Hoewel de mobiele besturingssystemen van Apple – iOS en iPadOS – van huis uit al tot het veiligst op ’t gebied van (mobiele) OS’en gerekend wordt, moet je natuurlijk zelf ook nog wel op wat dingetjes letten. We duiken dan ook eens in de wereld van privacy- en veiligheidsgerelateerde instellingen en gezond verstand.

Virussen bestaan niet voor iOS en iPadOS. Althans, zolang je de officiële Apple-versie van de mobiele besturingssystemen gebruikt. Heb je een zogeheten jailbreak uitgevoerd op jouw apparaat, dan kun je ook van allerlei andere bronnen afkomstige apps installeren. Klinkt alleraardigst, maar daarmee ben je voor 100% zelf verantwoordelijk voor veiligheid. Op dat moment kan er namelijk wel heel makkelijk malware op jouw apparaat belanden.

Kortom: wil je veilig aan de slag met je mobiele Apple-apparaten, dan is het zaak om simpelweg binnen het Apple-ecosysteem te blijven.

Je kunt dan ‘alleen’ apps uit de al even officiële app-store binnenhalen, maar die worden wel extreem goed in de gaten gehouden. Op het moment dat er ook maar iets verdachts wordt aangetroffen, wordt een app verwijderd (als het met opzet gedaan is) of wordt een programmeur geacht heel rap voor een oplossing te zorgen (in geval van per ongeluk).

Let op toestemmingen

Ook geldt dat zélfs als een app malware zou bevatten dit weinig kwaad kan. Elk programma draait namelijk in z’n eigen volledig geïsoleerde container en kan daar niet uitbreken. Zelfs directe interactie met andere apps is niet mogelijk. Dat leidt dan ook weer tot soms gekke nadelen qua uitwisselen van gegevens tussen apps , maar die nadelen wegen niet op tegen de grote voordelen.

Kortom: onder iOS en iPadOS zit je best goed wat veiligheid betreft. Meestal ook wat privacy betreft, maar daar ben je toch net wat meer afhankelijk van app-makers. Waarbij geldt dat je na het installeren van een nieuwe app en het de eerste keer starten daarvan goed op moet letten om wat voor toestemmingen gevraagd wordt. Dat een camera-app graag toegang wil tot de camera is vanzelfsprekend niet heel apart. Wel kun je je ernstig afvragen of diezelfde app toegang tot je contacten moet hebben. Ook social media apps als Facebook geef je liever geen toegang tot contacten; zelfs bij locatiegegevens kun je al je twijfels hebben.

Locatiegegevens onnauwkeurig maken

Wat dat laatste betreft – locatiegegevens – hebben iOS 14 en iPadOS 14 iets aardigs aan boord. Je kunt namelijk de locatie bij benadering door laten geven in plaats van je exacte locatie. Heeft een (social media) app per se locatiegegevens nodig om te kunnen werken dan kan je toch niet van deur tot deur gevolgd worden. Ja, de app weet dan dat je ergens in Amsterdam bent, maar niet exact waar.

Om dat te bewerkstelligen start je de app Instellingen en tik je vervolgens op Privacy en dan Locatievoorzieningen. Tik op een van de in de lijst genoemde apps en je ziet ten eerste drie opties voor toegang. Veel weer-apps hebben continu toegang nodig tot locatiegegevens om via notificaties weerupdates- en waarschuwingen te geven. Maar wil je de locatiedata alleen beschikbaar maken als je een app gebruikt, dan tik je op Vraag volgende keer. Als je de app dan (opnieuw) start, kun je aangeven wanneer de app precies toegang mag hebben.

Van apps die op de achtergrond locatiegegevens gebruikt worden, wordt met regelmaat gevraagd of dat nog steeds mag. De schakelaar achter Exacte locatie zorgt er in ingeschakelde toestand voor dat een app exact nauwkeurige gps-gegevens uit je telefoon krijgt. Onmisbaar voor navigatie-apps, bijvoorbeeld. Voor social media-apps kun je de knop ’t best uitzetten. De ongeveer-optie is dan meer dan nauwkeurig genoeg. Probeer ook zeker de optie Nooit eens, al gokken we dat veel van dit soort apps dan simpelweg je ip-adres gebruiken om de locatie te traceren.

