De Groningse wetenschapper Kees Hummelen is een van de pioniers op het gebied van de organische zonnecel, een goedkoper en slanker alternatief voor de dikke zonnepanelen zoals we die kennen. Na 22 jaar onderzoek is zijn ‘kindje’ bijna klaar voor de commerciële markt.

Het begon allemaal in 1995, toen Hummelen op 39-jarige leeftijd in een lab in Californië als postdoc zocht naar een nieuwe aidsremmer, en daarbij per ongeluk stuitte op een product dat later de sleutel bleek voor de ontwikkeling van de plastic zonnecellen.

“We hadden een vergadering waarbij scheikundigen en natuurkundigen bij elkaar kwamen”, vertelt de onderzoeker vanachter zijn bureau op de Zernike Campus. “Die natuurkundigen zeiden: “We hebben een nieuw soort zonnecel ontdekt, maar er is één probleem: het werkt niet.” Dat wil zeggen, ze zochten een mengsel van polymeer (verbindingen die uit een hele reeks van dezelfde moleculen bestaan, red.) met C60.

Wat is C60? Fullerenen zijn moleculen die volledig uit koolstofatomen bestaan en de vorm hebben van een bal. Deze sferische structuur bestaat uit zeshoeken en vijfhoeken. De kleinste bal is C60. Dit molecuul bestaat uit zestig koolstof atomen en lijkt daarmee precies op een voetbal. C60 wordt ook wel Buckminster Fullereen genoemd, vernoemd naar Richard Buckminster Fuller, de uitvinder van de geodetische koepel.

Maar die C60 wil niet mengen, dus dat was een probleem. Toen duurde het een halve seconde en heb ik m’n hand omhoog gedaan, en zei: “Daar heb ik wel wat voor. Ik heb een stofje, PCBM, dat maak ik om een heel andere reden. Maar dat is een mooi oplosbaar en mengbaar fullereen derivaat, dus gebruik dat maar.” En dat was ‘m. Dat was het begin van alles.”

Hoe werkt een plastic zonnecel?

Organische zonnecellen – ook wel plastic zonnecellen genoemd – bestaan uit een lichtabsorberend polymeer dat positieve lading kan geleiden en fullerenen die elektronen accepteren en vervolgens geleiden. De zonnecel werkt als volgt: een polymeer absorbeert zonlicht. Door de energie van het licht kan een elektron van het polymeer naar een hoger energieniveau springen. Als er een goed elektronaccepterend fullereen in de buurt is kan die elektron hiernaar overspringen.

Er blijft nu een positieve lading over op het polymeer, terwijl het fullereen een negatieve lading heeft. Als er nanobuisjes op het materiaal zijn aangesloten – die fungeren als superkleine elektriciteitsdraadjes – kan de positieve lading naar de ene elektrode reizen terwijl de negatieve lading naar de andere elektrode kan reizen. En zo wordt stroom opgewekt.

Grote voordeel van plastic zonnecellen is dat ze goedkoop zijn om te maken, en dat het materiaal dun en flexibel is. Een laag van een organische cel is zelfs duizend keer dunner dan die van een silicium zonnecel. Maar het rendement is wel een probleem. Dat stijgt niet snel genoeg. Om plastic zonnecellen commercieel interessant te maken moet de cel ook buiten het lab 10 procent rendement halen. En dat is nog steeds niet het geval.

©PXimport

‘En nu komt het’, zegt de chemicus. ‘We zijn nu 22 jaar verder. En wat is er gebeurd in de siliciumwereld? Een totale, ongelooflijke, schitterende revolutie als het gaat om de prijsontwikkeling. Ik zou wel gek zijn als ik niet zou kijken of mijn stof daar niet iets goeds kan doen.’

Hummelen vergelijkt het met de ontwikkeling van computerprocessoren. Gordon Moore voorspelde vijftig jaar geleden dat de snelheid van de chips in onze computers zich steeds zou blijven verdubbelen. En dat tegen dezelfde kosten. Eenzelfde ‘wet’ geldt ook voor de silicium zonnecellen, denkt Hummelen, maar dan op het gebied van de prijs.

