Een processorkoeler met een grote elektromagneet? Dat klinkt als een heel onverstandig plan. Toch heeft het Deense Danamics een heatpipe towerkoeler met een elektromagnetische ‘pomp’ ontwikkeld. In de heatpipes zit namelijk geen water, maar sodium en potassium, ook wel: natrium en kalium (NaK). We zijn benieuwd!

Het idee achter de Danamics-koeler is dat de elektromagneet de twee vloeibare metalen, Natrium en Kalium, door de heatpipes ‘pompt’. Daardoor moeten de heatpipes natuurlijk wel rond lopen, in tegenstelling tot de U-vorm van normale towerkoelers. Doordat de vloeibare metalen continu rondstromen, kunnen ze veel beter warmte blijven opnemen en afgeven, onafhankelijk wat de temperatuur van de koeler zelf is. Dit moet de koelprestaties van de LM10 aanzienlijk verbeteren.

High Power

De magneet van de LM10 kan op twee manieren energie verkrijgen: via de returnpower van de computervoeding of moederbord, of via een optionele powerbooster. De powerbooster moet nog de cpu nog enkele graden koeler krijgen. Wij hebben ondervonden dat dit inderdaad het geval is, zeker bij processoren met een hoge tdp. Tevens is de hoeveelheid returnpower afhankelijk van hoe het systeem belast wordt. Onze conclusie: gebruik de powerbooster voor stabiele en betrouwbare prestaties.

Hou het hoofd koel

We testen de LM10 – gevoed door de powerbooster – op een tweetal platformen: een systeem met een QX9770 quad core processor en een systeem op basis van een X6800 dual core. Tevens vergelijken we de prestaties met een Thermalright Ultra Extreme 120; één van de beste– zo niet de beste – luchtkoelers van dit moment en een gigantische Thermalright IFX-14. We meten uiteraard de temperatuur in rusttoestand en onder volle belasting. Ook klokken we de systemen over om te bepalen hoe de koeler reageert op de extra hitte.

De LM10 houdt de QX9770 in rust rond kamertemperatuur; in ons geval 23 graden. Een keurige prestatie, maar dat kunnen de Thermalrights ook. Onder volle belasting loopt de temperatuur op naar 64 graden casetemp en 71 graden coretemp. En nette prestatie en ruim binnen de gevarenzone van de QX9770 die een coretemp van 100 graden kan hebben.

Als we een stille 1000 rpm-fan monteren, dalen de temperaturen met maar liefst 12 graden: 52 graden casetemp en 59 graden coretemp. Erg netjes voor deze heethoofdige quad core. De LM10 heeft dus veel baat bij een beetje airflow. En het voordeel van een stil fannetje: de koeler is nog steeds onhoorbaar. Een tweede stille fan kunnen we helaas niet monteren, omdat de magneet dan in de weg zit. Een puntje van aandacht voor Danamics.

Over de top

Als we de QX9770 wat hoger klokken, lopen de temperaturen uiteraard fors op. Op 4 GHz met een vcore van 1,45 zien we met één krachtige papst-fan (1500 tpm) onder volle belasting een casetemp van 70 graden en een coretemp van 75 graden. Nette resultaten voor een luchtkoeler, maar als we eerlijk zijn: de beide Thermalrights klaren dit klusje net zo goed... voor een fractie van de prijs.

Als we echter de fan eraf trekken – we raden dit overigens niet aan! – stijgen de temperaturen, maar niet zo veel als we hadden verwacht: 10 graden. Daarmee komt de quad core beangstigend dicht in de buurt van de maximale temperatuur, maar realiseer u dat we nu een fors overgeklokte QX9770 passief koelen! En dat is iets wat een Thermalright Ultra Extreme 120 zeker niet kan, daar begint de processor nagenoeg direct te throttelen om vervolgens uit te schakelen.

