Intussen weten we wat er met onze gegevens gebeurt die we online opslaan en dat ons communicatieverkeer onder een vergrootglas ligt. Met deze 15 tools en webdiensten heb je een goed gevulde gereedschapskist om je eigen bestanden, berichten en andere online zaken af te schermen voor onbevoegden. Alles voor een veilig internet, dus.

1 Signal

Waar WhatsApp de meest gebruikte chat-app ter wereld is, is Signal de privacyvriendelijke tegenhanger. Qua uiterlijk lijken de apps veel op elkaar, maar Signal heeft de reputatie nagenoeg onkraakbaar te zijn. IJzersterke encryptie tussen alle berichten is niet het enige dat de dienst zo privé maakt. Je kunt er geen screenshots in maken, je kunt berichten instellen die automatisch weer verdwijnen en de dienst verzamelt geen metadata. Tegenwoordig kun je met Signal zelfs (video)bellen en ook die feature is volledig versleuteld. Signal wordt zelfs aangeraden door Edward Snowden. En het is volledig gratis.

©PXimport

2 LastPass

Je kunt nog zo’n sterk wachtwoord hebben verzonnen, maar als een dienst gehackt wordt, komt dat wachtwoord op straat te liggen en heb je er nog niks aan. In een ideale wereld heb je voor iedere dienst een ander wachtwoord, maar dat is onmogelijk te onthouden … tenzij je een wachtwoordkluis zoals LastPass gebruikt! LastPass maakt voor iedere dienst een uniek en sterk wachtwoord aan, wat je vanuit de app of met de handige browser-add-ons meteen kunt plakken op het moment dat je het nodig hebt. Sinds kort is de app zelfs helemaal gratis, ook als je hem op meerdere apparaten gebruikt. Ideaal.

©PXimport

3 ProtonMail

ProtonMail is geen op zichzelf staand programma, maar een maildienst. ProtonMail is gebouwd door een Zwitsers bedrijf dat privacy en de veiligheid van je berichten als leidraad heeft genomen. Alle mails zijn versleuteld en tijdens het inschrijven hoef je ook geen persoonlijke informatie weg te geven. ProtonMail is bijzonder makkelijk in te stellen en te gebruiken, en er zijn goede apps voor zowel pc/laptop als smartphone. Je kunt je Gmail- of Outlook-account wel de deur uit doen! De dienst is bovendien gratis te gebruiken, al vragen de makers wel om een donatie om Proton Mail in de lucht te houden.

©PXimport

4 Thunderbird

Hoewel mailprogramma Thunderbird zich niet specifiek richt op privacy, is het wel een favoriete tool van veel gebruikers die zich daar mee bezig houden. Thunderbird wordt gemaakt door Mozilla (het bedrijf achter browser Firefox) en is grotendeels opensource. Offline mailprogramma’s zijn – anders dan de meeste online mail-clients/diensten – veelal niet financieel afhankelijk van het ontfutselen van persoonlijke gegevens, en dat is Thunderbird gelukkig ook niet. Als extra heeft Thunderbird ondersteuning voor add-ons, zodat jet met virusscanners, adblockers, spamfilters, maar ook pgp-addons zorgt dat e-mailen een heel stuk veiliger aanvoelt.

©PXimport

5 OpenKeychain

Pgp (‘Pretty Good Privacy’) is een nagenoeg onkraakbaar encryptiealgoritme dat je aan e-mails kunt toevoegen om ze compleet anoniem te houden. Pgp bestaat al sinds 1992, maar hoewel het bijzonder veilig is, is het niet gebruiksvriendelijk. Je hebt sleutels nodig van zowel jezelf als van een ander en dat levert een hoop gedoe op tijdens het schrijven en versturen van e-mails. Met OpenKeychain voor Android wordt versleuteld mailen echter een stuk makkelijker. Deze gratis app kun je in combinatie met verschillende e-mail-apps gebruiken om makkelijk pgp-versleuteling aan je mails toe te voegen. Nu alleen nog een ijzersterk wachtwoord verzinnen.

6 Wickr Messenger

Wat Snapchat is voor foto’s, is Wickr Messenger voor berichten. Wickr is een chat-app waarbij al je chats automatisch verdwijnen na een specifieke tijd die je zelf kunt instellen. Het gaat bij Wickr overigens niet alleen om tekstberichten, maar je kunt er ook foto’s en video’s mee versturen en groepsgesprekken beginnen. De app legt de nadruk op veiligheid en heeft sterke encryptie toegevoegd aan alle berichten. Bovendien is Wickr inmiddels ook op de desktop te gebruiken, wat de dienst weer een stuk toegankelijker maakt.

