Intel heeft eind augustus een nieuwe generatie high-end processors uitgebracht. De nieuwe Core i7-modellen met codenaam Haswell-E zijn duidelijk sneller dan hun voorlopers en daarmee met afstand de snelste processors ter wereld. Maar ... daar betaal je wel voor.

De nieuwe processors genaamd Core i7-5960X, i7-5930K en i7-5820K, zijn de directe opvolgers van Intels bestaande high-end processorplatform, bestaande uit de Core i7-4960X, i7-4930K en i7-4820K. De nieuwe processors hebben tot acht rekenkernen aan boord, een geheugencontroller die vier modules tegelijkertijd kan aansturen en een PCI Express-controller die tot 40 lanes beschikbaar heeft. Ter vergelijking: Intels 'normale' Core-i3, -i5 en -i7 processors (codenaam Haswell, dus zonder toevoeging -E) gaan tot maximaal vier rekenkernen en kunnen twee geheugenmodules parallel aanspreken. Verder brengt het nieuwe platform een belangrijke vernieuwing naar de desktop: DDR4-geheugen. Lees ook: Haal het maximale uit je pc-processor

©PXimport

Je kunt kiezen tussen de Core i7-5960X, i7-5930K of de i7-5820K.

Drie modellen

Het topmodel i7-5960X is de enige met acht cores aan boord. De cpu werkt standaard op 3 GHz met een Turbo-modus van 3,5 GHz. Het vlaggenschip kost een kleine duizend euro, sinds jaar en dag al de standaardprijs voor de snelste desktop-cpu in Intels assortiment. De Core i7-5930K is met een gemiddelde prijs van zo'n 565 euro een stuk vriendelijker geprijsd, maar heeft wel 'slechts' zes cores aan boord, die wel op een hogere klokfrequentie werken: 3,5 GHz standaard met een Turbo-modus van maximaal 3,7 GHz. Instapper in het Haswell-E-platform is de Core i7-5820K, eveneens een chip met zes cores, maar dan geklokt op 3,3 GHz met een Turbo-modus van 3,6 GHz. Deze kost ongeveer 379 euro, wat zo'n 50 euro meer is dan het topmodel uit Intels reeks normale Haswell-processors op Socket 1150, de Core i7-4790K. Voor die beperkte meerprijs krijg je dus sowieso twee cores extra.

©PXimport

Topmodel i7-5960X heeft acht cores aan boord.

De nieuwe processors maken gebruik van een nieuwe processorvoet die Intel Socket 2011v3 noemt. Socket 2011v3 is uitdrukkelijk niet compatibel met Socket 2011 van Intels vorige high-end-platform: upgraden is er dus niet bij. De chips hebben een TDP (Thermal Design Power, wat je in principe mag opvatten als maximale energieverbruik) van 140 watt, maar zijn volgens onze tests een stuk zuiniger dan hun directe voorlopers. Je vindt de uitgebreide specificaties en de huidige prijzen van de drie nieuwe processors en de andere in dit artikel genoemde processors in onze prijsvergelijker.

Primeur voor DDR4

Haswell-E is het eerste processorplatform dat gebruikmaakt van state-of-the-art DDR4-geheugen. Deze nieuwe standaard is ontwikkeld met een aantal doelstellingen, waaronder een lager energieverbruik en (in de toekomst) hogere snelheden. Dat lagere energieverbruik wordt onder meer bewerkstelligd doordat DDR4-modules standaard op 1,2 volt werken, waar 1,5 volt de gebruikelijke spanning is voor DDR3-modules. Met daar nog wat inwendige optimalisaties aan toegevoegd, kan er per geheugenmodule zo'n 2 watt worden bespaard. Voor een high-end desktop-pc is dat wellicht niet zo belangrijk, maar wanneer DDR4 in de toekomst ook ingezet gaat worden bij laptops en tablets des te meer. Daarnaast is DDR4 bedoeld om hogere klokfrequenties te bieden. Intel heeft zijn processor gevalideerd om te werken met DDR4-modules op 2133 MHz. Bij DDR3 is men nooit verder gegaan dan officiële ondersteuning voor DDR3 op 1866 MHz.

