Wanneer Sony met een nieuw setje premium oordoppen aan komt zetten, dan is het tijd om op te letten. Wereldwijd worden de oortjes van Japanse makelij geroemd om hun comfort en geluidskwaliteit. Of dat ook geldt voor de Sony WF-1000XM5, lees je in deze review.

Met een prijs van meer dan 300 euro moet je flink in de buidel tasten voor de Sony WF-1000XM5. Directe en recent gelanceerde concurrenten van dit model zijn de Philips Fidelio T2 en de Jabra Elite 10, die allebei een paar tientjes goedkoper zijn. Alle oortjes hebben natuurlijk hun voor- en nadelen, en dan kunnen we ons voorstellen dat je graag wil weten of 320 euro investeren daadwerkelijk de beste set oordoppen oplevert. Ten opzichte van de vorige versie zijn de oordopjes in elk geval een stuk lichter (25 procent) en kleiner (20 procent. Ze steken niet ver uit en zitten snel goed.

En dat laatste is erg belangrijk. Want oordopjes draag je soms uren achter elkaar. In tegenstelling tot veel andere merken levert Sony dopjes met een soort memory foam mee. In verschillende formaten, zodat ze passen bij veel soorten gehoorgangen. Het kunststof past zich aan naar de vorm van de gehoorgang, waardoor ze altijd vast, secuur en comfortabel zitten. Zelfs als je met je hoofd schudt of hardloopt hoef je geen moment te vrezen dat ze eruit vallen. Concurrerende oortjes kunnen soms pijn doen of niet stabiel vast zitten, maar daar heb je hier geen last van.

©Wesley Akkerman | ID.nl

Knopje voor het koppelen

Wat ook niet geheel onbelangrijk is: de behuizing. Zowel de oordopjes als het oplaaddoosje zijn mat gemaakt, waardoor ze minder snel vies worden of krassen oplopen. Dat zorgt ervoor dat een premium product daadwerkelijk lang premium blijft. De achterkant van de Sony WF-1000XM5-oordoppen is wel van glimmend plastic, maar dat houdt dan weer lekker vast. Ook fijn om te weten: de oordopjes hebben een ipx4-certificaat, waardoor ze tegen zweetdruppels kunnen. Echte oordoppen voor het sporten zijn ze natuurlijk niet, maar in principe kun je ze ervoor gebruiken.

Qua batterijduur staat Sony nog mooi aan de top. De oordopjes gaan zo’n acht uur mee wanneer je de actieve ruisonderdrukking aan hebt staan, en anders twaalf uur zonder. Stop je ze ondertussen in het oplaaddoosje, dan kun je ze nog twee keer volledig opladen. Ten opzichte van het vorige model zit hier echter geen verbetering in; dus dat kan jammer zijn als je er meer van verwachtte. Verder is het wel goed om te zien dat je het doosje kunt opladen middels usb-c en Qi (draadloos opladen) en dat er nu een knopje voor het koppelen is. Dat maakt dat proces net wat toegankelijker.

©Wesley Akkerman | ID.nl

Bediening via de oordoppen

Via de gratis Sony Headphones-app kun je instellen wat er gebeurt wanneer je op de oordopjes tikt. Ze reageren vlot op je bediening en je duwt ze ondertussen niet verder de gehoorgang in. Met verschillende keren tikken bepaal je wat er gebeurt. Muziek pauzeren, vorig of volgend nummer luisteren of de actieve ruisonderdrukking activeren, bijvoorbeeld. In tegenstelling tot het topmodel van Philips kun je hier het volumeniveau wel aanpassen via de oortjes zelf en dat werkt best prettig. Je hoeft geen vreemde veegbewegingen te maken. Vier keer tikken op een van de twee oortjes is voldoende.