©PXimport

7 CryptPad

Samenwerken in documenten was tien jaar geleden nog spannend en uniek, maar het is tegenwoordig gemeengoed geworden. Grote diensten als Google en Microsoft bieden prima tools aan, maar als je iets geheim wilt houden moet je geen Drive of Office 365 gebruiken. In dat geval is er Cryptpad, een online tekstverwerker waar meerdere personen tegelijk aan een document kunnen werken, maar waarbij de documenten alleen door de makers te bekijken zijn. Toegegeven, er zitten niet zo veel opties in als in Office, maar als je niet meer nodig hebt dan de meeste basis-opmaakprofielen en -functies dan heb je aan Cryptpad meer dan genoeg.

©PXimport

8 Tresorit

Tresorit is als een soort Dropbox, maar met twee belangrijke verschillen: de dienst richt zich vooral op het bedrijfsleven én staat volledig in het teken van anonimiteit. Naast de end-to-end-versleuteling heeft Tresorit nog een aantal andere functies die het gebruik extra veilig maken. Zo kun je altijd zien wie welke wijzigingen heeft gedaan, en zijn er Public Key Infrastructures om te zorgen dat gebruikers op meerdere apparaten veilig blijven. Je moet er overigens wel flink voor betalen: Tresorit kost minimaal tien euro per gebruiker per maand, maar voor bedrijven die met gevoelige informatie werken is dat best de moeite waard.

©PXimport

9 DuckDuckGo

Ja, Google is de allerbeste zoekmachine die er bestaat, maar daar betaal je wel een prijs voor: de dienst volgt je overal op internet en verdient miljarden met het profileren van bezoekers. Gelukkig zijn er alternatieven die dat niet doen. DuckDuckGo is er daar één van, en ook met deze zoekmachine krijg je prima zoekresultaten te zien. Die worden niet opgeslagen en zijn ook niet gepersonaliseerd op jouw profiel (dat kan ook niet, want dat wordt niet opgebouwd). Overigens is Startpage ook een goed alternatief.

©PXimport

10 Private Internet Acces

Een vpn is één van de beste manieren om te zorgen dat je veilig online bent. Van alle beschikbare vpn’s is Private Internet Access (‘PIA’) onze favoriet. Deze dienst heeft alles wat je van een vpn mag verwachten: snelheid, veel verschillende servers en handige apps voor Windows, Android en iOS. Let op dat je voor een goede vpn wel moet betalen, want bij gratis diensten zit er altijd een addertje onder het gras. Gelukkig zit je ook op dat vlak goed bij PIA, want je betaalt er slechts 45 euro per jaar voor. Koopje!

11 Tor Browser

Het incognito-venster in je browser is handig als je niet wilt dat iemand je zoekgeschiedenis kan terugvinden, maar echt anoniem ben je er niet mee. Als je zeker wilt weten dat er niemand – maar dan ook écht niemand – mee kan kijken met je surfgedrag (zelfs je provider of de overheid niet) dan gebruik je Tor. De Tor-browser, waarvan de afkorting staat voor ‘The Onion Router’, wordt niet alleen gebruikt door criminelen, maar door iedereen die om zijn privacy geeft. Je internetverkeer wordt ermee omgeleid via een handvol proxy’s waardoor je bijna niet te volgen bent. Het nadeel is dat het surfen er langzamer van gaat, maar dat is een klein offer om te maken als je om je privacy geeft.

©PXimport

12 Ghostery

Ghostery is een browser-add-on voor zowel Firefox als Chrome, die bedoeld is om vervelende trackers tegen te houden. Die komen op praktisch iedere website voor en worden gebruikt door advertentienetwerken om je op een heleboel websites te kunnen volgen. Met Ghostery kun je per pagina zien hoeveel trackers er achter je aan zitten en je kunt ze allemaal tegelijk óf individueel uitschakelen. Er zijn overigens genoeg alternatieven voor Ghostery, zoals Privacy Badger of Disconnect. Adblockers doen dit klusje doorgaans ook voor je, en die beschermen je ook nog tegen malvertising-aanvallen. uBlock Origin is op dit moment de beste adblocker.