Op de X6800 presteert de LM10 ook prima. Niet gek, want deze processor heeft een veel lagere tdp dan de quad core. Bij een snelheid van 3825 MHz (900 MHz overgeklokt) presteren de beide Thermalrights en de LM10 nagenoeg identiek, met de LM10 op kop als het gaat om passief koelvermogen; die weet met 70 graden coretemp ongeveer 1 graad beter te presteren dan de Ultra Extreme 120 en de IFX-14 die gelijk presteren met 71 graden. Als we een 1500 tpm Papst-fan monteren zien we grotere verschillen, in voordeel van de Thermalrights. De IFX komt op 63 graden coretemp, de Ultra Extreme 120 op 64 graden coretemp en de LM10 op 66 graden coretemp.

PluspuntenMinpuntenConclusie

De Danamics LM10 is een bijzondere koeler. Hoewel de basis van de koeler hetzelfde is: heatpipes die hitte afdragen aan aluminium vinnen, is de LM10 uniek in zijn soort. Er is geen andere koeler die gebruik maakt van vloeibaar metaal in combinatie met een elektromagneet. Echter, dit maakt de Danamics ook erg duur: 400 euro inclusief de power booster. En daar zit het ‘probleem’. Hoewel de LM10 uitstekend presteert voor een luchtkoeler, hij behoort tot de top, is de prijs niet evenredig met de prestaties. Voor 400 euro mag u verwachten dat hij de rest ver achter zich laat. En dat doet de LM10 niet, hoewel de passieve koelprestaties zeer indrukwekkend zijn.

Iedereen droomt weleens van een thuisbioscoop, maar groter is niet altijd beter. Een te groot scherm kan bijvoorbeeld zorgen voor vermoeide ogen of korrelig beeld. Ontdek hoe zaken als kijkafstand, de resolutie en de kijkhoek bepalen of een televisie daadwerkelijk in je woonkamer past.

In de felverlichte showroom van de elektronicawinkel lijkt die enorme 75-inch televisie waanzinnig indrukwekkend, maar eenmaal aan de muur in een doorsnee Nederlandse doorzonwoning kan zo'n gapend zwart vlak de ruimte volledig domineren. Veel consumenten denken onterecht dat een groter scherm automatisch garant staat voor een betere kijkervaring, ongeacht de afmetingen van de kamer. Toch is er een harde technische grens waarbij groot verandert in té groot, met hoofdpijn en onscherp beeld als direct gevolg. In dit artikel leer je precies hoe je die grens bepaalt en de ideale televisie kiest.

De kern van het probleem: resolutie en blikveld

Het probleem van een te grote tv is niet alleen esthetisch, maar vooral fysiologisch en technisch. Het draait allemaal om de verhouding tussen de resolutie (het aantal beeldpunten) en je blikveld. Zelfs bij moderne 4K-televisies zijn de pixels niet oneindig klein. Als je een enorm scherm neemt en daar te dicht op zit, trek je het beeld als het ware uit elkaar. Hierdoor verliest het beeld zijn scherpte en samenhang; je hersenen moeten harder werken om de losse informatie tot één geheel te smeden.

Een veelgehoorde misvatting is dat je simpelweg went aan elk formaat. Hoewel de eerste shock van een groot scherm inderdaad verdwijnt, blijft de fysieke belasting overeind. Als een scherm meer dan 40 graden van je horizontale blikveld inneemt, kun je niet meer het hele plaatje in één oogopslag zien. Je ogen moeten dan constant van links naar rechts scannen om de actie te volgen, vergelijkbaar met het kijken naar een tenniswedstrijd vanaf de eerste rij. Dat zorgt voor vermoeide ogen en kan op den duur zelfs leiden tot misselijkheid, ook wel 'cybersickness' genoemd.

©Gorodenkoff

Wanneer werkt een groot formaat wél goed?

Er zijn specifieke scenario's waarin een wandvullend scherm niet alleen kan, maar zelfs de voorkeur heeft. Dat geldt vooral als je de televisie primair gebruikt voor hoogwaardige content. Denk hierbij aan films op 4K Blu-ray of streamingdiensten die uitzenden in de hoogste bitrate, en uiteraard gaming op moderne consoles. In deze gevallen is de bronkwaliteit zo hoog dat je dichterbij kunt zitten zonder fouten in het beeld te zien.