Via de app krijg je ook toegang tot de equalizer. Die biedt standaard een aantal vooraf ingestelde mogelijkheden. Maar als je wilt, kun je ook zelf een preset instellen. Superhandig, zeker in combinatie met de nieuwe functie waarmee je het geluid op je eigen gehoor kunt afstemmen. Terwijl je muziek aan het luisteren bent, kun je ondertussen de frequenties aanpassen. In de meeste gevallen zal een bestaande preset voldoende zijn, maar dan nog is zo’n functie meer dan welkom. Audiobelevingen personaliseren is van groot belang, want dan kan die nog intiemer worden.

©Wesley Akkerman | ID.nl

Audiokwaliteit van de Sony WF-1000XM5

Voordat we echt dieper op het geluid kunnen ingaan, moeten we eerst nog wat belangrijke onderdelen aan bod laten komen. Zo beschikt de Sony WF-1000XM5 over de ldac-audiocodec, waardoor je naar muziek in hoge kwaliteit kunt luisteren. Mocht je van muziek met een lagere standaard willen genieten, dan kun je met Sony’s DSEE Extreme de audio opschalen naar een hoger niveau. De oordoppen laten er dan een algoritme op los dat de muziekkwaliteit verbetert. Daarnaast is er wederom de 360 Reality Audio, die dit keer ondersteund wordt door hoofdtracking.

Vooral dat laatste kan voor een flinke onderdompeling zorgen wanneer je de juiste audio afspeelt. Met 360 Reality Audio klinkt het alsof de muziek echt om je heen zit. Alsof je midden in een zaal staat waar de instrumenten om je heen gepositioneerd zijn. Dankzij hoofdtracking houden de oordoppen rekening met de positie van je hoofd, waardoor de muziek zich verplaatst tijdens het luisteren als je je hoofd beweegt. Dit is niet altijd wenselijk (wanneer je gewoon naar ‘platte’ muziek luistert), maar voor concertopnamen of bijvoorbeeld een film kan deze 'ruimtelijkheid' wel degelijk iets toevoegen.

©Wesley Akkerman | ID.nl

Verschillende geluidsprofielen

De Sony WF-1000XM5 heeft in elk geval een compleet arsenaal om luisteraars voor zich te winnen. Ten opzichte van zijn voorganger vallen twee dingen op (los van het design): de standaardmodus klinkt een stuk minder zwaar en een stuk helderder. Door de baslaag wat naar achteren te verplaatsen (geen zorgen, hij is nog altijd merkbaar aanwezig) krijgen andere details meer ruimte om te floreren. Mogelijk speelt de grotere driver (van 8,4 millimeter) daar ook een grote rol in. De oordoppen richten zich in elk geval op details zonder aan gewicht te verliezen.

Het mooie is dat de actieve geluidsonderdrukking de audiokwaliteit niet versobert. Soms kan die welkome functie muziek nog wel eens wat modderig laten klinken, maar daar is hier geen sprake van. Sterker nog: omdat je je heel mooi afsluit van je omgeving, krijgen je favoriete nummers meer ruimte om te schitteren. Op geen enkel moment hebben we het idee dat de muziek negatief beïnvloedt wordt door deze functionaliteit. De tracks klinken altijd helder en mooi vol, maar we kunnen ons ook voorstellen dat sommige luisteraars net dat beetje meer bas gewend zijn - én willen.

©Wesley Akkerman | ID.nl

Gelukkig kun je middels de grote hoeveelheid geluidsprofielen (en de persoonlijke equalizer) de geluidservaring aanpassen. Een favoriete stand op de redactie is Enthousiast. Daarmee wordt muziek veel zwaarder en warmer, maar ook minder geschikt voor een breder scala aan genres. Levendig maakt alles hol naar onze ervaring, maar kan ook specifieke genres juist dienen. Het is echt zaak dat de juiste preset bij de nummers vindt, want dan kun je optimaal genieten van de Sony WF-1000XM5. De algemene stand is veelal voldoende, maar mist, net als de Jabra Elite 10, nét dat beetje geweld.

Sony WF-1000XM5 kopen?