©PXimport

13 VeraCrypt

In een tijd waarin alle apps en apparaten standaard worden versleuteld, is een goede encryptietool onmisbaar geworden. VeraCrypt is de spirituele opvolger van TrueCrypt, en is inmiddels nog veiliger geworden. Vooral het aantal opties om schijven, usb-sticks of losse bestanden te versleutelen is zeer compleet. VeraCrypt maakt versleutelen toegankelijk voor de leek, maar heeft ook meer dan genoeg opties voor de échte cryptonerds. Bovendien is de tool gratis én opensource, wat het risico op misbruik flink kleiner maakt.

©PXimport

14 KeePass

Wil je een wachtwoordmanager niet alleen gebruiken voor wat simpel kopieer- en plakwerk (zie tip 2), dan is er het oneindig veel uitgebreidere KeePass (en KeePassX voor Linux). Dat is een opensource wachtwoordmanager, maar de software doet veel meer dan alleen het genereren van unieke wachtwoorden. KeePass zorgt dat je die op verschillende manieren kunt importeren en exporteren, dat je keyfiles kunt gebruiken om de app te beschermen, en je kunt pgp-versleuteling aan je wachtwoorden hangen. Wie graag in de weer gaat met verschillende encryptiestandaarden kan in het menu bovendien een enorme hoeveelheid opties aanpassen.

©PXimport

15 Google Authenticator

Naast een sterk wachtwoord is het ook slim om tweestapsverificatie aan te zetten voor zo veel mogelijk diensten. Daarbij heb je niet alleen een wachtwoord nodig, maar ook een extra code die je op je smartphone genereert. Zo heeft een hacker niet genoeg aan alleen je wachtwoord. Je kunt zo’n extra code krijgen via sms, maar de gratis app Google Authenticator is eigenlijk beter omdat die codes niet onderschept kunnen worden. Google Authenticator genereert zo’n code op je smartphone en is gratis te gebruiken op Android en iOS. Authenticator wordt ondersteund door een groot aantal diensten die tweestapsverificatie aanbieden.

Microsoft Gaming-ceo Phil Spencer en Xbox-directeur Sarah Bond vertrekken bij het Amerikaanse bedrijf.

Dat hebben verschillende media vernomen, en Spencer zelf heeft het inmiddels ook bevestigd via social media. Daarbij publiceerde IGN ook interne e-mails van Microsoft's ceo Satya Nadella, de te vertrekken Spencer en de nieuwe Microsoft Gaming-ceo Asha Sharma en Matt Booty.

Naar verwachting vertrekt Spencer, die bijna veertig jaar bij Microsoft werkzaam was, aanstaande maandag. Xbox-president Sarah Bond - waarvan voorheen werd gedacht dat ze Spencer uiteindelijk zou vervangen - gaat ook weg. Asha Sharma is op dit moment nog de president van Microsofts CoreAI en gaat dus Microsoft Gaming bestieren. Matt Booty, het hoofd van Xbox Game Studios, wordt gepromoot naar chief content officer en zal nauw samenwerken met Sharma.

"Afgelopen najaar deelde ik met Satya dat ik nadacht over mijn vertrek en het beginnen aan het volgende hoofdstuk van mijn leven", zo stelt Spencer in zijn e-mail. "Vanaf dat moment gingen we aan de slag met onze aanpak, met het oog op het behoud van stabiliteit en het versterken van de fundering die we hebben gebouwd. Xbox is altijd meer dan een bedrijf geweest. Het is een levendige gemeenschap bestaande uit spelers, makers en teams die erg veel geven om wat we bouwen en hoe we dat doen. Het verdient een goed doordacht plan voor de toekomst."

"Ik wil Phil bedanken voor zijn uitzonderlijke leiderschap en samenwerking", aldus Nadella in zijn e-mail naar werknemers. "In meer dan 38 jaar bij Microsoft, waaronder 12 jaar aan het hoofd van de gamedivisie, heeft Phil geholpen met het transformeren van wat we doen en hoe we dat doen."

De nieuwe Microsoft Gaming-ceo aan het woord

Sharma, de nieuwe ceo van Microsoft Gaming, meldt in haar e-mail: "Mijn eerste taak is simpel: begrijpen hoe dit werkt en het vervolgens beschermen. Dat begint bij drie verplichtingen. Ten eerste geweldige games - daar begint alles mee. We moeten geweldige games hebben die door onze spelers geliefd worden." Vervolgens vertelt Sharma over het belang van onvergetelijke personages, de macht geven aan ontwikkelstudio's en iconische franchises.