Daarnaast werkt een groot formaat goed als de kijkafstand het toelaat. In moderne woningen met een open plattegrond of een loft-indeling staat de bank vaak wat verder van de muur. Als je kijkafstand meer dan 3 meter is, valt een 55-inch televisie al snel in het niet en moet je turen om details te zien. Een 65-inch of groter model herstelt in dat geval de balans en zorgt voor die gewenste bioscoopervaring, waarbij het scherm groot genoeg is om je onder te dompelen zonder dat je individuele pixels ziet.

Wanneer werkt dit níet goed?

De nadelen van een te grote tv worden pijnlijk duidelijk bij 'gewoon' tv-kijken. Veel lineaire televisieprogramma's, zoals het journaal, talkshows of sportuitzendingen via de kabel, worden niet in 4K uitgezonden, maar in Full HD of zelfs nog lager. Een enorme tv vergroot dat signaal genadeloos uit. Op een te groot scherm zie je dan plotseling ruis, compressieblokjes en onscherpe randen die op een kleiner scherm onzichtbaar zouden blijven. Het beeld oogt daardoor onrustig en rommelig.

Ook in de fysieke ruimte kan het tegenvallen. Een tv die uit staat is een groot, zwart en reflecterend vlak. In een compacte woonkamer zuigt een te groot scherm alle aandacht naar zich toe, zelfs als hij uitstaat. Zoiets verstoort de balans in je interieur en kan de kamer kleiner laten aanvoelen dan hij eigenlijk is. Daarnaast is de plaatsing van sfeerverlichting vaak lastiger; een gigantisch scherm blokkeert lichtinval of reflecteert lampen op een storende manier.

©RDVector

Dealbreakers: hier ligt de grens

Er zijn een paar harde grenzen die aangeven dat je beter een maatje kleiner kunt kiezen. Als je een van de onderstaande punten herkent, is dat een duidelijk signaal.

Wat betekent dit voor jouw situatie?

Om te bepalen of een tv past, moet je de rolmaat erbij pakken en even kritisch naar je eigen kijkgedrag kijken. De algemene vuistregel voor 4K-televisies is: meet de afstand van je ogen tot het scherm in centimeters en deel dat door 1,2 tot 1,5. De uitkomst is de ideale schermdiagonaal.

Zit je bijvoorbeeld op 2,5 meter (250 cm) van je scherm? Dan kom je uit op een schermdiagonaal tussen de 166 cm (65 inch) en 208 cm (82 inch). Maar let op: dat geldt alleen voor pure 4K-content. Kijk je veel normale televisie (praatprogramma's, nieuws)? Hanteer dan factor 2. Bij 250 cm afstand kijkt een scherm van 125 cm diagonaal (ongeveer 50 inch) dan vaak prettiger en rustiger. Ben je een fanatieke gamer of filmfanaat? Dan kun je de grens opzoeken. Ben je een casual kijker? Kies dan veilig voor een formaatje kleiner.

©BS | ID.nl

In het kort

Een televisie is te groot wanneer het beeld onscherp oogt of wanneer je fysiek je hoofd moet draaien om alles te kunnen volgen. Hoewel een groot scherm indrukwekkend lijkt, vergroot het bij standaard televisie-uitzendingen ook alle beeldfouten uit. De ideale grootte is een balans tussen kijkafstand en de kwaliteit van wat je kijkt. Meet daarom altijd de afstand tussen bank en muur, en wees realistisch over je kijkgedrag. Zo voorkom je hoofdpijn en blijft tv-kijken ontspannend.

Het is ergens in 2025 als Fable voor het eerst, een soort van, getoond wordt. Beelden volgen elkaar in rap tempo op. We zien de dame die de hoofdrol lijkt te spelen, geen HUD en vooral heel veel mooie filmpjes. Daarna begint het wild speculeren, de klachten over het hoofdpersonage, de vraagtekens over de gameplay. Gelukkig was daar gister de Xbox Developer Direct, waar Microsoft eens te meer bewees de code gekraakt te hebben.

