Hoewel de mobiele besturingssystemen van Apple – iOS en iPadOS – van huis uit al tot het veiligst op ’t gebied van (mobiele) OS’en gerekend wordt, moet je natuurlijk zelf ook nog wel op wat dingetjes letten. We duiken dan ook eens in de wereld van privacy- en veiligheidsgerelateerde instellingen en gezond verstand.

Virussen bestaan niet voor iOS en iPadOS. Althans, zolang je de officiële Apple-versie van de mobiele besturingssystemen gebruikt. Heb je een zogeheten jailbreak uitgevoerd op jouw apparaat, dan kun je ook van allerlei andere bronnen afkomstige apps installeren. Klinkt alleraardigst, maar daarmee ben je voor 100% zelf verantwoordelijk voor veiligheid. Op dat moment kan er namelijk wel heel makkelijk malware op jouw apparaat belanden.

Kortom: wil je veilig aan de slag met je mobiele Apple-apparaten, dan is het zaak om simpelweg binnen het Apple-ecosysteem te blijven.

Je kunt dan ‘alleen’ apps uit de al even officiële app-store binnenhalen, maar die worden wel extreem goed in de gaten gehouden. Op het moment dat er ook maar iets verdachts wordt aangetroffen, wordt een app verwijderd (als het met opzet gedaan is) of wordt een programmeur geacht heel rap voor een oplossing te zorgen (in geval van per ongeluk).

Let op toestemmingen

Ook geldt dat zélfs als een app malware zou bevatten dit weinig kwaad kan. Elk programma draait namelijk in z’n eigen volledig geïsoleerde container en kan daar niet uitbreken. Zelfs directe interactie met andere apps is niet mogelijk. Dat leidt dan ook weer tot soms gekke nadelen qua uitwisselen van gegevens tussen apps , maar die nadelen wegen niet op tegen de grote voordelen.

Kortom: onder iOS en iPadOS zit je best goed wat veiligheid betreft. Meestal ook wat privacy betreft, maar daar ben je toch net wat meer afhankelijk van app-makers. Waarbij geldt dat je na het installeren van een nieuwe app en het de eerste keer starten daarvan goed op moet letten om wat voor toestemmingen gevraagd wordt. Dat een camera-app graag toegang wil tot de camera is vanzelfsprekend niet heel apart. Wel kun je je ernstig afvragen of diezelfde app toegang tot je contacten moet hebben. Ook social media apps als Facebook geef je liever geen toegang tot contacten; zelfs bij locatiegegevens kun je al je twijfels hebben.

Locatiegegevens onnauwkeurig maken

Wat dat laatste betreft – locatiegegevens – hebben iOS 14 en iPadOS 14 iets aardigs aan boord. Je kunt namelijk de locatie bij benadering door laten geven in plaats van je exacte locatie. Heeft een (social media) app per se locatiegegevens nodig om te kunnen werken dan kan je toch niet van deur tot deur gevolgd worden. Ja, de app weet dan dat je ergens in Amsterdam bent, maar niet exact waar.

Om dat te bewerkstelligen start je de app Instellingen en tik je vervolgens op Privacy en dan Locatievoorzieningen. Tik op een van de in de lijst genoemde apps en je ziet ten eerste drie opties voor toegang. Veel weer-apps hebben continu toegang nodig tot locatiegegevens om via notificaties weerupdates- en waarschuwingen te geven. Maar wil je de locatiedata alleen beschikbaar maken als je een app gebruikt, dan tik je op Vraag volgende keer. Als je de app dan (opnieuw) start, kun je aangeven wanneer de app precies toegang mag hebben.

Van apps die op de achtergrond locatiegegevens gebruikt worden, wordt met regelmaat gevraagd of dat nog steeds mag. De schakelaar achter Exacte locatie zorgt er in ingeschakelde toestand voor dat een app exact nauwkeurige gps-gegevens uit je telefoon krijgt. Onmisbaar voor navigatie-apps, bijvoorbeeld. Voor social media-apps kun je de knop ’t best uitzetten. De ongeveer-optie is dan meer dan nauwkeurig genoeg. Probeer ook zeker de optie Nooit eens, al gokken we dat veel van dit soort apps dan simpelweg je ip-adres gebruiken om de locatie te traceren.