"Ten tweede: de terugkeer van Xbox. We verbinden ons opnieuw aan onze trouwe Xbox-fans en -spelers, die de afgelopen 25 jaar in ons hebben geïnvesteerd, en de ontwikkelaars waar we de uitgebreide universa en ervaringen die onze spelers wereldwijd omarmen mee hebben gebouwd. We zullen onze afkomst eren met een vernieuwde inzet voor Xbox, te beginnen bij de console, die heeft gevormd wie we zijn." Sharma benadrukt daarbij dat games tegenwoordig op meerdere apparaten te vinden zijn, en spreekt uit dat Microsoft zich niet wil limiteren aan één apparaat. "Terwijl we uitbreiden op pc, mobiel en cloud, moet Xbox naadloos, onmiddellijk en waardig voor de gemeenschappen die we serveren voelen."

Het derde punt van Sharma is "de toekomst van spelen. We nemen de heruitvinding van spelen waar. Daarom zullen we investeren in nieuwe zakenmodellen en nieuwe manieren om te spelen door gebruik te maken van wat we al hebben: iconische teams, personages en werelden waar mensen van houden. Maar we zullen die werelden niet behandelen als statische IP om uit te melken en geld uit te onttrekken. We bouwen een gedeeld platform en gereedschappen die ontwikkelaars en spelers de macht geven om hun eigen verhalen te creëren en delen."

Over Spencer en de staat van Xbox

Phil Spencer werd in 2014 hoofd van Xbox, toen hij de opdracht had Xbox One van een gebrekkige release het jaar ervoor te redden. Tijdens die consolegeneratie werd onder andere het populaire Xbox Game Pass gelanceerd. Dankzij onder andere die service en zijn veelvuldige interviews werd hij al snel populair onder gamers.

Na de Xbox Series X en S-release in 2020 begon de mening over Spencer om te slaan, vooral gevoed door de veranderingen rondom Xbox als merk. Sinds enkele jaren komen de spellen van Xbox-ontwikkelaar zelfs vaak ook op andere platforms uit - bijvoorbeeld op PlayStation 5 en Nintendo Switch. Tegelijkertijd loopt de verkoop van de huidige Xbox Series X en S-consoles flink terug. Spencer zelf verscheen de afgelopen jaren steeds minder vaak in interviews, en ook de vele ontslagrondes en studiosluitingen binnen de Xbox-divisie zorgden voor reputatieschade.

Tegelijkertijd werden onder Spencers leiding grote aankopen als Bethesda en Activision Blizzard gedaan, bekend van gamefranchises als The Elder Scrolls, Fallout en Call of Duty.

Microsoft heeft eerder laten weten aan een nieuwe console te werken, die de grenzen tussen consoles en pc moet vervagen. Voor zover bekend wordt dit een apparaat die in feite pc-games af gaat spelen, alsmede Xbox-games, en waarop verschillende digitale pc-winkels bereikbaar zullen zijn - en dus niet alleen die van Microsoft zelf.

Het vertrek van twee belangrijke kopstukken binnen Microsofts gamedivisie is opvallend, zeker in combinatie met het feit dat de gametak van het bedrijf schijnbaar in een transitieperiode zit. Ook het feit dat de nieuwe ceo van Microsoft Gaming van CoreAI afkomt, houdt de gemoederen onder gamers bezig. Microsoft zet groots in op kunstmatige intelligentie, maar onder gamers heerst vooral onvrede over de invloed die AI tegenwoordig heeft op hun hobby. Sharma benadrukte in haar interne e-mail echter dat Xbox zich niet gaat richten op "zielloze AI-slop".

Toen je je laptop kocht, keek je waarschijnlijk vooral naar de processor, de grafische chip en hoeveel GB werkgeheugen erin zit. Of dat werkgeheugen DDR4 of DDR5 is, is voor de meeste mensen geen doorslaggevende factor. Toch is het wel handig om te weten wat de verschillen zijn tussen DDR4, dat je vooral in oudere laptops tegenkomt, en DDR5, dat bij nieuwe modellen meestal de standaard is. DDR5 kan per seconde meer data verwerken dan DDR4. Wat dat verschil betekent en wanneer extra gigabytes meer opleveren dan de stap naar DDR5, lees je in dit artikel.

