De e-reader bestaat al ongeveer 25 jaar. Echt grote verbeteringen hebben we in al die jaren niet gezien. Maar dankzij de kleine stappen die wel zijn gezet, ontbreekt er eigenlijk niets aan de hedendaagse e-reader. Ze hebben een fijn scherm, lange batterijduur, veel opslag en kunnen tegen een stootje. Maar wat zijn nu de echte innovaties? En wat mogen we in de toekomst verwachten? ID.nl heeft het voor je uitgezocht.

De e-reader bestaat ongeveer een kwart eeuw en heeft veel fans voor zich gewonnen. Het aandeel van het e-book in de totale boekenverkoop is met ongeveer acht procent weliswaar nog wat bescheiden. Maar anderstalige e-books worden niet meegeteld, en ook de steeds populairdere abonnementsdiensten vallen buiten de cijfers. Een vergelijking met papier is daarom lastig te maken. Digitaal lezen is doorgaans wel goedkoper. Door het groeiende papiertekort zal het prijsverschil waarschijnlijk ook groter worden. Dat zal immers de prijs voor papieren boeken omhoog stuwen. Bovendien is digitaal lezen in principe duurzamer. 

©Paolese

Hoe duurzaam is een e-book? 

Ook duurzaamheid is tegenwoordig een belangrijk thema. Een e-reader is dan snel in het voordeel ten opzichte van papieren boeken. Fabrikant Kobo maakt goede sier met het gebruik van gecertificeerde gerecyclede materialen in nieuwe modellen e-readers. Een e-book zelf heeft ook minder impact op het klimaat dan een gedrukt exemplaar. Bol.com laat sinds kort in haar webshop laten zien wat een duurzamere keuze is. Het bedrijf liet onlangs onderzoek doen naar de klimaatimpact van boeken. Daar kwam overigens ook uit dat je, volgens Milieu Centraal, eerst minimaal 25 e-books zou moeten lezen voordat er klimaatwinst ontstaat door het digitale lezen. Naast e-books zijn tweedehands papieren boeken uiteraard ook een duurzamere keuze. 

©joostverbeek - stock.adobe.com

Inspiratiebron 

De huidige e-readers hebben nog altijd veel gemeen met de Sony Librie uit 2004. Dat was de eerste e-reader met een e-inkscherm. Het bleek een duidelijke inspiratiebron voor bijvoorbeeld de Amazon Kindle uit 2007. En misschien ken je ook de iLiad van iRex nog, die rond die periode in Nederland werd uitgebracht. NRC Handelsblad verscheen als eerste Nederlandse krant op het apparaat. Kranten lezen op een e-reader is geen doorbraak geworden; een tablet leent zich daar toch wat beter voor. Al zou dat kunnen veranderen, met de komst van snellere e-readers met kleurenscherm. Het is één van de innovaties die we mogen verwachten. Maar wat zijn de andere aansprekende vernieuwingen? We zetten ze voor je op een rijtje. 

Scherm 

Vooral dankzij het e-inkscherm kun je onder alle omstandigheden op een e-reader lezen. In de felle zon is het scherm uitstekend afleesbaar. En ‘s avonds in bed gaat het lezen net zo comfortabel, dankzij de meestal ingebouwde achtergrondverlichting. Vaak kun je zowel de helderheid als de kleurtemperatuur daarvan aanpassen. Door minder blauw licht raken je ogen minder snel vermoeid. Veel e-readers bieden ook een donkere modus. Je ziet dan witte tekst op een zwarte achtergrond. Dat geeft nog meer rust aan je ogen als er weinig omgevingslicht is.  