©PXimport

Privacy finetunen

Onder Privacy vind je verdeeld over categorieën alle apps op een rijtje die toegang tot bijvoorbeeld camera, microfoon, Gezondheid en meer hebben. Kijk zo af en toe heel kritisch welke apps waartoe toegang krijgen. Je voorkomt ermee dat app-makers privacygevoelige gegevens toegespeeld krijgen. Overigens ziet ook Apple het gevaar van dataverzamelaars. In iOS/iPadOS 14 wordt tot grote onvrede van onder meer Facebook stapsgewijs steeds meer aan blokkeermogelijkheden toegevoegd. Maak daar zonder meer gebruik van, ook al wordt gedreigd met mogelijk ‘mindere’ functionaliteit. Jammer dan, zouden we zeggen. Maar Facebook & friends hoeft echt niet alles van je te weten.

Privacy-info in app store

Apple heeft ’t sinds kort verplicht om privacy-informatie door app-makers in de app store te laten vermelden. Zie het maar als de bijwerkingen op een bijsluiter. Nog niet alle apps zijn voorzien van een overzichtje, alleen de recent bijgewerkte exemplaren. Goed in de gaten houden als je een nieuwe app installeert dus, je kunt zo zelfs voorkomen dat een gegevenshongerige app überhaupt nog op je apparaat belandt. En ook geldt: apps die al heel lang niet meer van updates worden voorzien: lekker links laten liggen.

Phishing

Geen enkel OS biedt bescherming tegen phishing. Daarvoor heb je echt je eigen gezonde verstand nodig. Klik nooit op links of afbeeldingen in mails, al helemaal niet van onbekende afzenders. Bedenk daarbij verder dat de meeste banken nooit mails sturen aan klanten, en al helemaal niet voorzien van links. Is dat wel het geval, dan is de kans levensgroot dat het om nepmail gaat, die je naar een fake pagina doorsluizen die er net zo uitziet als die van je bank.

Beantwoord ook nooit oproepen van totaal onbekende WhatsAppers, buitenlandse telefoonnummers die je niet herkent, voeg geen onbekenden toe als vrienden op Facebook (vaak voorzien van profielen met wat foto’s van bling en aantrekkelijke dames/heren). Focus op vrienden die je ook écht kent. Maakt het meteen allemaal een heel stuk overzichtelijker. Luister naar die onderbuik, als die iets niet oké vindt is het vaak ook niet in orde. En als je een keer misgokt en het was wél echt, dan hoor je dat vanzelf wel.

©PXimport

De aankomende nieuwe Xbox-machine van Microsoft geeft wat Epic Games betreft vanaf de dag van release meteen toegang tot de digitale pc-winkel Epic Games Store.

Dat meldde Epic Games Store-hoofd Steve Allison aan Game File. Daarmee lijkt hij zo goed als te bevestigen dat de Epic Games Store toegankelijk wordt op de aankomende nieuwe Xbox, die volgens eerdere berichten meer richting een pc neigt in een consolejasje.

"We zijn zeker van plan om op de nieuwe Xbox-hardware aanwezig te zijn, aangezien ze ons vertellen dat ze dat verwelkomen - tenzij hun beleid gaat veranderen. We gaan er vanaf dag één bij zijn."

De nieuwe Xbox is in feite een pc

Microsoft bevestigde eerder al dat de volgende Xbox veel eigenschappen zal delen met pc's. Zo zouden er meerdere gamewinkels op beschikbaar komen naast de Xbox Store zelf - net zoals de vorig jaar uitgekomen ROG Xbox Ally dus. Daarmee is ook de hoop ontstaan dat er op het apparaat pc-winkels van andere partijen, zoals Steam en de Epic Games Store, beschikbaar komen. Uit bovenstaande quote blijkt dus dat Epic Games dat in ieder geval wel ziet zitten.

Naast digitale winkels van derde partijen is het aannemelijk dat ook de Xbox Store zelf aanwezig is op het apparaat. Het zou de keuze via welke winkel games gekocht worden dus bij de consument zelf leggen. Voor zover bekend is Microsoft ook bezig met een manier om Xbox Series- en Xbox One-games speelbaar te krijgen op de nieuwe Xbox via backward compatibility.

