Je vindt in Nederland archieven vol boeken, tijdschriften en muziekstukken die de afgelopen decennia in ons land zijn geproduceerd. Op diezelfde manier wordt ook steeds vaker software voor het nageslacht bewaard. Dat gebeurt alleen nog niet zo goed als bij de andere media. Toch kun je al heel wat van je oude favorieten terugvinden.

Films, cd’s en boeken hebben culturele waarde. Bij software is dat niet altijd even duidelijk. Toch zijn er applicaties die een belangrijke rol speelden of nog spelen in ons leven. Neem de oude versies van MSN Messenger als voorbeeld. Die laten zien hoe aan het begin van de 21ste eeuw miljoenen mensen met elkaar communiceerden. Agenda-apps vertellen over hoe wij onze levens organiseren. Tekstverwerkers zitten vol knopjes die verklappen hoe software vandaag de dag wordt ontworpen. De programma’s die we dagelijks gebruiken, vertellen dus een verhaal over ons als mensheid. Dat verhaal wordt alleen soms pas decennia later duidelijk.

Oude programma’s

Nederlandse softwaremakers zijn verantwoordelijk voor veel programma’s waarover hetzelfde kan worden gezegd. Davilex maakte bijvoorbeeld begin jaren negentig de eerste Nederlandse Windows-apps voor boekhouding. Daarna schoten de ontwikkelstudio’s in ons land als paddenstoelen uit de grond. De apps die zij maakten, bepaalden voor een groot deel hoe wij de afgelopen decennia onze computers hebben gebruikt. Diezelfde apps zijn alleen ook weer grotendeels vergeten. Die staan op cd-roms en diskettes. Onze computers kunnen deze niet meer lezen. Je moet dan ook een groot aantal stappen zetten om een oud programma weer zoals vroeger te kunnen gebruiken.

Gelukkig zijn er instanties die daarom helpen om software te archiveren voor het nageslacht. Zowel online als in de echte wereld vind je (virtuele) archiefkasten vol oude software. Deze programma’s zijn te bekijken voor iedereen die dapper genoeg is om daar nog eens in te duiken. Zo compleet als bij muziek, films en boeken is het archief in Nederland niet. Wel zijn er drie plekken waar je naartoe kunt om je oude favorieten nog eens terug te vinden.

Oude opslagmedia gebruiken

Software werd vroeger vooral verkocht op onder meer diskettes, floppy’s en cd-roms. Dat lijkt een veilige manier om een programma lang te bewaren. Alleen dat is niet waar: oude opslagmedia vergaat namelijk na een tijd.

Diskettes houden het bijvoorbeeld van enkele jaren tot een aantal decennia vol. Dit is afhankelijk van hoe goed de magnetische dragers zijn in de diskette. Floppy’s kunnen het beste worden bewaard op een koele en droge plek. Houd ze weg bij magneten. Als je de ring aan de binnenkant aanraakt, kan hij kapotgaan.

Cd-roms houden het langer vol. Bedrijven beloven een levensduur van vijftig tot honderd jaar en bij de herschrijfbare exemplaren twintig tot vijftig jaar. Die belofte is geen garantie: ongeveer vier procent van alle cd-roms werkt na tien jaar niet meer.

Cd’s kun je het beste bewaren in een donkere ruimte, afgesloten van ultraviolet licht. Een gamecartridge houdt het gemiddeld twintig jaar vol. Dat is vrij kort. Dat komt door de vele complexe onderdelen die erop zitten. Heb je een game waarop je jouw voortgang kunt opslaan? Dat gebeurt met een ingebouwde batterij, die in tien tot vijftien jaar leeg raakt. Games met een ingebouwde klok hebben na zeven tot tien jaar een lege accu.

Beeld en Geluid

Bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid worden de televisieprogramma’s van de nationale televisiezenders al jarenlang voor het nageslacht gearchiveerd. Dit instituut is en een serieuze organisatie die door de overheid wordt gefinancierd. Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid denkt goed na over de opslag op de lange termijn. Dat is ook nodig, want filmrollen uit de jaren zestig worden bijvoorbeeld na een tijdje broos en uiteindelijk zelfs onbruikbaar. Al het materiaal moet daarom zorgvuldig worden gedigitaliseerd om het voor langere tijd beschikbaar te houden.

Binnen het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid wordt dit sinds enkele jaren ook gedaan met videogames. Hier bij is het inzichtelijk houden extra complex. Naast dat cartridges en cd-roms vergaan, zijn games ook nog eens gemaakt om op een specifieke console of besturingssysteem te draaien. Er wordt bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid daarom veelvuldig gebruikgemaakt van emulatiesoftware. Daarmee kan een computer doen alsof het een machine van jaren of zelfs decennia geleden is.