©PXimport

Je hebt een nieuw moederbord met DDR4-geheugen nodig.

Vrijwel direct na de lancering van Haswell-E brachten verschillende merken DDR4-3000-geheugenkits op de markt, één fabrikant heeft zelfs al een DDR4-3333-kit uitgebracht. Voor DDR3 is 3000 MHz is het snelste wat er in de winkel ligt en dat is met die technologie eigenlijk al bijna onmogelijk. Met DDR4 staan we nu pas aan het begin van wat er mogelijk gaat worden qua klokfrequenties. DDR4-modules zijn even lang als hun voorlopers, maar hebben wat meer contactpunten. Aan de onderkant lopen ze een beetje rond, zodat ze makkelijker in een moederbord geplaatst kunnen worden. Een nadeel: de prijzen zijn op dit moment nog zo'n anderhalf keer hoger dan DDR3.

©PXimport

Een Socket 2011 (links) en Socket 2011v3 (rechts). Het verschil lijkt klein, maar vereist een nieuw moederbord.

X99-chipset

De Haswell-E-processors moeten zoals gezegd gecombineerd worden met een Socket 2011v3-moederbord. Dit moederbord maakt gebruik van de Intel X99-chipset. Deze chipset biedt ondersteuning voor onder meer tien SATA-6Gbit/s-aansluitingen en zes usb3.0-poorten. Geen gebrek aan aansluitingen dus. Verder hebben de verschillende moederbordfabrikanten vrijwel zonder uitzondering hun X99-borden ook nog voorzien van moderne, op PCI Express gebaseerde M.2 en SATA Express SSD-interfaces. In de volgende uitgave van Computer!Totaal zullen we een test van een aantal interessante X99-borden publiceren.

Bloedsnelle prestaties

Wij hebben de drie nieuwe cpu's uitvoerig getest. Topmodel i7-5960X blijkt, dankzij de acht cores en de vernieuwingen in de Haswell-E-architectuur, met afstand de snelste cpu ter wereld. In de benchmark Cinebench 11.5 bijvoorbeeld komen we op 14,34 punten, waar voorloper i7-4960X 11,07 punten behaalde. In onze 'x264 video encoding'-benchmark behaalt de cpu 27,6 fps, ruim sneller dan de 21,3 fps van z'n voorloper. Ter vergelijking: de Core i7-4790K (topmodel uit de Socket 1150-reeks) komt op 9,05 punten in Cinebench en 18,4 fps in de video-encoding benchmark. Het nieuwe instapmodel i7-5820K is welllicht de grootste verrassing. Met respectievelijk 11,06 punten en 21,9 fps in deze twee benchmarks is de chip vrijwel net zo snel als de i7-4960X, tot voor kort Intels topmodel in de Socket 2011-serie van 1000 euro. Ook het verschil tussen deze chip en de i7-4790K is aanzienlijk.

Maken we een vergelijking met de high-end cpu's van een paar generaties terug, dan is het verschil helemaal groot. Qua stroomverbruik heeft Intel ook flinke stappen gemaakt. Want waar het nieuwe topmodel i7-5960X in Cinebench zo'n 30 procent sneller is dan z'n voorloper, is tegelijkertijd het stroomverbruik van het complete systeem 21 watt lager. Het maakt dat we mogen concluderen dat de efficiëntie, ofwel performance-per-watt flink is toegenomen.

Conclusie

De nieuwe Haswell-E-cpu's zijn de snelste processors van dit moment en zeer geschikt voor wie bijvoorbeeld (semi-)professioneel aan videobewerking, 3D-rendering of CAD/CAM doet. De prijs is wel een struikelblok, ook vanwege het in eerste instantie nog dure DDR4-geheugen. Het goede nieuws is wel dat je niet per se een topmodel i7-5960X nodig hebt. Ook instapper i7-5820K is een bloedsnelle processor en is volgens ons het meest interessante model. Voor het eerst kun je immers een instapper met 6 cores kopen. Wel moeten we de opmerking maken dat voor veel mensen (inclusief gamers) de i7-4790K van het normale Haswell Socket 1150-platform ook meer dan snel genoeg is.