“Twee jaar geleden kwam uit de siliciumindustrie een rapport dat zei: over tien jaar kost wat we nu doen de helft van het geld. Het is nu dus twee jaar later, en we zijn er ongeveer. Supergoed! Als er nu collega’s zijn die zeggen: “Ik werk aan een nieuw type zonnecel en die wordt aanzienlijk goedkoper dan silicium, en daarmee gaan we ervoor zorgen dat zonnepanelen betaalbaar worden.” Dan zeg ik: Bullshit, het is nu al ongelooflijk betaalbaar, en het gaat met zo’n noodgang dat over tien jaar de wereld er weer heel anders uitziet.”

En daar komt nog bij dat het rendementsrecord van de silicium zonnecellen, met 26 procent, dat van de plastic modellen doet verbleken. Plastic kan gewoon nog niet tegen silicium op.

Perovskiet

Dat betekent niet dat de medeontdekker van de plastic zonnecel niet meer achter zijn ‘kindje’ staat. Er is nog steeds een belangrijke rol voor plastic weggelegd in de toekomst, denkt hij. Maar het betekent wél dat Hummelen en zijn team breder onderzoek zijn gaan doen. Hij moet ook wel, want de handel in PCBM neemt af, geeft de onderzoeker toe, omdat wetenschappers nu massaal achter een ander materiaal aanrennen.

‘Dus we kijken naar de ontwikkeling van de organische zonnecel, maar we kijken ook naar de ontwikkeling van dat nieuwe materiaal: perovskiet’, vertelt hij.

Het is de nieuwe heilige graal in het zonnecellenonderzoek, en werd in 2013 door vooraanstaand wetenschapstijdschrift Science al betiteld als doorbraak. Het is spotgoedkoop, eenvoudig te maken, absorbeert veel zonlicht en geleidt bijzonder goed. Daarnaast is het dun, gemakkelijk te printen en is te combineren met de populaire en commercieel veel interessantere silicium zonnecellen.

Perovskiet is een klasse van materialen die dezelfde kristalstructuur hebben als calcium-titanium-oxide (CaTiO3). Het werd begin 19e eeuw ontdekt door de Russische mineraloog Lev Perovski, maar pas in 2009 door Japanners voor het eerst toegepast in een zonnecel. Toen werd al een efficiëntie van 3 procent gehaald. Inmiddels staat het record op 24 procent. “Het is een hype”, constateert Hummelen.

Alternatieven

Zijn collega Maria Antonietta Loi, hoogleraar fotofysica en opto-elektronica in Groningen, richt sinds vier jaar veel van haar onderzoek op de nieuwe technologie. Het gaat silicium niet vervangen, denkt ze. “Als je dacht dat de auto-industrie conservatief was, de halfgeleiderindustrie is nog veel erger”, zei ze eerder in een interview.

“We kijken daarom naar een combinatie van beide, perovskiet en silicium”, vertelt Hummelen. “Stel, je kunt een goedkoop laagje perovskiet boven op het silicium leggen. Dan kun je het rendement behoorlijk omhoog tillen, zonder dat het veel meer kost.” De efficiëntie gaat dan misschien wel naar 35 procent, denkt Loi.

Perovskiet zonnecellen zijn gemaakt van een mix van organische moleculen en anorganische elementen die samen licht omzetten in elektriciteit. “Ze zijn hybride”, zegt Hummelen. “En in die perovskieten zonnecel zit meestal ook een organische laag als geleider. En by the way, daar is PCBM weer heel erg goed in. Is dat niet leuk?”

Maar perovskiet heeft ook nadelen. Het is bijvoorbeeld nogal gevoelig voor vocht, waardoor het rendement in de buitenlucht snel afneemt. Daarnaast bestaat het vaak uit een verbinding van onder meer ammoniak, jood en lood. En dit laatste is zeer giftig. Daarom wordt aan de Rijksuniversiteit Groningen ook geëxperimenteerd met alternatieven voor lood, zoals tin en bismut.

Zonne-energie heeft de toekomst, maar er staan dus nog genoeg uitdagingen voor de deur. Daarover lees je spoedig meer in een aankomend artikel.