De meeste moderne e-readers gebruiken een Carta-scherm van e-ink. Het betreft onder andere diverse modellen van Kobo en recente uitvoeringen van de Amazon Kindle, al geven fabrikanten er zelf vaak mooiere namen aan, zoals PaperWhite of Clarityscreen. Carta is in feite de vierde generatie van het elektronische papier. Erg snel gaan de ontwikkelingen niet, want dit verbeterde e-inkscherm bestaat ook al weer bijna negen jaar. Wel wordt Carta zelf ook tussentijds verbeterd. Zo zou het nieuwere Carta 1200 een twintig procent snellere responstijd bieden en een vijftien procent hoger contrast dan het eerdere Carta 1000. Een bekend voorbeeld van een e-reader met Carta 1200-scherm is de afgelopen zomer uitgebrachte Kobo Clara 2E. 

Lees ook: review Kobo Clara 2E - Toegankelijke e-reader

Kleurenscherm 

De belangrijkste ontwikkeling betreft e-readers met een kleurenscherm op basis van elektronisch papier. Ze zijn er al, maar ze zijn nog niet heel goed. Het beste op dit gebied is momenteel het Kaleido Plus-scherm, van E Ink. Dit scherm werd in maart 2021 aangekondigd. Je vindt het in onder andere de PocketBook Color. Die kreeg na een update het vernieuwde scherm. Naast grijstinten kan de e-reader ook 4096 kleuren weergeven. Kleuren worden in een relatief lage resolutie van 100 ppi getoond, terwijl grijswaarden in 300 ppi worden weergegeven. Het heeft vooral voor stripboeken en tijdschriften een meerwaarde, maar je krijgt zeker niet de kleurkwaliteit van een tablet. Daarvoor is de techniek nog niet volwassen genoeg. De resolutie van 300 ppi voor grijswaarden is wel in lijn met recente e-readers, uitgezonderd de goedkopere uitvoeringen. 

Hardware 

Het scherm is een belangrijk aspect van een e-reader, maar je zult ook op andere aspecten willen letten. Kenmerkend voor een e-inkscherm is bijvoorbeeld dat het niet standaard is verlicht. Bijna alle e-readers beschikken daarom tegenwoordig over ingebouwde verlichting, waarbij het scherm vanaf de zijkanten wordt verlicht. Dat is een groot pluspunt ten opzichte van oudere modellen, waar je met losse lampjes moest hannesen. 

Net als veel smartphones zijn ook de meeste recente e-readers waterdicht. Handig als je bijvoorbeeld in bad wilt lezen. Modellen met IPx8-rating kun je zelfs tot een uur op twee meter diepte onderdompelen. Verder is een usb-c-aansluiting steeds gangbaarder, als vervanging van de oudere micro-usb (of zelfs mini-usb op antieke exemplaren). Bladeren kan doorgaans via het scherm, al zijn er soms ook fysieke bladerknoppen. Let daar wel op bij aanschaf, als je er veel waarde aan hecht. 

©Seventyfour - stock.adobe.com

Bluetooth 

Diverse recente e-readers beschikken over bluetooth, zodat je een draadloze hoofdtelefoon of luidspreker kunt aansluiten. Je kunt dan naar luisterboeken luisteren via de ingebouwde mediaspeler. De modellen van Kobo hebben wel een beperking. Je kunt niet zelf luisterboeken in bijvoorbeeld mp3-formaat op het apparaat zetten. Alleen de luisterboeken van het Kobo Plus Lezen en Luisteren-abonnement worden ondersteund. Een opvallende beperking, want voor e-books worden vrijwel alle bekende bestandsformaten ondersteund. Een andere beperking is dat de audio-aansluiting ontbreekt: je mag alleen bluetooth-koptelefoons aansluiten, waardoor luistertijd beperkt wordt door de batterij van zowel de koptelefoon als de e-reader.

Er is wel een niet officiële manier om het toch voor elkaar te krijgen. Je moet je eigen luisterboeken dan in een zip-bestand opnemen, dat je vervolgens hernoemt van .zip naar .mp3z. Als je dat bestand overzet naar je e-reader, verschijnt het als het goed is in de boekenlijst. 

De mediaspeler op de e-reader is eenvoudig maar wel functioneel. Voor een muziekverzameling is het niet zo geschikt. 