Begin dit jaar kwamen er geruchten naar buiten dat de nieuwe Xbox-interface zou draaien op de Full Screen Experience van de Xbox pc-app, dat onderdeel uitmaakt van Windows. De volgende Xbox zou volgens geruchten draaien op de AMD Magnus APU, die CPU en GPU in één chip combineert.

Eerder deze week hintte AMD al naar de mogelijkheid dat de nieuwe Xbox in 2027 uitkomt. Officieel heeft Microsoft op moment van schrijven de nieuwe machine nog niet onthuld, en er is dus ook geen releasedatum bekend.

Windows is een veelzijdig besturingssysteem, maar compact en gestroomlijnd kun je het niet noemen. Bovendien lijkt elke nieuwe versie er weer extra functies en onderdelen bij te krijgen. Kan het niet wat compacter? Met de juiste hulpmiddelen draai je hier je hand niet voor om: alles voor een lichtgewicht Windows 11.

Aan de slag met Tiny 11

Tiny11 bestaat uit een set hulpmiddelen waarmee je Windows 11 op dieet zet en zorgt voor een lichtgewicht versie van het besturingssysteem. Het werkt grotendeels met scripts die specifieke onderdelen uit de software verwijderen. Resultaat is een compacte versie van Windows die je op de computer kunt installeren. Tiny11 is beschikbaar in twee varianten. De eerste – Tiny11 Maker – is de standaardversie die Windows flink afslankt, maar waarbij je de mogelijkheid houdt om gangbare functies alsnog toe te voegen. Denk aan talen, updates en Windows-onderdelen die je wél graag gebruikt. De tweede variant – Tiny11 Core Maker – pakt het rigoureuzer aan: deze versie stript Windows tot een minimum. Je kunt de eerdergenoemde functies niet meer toevoegen. Volgens de makers leent zo'n ultraslanke Windows-versie zich voor testdoeleinden en is de versie bijvoorbeeld ideaal om in een virtuele machine te gebruiken. Voor dagelijks gebruik is zo'n Windows-versie niet bruikbaar.

Het voorwerk

Om te beginnen, zorg je voor de meest recente versie van Windows 11. Op het moment van schrijven is dat Windows 11 25H2. Je haalt deze versie binnen via https://www.microsoft.com/nl-nl/software-download/windows11. Kies voor het iso-bestand. Die vind je onder Download Windows 11-schijfkopiebestand (ISO) voor x64-apparaten. In het menu selecteer je Windows 11 (multi-versie ISO-bestand voor x64-apparaten) en klik je op Download nu. Wanneer hierom wordt gevraagd, kies je de gewenste taal. Sla het iso-bestand op in een aparte map, die je bijvoorbeeld Windows 11 Compact noemt. Vervolgens haal je de nieuwste versie van Tiny11 op via de eerdergenoemde website. Je vindt het installatiebestand boven aan de pagina. Klik op de knop Code en kies Download ZIP. Pak het zip-bestand uit en plaats het bestand Tiny11maker.ps1 op een eenvoudige locatie, bijvoorbeeld in de root op de C:\-schijf. Je beschikt nu over alles om van start te gaan.

Koppelen

Keer terug naar de map waarin je het iso-bestand hebt opgeslagen. Klik met de rechtermuisknop op het bestand en kies voor Koppelen. Hiermee koppel je de Windows-installatiebestanden aan een virtuele schijf, zodat Tiny11 ermee kan werken. Links in het venster van Verkenner verschijnt de schijf, bijvoorbeeld F:. Als je erop klikt, toont de Verkenner de Windows-installatiebestanden. Onthoud welke schijfletter wordt gebruikt: dit heb je later nodig.

Tiny11 bestaat uit een script dat je aanroept via PowerShell. PowerShell is het scripting-onderdeel van Windows. Open het Startmenu en typ PowerShell. Klik met de rechtermuisknop op Windows PowerShell en kies Als administrator uitvoeren. Een nieuw venster opent. Typ op de opdrachtregel: Set-ExecutionPolicy Bypass -Scope Process. Druk op Enter. Vervolgens typ je de opdracht om Tiny11 Maker te starten: C:\LOCATIE\tiny11maker.ps1 -ISO <LETTER> -SCRATCH <LETTER>. Neem de opdracht letterlijk over, maar vervang LOCATIE door de locatie waar je het Tiny11-script hebt bewaard. Vervang achter -ISO de <LETTER> door de schijfletter van het iso-bestand van Windows, bijvoorbeeld F. Vervang achter -SCRATCH de <LETTER> door de schijfletter waarmee Tiny11 met de bestanden mag werken en opslaan, bijvoorbeeld C. De opdracht kan er dus zo uitzien: C:\tiny11maker.ps1 -ISO F -SCRATCH C.