“Toen met games begonnen werd, was dat omdat er werd ingezien dat games waardevol cultureel erfgoed zijn”, vertelt Kiki Lennaerts. Zij is adviseur nieuwe media conservering bij het instituut. Lennaerts is vooral gespecialiseerd in ‘interactieve en immersieve ervaringen’, oftewel games en software. “Het ligt ook in lijn met wat Beeld en Geluid van oudsher bewaard: mediaproducties.”

Uit de archiefkast

Bij Beeld en Geluid wordt alles in een fysiek archief bewaard. Wil je een oude game inzien, dan moet deze uit de kluis worden gehaald. Dit wordt vaak alleen tegen betaling gedaan. Het archief is een goede tijdcapsule van alles wat in de afgelopen decennia is gemaakt, maar tegelijkertijd is het lastig om de inhoud ervan eventjes in te zien.

Nog een nadeel: je vindt naast games geen andere software bij het instituut. “Dat we geen software doen, is vrij complex”, aldus Lennaerts. “Want wat is nu eigenlijk de definitie van een mediaproductie?” Zolang dat nog ter discussie staat, durft ze nog niet andere software dan games in het archief toe te voegen. Pas als software als mediaproductie wordt gezien, kan worden overwogen om dit alsnog te doen. Het is aan de conservatoren om dat te beslechten.

Home Computer Museum

Wie een selectieve greep uit oude software wil meekrijgen, kan in Nederland naar het Home Computer Museum. In het hartje van Helmond zit dit museum verstopt. In de collectie zijn tientallen computers van de afgelopen eeuw opgenomen. Veel daarvan staan ook aan, waardoor je met gemak op een oude Mac, Commodore 64 of Atari 2600 kunt prutsen.

Als museum is dit strikt gezien geen archief. Je vindt hier dan ook geen alomvattende verzameling van alle belangrijke software. Maar de computers die aanstaan, laten je wel makkelijk aan de slag gaan met een selectie aan oude programma’s. Het is vooral een soort tijdcapsule, waar je zonder veel gedoe nog even met de apparatuur van vroeger een aantal programma’s kunt uitproberen.

Daarnaast draagt het museum een steentje bij aan het archiveren van oude software. Sinds 2020 is het Home Computer Museum onderdeel van het Netwerk Digitaal Erfgoed. Daarmee dragen ze bij aan het digitaliseren van oude software en het bewaren ervan op moderne systemen. Het museum is daar natuurlijk de uitgelezen plek voor: hun oude computers kunnen tenslotte diskettes, cd-roms en cassettebanden gewoon lezen.

Lees ook: Retro-gaming op een moderne Windows-pc: zo werkt 86Box

Internet Archive

Misschien wel de meest uitgebreide collectie van oude software vind je op de website Internet Archive. Deze dient als online archief voor allerlei soorten media, waaronder ook boeken, films en zelfs oude versies van webpagina’s. De archiefsite heeft verder een grote verzameling software, waarin je 1,1 miljoen oude programma’s vindt. Het gaat hierbij om voornamelijk een internationaal aanbod. Je vindt hier en daar ook Nederlandse titels.

Internet Archive lijkt in opzet erg op Wikipedia: de site draait op vrijwilligers, is reclameloos en is vooral afhankelijk van donaties van reguliere gebruikers. Dat is hard nodig, want op het moment van schrijven vind je op de servers van de site meer dan 99 petabyte (99.000 terabyte) aan data. De site bestaat al sinds 1996 en werkt inmiddels samen met bibliotheken wereldwijd.

In je webbrowser

Je kunt via de site oude software downloaden op je pc, zodat je daarna kunt uitzoeken hoe je dit vervolgens draaiend krijgt. Oude programma’s voor bijvoorbeeld DOS en Windows-computers kun je rechtstreeks in de webbrowser draaien. De site gebruikt dan de emulator DOSBOX om het programma werkend te krijgen. Je hoeft daarmee niet zelf allerlei complexe emulatiesoftware bij elkaar te sprokkelen. Zo kun je bijvoorbeeld een oude editie van Windows 3.11 in je browser draaien, om te ervaren hoe computers in de jaren negentig werden gebruikt.

Bij boeken richt de site zich vooral op publieke werken die niet auteursrechtelijk zijn vastgelegd. Je vindt er daarom vooral oudere werken of publicaties die in het publiek domein zijn vrijgegeven. Bij het software-archief lijkt de site iets minder secuur: vaak geldt het auteursrecht hierbij nog, wat het strikt gezien illegaal maakt om dit materiaal zomaar te downloaden. In Nederland is piraterij verboden, zelfs als je ergens nog een originele kopie hebt liggen.