©Fizkes

Abonnementsdiensten 

Zeker als je veel boeken verslindt, zul je er niet veel belang aan hechten om al die boeken te bezitten, tenzij je je boekenkasten als een soort etalage gebruikt. Voor e-books geldt dat nog sterker. Daarom zijn abonnementen vaak interessanter. Zeker voor de veellezer. Wil je e-books op basis van een abonnement gaan lezen? Dan moet je er al bij aanschaf op letten of het apparaat geschikt is voor de abonnementsdiensten die je (al dan niet in de toekomst) met het apparaat wil gaan gebruiken. 

Zo kennen de meeste abonnementen de nodige beperkingen. Kobo Plus, het bekendste abonnement voor e-books, is bijvoorbeeld beperkt tot e-readers van Kobo. Al kun je eventueel met de Kobo-app ook op je smartphone of tablet lezen. Je leespositie wordt dan steeds handig gesynchroniseerd. Het abonnement kost een tientje per maand en omvat honderdduizenden e-books. Ook zijn er enkele tienduizenden luisterboeken. Voor die luisterboeken bestaat zowel een apart als een gecombineerd abonnement. 

De online Bibliotheek 

Een alternatief voor Kobo Plus is de online Bibliotheek. Daar mag je voor een abonnement van 42 euro per jaar maximaal tien boeken tegelijkertijd lenen. Er is wel een drempel. De boeken die je huurt, zijn namelijk beveiligd met Adobe drm (Adobe Digital Rights Management). Het valt te begrijpen, maar de kopieerbeveiliging is heel gebruiksonvriendelijk. 

Bij los aangekochte e-books zie je de beveiliging daarom zelden nog. Bol.com gebruikt tegenwoordig bijvoorbeeld een soort watermerk. Door de drm-beveiliging kun je e-books van de online Bibliotheek niet op een Amazon Kindle lezen, want die ondersteunt de drm-beveiliging van Adobe niet. En de e-readers van Sony die nog in omloop zijn, werken ook niet altijd, omdat ze te verouderd zijn. Een e-reader van Kobo is wel geschikt. Je hebt daarnaast de beheersoftware Adobe Digital Editions nodig op je pc, en er zijn meerdere stappen nodig om je e-reader te activeren en om de e-books over te zetten. Daar moet je best even voor gaan zitten. 

Beschrijfbare e-readers 

Naast de ‘gewone’ e-reader om mee te lezen, zien we ook al verschillende e-readers waarop je kunt schrijven met een speciale pen. Een bekend voorbeeld is de reMarkable 2, die net als zijn voorganger deze trend heeft gezet. Amazon blijft niet achter en presenteerde onlangs de Kindle Scribe. Daarop kun je schrijven met een bijgeleverde Wacom-pen, maar uiteraard ook alle e-books van Amazon lezen. Qua hardware zijn er veel overeenkomsten. Beide apparaten moeten eigenlijk alles waarvoor je nu papier gebruikt, kunnen vervangen. Denk aan notitieboeken, takenlijstjes, dagboeken of notities die je normaal in boeken maakt, bijvoorbeeld met plakkende kladbriefjes. Er is wel een forse meerprijs voor de schrijfmogelijkheid.

De eerste foto's vanaf de set van de aankomende Amazon Prime Video-serie gebaseerd op Tomb Raider zijn online verschenen.

De foto's werden gedeeld door The Daily Mail en tonen Sophie Turner - bekend van haar rol als Sansa Stark in de hitserie Game of Thrones - in de rol van Lara Croft. Begin dit jaar bracht Amazon al een eerste officiële foto van de actrice als het personage uit. De setfoto's die hieronder zijn te zien zijn niet officieel, maar tonen wel een andere outfit dan die op de officiële foto.

Zoals al langer bekend is, werkt Amazon aan een serie gebaseerd op de Tomb Raider-games. Hoewel nog niet bekend is wanneer de serie op Amazon Prime Video te zien zal zijn, zijn de opnames inmiddels van start gegaan. Het script is geschreven door Phoebe Waller-Bridge – bekend van Fleabag. Ook zijn er diverse andere castleden bekend, waaronder Sigourney Weaver (Avatar, Alien) en Jason Isaacs (The White Lotus).