Sony heeft aangekondigd dat het een gezamenlijke onderneming met tv-merk TCL start om Sony's televisieproductie in onder te brengen. TCL heeft een meerderheidsbelang in deze *joint venture*.

Dat kondigden de bedrijven gisteren aan. Het is de bedoeling dat de deal eind maart volledig rond is en dat het nieuwe bedrijf in april 2027 opgestart is. Het moet wel nog goedgekeurd worden door diverse marktautoriteiten om er zeker van te zijn dat de bedrijven geen monopolypositie krijgen.

Als de deal straks rond is, gaat het nieuwe bedrijf van Sony en het Chinese TCL straks Sony Bravia-televisies en andere thuisentertainmentproducten produceren en verkopen. TCL heeft daarbij een meerderheidsbelang van 51 procent.

TCL maakte voor deze deal al tv's, maar dit zijn televisies die over het algemeen worden gezien als budgetmodellen, terwijl Sony's televisies meer als high-end worden gezien. TCL zette echter al steeds vaker in op de high-end markt. Sony blijft zijn technologie en merknaam inzetten voor de producten, terwijl TCL zo efficiënt mogelijk met de kosten omgaat.

De samenwerking is opvallend, omdat Sony's televisiedivisie een belangrijke pijler van het bedrijf is. Sony maakt echter niet zijn eigen panelen, terwijl dit in China steeds goedkoper kan worden gedaan. In die zin kan TCL Sony daar enorm mee helpen. Daarbij moet gezegd worden dat een dergelijke 'joint venture' vaker voorkomt, maar dat het bedrijf wat een meerderheidsbelang heeft uiteindelijk soms als volledige eigenaar uit de bus komt. Daar is nu in ieder geval nog geen sprake van.

Heb je ooit wel eens meegemaakt dat je iPhone de huidige locatie nogal slordig aangaf? Dat kan vervelend zijn voor apps die een precieze locatie nodig hebben, en al helemaal als je op zoek bent naar je verloren of gestolen toestel. Met deze tips haal je het maximum uit Zoek mijn iPhone.

Altijd online

 De Zoek mijn-app gebruikt een combinatie van gps, wifi, triangulatie met behulp van zendmasten en bluetooth-signalen om de exacte locatie van je iPhone in realtime te bepalen. Het apparaat moet verbonden zijn met internet, via wifi of mobiele data. Zonder actieve verbinding kan de iPhone geen locatie-updates versturen en niet daadwerkelijk communiceren met het Zoek mijn-netwerk. Gebruik bij voorkeur wifi. Als dat niet beschikbaar is, schakel dan mobiele data in. Daarnaast verhoogt een actieve bluetooth-verbinding de nauwkeurigheid van Zoek mijn iPhone.

Exacte locatie

Als gps uitstaat, geeft de iPhone geen realtime positie door. Voor optimale nauwkeurigheid ga je naar Instellingen / Privacy en beveiliging / Locatievoorzieningen. Zoek in de applijst naar Zoek mijn en kies Bij gebruik van de app. Wanneer je alleen Locatievoorzieningen hebt ingeschakeld, zal je iPhone alleen de ‘geschatte’ locatie doorgeven. Voor meer nauwkeurigheid moet je daarnaast de optie Exacte locatie activeren. Met alleen een ‘geschatte locatie’ krijg je vaak een brede blauwe cirkel op de kaart te zien, terwijl Exacte locatie het toestel tot op enkele meters nauwkeurig kan lokaliseren. Apple onderscheidt beide opties bewust, omdat sommige apps slechts bij benadering hoeven te weten waar je bent, maar voor Zoek mijn wil je uiteraard maximale precisie.

Stuur laatste locatie

Stuur laatste locatie is een functie op de iPhone die automatisch de laatst bekende locatie van het apparaat naar Apple stuurt, vlak voordat de batterij leeg raakt of voordat het toestel wordt uitgeschakeld. Zo weet je waar het apparaat op dat moment was. Om deze functie te activeren, open je opnieuw de Instellingen en ga je bovenaan naar (Je naam) / Zoek mijn / Zoek mijn iPhone en vervolgens schakel je de optie Stuur laatste locatie in.