Welke versie

Het iso-bestand van Windows bevat de bestanden voor verschillende Windows-edities, zoals Windows 11 Home en Windows 11 Pro. Tiny11 vraagt welke Windows-versie je wilt afslanken. Elke editie heeft een eigen nummer: typ het nummer van de gewenste editie en druk op Enter. Het grootste deel van het werk zit erop. Kies wel een Windows-versie waarvoor je over een geldige licentie beschikt.

Installeren maar

Tiny11 heeft een nieuwe iso met Windows-installatiebestanden gemaakt. Het bestand heet Tiny11.iso. Met behulp van deze iso en een usb-stick kun je vervolgens een schone installatie van het afgeslankte Windows uitvoeren. Je kunt een opstartbare usb-stick op verschillende manieren maken, waaronder met Rufus. Ga naar https://rufus.ie/nl/ en haal de nieuwste versie binnen. Start de app en wijs bij Apparaat de usb-stick aan. Je hebt een stick met een minimale capaciteit van 8 GB nodig. Bij Opstartselectie kies je Schijf of ISO-image en klik je op Selecteren. Wijs het zojuist gemaakte iso-bestand van Tiny11 aan. Klik tot slot op Starten. Om de afgeslankte versie van Windows op een computer te installeren, start je deze op met de usb-stick. Doorloop de stappen van de installatiewizard, zoals je ook zou doen bij een gangbare installatie. Het resultaat: een afgeslankte Windows-versie.

Weer opbouwen

Prettig aan de compacte versie van Windows is de mogelijkheid om naderhand de onderdelen toe te voegen die je wel degelijk gebruikt. Heb je gekozen voor Tiny11 Maker (en niet voor Tiny11 Core), dan is dit mogelijk. Open het Startmenu, typ Onderdelen en kies Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Plaats vinkjes naast de componenten die je wilt gebruiken. Daarnaast vind je een deel van de standaard-apps via de Microsoft Store: open het Startmenu, typ Store en kies Microsoft Store. Kies Apps en ga op zoek naar de apps die je alsnog wilt gebruiken, bijvoorbeeld Outlook.

Tiny11 Core

Heb je de smaak te pakken en wil je een nog compactere Windows-versie? Dan kun je Tiny11 Core overwegen. Deze vind je op dezelfde pagina als het andere Tiny11-script. De resulterende Windows-versie ontbeert alle onderdelen die ook door Tiny11 Maker worden verwijderd, maar haalt ook weg: Windows Component Store, Windows Defender, Windows Update en WinRE. Vooral Windows Update is een onderdeel dat je niet graag kwijt wilt, tenzij je de Windows-versie tijdelijk wilt gebruiken om bijvoorbeeld iets te proberen, en daarbij Windows in een virtuele machine installeert. Met Tiny11 Core een Windows-installatie maken voor dagelijks gebruik, is niet aan te raden. 

Bestaande Windows afslanken

Heb je al een bestaande Windows-versie draaien en geen behoefte om een nieuwe installatie van een afgeslankte versie uit te voeren? Met een ander programma – CrapFixer – kun je een bestaande Windows-computer uitkleden en hoef je geen schone installatie uit te voeren. Je mag het programma gratis gebruiken. De nieuwste versie vind je op https://github.com/builtbybel/CrapFixer/releases. Pak het zip-bestand uit en dubbelklik op CrapFixer.exe om het programma te starten. Je hoeft het niet te installeren.