De techniek achter DDR4 en DDR5

Het grootste verschil tussen DDR4 en DDR5 zit in de datasnelheid en bandbreedte. Zie het als een digitale weg: DDR4 is een prima route waar het verkeer netjes doorrijdt, DDR5 is een bredere snelweg waar per seconde meer data overheen kan. Daardoor hoeft de processor bij zware taken waarbij veel data heen en weer gaat (denk bijvoorbeeld aan videobewerking) minder vaak te wachten op nieuwe informatie. Let wel: die extra 'rijstroken' leveren pas winst op als je processor, grafische chip en software er ook echt gebruik van maken. Bij lichte taken, zoals browsen en tekstverwerken, is werkgeheugenbandbreedte zelden de bottleneck. Gaat dat langzaam, dan heeft dat eerder te maken met de processor, opslag, of de browser.

DDR5 kan ook helpen met het energieverbruik, omdat het op een lagere spanning werkt: 1,1 volt in plaats van 1,2 volt bij DDR4. In een laptop kan dat iets schelen, al hangt het effect af van wat je doet en hoe de rest van het systeem is opgebouwd. Daarnaast zit bij DDR5 een deel van de stroomregeling op de geheugenmodule zelf. Dat kan de stroomvoorziening stabieler maken, maar het maakt de module ook wat complexer om te produceren.

Wat biedt DDR5 in de praktijk?

DDR5 komt vooral tot zijn recht bij taken die veel werkgeheugenbandbreedte vragen, zoals 8K videobewerking of complexe simulaties. Daarbij blijft de processor (en soms de GPU) meestal de doorslaggevende factor: die bepaalt of je systeem zo'n klus überhaupt vlot aankan. DDR5 kan helpen om wachttijd te verminderen, maar het maakt een trage CPU niet ineens snel. Een ander voordeel is dat je per module hoge capaciteiten kunt halen. Voor zware desktop-werkstations zijn systemen met 256 GB aan werkgeheugen inmiddels realiteit. Bij laptops ligt die grens doorgaans lager, vaak rond de 128 GB, omdat ze meestal minder geheugenslots hebben. Bovendien is het werkgeheugen bij veel modellen vastgesoldeerd, waardoor je later niet kunt uitbreiden.

©Batorskaya Larisa

DDR5 voor gamers: nodig of niet?

Voor gamers blijft het voordeel van DDR5 vaak beperkt. In veel games gaat het om een klein verschil, en op 1440p of 4K zie je dat meestal nog minder terug omdat je dan eerder tegen de grens van de videokaart aanloopt dan tegen die van het werkgeheugen. Ook hier geldt: de keuze voor CPU en vooral GPU bepaalt je gameprestaties veel sterker dan de stap van DDR4 naar DDR5. Dat verschil tussen DDR4 en DDR5 is onderzocht in een vergelijkingstest van de gezaghebbende site Tom's Hardware. Daarbij ging het bijvoorbeeld om 3% verschil in gameprestaties in Assassin's Creed Valhalla, 2% in Far Cry 6, Tom Clancy's Ghost Recon Breakpoint, Watch Dogs: Legion en Borderlands 3, en 1% in Shadow of the Tomb Raider en Wolfenstein: Youngblood.

©Crystal Dynamics

Is een laptop met DDR4 nog goed genoeg?

Ja, voor de meeste Nederlanders is een laptop met DDR4 nog steeds goed genoeg. Gebruik je hem vooral voor internetten, Netflix kijken, Microsoft Office en af en toe een simpele fotobewerking, dan merk je in de praktijk nauwelijks verschil tussen DDR4 en DDR5. Bij laptops is DDR4 of DDR5 bovendien vaak geen losse keuze: het hangt samen met de generatie processor die in het model zit.

DDR5 kan wel voordeel geven bij zwaardere taken waarbij de computer grote hoeveelheden data tegelijk moet verwerken, maar dat wordt pas echt interessant als je met zware programma's werkt, of als je games zo soepel mogelijk wilt laten lopen - ervan uitgaande dat je CPU en GPU die werklast ook aankunnen. Denk aan situaties waarin je merkt dat je laptop moeite heeft om alles bij te houden, ook al staat de beeldkwaliteit niet eens extreem hoog. In veel situaties blijft het verschil klein. Belangrijker is vaak de hoeveelheid werkgeheugen: 16 GB voelt meestal merkbaar fijner dan 8 GB, ongeacht of het DDR4 of DDR5 is.