Meerdere games op komst

Tomb Raider bestaat al sinds de jaren negentig: in de games reist avonturierster Lara Croft de wereld over en neemt ze het op tegen een groot scala aan vijanden. Het personage groeide uit tot een waar icoon en is al meermaals verfilmd – onder andere Angelina Jolie kroop eerder in de huid van Lara.

Fans hoeven niet bang te zijn dat ze de komende jaren geen games ontvangen rondom het personage. Later dit jaar verschijnt Tomb Raider: Legacy of Atlantis, een remake van de allereerste Tomb Raider-game. Voor 2027 staat een compleet nieuwe game gepland met de naam Tomb Raider: Catalyst.

Is de harde schijf of ssd van jouw computer bijna vol? Dikke kans dat je flink wat nutteloze bestanden kunt weggooien. Denk bijvoorbeeld aan duplicaten, tijdelijke gegevens en bekeken filmpjes. Maak daarom schoon schip en creëer zo weer ademruimte voor jouw pc of laptop. In deze workshop bespreken we verschillende opruimmethoden.

Bij gebruik van een nieuwe computer lijkt een schijf van pakweg 500 GB of 2 TB haast oneindig groot. Toch raakt deze opslagdrager sneller vol dan je misschien op voorhand zou verwachten. Naast het bewaren van eigen foto's, video's en documenten halen jouw browser en besturingssysteem ook (ongemerkt) allerlei andere data binnen. Vermoedelijk kun je heel wat overbodige bestanden weggooien. Digitale rommel slokt niet alleen kostbare opslagruimte op, maar vertraagt ook nog eens je computer. Kortom, genoeg reden voor een grondige digitale schoonmaak. 

Systeembestanden opschonen

Er bestaan voor Windows weliswaar allerlei betaalde en gratis opschoonprogramma's, maar die heb je in feite helemaal niet nodig. In Windows 10 en 11 zit tenslotte al een doeltreffend hulpprogramma. Open via de taakbalk of het startmenu de zoekfunctie en typ Schijfopruiming. Zodra je het programma opstart, kies je desgevraagd eerst het schijfstation dat je wilt opruimen. Bevestig in dat geval met OK.

Na een korte analyse toont Schijfopruiming een lijst van verschillende soorten gegevens die je kunt wissen. Met de standaardinstellingen blijven overbodige systeembestanden nog op de computer staan. Een gemiste kans! Klik daarom linksonder op Systeembestanden opschonen en kies indien nodig OK.

Oude herstelpunten mogen ook weg

Je opent nu eerst het tabblad Meer opties, waarna je onder Systeemherstel en schaduwkopieën klikt op Opruimen / Verwijderen. Op het laatste systeemherstelpunt na verwijder je daarmee alle oude herstelgegevens. Navigeer naar het tabblad Schijfopruiming.

Je kunt onder meer kopieën van Windows Update, tijdelijke internetbestanden, miniaturen, verouderde stuurprogramma's en de inhoud van de Prullenbak wissen. Dat resulteert al gauw in enkele gigabytes vrije schijfruimte. Klik op een onderdeel om een uitleg te lezen. Draait jouw systeem stabiel, dan kun je in principe alle voorgestelde bestanden weggooien. Vink de gewenste onderdelen aan en kies OK / Bestanden verwijderen. Je start de computer na afloop zo nodig opnieuw op.

Grootste apps wissen

Het loont de moeite om eens kritisch naar alle geïnstalleerde apps te kijken. Sommige toepassingen eisen nogal veel opslagcapaciteit op. Bekijk welke tooltjes de meeste ruimte innemen en verwijder ze naar eigen inzicht van het systeem.