Verlaten software

Moreel ligt het bij oude software vaak anders. Heeft een ontwikkelaar jarenlang niks gedaan met een oud programma, dan wordt vaak gesproken van zogeheten ‘abandonware’. Oftewel: een applicatie die is achtergelaten door zijn originele maker. Daar kunnen allerlei oorzaken voor zijn. Er is bijvoorbeeld geen reden meer om de betreffende software nog uit te baten, omdat het besturingssysteem niet meer wordt ondersteund. Of de studio die de software maakte, is failliet gegaan, waardoor de rechten in handen van een uitgever zijn gekomen die er totaal geen plannen mee heeft. Strikt genomen schend je bij het downloaden het auteursrecht van de originele ontwikkelaar. Maar in de praktijk maakt het dat oude team vaak niets meer uit.

Op dat principe leunt het archief van Internet Archive, en ook de softwarelijst die je vindt op www.myabandonware.com. Op die site vind je meer dan 20.000 oude games die als abandonware worden gezien. Het gaat daarbij vooral om oude DOS-titels uit de jaren tachtig en negentig. Makers kunnen de site mailen als ze vinden dat hun materiaal niet mag worden gedeeld. Maar dat lijkt zelden te gebeuren.

Amazon Prime Video en Sony hebben bekendgemaakt wie de rol van hoofdpersonage Kratos in de aankomende God of War-televisieserie gaat spelen. Het gaat om Ryan Hurst.

Hurst is onder andere bekend voor zijn rol als Opie Winston in de serie Sons of Anarchy. Gamers zullen hem wellicht vooral kennen voor een rol die hij al in het spel God of War Ragnarök heeft gespeeld. Daarin vertolkte hij namelijk de rol van Thor, waar hij zelfs een BAFTA-nominatie voor ontving. In de tv-serie zal hij dus niet Thor, maar Kratos zelf spelen.

Er kwam ook een officiële beschrijving van de tv-serie naar buiten. "God of War volgt vader Kratos en zoon Atreus op hun reis om het as van hun vrouw en moeder Faye te verspreiden. Gedurende hun avonturen probeert Kratos zijn zoon te leren om een betere god te zijn, terwijl Atreus probeert van zijn vader een beter mens te maken."

God of War meets God of War Ragnarök

De beschrijving maakt duidelijk dat de tv-serie de laatste twee hoofddelen in de God of War-reeks gaat verfilmen, God of War (2018) en God of War Ragnarök. Die games wisselden de Griekse setting uit de vroegere delen in voor een Noordse mythologische setting, inclusief de aanwezigheid van Noordse goden.

Sony en Amazon kondigden in 2022 aan dat er een tv-serie rondom God of War zou komen. Afgelopen jaar werd ook bekendgemaakt dat er minstens twee seizoenen gemaakt zullen worden. Voordat het zover is, moet natuurlijk het eerste seizoen uitkomen op Amazon Prime Video, maar dat kan nog wel even duren: de opnames gaan waarschijnlijk in februari van start. Frederick E.O. Toye, bekend van onder andere The Boys en Fallout, zal de eerste twee afleveringen regisseren.

Tot slot doen er ook al geruchten de ronde over wie Thor in de tv-serie gaat spelen, aangezien Hurst natuurlijk al de rol van Kratos vertolkt. Dat zal mogelijk Olafur Darri Olafsson worden, een Amerikaans-IJslandse acteur.

Wat maakt een smartphone de allerbeste van het jaar? Niet de mooiste beloftes in een folder, maar de dagelijkse ervaringen van echte gebruikers. De Google Pixel 10 Pro is door de consumenten van Kieskeurig.nl bekroond met de prestigieuze Best Reviewed van het Jaar-award. Van het baanbrekende camerasysteem tot de razendsnelle AI: ontdek waarom dit toestel als de absolute favoriet uit de bus kwam en waarom critici én gebruikers unaniem enthousiast zijn.

Partnerbijdrage - in samenwerking met Google

De smartphone-markt is drukker dan ooit, maar één toestel wist het afgelopen jaar de harten van de Nederlandse consument echt te veroveren. Met een indrukwekkende combinatie van slimme AI, een fenomenale camera en jarenlange updatezekerheid is de Google Pixel 10 Pro door de gebruikers van Kieskeurig.nl uitgeroepen tot Best Reviewed van het Jaar 2025. In dit artikel ontdek je wat dit toestel zo bijzonder maakt en waarom gebruikers er zo enthousiast over zijn.