CrapFixer is opgebouwd uit drie hoofdonderdelen: Fixer, Restore en Tools. Kies Fixer. Dit onderdeel bestaat uit twee tabbladen: Windows en Applications. Op de tab Windows vind je aan de linkerzijde de collectie met 'opties' die je via CrapFixer kunt uitschakelen als je er geen behoefte aan hebt. De opties zijn onderverdeeld in verschillende categorieën, zoals Gaming, Privacy en System. Klik eerst op Analyze. CrapFixer scant het systeem en geeft aan wat het aan overbodige troep (zoals bloatware) aantreft. In het venster rechts lees je de aanbevelingen. CrapFixer geeft aan of het onderdeel momenteel wordt uitgevoerd, wat de geadviseerde instelling is en of die al is toegepast. Roodgemarkeerde items vragen extra aandacht, bijvoorbeeld als het gaat om de eerdergenoemde bloatware.

Selecteren maar

Nu komt het leuke werk: bepalen van welke onderdelen je afscheid neemt. Gebruik de lijst aan de linkerkant van het venster om de onderdelen te selecteren. Ben je het eens met de standaardselectie van CrapFixer voor een volledig onderdeel, dan vink je de hoofdcategorie aan. Om bijvoorbeeld alle advertenties uit te zetten, plaats je een vinkje bij Ads. Wil je niet alle wijzigingen toepassen, dan vink je ze individueel aan. Weet je niet zeker wat een onderdeel inhoudt? Klik erop met de rechtermuisknop en kies Help (of druk op de F1-toets): een compacte toelichting verschijnt. Ben je tevreden over de selectie? Uitvoeren maar. Klik op de knop Run Fixer, die je rechtsonder in het venster vindt. 

Neem apps mee

Werp ook een blik op de tab Applications, eveneens beschikbaar via het onderdeel Fixer. Hier lees je voornamelijk welke apps je kunt uitschakelen. Denk aan apps zoals Bing Nieuws en Weer, Copilot en andere ingebakken programma's zoals Telefoonkoppeling. Wil je deze allemaal verwijderen? Klik op Select all (linksonder in het venster). In plaats daarvan kun je ze ook selectief aanvinken.

Kom je later terug op een bepaalde selectie, dan kun je de situatie ook terugdraaien en de instellingen herstellen. Klik links op Restore. In het rechtervenster lees je wat er is teruggedraaid.

Handmatig te werk

Ondanks alle welkome hulp van buitenaf, kun je zelf ook een aantal stappen nemen om Windows meer lichtgewicht te maken. Voorkom allereerst dat er onnodige programma's tijdens de systeemstart worden geladen. Open de Windows-instellingen (Windows-toets+I) en kies Apps / Opstarten. Een overzicht van opstart-apps verschijnt. Zet de schuif op Uit bij de apps die je niet wilt laden. Verwijder ook de apps die nog aanwezig zijn, maar je niet meer gebruikt. Kies Apps / Geïnstalleerde apps. Zoek de app die je wilt verwijderen, klik op Meer opties (herkenbaar aan de drie puntjes) en kies Verwijderen.

Je kunt ook zelf een groot deel van de Windows-onderdelen in- en uitschakelen vanuit de standaardgebruikersomgeving. Open het Startmenu en typ Onderdelen. Klik op Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Wil je een volledige categorie uitschakelen, verwijder dan het vinkje bij de hoofdcategorie. Wil je losse onderdelen uitschakelen, dan klap je de hoofdcategorie open en verwijder je de vinkjes bij de ongewenste onderdelen. Plaats de muis op een onderdeel om een compacte beschrijving van het onderdeel te zien. Bij twijfel: schakel het onderdeel niet uit.

Groepsbeleid

Ben je een gevorderde gebruiker en beschik je over Windows 11 Pro? Dan kun je ook het onderdeel Groepsbeleid slim gebruiken om Windows compact te maken. Open het venster Uitvoeren (Windows-toets+R) en typ Gpedit.msc. Vooral onder Computerconfiguratie / Beheersjablonen / Alle instellingen kun je flink wat opties aanpassen. Een interessante instelling is Standaardpakketten Microsoft Store uit het systeem verwijderen. Kies Ingeschakeld en zet aan de linkerzijde van het venster vinkjes bij de apps die je niet wilt gebruiken. Neem ook de rest van de categorie Windows-onderdelen door en zoek naar de standaardprogramma's (bijvoorbeeld Windows Agenda). Vaak kun je die individueel uitschakelen (bijvoorbeeld via Windows Agenda uitschakelen).

Voor Pro's: het ingebouwde groepsbeleid gebruiken.

💻 Nieuwe laptop nodig? Kijk en vergelijk op Kieskeurig.nl