Maar daar waar je bij de Philips Fidelio T2 nog kunt klagen over het comfort, en de Jabra Elite 10 over de actieve geluidsonderdrukking, kunnen we eigenlijk over vrij weinig dingen écht klagen bij de Sony WF-1000XM5. Ja, de prijs. 320 euro is een hoop geld (en dergelijke prijzen gaan door stijgende grondstofprijzen in de toekomst mogelijk alleen maar hoger worden). Maar aan de audiokwaliteit, technologie en comfort ligt het gelukkig niet. Sony maakt ook in 2023 een van de beste – zo niet dé beste – set oordopjes. Misschien alleen nog even wachten totdat de prijs zakt.

Amazon heeft de eerste foto van actrice Sophie Turner als het populaire gamepersonage Lara Croft in de aankomende televisieserie Tomb Raider getoond.

De foto is hieronder te zien en toont dat Turner – vooral bekend voor de rol van Sansa Stark in de serie Game of Thrones – erg lijkt op de klassieke versie van het bekende gamepersonage, inclusief dezelfde outfit en brilletje. Het is voor het eerst dat we zien hoe Turner in de huid kruipt van Lara Croft, al was al wel enige tijd bekend dat zij de rol ging vertolken.

Zoals al geruime tijd bekend is, werkt Amazon aan een serie gebaseerd op de Tomb Raider-games. Hoewel nog niet bekend is wanneer deze op Amazon Prime Video te zien zal zijn, zullen de opnames zover bekend volgende week van start gaan. Het script wordt geschreven door Phoebe Waller-Bridge – bekend van Fleabag. Ook zijn er andere castleden bekend, waaronder Sigourney Weaver (Avatar, Alien) en Jason Isaacs (The White Lotus).

Meerdere games op komst

Tomb Raider bestaat al sinds de jaren negentig: in de games reist avonturierster Lara Croft de wereld over en neemt ze het op tegen een groot scala aan vijanden. Het personage groeide uit tot een waar icoon en is al meermaals verfilmd – onder andere Angelina Jolie kroop eerder in de huid van Lara.

Fans hoeven niet bang te zijn dat ze de komende jaren geen games ontvangen rondom het personage. Later dit jaar verschijnt Tomb Raider: Legacy of Atlantis, een remake van de allereerste Tomb Raider-game. Voor 2027 staat een compleet nieuwe game gepland met de naam Tomb Raider: Catalyst.

Een minuut wachten kan eindeloos lijken, bijvoorbeeld tussen het indrukken van de aanknop en het uiteindelijk erschijnen van het Windows-bureaublad. Met de juiste aanpassingen kun je die wachttijd vaak flink verkorten. En wie wil er nu niet sneller uit de startblokken?

Het is je vast al opgevallen dat je Windows-pc na maanden intensief gebruik trager opstart dan in het begin. Dat lijkt vreemd, maar is goed verklaarbaar: je hebt waarschijnlijk allerlei programma’s geïnstalleerd die automatisch met Windows mee opstarten. Deze automatisch opstartprogramma’s controleren en uitschakelen is dan ook een belangrijke optimalisatiestap.

Maar daarnaast bestaan nog wel andere trucs om de opstarttijd te verkorten. Staat Windows nog op een klassieke harde schijf, dan kun je de tijd vaak makkelijk met een minuut of meer inkorten door over te stappen op een ssd (Solid State Drive). Dit kost wel wat tijd en geld, maar levert meteen een flinke tijdwinst op. En als we het toch over drastische ingrepen hebben: ook een volledige, schone (her)installatie van Windows (op dezelfde schijf) geeft je pc gegarandeerd een snellere start.

Draait Windows al op een ssd en wil je geen nieuwe installatie uitvoeren, lees dan vooral verder: er zijn ook minder ingrijpende maatregelen die het opstarten van je computer merkbaar versnellen. 