Klik in de taakbalk op Start en open de Instellingen (pictogram van een tandwiel). Ga nu naar Apps. In Windows 10 verschijnt er meteen een programmalijst. Gebruikers van Windows 11 klikken eerst nog op Geïnstalleerde apps. Kies via het uitrolmenu achter Sorteren op: voor Grootte (Windows 10) of Grootte (van groot naar klein) (Windows 11).

Zie je een zwaar programma dat je nooit gebruikt? Klik dan in Windows 11 op het pictogram met de drie puntjes en bevestig met Verwijderen / Verwijderen. Windows 10-gebruikers klikken eerst op de programmanaam en kiezen vervolgens Verwijderen / Verwijderen.

Grondig(er) programma's wissen

Zodra je een programma uit Windows verwijdert, blijven er wellicht nog restjes achter. Deze nutteloze gegevens bevinden zich diep in het systeem en spoor je dus niet zomaar even op. Installeer en verwijder je regelmatig verse freeware? Gebruik dan voortaan Revo Uninstaller Free. Hiermee wis je elk tooltje inclusief digitale rommel van jouw pc of laptop.

De werking van Revo Uninstaller Free is vrij simpel. Selecteer in de lijst een ongewenst programma en kies in de werkbalk De-installeren. Deze opruimtool gaat vervolgens op zoek naar resten. Je kiest hierbij tussen drie niveaus, namelijk Veilig, Middelmatig of Grondig. Maak een keuze en klik op Ja / Doorzoeken. Heeft Revo Uninstaller Free programmasnippers gevonden? Doorloop dan de resterende stappen en verwijder op eigen risico gegevens. Behalve bestanden verwijder je optioneel ook overbodige registersleutels.

Revo Uninstaller Free regelt dat er minder of zelfs helemaal geen programmaresten achterblijven.

Automatisch opruimen

Het mooiste is natuurlijk wanneer het besturingssysteem op eigen houtje rotzooi opruimt. Goed nieuws, want in tegenstelling tot eerdere versies hebben Windows 10 en 11 een automatische opschoonfunctie. Dat werkt onder andere voor het wissen van tijdelijke bestanden en de inhoud van de Prullenbak. Navigeer hiervoor in de Instellingen naar Systeem / Opslag.

Gebruik je nog Windows 10, check dan of het schuifje bij Opslag op Aan staat. Open Slim opslaan configureren of nu uitvoeren en bepaal onder Opslaginzicht wanneer je de boel automatisch wilt opschonen. Kies Elke dag, Elke week, Elke maand of Bij onvoldoende vrije schijfruimte. Geef onder Tijdelijke bestanden ook aan na hoeveel dagen je de prullenbak en de Downloads-map automatisch wilt legen. Kies bijvoorbeeld 14 dagen of 60 dagen.

Opslaginzicht in Windows 11

De automatische opruimfunctie werkt in Windows 11 op soortgelijke wijze. Wanneer de functie Opslaginzicht is uitgeschakeld, zet je het schuifje op Aan. Klik nu op Opslaginzicht. Er verschijnen diverse instellingen. Je zet onder Tijdelijke bestanden opschonen indien nodig een vinkje. In de resterende opties stel je naar eigen behoefte opschoningsschema's voor Opslaginzicht, de Prullenbak en de Downloads-map in.

Ruimtevreters vinden

Als je de computer vrijwel dagelijks gebruikt, belanden er door de jaren heen mogelijk heel wat grote bestanden op het systeem. Dat kunnen bijvoorbeeld omvangrijke video's, audiotracks, ziparchieven en images van besturingssystemen zijn. Staan deze gegevens niet in de standaard Downloads-map, dan verwijdert Windows ze niet automatisch. Ga daarom zelf op zoek naar overbodige ruimtevreters.

WizTree legt pijlsnel de grootste bestanden bloot, zodat je ze eenvoudig kunt verwijderen. Voor particulier gebruik is dit programma gratis. Na een vlotte installatie start je dit Nederlandstalige programma op. Wijs linksboven achter Selecteren: het gewenste schijfstation aan. Op veel computers is dat de C-schijf. Enkele seconden nadat je op Scannen hebt geklikt, verschijnen er in het onderste deelvenster een heleboel gekleurde blokken. Kijk hier goed naar! De grootste blokken vertegenwoordigen namelijk de omvangrijkste bestanden.

