Tado staat bekend om zijn slimme thermostaten die je kunt uitbreiden met slimme radiatorknoppen om zoneverwarming per kamer mogelijk te maken. Met Tado X introduceert Tado voor het eerst in acht jaar een echt nieuwe generatie hardware die niet langer compatibel is met bestaande producten. Daarom brengt Tado ook de nieuwe Slimme Radiatorknop X op de markt. Wij hebben de nieuwe radiatorknoppen getest en vertellen je wat de verschillen zijn.

Tado brengt al jarenlang slimme thermostaten op de markt die je kunt uitbreiden met slimme radiatorknoppen. Hoewel er in de loop der jaren verschillende versies van zowel de thermostaat als radiatorknop op de markt verschenen, waren al deze versies wel compatibel met elkaar. De vormgeving van zowel Tado's slimme thermostaat als radiatorknop is dan ook sinds 2016 vrijwel niet gewijzigd. Met een nieuwe generatie Tado X-hardware breekt Tado met die traditie. Niet alleen de vormgeving is anders, ook het achterliggende protocol is veranderd. Tado X-producten zijn daarom niet compatibel met de oudere Tado-producten. Voor de radiatorknoppen heeft het nieuwe Thread-protocol als voordeel dat je bij verbindingsproblemen nu een extra bridge in het netwerk kunt hangen om het bereik te vergroten. Ook in een lastig huis kun je verbindingsproblemen nu eenvoudig oplossen door een extra bridge te plaatsen en dat is fijn als je meerdere slimme radiatorknoppen gebruikt. Je leest meer over het nieuw Thread-protocol en de extra bridge in onze review van de Tado Slimme Thermostaat X.

©Jeroen Boer - ID.nl

Een Tado-thermostaat kun je los gebruiken als muurthermostaat, maar je kunt hem ook combineren met slimme radiatorknoppen om zoneverwarming per kamer mogelijk te maken. Tegelijkertijd met de Tado Slimme Thermostaat X introduceert Tado daarom ook de Slimme Radiatorknop X die 99,99 per stuk of 369,99 euro per vier stuks kost. Die prijzen zijn wat hoger dan wat Tado voor de vorige generatie knoppen vroeg.

Verbeterd ontwerp

De vorige Tado Slimme Radiatorknop die in 2016 werd geïntroduceerd had een ontwerp zoals vrijwel iedere (slimme) radiatorknop: een kraanbevestiging met daaraan een cilinder die in Nederland normaal gesproken horizontale georiënteerd is. De Slimme Radiatorknop X heeft een totaal ander ontwerp. Het is nog steeds een cilinder, maar de bevestiging voor de radiator zit nu op een zijkant van de cilinder en niet langer op de achterkant. De constructie is degelijker dan de voorgaande knoppen. De oudere knoppen bestonden uit twee delen: de eigenlijke knop en een op de radiatorkraan gemonteerde bevestiging waar je de knop in klikte. De nieuwe knop X bestaat uit één deel: het gedeelte dat je op je radiatorkraan schroeft, is gewoon onderdeel van de behuizing. De knop is na montage door de nieuwe vormgeving wel verticaal georiënteerd. Dat ziet er wat raar uit, maar heeft wel als voordeel dat je het nu naar boven gerichte schermpje goed kunt zien.

©Jeroen Boer - ID.nl

De kraanbevestiging is nog steeds uitgevoerd in de veelgebruikte M30-schroefbevestiging. Daarnaast krijg je lichtgrijze kunststof adapters meegeleverd om de knop op zes andere soorten bevestigingen te schroeven of te klikken. Onze radiatoren gebruiken bijvoorbeeld een M28-schroefbevestiging en de adapter wordt keurig meegeleverd. Die specifieke adapter moesten we bij de vorige generatie nog (gratis) apart aanvragen bij de Tado-helpdesk. De kunststof adapters zijn identiek aan die van de vorige generatie. Let er op dat je radiatoren wel voorzien moeten zijn van thermostatische kranen waar je de knoppen vanaf kunt halen waarna je een induwbaar pinnetje ziet. Dat kun je meestal herkennen doordat de knoppen voorzien zijn van de cijfers 1 tot en met 5.