©PXimport

Privacy finetunen

Onder Privacy vind je verdeeld over categorieën alle apps op een rijtje die toegang tot bijvoorbeeld camera, microfoon, Gezondheid en meer hebben. Kijk zo af en toe heel kritisch welke apps waartoe toegang krijgen. Je voorkomt ermee dat app-makers privacygevoelige gegevens toegespeeld krijgen. Overigens ziet ook Apple het gevaar van dataverzamelaars. In iOS/iPadOS 14 wordt tot grote onvrede van onder meer Facebook stapsgewijs steeds meer aan blokkeermogelijkheden toegevoegd. Maak daar zonder meer gebruik van, ook al wordt gedreigd met mogelijk ‘mindere’ functionaliteit. Jammer dan, zouden we zeggen. Maar Facebook & friends hoeft echt niet alles van je te weten.

Privacy-info in app store

Apple heeft ’t sinds kort verplicht om privacy-informatie door app-makers in de app store te laten vermelden. Zie het maar als de bijwerkingen op een bijsluiter. Nog niet alle apps zijn voorzien van een overzichtje, alleen de recent bijgewerkte exemplaren. Goed in de gaten houden als je een nieuwe app installeert dus, je kunt zo zelfs voorkomen dat een gegevenshongerige app überhaupt nog op je apparaat belandt. En ook geldt: apps die al heel lang niet meer van updates worden voorzien: lekker links laten liggen.

Phishing

Geen enkel OS biedt bescherming tegen phishing. Daarvoor heb je echt je eigen gezonde verstand nodig. Klik nooit op links of afbeeldingen in mails, al helemaal niet van onbekende afzenders. Bedenk daarbij verder dat de meeste banken nooit mails sturen aan klanten, en al helemaal niet voorzien van links. Is dat wel het geval, dan is de kans levensgroot dat het om nepmail gaat, die je naar een fake pagina doorsluizen die er net zo uitziet als die van je bank.

Beantwoord ook nooit oproepen van totaal onbekende WhatsAppers, buitenlandse telefoonnummers die je niet herkent, voeg geen onbekenden toe als vrienden op Facebook (vaak voorzien van profielen met wat foto’s van bling en aantrekkelijke dames/heren). Focus op vrienden die je ook écht kent. Maakt het meteen allemaal een heel stuk overzichtelijker. Luister naar die onderbuik, als die iets niet oké vindt is het vaak ook niet in orde. En als je een keer misgokt en het was wél echt, dan hoor je dat vanzelf wel.

©PXimport

Wil je échte privacy? Zorg dan voor een computer die privacy op één zet. Bijvoorbeeld met aangepaste instellingen, een alternatief besturingssysteem en de juiste onlinediensten. Slimme tips en adviezen voor iedereen die een privacyvriendelijke computer serieus neemt.

Een van de stappen die je kunt nemen voor een privacybestendige computer is het installeren van een besturingssysteem dat privacy hoog in het vaandel heeft staan. Dat kan in eerste instantie prima naast je bestaande besturingssysteem. Ken je Tails al? De makers zelf beschrijven Tails als een portable besturingssysteem dat je beschermt tegen nieuwsgierige blikken van buitenaf en eventuele censuur. Je start de computer met Tails op in plaats van een regulier besturingssysteem, zoals Windows of macOS. Vervolgens kun je Tails gebruiken voor het uitvoeren van taken op de computer.

Ben je klaar, dan sluit je de computer af. De gebruikerssessie wordt afgesloten, vergeten en de gemaakte stappen zijn niet meer herleidbaar. Dankzij deze opzet kun je Tails ook tijdelijk gebruiken op een computer die je niet volledig vertrouwt of niet van jezelf is: de gegevens worden immers na elke gebruikerssessie verwijderd. Prettig is dat je Tails kunt gebruiken ‘naast’ je bestaande besturingssysteem zoals Windows. Je hebt dus geen aparte computer nodig wanneer je extra waarde hecht aan privacy.