Meten is weten

Hoeveel tijd je met de tips en technieken uit dit artikel precies wint, is lastig te voorspellen, want dit hangt af van meerdere factoren. We raden je aan dit zelf te meten. Dat kan met een stopwatch, maar gespecialiseerde applicaties doen dit nauwkeuriger. Windows Performance Analyzer (https://apps.microsoft.com/detail/9n0w1b2bxgnz) is een optie, maar is erg technisch. Een veel gebruiksvriendelijker alternatief is BootRacer (www.greatis.com/bootracer). Deze app is ook gratis en die kun je na enkele testrondes gerust weer verwijderen. We tonen eerst hoe je BootRacer gebruikt om de opstarttijd(en) te meten, want de tool biedt daarnaast ook enkele optimaliseringsopties.

BootRacer (meten)

Download de app en pak het zip-bestand uit. Start het uitgepakte exe-bestand en installeer het. Laat de vier opties aan het einde van de setup aangevinkt, rond af met Voltooien en start BootRacer op. Sluit alle andere applicaties, klik op Start en kies bij Perform a full boot time test voor Start Test / Yes. Na de herstart van Windows verschijnt rechtsonder een pop-upvenster met de opstartduur. Standaard meet BootRacer dit bij elke nieuwe Windows-opstart, waarna je via History de opeenvolgende tijden kunt volgen. Deze duur is telkens opgesplitst in drie delen: de eigenlijke boottijd, de wachttijd om aan te melden, en de tijd tussen aanmelding en een gebruiksklaar bureaublad. De BIOS-tijd (Pre-boot) aan het begin zit er niet bij omdat BootRacer begrijpelijkerwijs dan nog niet draait. Tijdens de boottijd laadt Windows de kernel, start essentiële systeemservices en initialiseert stuurprogramma’s. Na je aanmelding worden je profiel, instellingen, de shell (Verkenner), achtergrondprocessen en automatische opstartprogramma’s geladen.

Wil je niet langer dat BootRacer de opstarttijd meet, ga dan naar Options en selecteer op het tabblad Show de optie Disable BootRacer AutoStart in plaats van Every boot.

Automatisch opstarten

Je weet nu hoe je de opstartduur kunt meten en bekijken, dus kunnen we aan de slag om deze te optimaliseren en te verkorten. Vaak win je tijd door enkel noodzakelijke programma’s automatisch met Windows te laten starten. Dit overzicht vind je in het Windows Taakbeheer, bereikbaar via het contextmenu van de startknop. Klik hier op Opstart-apps. Zet overbodige apps (tijdelijk) uit door er met rechts op te klikken en Uitschakelen te kiezen, al blijft het hier gissen hoeveel tijd zo’n app werkelijk kost bij het opstarten.

Daarvoor gebruik je BootRacer, dat ook per app de opstarttijd kan vastleggen. Start BootRacer, ga naar Options, open het tabblad Startup Control, klik op Enable Control en vink Measure program’s startup time en Log history of started apps aan. Bevestig met Save. Na een nieuwe Windows-opstart klik je in BootRacer op History en kies je History of Executed Startup Programs, voor een exacte opstarttijd van elke app, in chronologische volgorde.

Opstart-optimalisatie

Je weet nu precies hoeveel impact elke app heeft op de totale opstarttijd. In BootRacer kun je deze apps niet alleen tijdelijk uitschakelen, maar ook de startvolgorde aanpassen. Open het onderdeel Startup Control voor een overzicht. Verwijder het vinkje om apps uit te schakelen. Klik je met rechts op een app, dan kies je Info om het pad naar het programma te zien of eventueel Delete als je de opstartverwijzing (in het register) helemaal wilt verwijderen. Met de knop Set Order links bovenin bepaal je via de pijlknoppen welke apps eerder of juist later starten. Bevestig je wijzigingen met Finish Reordering.

Opstart-vertraging

In BootRacer kun je het opstarten van specifieke apps niet uitstellen om sneller je bureaublad te zien, omdat de app pas daarna wordt gestart. Dat kan wel met de gratis HiBit start-up Manager (www.hibitsoft.ir/StartupManager.html). Kies bij voorkeur voor de installeerbare versie, want de portable editie mist enkele opties. Installeer de app en start deze op. Wil je een app later laten opstarten, klik er dan met rechts op, kies Add to Delay en stel de gewenste vertraging in (Hour, Minute, Seconds). Of kies Automatic Delay en bepaal hoeveel procent cpu- en/of schijfbelasting er maximaal mag zijn voordat de app start. Bevestig met OK.