Vóór de pandemie, toen de Electronic Entertainment Expo (E3) nog bestond en online showcases, Directs en State of Plays nog niet echt een ding waren, wisten gameboeren hun spellen prima te verkopen. Ontwikkelaars verschenen op het podium tijdens liveshows, praatten over hun games, speelden live een demo (wat net zo vaak goed als faliekant misging) en dergelijke presentaties werden afgewisseld met teasers, hypetrailers en (nog verder terug) zelfs weleens grafieken en verkoopcijfers. Hoe anders is de wereld anno nu.

Trailers vol trailers

Klaar zitten voor The Game Awards, een gemiddelde Direct, Showcase of Summer Game Fest is leuk, maar niet hetzelfde als ‘toen’. Want de formule is inmiddels bekend. Een half uur, een uurtje, een paar uur lang wordt er de ene na de andere trailer op je hersenen afgevuurd. Wat is ‘reclame’ en wat niet? Geen idee. Standaard zijn de animegames die elkaar zo rap opvolgen dat de gemiddelde kijker niet eens meer weet waar de ene game begint en de ander ophoudt. Meestal zit er een klapper aan het begin, waarna het grote wachten op de klapper aan het einde begint.

Vraag iemand een week later wat ie gezien heeft, en meer dan de helft van de getoonde games is waarschijnlijk uit het geheugen verdwenen.  En al die flarden van beelden zonder fatsoenlijke uitleg leiden vaker wel dan niet tot hetzelfde als die ene soort van trailer van Fable: speculaties, wild geroep en vraagtekens. Het komt de online discussie rondom games niet ten goede.

©Playground Games

Hoe anders was de inmiddels traditionele Xbox Developer Direct. Langer dan een uur, voor maar vier games. Die games kregen zodoende alle tijd, net als de ontwikkelaars. Gameplaybeelden zijn niet aan te slepen, verscheidene modi worden uitgebreid besproken en zelfs de kleinste details krijgen meer dan genoeg ademruimte. Zo horen we tijdens de Forza Horizon 6-presentatie dat het nummer van je eigen hangar (78) gekozen is omdat de game zich afspeelt in Japan, en die cijfers daar een positieve lading hebben. Fijn om te horen hoe scherp het oog voor detail van een ontwikkelaar is. Dat zegt iets over het project. En het is ook iets wat je never nooit in een hypetrailer van anderhalve minuut langs had zien komen.

Trailers vol trailers

En dus zit ik gisteravond te genieten. Niet eens per se van de games, want ze vallen net niet in mijn straatje. Forza Horizon 6 vind ik héél indrukwekkend en de game zal ongetwijfeld miljoenen spelers perfect bedienen, maar ik ben niet zo van het racen. Game Freak - de makers van Pokémon die eindelijk hun vleugels uitslaan met graphics uit dit decennium - komen met Beast of Reincarnation. Het ziet er oké uit. Double Fine vindt in mij ook geen fan en een multiplayer-pottenbakgame (Kiln) is niet iets wat hoog op mijn lijstje stond. Zelfs afsluiter Fable wist me met z’n levenssimulaties ook niet te overtuigen. Maar, nogmaals, wat heb ik genoten. Van ontwikkelaars die ruim de tijd kregen. Van de games, die van alle kanten belicht werden. Van de antwoorden die we kregen.

©Playground Games

Want wat ik nou precies van die games vond, is niet eens zo heel belangrijk. Veel belangrijker is dat iedereen dit keer in ieder geval een uitgebreid beeld kreeg van wat deze games nu precies worden. Een Xbox Developer Direct creëert geen valse hype. Van die vier getoonde games, weten we nu eigenlijk alles wat we redelijkerwijs moeten weten. Zoals bijvoorbeeld dat Fable een character creation-modus heeft, om maar iets te noemen. En plots zie je de discussies rondom de games gaan om… de inhoud. En niet op wilde speculaties rondom hoofdpersonages die helemaal niet vast blijken te staan. Love it.