©Jeroen Boer - ID.nl

Fraai schermpje

De vorige generatie knoppen ging in een installatiemodus als je ze los klikte uit de kraanbevestiging. Dat kan nu niet meer omdat de knop nu één geheel is. In plaats daarvan draai je na montage nu aan de ring om de montagemodus te selecteren en die te starten door het aanraakscherm drie seconden aan te raken. Tijdens de installatie kun je ook de taal van de knop veranderen (inclusief Nederlands) en kun je de oriëntatie van de schermweergave in vier standen draaien zodat je bij iedere horizontale of verticale oriëntatie goed beeld hebt. Het scherm zelf is nu een rond aanraakscherm dat je gebruikt om sommige instellingen te bevestigen. De temperatuurbediening doe je nog steeds door aan een ring te draaien.

Het schermpje toont zowel de ingestelde als gemeten temperatuur. Die gemeten temperatuur is echt de temperatuur rond die knop zelf, dus als je knop onderdeel is van een kamer waar de muurthermostaat of een draadloze temperatuursensor de ruimtetemperatuur bepaalt, dan kan die gemeten temperatuur anders zijn dan het getal dat je in de app ziet. De installatie spreekt verder voor zich en de app biedt je een duidelijke wizard die je helpt. Op één ding na: als de slimme thermostaat je cv-ketel aanstuurt voor warmte moet je dat in de instellingen van de desbetreffende kamer zelf aangeven. Standaard worden de knoppen ingesteld in een soort blokverwarmingsmodus. Je kunt de knoppen dan ook gebruiken bij blok- of stadsverwarming zonder centrale thermostaat waarbij altijd warm water door je systeem stroomt. De meeste systemen in Nederland werken echter op basis van een centrale thermostaat. Het veranderen van deze instelling zou dus onderdeel van de wizard moeten zijn, omdat de knop in de standaardsituatie na een succesvolle installatie nu toch niet goed werkt.

Oplaadbare accu

De knop is dus degelijker en fraaier. Tado heeft daarnaast een belangrijk minpunt van de vorige knoppen opgelost: AA-batterijen zijn niet langer nodig. De voorgaande knoppen werkten op twee AA-batterijen en waren erg kritisch qua spanning waardoor batterijen snel leeg waren. Gemiddeld moesten wij iedere knop zo’n drie keer per jaar van een nieuwe setje batterijen voorzien en dat gaat optellen als je een aantal knoppen in gebruik hebt. Nieuwere revisies van de knoppen kon je wel in combinatie met oplaadbare batterijen gebruiken, maar oudere revisies die wij ook hadden weer niet. Batterijen kochten we dan ook in bulk.

Dat is opgelost, want de Slimme Radiatorknop X is voorzien van een oplaadbare accu. Die accu heeft een usb-c-poort en laad je op met bijvoorbeeld je telefoonlader. Je krijgt geen laadkabel of lader meegeleverd. Volgens Tado zou een acculading goed zijn voor een jaar gebruik. Dat konden we in de relatief korte testperiode niet controleren, maar dit is in de praktijk wel echt een fijnere oplossing. Je kunt bovendien de accu verwijderen zonder de knop los te schroeven.

©Jeroen Boer - ID.nl

Beter meten met draadloze temperatuursensor

Een probleem bij slimme radiatorknoppen is dat de temperatuur rondom een warme radiator wat warmer kan zijn dan in de rest van je kamer. Hierdoor kan je verwarming al afslaan terwijl je het eigenlijk nog te koud vindt. Je kunt in de Tado-app de offset van de radiatorknop aanpassen, maar dat heeft weer als nadeel dat de temperatuur dan ook niet goed gemeten wordt als de verwarming uit staat.

Dit effect konden we (doordat de knoppen nu meer informatie geven) goed zien in onze woonkamer waar de Tado-thermostaat zelf aan de muur hangt en twee slimme radiatorknoppen op de radiators bevestigd zijn. Omdat de radiatorknoppen nu ook hun eigen gemeten temperatuur tonen, konden we zien dat deze temperatuur bij een warme radiator zo’n drie tot vier graden afwijkt van wat er op de plek bij de muurthermostaat gemeten wordt. Als de verwarming echter uitstaat, meten zowel de thermostaat als de knoppen ongeveer dezelfde temperatuur. Dat is geen nieuw gedrag: ook bij de vorige generatie Tado was dat zo en het is bijna niet te voorkomen. In de praktijk draaiden we de verwarming in een kamer met alleen een slimme radiatorknop daarom vaak een paar graden hoger dan we normaal gesproken zouden doen om de gewenste temperatuur te krijgen.