Start-up Manager heeft bij de rubriek Tools ook enkele handige extra’s. Zo meldt System Monitoring zich zodra een nieuwe app met Windows wil opstarten en geeft Boot Optimizer de opstarttijden weer, ook van achtergrondservices (zie ook bij Service-optimalisatie).

Functie: ‘Snel opstarten’

Windows heeft een functie ‘Snel opstarten’ die de boottijd verkort. Normaal sluit Windows bij het afsluiten alle apps en logt het systeem de gebruiker uit, waarna bij de volgende start alles opnieuw wordt geladen. Met ‘Snel opstarten’ bewaart Windows de status van de systeemkernel en stuurprogramma’s (in het verborgen bestand c:\hiberfil.sys). Bij een volgende start wordt dit snapshot ingeladen, waardoor Windows sneller opstart. In de meeste gevallen is het zinvol deze functie in te schakelen, behalve bij dual-bootconfiguraties of bij stuurprogramma’s die er niet goed mee werken.

Je beheert dit via de ingebouwde app Configuratiescherm. Ga naar Systeem en beveiliging / Energiebeheer, klik op Het gedrag van de aan/uit-knoppen bepalen en kies Instellingen wijzigen die momenteel niet beschikbaar zijn. Zet een vinkje bij Snel opstarten inschakelen (aanbevolen) en bevestig met Wijzigingen opslaan.

Energiemodi

De functie Snel opstarten werkt alleen bij een volledige afsluiting, maar in het venster Energiebeheer kom je ook Slaapstand en Sluimerstand tegen, die je hier meteen ook kunt activeren. Beide energiebesparende modi zorgen voor een nog snellere start.

Bij Sluimerstand (hibernate) schrijft Windows de volledige inhoud van het RAM naar schijf, zodat de pc geen stroom meer nodig heeft. Bij het opstarten hervat je de sessie exact waar je gebleven was, inclusief geopende programma’s. Nog sneller is Slaapstand, waarbij de sessie in het RAM-geheugen blijft, waardoor de pc wel nog een klein beetje stroom verbruikt.

De exacte opstarttijd hangt af van je hardware en opstartapps, maar grofweg kun je het volgende verwachten: volledig afsluiten zonder snel opstarten circa 30 tot 60 seconden, volledig afsluiten met snel opstarten circa 15 tot 30 seconden, sluimerstand circa 10 tot 20 seconden en slaapstand circa 5 seconden.

Procesoptimalisatie

Blijft de opstart lang duren, ook nadat je alle overtollige opstart-apps hebt uitgeschakeld, dan moet je dieper graven. Vaak zijn het services en achtergrondprocessen die vertraging veroorzaken, zoals cloud-synchronisatiesoftware, update-taken of diensten van derden.

Met een ietwat botte methode spoor je dit als volgt op. Druk op Windows-toets+R, voer msconfig uit, open het tabblad Services en vink Alle Microsoft-services verbergen aan. Klik op Alles uitschakelen en herstart de pc. Start hij nu merkbaar sneller op, dan veroorzaken een of meer van die processen de vertraging.

Met de Boot Optimizer van start-up Manager (zie bij ‘Opstart-vertraging’) kun je zien hoeveel tijd zulke processen kosten. Klik desgewenst met rechts op een proces en kies Disable om het uit te schakelen (het item kleurt grijs). Later kun je dit met Enable weer inschakelen. Kies Uninstall alleen als je zeker weet dat de software niet nodig is, want hiermee verwijder je deze. De optie Delete gebruik je beter niet, omdat dit enkel het item uit de lijst verwijdert terwijl het proces toch kan blijven opstarten.

Je kunt services ook rechtstreeks beheren in Windows via de ingebouwde app Services. Selecteer een service, klik met rechts en kies Eigenschappen. Op het tabblad Algemeen stel je het Opstarttype in op Handmatig of eventueel op Automatisch (vertraagd starten), zodat de service geen impact heeft tijdens de eigenlijke opstartfase. Bevestig met OK.

