ANDREY RADCHENKO

3D-printen in metaal is aanzienlijk kostbaarder dan printen in kunststof.

Van idee tot realiteit met handige voorbeelden

Stel, je wilt een vervangende knop voor je keukenmachine ontwerpen. Om te beginnen meet je de diameter van de as, de hoogte van de originele knop en andere relevante maten met een schuifmaat. Daarna start je je ontwerpsoftware en maak je een cilinder met dezelfde afmetingen. Vervolgens ‘boor’ je een gat in het midden, iets groter dan de as. Je voorziet de buitenzijde van ribbels voor extra grip door simpelweg in je 3D-programma meerdere verticale vlakken toe te voegen. Vervolgens exporteer je het model. Upload je ontwerp naar een printservice en pas de materiaalinstellingen aan. Hierdoor krijg je direct zicht op de prijs. Ben je tevreden? Dan plaats je de bestelling en wacht je tot het pakketje arriveert. Een ander voorbeeld is het printen van gepersonaliseerde sieraden. Upload een eigen 3D-ontwerp, kies een metaal of metaalfinish en laat de aanbieder de rest regelen. Zo wordt 3D-printen iets tastbaars. Creatieve mogelijkheden zijn eindeloos, voor hobby, werk en studie.

©Studio Peace - stock.adobe.com

Meten is weten, dat geldt zeker voor het nauwkeurig namaken van vervangende onderdelen.

Verwacht geen wonderen

Als laatste is het belangrijk om je verwachtingen realistisch te houden. 3D-prints zien er over het algemeen net wat minder strak en glad uit dan in een fabriek of door een professional vervaardigde producten. Bekijk ook altijd de reviews van een printservice en controleer of ze ervaring hebben met het materiaal dat je wilt gebruiken. Blaas je ontwerp niet onnodig op, want hoe groter het is, hoe hoger de kosten en de kans op printfouten. Zorg dat je ontwerp fysiek stabiel staat, zonder overbodige uitsteeksels die kunnen breken. Een handige tip is om bij twijfel eerst een kleinere testversie te laten printen en die vervolgens aan te passen in de configuratietool, waarin je bijvoorbeeld de afmetingen eenvoudig aanpast. Zo zie je of het model overeenkomt met wat je in gedachten had, zonder direct de hoofdprijs te betalen. Voor speciale projecten met verfijnde details, zoals sieraden of miniaturen, is het raadzaam te informeren naar de resolutie en laaghoogte. Vaak kun je deze waarden instellen in de bestelmodule. Door daar goed op te letten, verbeter je de kwaliteit enorm. Zo haal je het beste uit je online 3D-printervaring.

Eigen prints zijn vrijwel altijd net wat minder strak dan in serie gemaakte producten, wat hier goed te zien is.

Meer controle

Met de juiste voorbereidingen, zoals een goed bestandstype en kennis van verschillende materialen, en door gebruik te maken van online printservices, kun je snel en voordelig aan de slag. Wil je nóg meer controle? Dan loont het om software te verkennen en op termijn eventueel zelf een 3D-printer aan te schaffen. Uiteindelijk is 3D-printen voor iedereen toegankelijk, zolang je maar de juiste stappen volgt.

Voordelige 3D-printers voor thuis

Als je na een paar online bestellingen de smaak te pakken hebt, kun je overwegen zelf een printer aan te schaffen. Er zijn tegenwoordig al betaalbare instapmodellen onder de driehonderd euro. Bekende merken bieden FDM-printers aan, waarmee je met gesmolten filament in lagen print. Let bij je aankoop op de bouwgrootte, de maximale temperatuur en de beschikbaarheid van reserveonderdelen. Een populair instapmodel is de Creality Ender-reeks, bekend om zijn uitbreidbaarheid. Wil je hogere resolutie of fijne details? Dan is een zogenoemde resinprinter wellicht interessant. Merken als Anycubic leveren compacte harsprinters (lcd of SLA), die vloeibare hars laag voor laag uitharden. Houd er rekening mee dat je te maken krijgt met geuren en chemische resten. Een goede ventilatie en beschermingsmiddelen zijn dus belangrijk. Verder moet je je geprinte objecten reinigen en nabelichten. Dit klinkt als veel werk, maar als je serieus in 3D-printen wilt duiken, bieden deze apparaten ultieme controle en eindeloze experimenteermogelijkheden in eigen huis.

3D-printers uit de Ender-reeks van Creality vind je online al voor minder dan 300 euro.