©Jeroen Boer - ID.nl

Daar is (en was) bij Tado echter een oplossing voor in de vorm van de draadloze temperatuursensor. De Tado Draadloze Temperatuursensor X is een kastje dat je aan de muur in een kamer met zoneverwarming hangt en identiek werkt en vormgegeven is als de thermostaat zelf. Ook dit kastje werkt op drie AAA-batterijen. Door de draadloze temperatuursensor op de goede plek in een kamer aan de muur te hangen, wordt daar de temperatuur gemeten. Voor de wandbevestiging worden schroeven en plakkers meegeleverd. Later zal ook nog een voetje op de markt komen, zodat je hem los kunt neerzetten. Dat kan nu overigens ook prima, je kunt de Draadloze Temperatuursensor X gewoon op een kastje neerzetten. Met een voetje zal dat wel stabieler zijn. De temperatuursensor werkt prima en het voelt luxe om ook in een andere kamer dan de woonkamer een muurthermostaat te hebben. Het is wel een prijzige oplossing, want de Draadloze Temperatuursensor X kost 99,99 euro en dat komt bovenop de prijs voor een Slimme Radiatorknop X die nog steeds nodig is voor zoneverwarming. De prijs is hetzelfde als de adviesprijs van de Draadloze Temperatuursensor van de vorige generatie.

Conclusie

Een slimme thermostaat van Tado was in combinatie met slimme radiatorknoppen al een prettige basis voor je verwarmingssysteem en dat is met Tado X alleen maar beter geworden. Vooral de Slimme Radiatorknop X is ten opzichte van de vorige generatie flink verbeterd. Omdat de knop nu uit één geheel bestaan, voelt deze een stuk degelijker aan. Daarnaast is de knop voorzien van een fraai schermpje waarop je zowel de ingestelde als gemeten temperatuur ziet. De belangrijkste verbetering is echter dat Tado nu een oplaadbare accu heeft toegevoegd die je kunt opladen via usb-c. Het is dus niet langer nodig om drie keer per jaar een nieuw setje AA-batterijen te plaatsen. Tel daar het nieuwe Thread-proctocol bij op dat dankzij de mogelijkheid van het plaatsen van een extra bridge verbindingsproblemen definitief oplost en je hebt in de praktijk echt een fijner product. Dat alles bedien je met de uitstekende app van Tado die je eenvoudig kunt programmeren en ook uitgerust is met geofencing.

Het meest jammere voor Tado-gebruikers is daarom dat Tado X op geen enkele manier compatibel is met oudere Tado-spullen. Upgraden kan dus alleen door alles te vervangen en dat kan in de papieren lopen. Moet je echter nog beginnen met slimme verwarming en ben je geïnteresseerd in zoneregeling, dan is Tado X een prima keuze.

Philips Hue SpatialAware is een nieuwe functie die lichtscènes afstemt op de indeling van je kamer. In plaats van kleuren 'los' over je lampen te verdelen, gebruikt Hue een ruimtelijke kaart waarbij rekening wordt gehouden met de onderlinge verhouding van je lampen. Het resultaat? De scènes voelen een stuk natuurlijker aan. Hoe zit dat precies, en hoe stel je het in?

Veel Hue-scènes bestaan vooral uit een palet: kleur + helderheid. De app houdt daarbij tot nu toe beperkt rekening met waar je lampen staan en op welke hoogte ze hangen. Het gevolg is dat een staande lamp in de hoek soms dezelfde kleur of felheid krijgt als spots boven de eettafel, terwijl je bij een scène als "zonsondergang" juist een logisch verloop verwacht dat door de ruimte loopt. In de praktijk voelt zo'n scène dan meer als losse lampen die toevallig hetzelfde thema draaien, in plaats van één lichtbeeld dat klopt vanuit een richting of 'bron'.

Je kunt het vergelijken met surround sound. Als je kanalen zonder plattegrond willekeurig aan speakers koppelt, hoor je wel geluid, maar de richting klopt niet. SpatialAware doet voor licht hetzelfde als een goede speakeropstelling voor audio: de plek in de ruimte wordt het uitgangspunt.