Diablo 2: Resurrected heeft eerder deze week voor het eerst in 25 jaar een nieuwe klasse gekregen, de Warlock. Die wordt op een later moment ook aan Diablo 4 toegevoegd.

De Warlock-klasse kan nu gekocht worden voor 24,99 euro in de vorm van de Reign of the Warlock-dlc. De dlc is bedoeld voor de Resurrected-remaster van Diablo 2, die in 2021 verscheen voor pc, PlayStation- en Xbox-consoles en Nintendo Switch.

De Warlock gebruikt duistere magie waarmee hij demonen in de game voor zich kan winnen of ze juist kan consumeren. Ook kan hij drie eigen demonen inzetten. Dit zorgt in totaal voor honderden verschillende combinaties.

De Warlock-klasse zal op 28 april ook naar het nieuwere spel Diablo 4 komen. Daar maakt hij onderdeel uit van de uitbreiding Lord of Hatred. Ook Diablo Immortal krijgt de Warlock, maar wel pas in juni. In elke Diablo-game zal de Warlock iets andere mogelijkheden met zich meebrengen om de klasse bij de rest van de game te laten passen.

Op 5 maart geeft ontwikkelaar Blizzard meer informatie over de Warlock in de Lord of Hatred-uitbreiding voor Diablo 4. Dat gebeurt via een Developer Update-livestream.

Wanneer je het printcommando geeft, komt het document dat de printer moet verwerken eerst in de printwachtrij. Soms kan het gebeuren dat een document in de wachtrij blijft hangen en daardoor de rest blokkeert. Met deze drie stappen los je het probleem op.

Stap 1: Boosdoener in de wachtrij elimineren

Als één bestand de printwachtrij blokkeert, worden alle volgende printopdrachten tegengehouden. De eenvoudigste manier om dit op te lossen is de wachtrij handmatig leegmaken. Dat betekent dat je het vastgelopen document verwijdert en de printopdracht opnieuw probeert. Open met Win+I de Instellingen en ga naar Bluetooth en apparaten. Klik daar op Printers en scanners om een overzicht te zien van alle printers die met de pc verbonden zijn. Selecteer de printer die problemen geeft en kies in het volgende scherm de optie Afdrukwachtrij openen. Klik met de rechtermuisknop op het document dat blijft hangen (meestal het eerste in de lijst) en kies Annuleren.

Stap 2: Print Spooler stoppen

Lukt het niet om een printtaak te verwijderen of opnieuw te starten, dan kun je de printer vaak toch weer aan de praat krijgen door de Print Spooler te resetten. De Print Spooler is de Windows-service die alle afdrukopdrachten beheert. Door deze service te herstarten, worden fouten en geblokkeerde processen beëindigd, wordt de buffer met tijdelijke printbestanden opgeschoond en kan Windows de spooler opnieuw opstarten om nieuwe opdrachten te verwerken. Typ in het zoekveld Windows Services en open de lijst met alle systeemservices. Om snel Print Spooler te vinden, klik je eerst op een willekeurige naam in de lijst en druk je daarna op de P-toets. Klik vervolgens met de rechtermuisknop op Print Spooler en kies Stoppen.

Stap 3: Print Spooler leegmaken en opnieuw starten

Laat het venster Services open en activeer daarnaast Windows Verkenner. Typ in de adresbalk: %windir%\System32\spool\PRINTERS. Je krijgt een waarschuwing, maar die mag je negeren. Het is de bedoeling dat je de volledige inhoud van deze map verwijdert. Selecteer alles met Ctrl+A en druk daarna op Delete. Verwijder alleen de inhoud van de map, niet de map zelf. Sluit de map en ga terug naar het venster Services. Klik met de rechtermuisknop op Print Spooler en kies Opnieuw starten.