DDR4 is niet meer vanzelfsprekend goedkoop

Lange tijd was DDR4 de slimme, goedkope keuze als je vooral op de prijs lette: het verschil met DDR5 was groot. Door de huidige tekorten klopt dat beeld minder. DDR4-geheugen is flink duurder geworden; in sommige gevallen is de prijs zelfs meer dan verdubbeld. DDR5 is ook duurder geworden, maar omdat de productie van DDR4 wordt afgebouwd, kan DDR4 relatief harder in prijs oplopen. Daardoor ligt DDR4 in veel gevallen dichter tegen DDR5 aan dan je zou verwachten. Wie nu een nieuw systeem koopt, is met DDR4 vaak nog steeds het minst kwijt, alleen is 'goedkoop' bij werkgeheugen momenteel een rekbaar begrip.

©ronstik

Upgraden: wat wel en niet kan

DDR4 en DDR5 zijn nooit onderling uitwisselbaar, ook niet in een desktop. De inkeping zit op een andere plek en het platform moet het juiste type werkgeheugen ondersteunen. Je kunt dus geen DDR5 plaatsen in een systeem dat voor DDR4 is gemaakt, en andersom ook niet.

Bij laptops betekent dit meestal dat als je wilt overstappen op DDR5 je een nieuwe laptop zult moeten kopen. Veel laptops hebben namelijk geen uitbreidbaar werkgeheugen meer: de geheugenchips zitten voor ruimte- en kostenbesparing op het moederbord gesoldeerd, en bij sommige ontwerpen zelfs in hetzelfde pakket als de processor. Dan kun je later niets meer bijprikken. Dat is ook precies waarom DDR4 vs DDR5 bij laptops zelden de hoofdvraag is: je kiest een model, en daar hoort dit type geheugen bij.

Bij een desktop heb je vaak meer speelruimte, maar ook daar is het geen kwestie van alleen de geheugenmodules wisselen. Wil je van DDR4 naar DDR5, dan heb je een moederbord nodig dat DDR5 ondersteunt, en vaak ook een processor die bij dat moederbord past. Heb je vooral te weinig werkgeheugen (bijvoorbeeld 8 of 16 GB) en merk je dat je pc daardoor traag wordt, dan is extra DDR4 bijplaatsen meestal de goedkoopste verbetering. Pas als je toch al toe bent aan een grotere upgrade van je pc, wordt de stap naar DDR5 logisch.

Wanneer moet je echt upgraden?

Echt upgraden is pas zinvol als je merkt dat je huidige machine niet meer probleemloos werkt bij zware klussen zoals grote fotobestanden bewerken, video's monteren of veel dingen tegelijk doen. Heb je nu een laptop met 16 GB of 32 GB DDR4 die nog vlot werkt? Blijf die dan vooral gebruiken zolang de prijzen zo hoog liggen. Twijfel je, kijk dan eerst wat de oorzaak van de mindere prestaties is: zit je werkgeheugen tegen zijn limiet, of zijn het vooral je processor of GPU die de klus niet bijbenen?

Zo controleer je of je extra RAM nodig hebt

Voordat je besluit om een flinke investering te doen in een nieuw systeem of extra geheugen, is het slim om te kijken hoe je huidige computer presteert onder druk. Je kunt dit eenvoudig zelf testen op zowel Windows als Mac.

Windows

Open eerst de programma's die je normaal gesproken tegelijk gebruikt, zoals je browser met veel tabbladen, Word en een videocall. Druk daarna op Ctrl + Shift + Esc om Taakbeheer te openen. Ga naar het tabblad Prestaties en klik op Geheugen. Kijk vervolgens naar de grafiek en het percentage dat in gebruik is: blijft dat langere tijd rond de 80 tot 90 procent hangen terwijl je gewoon je dagelijkse werk doet, dan zit je tegen de grens van je werkgeheugen aan. Dat merk je vaak aan kleine haperingen, zoals tabbladen die trager laden of apps die later reageren. Zie je tegelijk dat je pc veel met de schijf bezig is, bijvoorbeeld omdat programma's ineens langzamer worden terwijl je opslaglampje blijft knipperen, dan is de kans groot dat Windows tijdelijk data op de SSD parkeert omdat het werkgeheugen volloopt.

Apple

Open je gebruikelijke programma's en druk daarna op Command + Spatiebalk. Typ Activiteitenweergave en druk op enter. Klik bovenin op het tabblad Geheugen en kijk onderaan naar de grafiek bij Geheugendruk. Is die groen, dan is er niets aan de hand. Wordt de grafiek geel of rood, dan heeft je Mac meer geheugen nodig om alles vlot te blijven draaien. Let ook op Gebruikte swap: als dat oploopt tot meerdere gigabytes, dan is je werkgeheugen in de praktijk te krap.