De stem van de consument: Best Reviewed 2025

De beste keuze volgens consumenten: Best Reviewed van het Jaar 2025. Niets is zo eerlijk als de ervaring van een ander. Jaarlijks delen duizenden consumenten hun ongezouten mening op Kieskeurig.nl. Die collectieve wijsheid vormt de basis voor de Best Reviewed 2025-awards. Hier vind je geen marketingpraatjes, maar producten die zich het hele jaar door in de praktijk hebben bewezen. Dit zijn de absolute favorieten die uitblinken in kwaliteit, gebruiksgemak en klanttevredenheid.

Het winnen van deze award in de categorie Smartphone is geen kleine prestatie. Het betekent dat de Google Pixel 10 Pro niet alleen op papier indruk maakt, maar dag in dag uit de verwachtingen waarmaakt bij de mensen die hem daadwerkelijk in hun broekzak hebben zitten.

De techniek achter het succes

Google heeft met de Pixel 10 Pro een duidelijke koers gevaren: technologie moet niet alleen sneller, maar vooral behulpzamer. Het hart van het toestel is de nieuwe Tensor G5-chip. Deze processor is door Google zelf ontworpen met één doel: AI-taken moeiteloos en razendsnel uitvoeren. Dat merk je in alles: van de vloeiende interface van Android 16 tot de manier waarop de batterij intelligent wordt beheerd.

Het 6,3-inch oledscherm is een van de meest geprezen onderdelen. Met een piekhelderheid van maar liefst 3300 nits zet Google de nieuwe standaard. Zelfs op een terras in de volle middagzon blijft je scherm perfect afleesbaar en de kleuren levendig. De variabele verversingssnelheid tot 120 Hz zorgt bovendien voor een zijdezachte ervaring tijdens het scrollen of gamen.

Met de diepe integratie van Gemini voelt de Pixel 10 Pro meer aan als een persoonlijke assistent dan als een gewone telefoon. Of je nu een samenvatting nodig hebt van een lange e-mail, live-vertalingen wilt tijdens een vakantie of hulp zoekt bij het bewerken van een foto: de AI denkt met je mee. Een unieke toevoeging is Pixelsnap, de magnetische Qi2-ondersteuning die ervoor zorgt dat je telefoon altijd perfect uitgelijnd op een draadloze lader klikt.

©Google

Waarom de Pixel 10 Pro de jaaraward won

Cijfers en specificaties vertellen slechts de helft van het verhaal. De échte reden voor de Best Reviewed-award ligt in de gebruikservaring. Op basis van tientallen uitgebreide reviews op Kieskeurig.nl vallen drie zaken direct op:

1. De beste camera in je broekzak

Gebruikers zijn unaniem: de camera is fenomenaal. De combinatie van de 50MP-hoofdcamera en de krachtige zoommogelijkheden zorgt voor resultaten die voorheen alleen met een professionele camera mogelijk waren. De nieuwe Camera Coach wordt door veel testers genoemd als een uitkomst. Het toestel helpt je actief om betere composities te maken en adviseert je bijvoorbeeld om naar de portretmodus te schakelen voor een mooier effect. "De foto's zijn werkelijk fotoshoot-waardig", aldus een van de enthousiaste reviewers.

2. Formaat en bouwkwaliteit

Interessant genoeg wordt de compactheid van de Pixel 10 Pro vaak genoemd als een groot pluspunt. Terwijl smartphones steeds groter lijken te worden, vinden veel gebruikers (zoals moeders die de telefoon vaak met één hand moeten bedienen) de 6,3-inch variant ideaal. Het toestel voelt 'luxueus, stevig en degelijk' aan, zeggen de gebruikers. Hoewel het gewicht door sommigen als fors wordt ervaren, wordt dit door anderen juist gezien als een bewijs van de hoogwaardige bouwkwaliteit.

3. Zekerheid voor de toekomst

Een terugkerend thema in de reviews is de updatebelofte van zeven jaar. Consumenten waarderen het enorm dat ze een investering doen die tot 2032 up-to-date blijft. Dit in combinatie met de 'schone' versie van Android zonder onnodige extra apps (bloatware) zorgt voor een toestel dat jarenlang snel en veilig blijft.

Reviewers prijzen verder de overstapervaring. Of je nu van een iPhone of een oude Samsung komt, Google heeft het proces zo ingericht dat al je gegevens - van WhatsApp-gesprekken tot foto's - binnen een halfuur veilig op je nieuwe Pixel staan.

Een eerlijk oordeel

Natuurlijk is geen enkel product perfect. Gebruikers op Kieskeurig.nl zijn ook kritisch: de laadsnelheid zou hoger kunnen en het toestel kan warm worden bij intensief gebruik. Maar juist die eerlijkheid maakt de Best Reviewed-award zo waardevol. De minpunten wegen voor de consument niet op tegen de enorme voordelen: de sublieme camera, het fantastische scherm en de slimme software.