Wat SpatialAware anders doet

SpatialAware draait de aansturing om. Je scant je kamer met de camera van je telefoon of tablet, waarbij de Hue-app augmented reality gebruikt om vast te leggen waar je lampen zich bevinden: links of rechts, hoog of laag, plafond of vloer. Op basis daarvan slaat de Hue-app een ruimtelijk model van de kamer op, dat automatisch wordt bijgewerkt als je later lampen toevoegt. Kies je daarna een ondersteunde scène, dan verdeelt Hue kleur en helderheid bewust op basis van die posities. Daardoor krijgen plafondlampen en lampen op ooghoogte niet meer zomaar dezelfde tinten, maar spelen ze een eigen rol in het totale lichtbeeld.

Wanneer zie je het meeste effect

Heb je maar een paar Hue-lampen in je kamer, dan is het effect heel beperkt. Maar heb je in je kamer meerdere lampen op verschillende posities en hoogtes staan en/of hangen, dan is SpatialAware wel een mooie toepassing. Denk aan een woonkamer met plafondspots, een staande lamp naast de bank, een ledstrip achter het tv-meubel en sfeerverlichting in een kast. Dan valt er echt iets 'ruimtelijks' te verdelen en zie je sneller dat de scène als één geheel aanvoelt.

Bij scènes die op de natuur geïnspireerd zijn, zie je het verschil vaak als eerste, omdat dit soort scènes draait om een geleidelijke overgang. Denk aan het idee van een horizon: aan de ene kant warm en dieper van kleur, alsof de zon net ondergaat, en richting plafond juist lichter en koeler, zoals een heldere lucht. Zonder ruimtelijke logica kan zo'n verdeling op willekeur lijken, waardoor de sfeer niet helemaal klopt. Met SpatialAware kan Hue dat verloop koppelen aan de posities van je lampen, zodat de kleuren zich logischer verdelen en de scène als één geheel voelt.

©Philips Hue

Zo stel je Hue SpatialAware in

Open in de Hue-app de kamer waarin je SpatialAware wilt gebruiken en start de scan. De app begeleidt je terwijl je de ruimte filmt, zodat de posities van je lampen worden vastgelegd. Daarna sla je het ruimtelijke model op. Voeg je later lampen toe of verplaats je ze, dan scan je die kamer opnieuw zodat de kaart weer klopt.

Voor welke scènes kun je SpatialAware gebruiken?

Op dit moment werkt SpatialAware met ongeveer de helft van alle 'geremasterde' scènes uit de Scene Gallery. De nadruk ligt op natuur-scènes (bijvoorbeeld Savanna Sunset, Lake Placid en Mountain Breeze). Het belangrijkste om te onthouden: niet elke scène krijgt meteen SpatialAware. In de app hoort per scène zichtbaar te zijn of de functie wordt ondersteund.

©Philips Hue

Dit heb je nodig

SpatialAware werkt alleen samen met de Hue Bridge Pro. Daarnaast heb je een smartphone of tablet nodig waarop de Hue-app geïnstalleerd is (downloaden voor iOS | downloaden voor Android), zodat er een scan gemaakt kan worden. Zonder die scan is er geen ruimtelijke kaart en kan SpatialAware niets verdelen.

Wat zie je in de praktijk?

De winst zit vooral in samenhang: scènes ogen netter en meer 'zoals bedoeld', omdat hoogte en positie van je lampen meetellen. Kleur en licht worden daardoor logischer verdeeld. Plafondlicht en sfeerverlichting zitten elkaar minder in de weg, omdat ze niet meer automatisch dezelfde tinten en felheid toebedeeld krijgen.

Hue SpatialAware: praktijkvoorbeeld

Op de foto (klik erop om hem groot te openen) zie je boven de Lake Mist-scène zonder SpatialAware en daaronder dezelfde scène mét SpatialAware. Als je kijkt naar de thumbnail van het scènevoorbeeld links onderin, dan zie je dat het voorbeeld in de onderste afbeelding beter klopt met wat je in de kamer ziet: de kleuren zijn verdeeld alsof je naar een horizon kijkt. Onderaan zitten warmere, oranje tinten, die geleidelijk opschuiven naar blauwere tonen richting 'lucht'.