Aan de slag

Prettig aan Tails is dat je het relatief eenvoudig kunt proberen op een computer waarop je al een besturingssysteem hebt geïnstalleerd: het gaat immers om een portable besturingssysteem dat je niet blijvend installeert. Het installatiebestand is een kleine 2 GB groot en de installatie neemt ongeveer een halfuur in beslag. Je vindt de nieuwste versie via deze link. Selecteer jouw besturingssysteem – bijvoorbeeld Windows – en klik op de downloadknop. Sla het bestand op een eenvoudige locatie op, bijvoorbeeld het bureaublad of in de map Downloads.

Het bestand plaats je vervolgens op de usb-stick (zie ook het kader Systeemvereisten hierboven). Je maakt daarvoor gebruik van het gratis programma Rufus. Dit kun je downloaden via https://rufus.ie/nl/, waarbij je kiest voor de Portable-variant. Open Rufus en koppel de lege usb-stick aan de computer. In Rufus selecteer je de usb-stick in het menu Device. Klik op Select en wijs het zojuist gedownloade bestand van Tails aan. Klik op Start: de opstartbare usb-stick wordt gemaakt.

Opstarten maar

Open het menu Start en kies Uitschakelen, Opnieuw opstarten. Een opstartmenu van Windows verschijnt: kies Een apparaat gebruiken, Opstartmenu. Zodra de computer opnieuw is gestart, kies je voor de usb-stick als opstartapparaat. Het menu dat je ziet, verschilt per computermerk. Tails start vervolgens automatisch op. Een wizard verschijnt, waarin je snelle instellingen van Tails configureert, zoals taal, toetsenbordinstelling en datumnotatie.

Persistent storage

Na elke Tails-sessie worden alle gegevens verwijderd: een van de aspecten die Tails relatief privacyvriendelijk maken. Uiteraard is dit minder handig voor documenten en bestanden die je gewoon wilt bewaren en telkens wilt gebruiken. In Tails stel je hiervoor Persistent storage in. Dit is een gedeelte op de usb-stick dat wordt gereserveerd voor de opslag van je persoonlijke bestanden. Je kunt Persistent storage direct inschakelen in het opstartmenu van Tails. Zet de schuif op Aan bij Create Persistent Storage. Volg de stappen van de wizard. De eerstvolgende keer dat je Tails opstart, wordt Persistent storage herkend en kun je de ruimte direct ontgrendelen na het opgeven van het wachtwoord. Klik tot slot op Start Tails om het besturingssysteem te laden.

Verkennen

Tails wordt geleverd met allerhande apps die kunnen helpen bij het verhogen van je privacyniveau. Linksboven vind je de opties in de navigatiebalk. Klik op Apps voor een overzicht. Hier vind je bijvoorbeeld diverse verwijzingen naar Tor, maar ook naar e-mailclient Thunderbird en wachtwoordmanager KeePassXC. Neem meteen een kijkje in de map Favorites. Deze bevat een selectie van programma’s die vaak door Tails-gebruikers worden ingezet. Bijvoorbeeld de Tor-browser (waarover je verder meer leest), de Persistent storage en de eerdergenoemde e-mailclient en wachtwoordmanager. Ook vind je hier de bestandenverkenner, waarmee Persistent storage gebruikt wordt (verderop lees je hierover meer).

Tails leunt hevig op het gebruik van het Tor-netwerk voor online activiteiten. Het Tor-netwerk staat bekend om de bescherming van persoonsgegevens, doordat de communicatie op verschillende lagen wordt geanonimiseerd. In Tails verschijnt de wizard Tor Connection zodra je online wilt. Je kunt ervoor kiezen om automatisch met Tor verbinding te maken (kies Connect to Tor automatically). In het notificatiegedeelte van Tails zie je op elk moment of je bent verbonden met Tor. Zie je het pictogram van een ui, dan is de verbinding met Tor actief. Zie je hetzelfde pictogram in combinatie met een kruis, dan is de Tor-verbinding niet actief.