Autoruns

Vanuit Taakbeheer en met tools als BootRacer, Boot Optimizer en Services kun je de meeste automatisch startende apps en services beheren. Wil je echt alle autostartpunten van Windows zien, gebruik dan het gratis AutoRuns (https://learn.microsoft.com/en-us/sysinternals/downloads/autoruns), bij voorkeur als administrator. Op het tabblad Everything zie je alle opstartpunten in één overzicht en beheer je ze via het contextmenu. Met Jump to Entry spring je direct naar de locatie vanwaar ze worden gestart en met Delete verwijder je de opstartverwijzing uit Windows. Houd er rekening mee dat dit niet eenvoudig terug te draaien is, tenzij je de koppeling handmatig herstelt.

Autoruns lijst letterlijk elk mogelijk opstartpunt van Windows op.

Opstartuitstel

Je hebt de totale opstarttijd waarschijnlijk al flink teruggebracht, maar er zijn nog extra ingrepen mogelijk. Mogelijk zag je in BootRacer een melding over een ‘Explorer start-up Delay’ van 10 seconden voorbij komen. Windows bouwt deze vertraging namelijk standaard in, zodat essentiële systeemdiensten rustig kunnen starten, maar op een modern en snel systeem is dit meestal niet nodig. In BootRacer kun je dit alleen met de betaalde Pro-versie uitschakelen, maar via het register kan het ook gratis.

Druk op Windows-toets+R, voer regedit uit en navigeer naar HKEY_CURRENT_USER\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Explorer. Klik met rechts en kies Nieuw / Sleutel, geef deze de naam Serialize. Klik met rechts op deze nieuwe sleutel en kies Nieuw / DWORD (32-bits)-waarde. Noem deze StartupDelayInMSec en laat de waarde 0 staan. Sluit Regedit en herstart je pc.

Auto-doorstart

Wanneer je in BootRacer de totale opstartfase bekijkt, zie je mogelijk ook een ‘Password timeout’, de tijd dat Windows wacht tot je je wachtwoord hebt ingevoerd. Zonde van de verloren tijd, maar als je de enige gebruiker van de pc bent, kun je Windows ook automatisch laten doorstarten.

Druk op Windows-toets+R, typ netplwiz en klik op OK. Verwijder het vinkje bij Gebruikers moeten een gebruikersnaam en wachtwoord opgeven […]. Bevestig met OK en vul het wachtwoord in van het gewenste account.

Zie je deze optie niet, dan gebruik je waarschijnlijk een Microsoft-account. Wil je geen lokaal account aanmaken, dan omzeil je dit als volgt. Ga opnieuw naar Uitvoeren en voer regedit uit. Navigeer naar HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion\PasswordLess\Device. Dubbelklik in het rechterdeelvenster op DevicePasswordLessBuildVersion en zet de waarde op 0 (in plaats van 2). Na een herstart van je pc zou de optie alsnog zichtbaar moeten zijn.

UEFI/BIOS

Hoewel tools (zoals BootRacer) de opstarttijd van het UEFI/BIOS niet kunnen meten, kan deze fase toch ook enige tijd kosten. Hier controleert de firmware van je moederbord de hardware en start zij het verdere proces. Met enkele instellingen kun je de opstarttijd wellicht iets verkorten.

Om in het UEFI/BIOS te komen, druk je direct na het aanzetten van de pc op een toets als F10, F2 of Del (zie je systeemhandleiding). Zoek daar naar opties als Fast Boot, Quick Boot of Quick Power on Self Test en schakel deze in om bepaalde zelftesten of wachttijden over te slaan. Controleer ook de bootvolgorde: je stelt de Windows-schijf bij voorkeur in als eerste boot device. Vaak kun je ook ongebruikte hardware, zoals bepaalde poorten, uitschakelen, wat soms wat extra tijdwinst oplevert bij de initialisatie.