Dat zie je vooral terug in de verdeling over de lampen. In de bovenste versie lijkt het alsof vooral één ledstrip de scène draagt, waardoor de rest van de verlichting minder meedoet. In de onderste versie vormen de lichtpunten meer één geheel: het licht boven en achter de deur links is nu bijvoorbeeld één duidelijke kleur in plaats van dat het bestaat uit meerdere losse tinten. Dat oogt rustiger en gelijkmatiger. Tegelijk voelt die onderste versie ook wat koeler, waardoor Lake Mist misschien niet de meest uitgesproken scène is om het verschil te demonstreren, maar je ziet wel goed wat SpatialAware doet: het maakt van losse kleuren een verdeling die beter past bij het idee achter de scène.

©Philips Hue

Privacy en veiligheid

Voor SpatialAware scan je je kamer met de camera. Die 3D-scan wordt vervolgens opgeslagen in de Hue-app. Of de kaart volledig lokaal blijft of ook opgeslagen wordt in de cloud hebben wij niet kunnen achterhalen. Ga er dus niet automatisch vanuit dat alles op je telefoon blijft. Als voorzorgsmaatregel kun je de Hue-app alleen cameratoegang geven op het moment dat je de scan doet en daarna kijken in iOS of Android of je die permissie weer wilt beperken. Kan er gevoelige informatie in beeld komen (bijvoorbeeld post, documenten of een whiteboard) tijdens het scannen? Berg dat dan even weg tot na je scan.  

JBL brengt met de BandBox-serie zijn eerste audioproducten uit die specifiek gericht zijn op het maken van muziek. De BandBox Solo en Trio zijn bluetooth-speakers die tegelijkertijd functioneren als versterker voor instrumenten. De opvallendste toevoeging is het gebruik van kunstmatige intelligentie om audiosporen in realtime te scheiden, wat het meespelen met bestaande nummers makkelijker moet maken.

De kern van de nieuwe serie is de zogeheten 'Stem AI'-technologie. Hiermee kunnen gebruikers specifieke onderdelen van een liedje, zoals de zang, drums of gitaar drums in realtime op het apparaat zelf kunt isoleren of verwijderen uit elk nummer. Voor muzikanten biedt dit praktische voordelen: je kunt een gitaarpartij isoleren om precies te horen hoe deze gespeeld wordt, of de partij juist wegdraaien om zelf mee te spelen over de originele begeleiding.

Voor één muzikant

De instapversie is de BandBox Solo, een compacte speaker met een vermogen van 18 watt RMS. Het apparaat beschikt over één ingang die geschikt is voor een gitaar of microfoon. Gebruikers kunnen via de JBL One-app diverse digitale versterkers en effecten zoals reverb, chorus en phaser instellen, waardoor externe effectpedalen in veel gevallen overbodig zijn. Daarnaast functioneert de Solo als audio-interface: via de usb-c-aansluiting koppel je hem aan een laptop om direct opnames te maken in muziekproductiesoftware (DAW).

Voor meerdere muzikanten tegelijk

Voor wie meer aansluitmogelijkheden of volume nodig heeft, is er de BandBox Trio. Dit model levert 135 watt vermogen en is uitgerust met een ingebouwde vierkanaalsmixer. Hierdoor is het mogelijk om met meerdere mensen tegelijk te spelen, bijvoorbeeld een zanger en twee instrumentalisten. De Trio onderscheidt zich verder door een verwisselbare accu die tot tien uur speeltijd biedt en een LCD-scherm voor directe feedback. Ook heeft dit model meer fysieke knoppen, zodat je het geluid tijdens het spelen kunt aanpassen zonder direct de app erbij te hoeven pakken.

Prijs en beschikbaarheid

De JBL BandBox Solo en Trio zijn vanaf februari verkrijgbaar. De BandBox Solo heeft een adviesprijs van 249,99 euro. De grotere BandBox Trio kost 599,99 euro. Een belangrijk detail voor vroege kopers is dat de 'looper'-functie, waarmee je laagjes muziek over elkaar opneemt, bij lancering nog niet beschikbaar is; deze wordt volgens JBL pas in oktober via een update toegevoegd.