Systeemmenu

Tails is relatief gebruiksvriendelijk en de gebruikersomgeving spreekt na enige tijd voor zich. Rechtsboven in het venster vind je in de navigatiebalk de toegang tot het systeemmenu (herkenbaar aan het netwerk-, volume- en batterijpictogram). Klik erop om via het menu zaken zoals netwerk en andere verbindingen, zoals bluetooth, in te stellen. Via hetzelfde menu kun je de computer uitschakelen of opnieuw opstarten. Wil je andere systeeminstellingen aanpassen? Open het menu Apps (linksboven) en kies System Tools, Settings voor een overzicht van alle instellingen.

Als je Persistent storage hebt geactiveerd, kun je je persoonlijke bestanden veilig opslaan. Kies Apps, Accessories, Files. Open de map Persistent en plaats hier je persoonlijke bestanden.

Qubes OS als alternatief

Heb je de smaak te pakken, dan is ook het besturingssysteem Qubes OS het bekijken waard. Qubes OS is een gratis en opensource besturingssysteem. Het gebruikt van elkaar gescheiden silo’s waarin je verschillende activiteiten kunt verrichten. Je kunt hiermee de computer in verschillende compartimenten onderverdelen (vergelijk het met een fysiek gebouw met verschillende kamers). De ene silo gebruik je bijvoorbeeld voor het browsen op internet (relatief onveilig), terwijl je een andere ruimte gebruikt voor werkzaken (over het algemeen iets veiliger) of voor lokaal werk. Je kunt bovendien wegwerp-silo’s maken, die je na verloop van tijd verwijdert en alleen voor tijdelijke taken gebruikt. Voor het gebruik van Qubes OS is enige ervaring met Linux wel welkom. Ben je een relatief onervaren gebruiker, maar wil je toch met Qubes aan de slag, dan is de uitgebreide documentatie op de website van de makers een prima startpunt.

E-mail

Natuurlijk kun je kiezen voor een gratis e-maildienst, zoals Outlook.com of Gmail, maar ook zo’n account heeft uiteindelijk z’n prijs. Je betaalt immers met (al dan niet geanonimiseerde) data, waardoor de makers dergelijke diensten ‘gratis’ kunnen maken. In plaats hiervan kun je ook kiezen om te betalen voor de e-maildienst. Goed voorbeeld hiervan is Soverin (https://soverin.nl). Deze partij biedt een e-mailbox aan waarbij privacy op één staat. De dienst kent bijvoorbeeld geen advertenties en tracking. Je kunt je bestaande domein koppelen aan de dienst, zodat je zelf de volledige controle houdt. Soverin gebruikt meerdere technieken die je digitale correspondentie veiliger moeten maken, waaronder DMARC, SPF, DANE en DKIM. Bovendien staan de servers in Europa, zodat je te maken hebt met Europese wetgeving. Je betaalt 3,25 euro per maand voor de dienst.

Windows, maar dan anders

Geen zin om een ander besturingssysteem dan Windows te gebruiken? Gelukkig kun je Windows ook een handje op weg helpen en privacyvriendelijker maken. De makers van de website Privacy is sexy hebben een flinke hoeveelheid scripts geschreven waarmee je in één keer privacy-instellingen aanpast. Bezoek de website en klik op een categorie, bijvoorbeeld Privacy Cleanup. Een overzicht van beschikbare optimalisaties binnen die categorie verschijnt. Plaats vinkjes bij de opties die je wilt toepassen.

Herhaal deze stappen voor elke categorie. Zo zijn er categorieën waarmee je Windows verbiedt om gegevens van je te verzamelen (Disable OS Data Collection), waarmee je de gebruikersomgeving meer respect voor je privacy laat geven (UI for privacy) en waarmee je veelgebruikte apps aan banden legt (Configure Programs). Die laatste categorie stelt je in staat om ‘telemetrie’-data – informatie over je gebruik – voor die programma’s te blokkeren.

In één keer afdwingen

In plaats van elke optie individueel te markeren, kun je je het leven eenvoudiger maken door een profiel met vooraf ingestelde opties te kiezen. Linksboven in het venster van de website kies je voor Standard, Strict of All. Weet je nog niet zeker welke mate van privacy je wilt afdwingen, dan plaats je de muis op een van de opties. Een pop-up verschijnt met meer informatie over de aanpassingen die de scripts doorvoeren. Klik op een categorie om te controleren welke opties zijn geactiveerd.