Zodra je op zo'n blok klikt, wordt in het linkerdeelvenster de bijbehorende locatie geopend. Zie hier om wat voor gegevens het gaat. Wie weet kom je zo bestanden op het spoor die bij nader inzien wel weg kunnen. Dat kan rechtstreeks vanuit WizTree. Klik met de rechtermuisknop op een bestandsnaam en kies Verwijderen.

Ontdubbelen

Het is natuurlijk zinloos om op hetzelfde systeem dubbele bestanden te bewaren. Toch gebeurt dat regelmatig, bijvoorbeeld bij het overzetten van beeldmateriaal of het beheren van een forse muziekcollectie. Ontdek met DupeGuru eenvoudig of jouw computer dubbele gegevens bevat. Dit kleine tooltje is beschikbaar voor Windows, macOS en Linux.

Kies tijdens de installatie de Nederlandse taal en start het programma op. Het is belangrijk dat je de zoekopties zorgvuldig invult. Wil je naar alle bestanden speuren, dan selecteer je achter Toepassingsmodus: de optie Standaard. Je kunt als alternatief ook Muziek of Beeld selecteren. Bedenk goed welke optie je bij Onderzoeks type kiest. Zo zoek je bijvoorbeeld op basis van een identieke bestandsnaam of dezelfde inhoud naar duplicaten. Voor muziek kijkt DupeGuru onder meer naar identieke titels of metadata (tags). Klik eventueel op Meer opties om diverse parameters naar je hand te zetten.

Voeg linksonder via het plusteken een map of schijfpartitie toe. Je kunt ook meerdere bestandslocaties aanwijzen. Bedenk wel dat het zoekproces dan waarschijnlijk iets langer duurt. Klik rechtsonder op Onderzoeken om het scanproces te starten. Na afloop zie je hoeveel doublures de freeware heeft gevonden. Wil je de gevonden dubbele bestanden direct verwijderen? Zet dan voor de juiste items een vinkje en klik vervolgens op Acties / Verplaats de gemarkeerde bestanden naar de prullenbak.

Gewiste data redden

Ben je iets te rigoureus te werk gegaan en kun je een belangrijk bestand nergens meer vinden? Staat het ook niet in de Prullenbak? Geen paniek, want mogelijk kun je die dierbare foto of dat actuele document nog terughalen. Ondanks dat het betreffende bestand niet meer in Windows zichtbaar is, staat het misschien nog wel op de harde schijf. Alleen wanneer de gegevens door andere data zijn overschreven, is het bestand definitief weg.

Recuva is een bekend herstelprogramma voor Windows. Laat je niet verleiden om de betaalde versie te kopen, want de gratis editie voldoet prima. Er verschijnt eerst een soort stappenplan. Klik op Volgende en geef aan wat voor bestandstype je wilt herstellen, zoals Afbeeldingen, Muziek, Documenten, Video's of Alle bestanden. Selecteer in de volgende stap de map of het schijfstation waar het verloren bestand tot voor kort stond. Heb je geen idee? Kies dan Ik weet het niet zeker. Via Volgende vink je optioneel de optie Uitvoerig Scannen inschakelen aan. Je vergroot daarmee de slagingskans, al duurt het scanproces aanmerkelijk langer. Klik op Start.

Na even wachten komt er een nieuw venster met resultaten tevoorschijn. Soms zijn er van afbeeldingen voorvertoningen zichtbaar. Zie je de verloren gegevens? Plaats voor de juiste bestandsnamen één of meer vinkjes en klik op Terughalen. Je selecteert nu een opslaglocatie, waarna je bevestigt met OK.

Recuva is een laatste redmiddel om per ongeluk verwijderde gegevens terug te toveren.