Ben je tevreden? Klik op de knop Download. Die optie is interessant voor gebruikers die weten hoe je met een script omgaat. Houd er rekening mee dat Windows waarschuwingen geeft: het gaat immers om een script dat van alles kan bevatten. In plaats van een script kun je de instellingen ook via een app binnen Windows toepassen. Klik op Download en kies voor Download desktop version om de bijbehorende app te gebruiken.

Privacy in Edge verbeteren

Maak je gebruik van het in Windows ingebouwde Edge? Je kunt de privacy-instellingen van deze browser ook verbeteren. In de adresbalk van Edge typ je edge://settings/privacy en druk je op Enter. Eerst stellen we de tracking-preventie van Edge goed in. Dit mechanisme wordt door website-trackers gebruikt om informatie over de browser te verzamelen. Kies Privacy, zoeken en services. Klik op Traceringspreventie. In Edge kies je tussen drie modi: Basis, Gebalanceerd en Strikt. Wil je voor de meest privacyvriendelijke variant gaan, dan kies je Strikt. Onder elke modus lees je wat de gevolgen zijn.

Open hierna de sectie Privacy. Zet de schuif op Aan bij Niet volgen-verzoeken verzenden. Hiermee geef je bij websites aan dat je tracering niet op prijs stelt. Houd er rekening mee dat die methode niet waterdicht is en er mogelijk alsnog tracering plaatsvindt. Verder willen we niet dat er diagnostische gegevens worden verstuurd. In de sectie Privacy hebben de laatste drie opties hierop betrekking. Lees de beschrijving door en zet de schuif op Uit als je hierop geen prijs stelt.

Browser testen

Ben je benieuwd hoe je browser presteert op het gebied van privacy? Via de test op https://coveryourtracks.eff.org kun je de browser aan een test onderwerpen. Klik op de knop Test your browser. Na afloop lees je in een rapport in hoeverre de gebruikte browser informatie van je prijsgeeft. Zo zie je of er advertentietrackers worden geblokkeerd en of de browser beschermt tegen fingerprinting. Daarbij worden losse kenmerken van de computer verzameld die als geheel een uniek profiel vormen en je daarmee herkenbaar maken (bijvoorbeeld een combinatie van schermresolutie en geïnstalleerde systeemlettertypen). Op de website vind je instructies om de browserprivacy verder te verbeteren.

De Europese Commissie claimt dat het socialmediaplatform TikTok te verslavend is, en wil dan ook dat het oneindig kunnen scrollen in de app onmogelijk wordt.

Volgens de Europese Commissie verbreekt TikTok daarmee de Digital Services Act (DSA). Naast oneindig kunnen scrollen worden ook sommige pushnotificaties en autoplay als boosdoeners gezien.

Doomscrollen

De Commissie haalt specifiek oneindig scrollen aan als een gevaarlijk onderdeel van de app. De Commissie meent dat dit gebruikers in een soort trance brengt door dwangmatig gedrag - in feite waar de populaire term 'doomscrollen' op slaat.

De Commissie heeft echter nog geen bindend oordeel uitgebracht. Zo mag ByteDance, het bedrijf achter TikTok, zichzelf eerst verantwoorden. Ook gaat de Commissie eerst advies vragen aan de Europese Raad, om specifiek te zijn een adviesgroep hierbinnen die over digitale diensten gaat. Mocht de Europese Raad het eens zijn met de Commissie, dan moet TikTok in Europa mogelijk onderdelen van het socialmediaplatform aanpassen. Gebeurt dat niet, dan kan ByteDance forse boetes ontvangen.

Social media onder het vergrootglas

Social media - waaronder TikTok - ligt de laatste tijd toch steeds vaker onder een vergrootglas. In Australië bijvoorbeeld is social media sinds enige tijd verboden voor kinderen, en Spanje kondigde eerder deze week aan soortgelijke maatregelen te nemen.