Vrijwel iedereen die actief is op een computer, doet dat met behulp van een muis. En tenzij je uitsluitend werkt op een Mac, zul je de rechtermuisknop ook regelmatig gebruiken. En hoewel we die knop vrijwel allemaal gebruiken, zijn er nog heel veel functies waar lang niet iedereen van weet. Tijd om de kracht van de rechtermuisknop uit te lichten!

Tip 01: Alternatief startmenu

Het menu Start is de plek in Windows waar je naartoe gaat wanneer je programma’s wilt starten, het Configuratiescherm wilt openen, het menu Instellingen wilt bekijken enzovoort. Het menu is praktisch, maar ook ontzettend uitgebreid. Het is dan ook goed om te weten dat de rechtermuisknop een soortgelijk menuutje tevoorschijn kan toveren, maar dan véél compacter en voorzien van snelkoppelingen naar de belangrijkste plekken in Windows. Het enige wat je hoeft te doen, is met de rechtermuisknop klikken op het menu Start en het alternatieve menu zal openen. Wanneer je deze eenmaal een keer hebt gebruikt, zul je zien dat je dit menu vaker zult oproepen dan je zou denken.

©PXimport

Tip 02: Tegels aanpassen

Wanneer je het reguliere menu Start opent (dus met de linkermuisknop) zie je de tegels waarmee je programma’s opent. Windows heeft die tegels voor je ingedeeld en de afmeting gegeven die het daarvoor geschikt acht. Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat je je bij die indeling hoeft neer te leggen. Juist dankzij de rechtermuisknop heb je behoorlijk wat controle over het uiterlijk van dit menu. Wanneer je met de rechtermuisknop op een tegel klikt, zie je onder meer de optie Formaat wijzigen. Wanneer je hierop klikt, kun je het formaat naar wens aanpassen. Je ziet overigens ook de optie Meer, deze geeft je nog veel meer controle over wat een tegel allemaal doet en kan.

©PXimport

Tip 03: Op de taakbalk

Er zijn programma’s die we maar heel af en toe openen in Windows, maar er zijn ook programma’s die we vrijwel elke keer starten als we in Windows werken. Denk hierbij aan je browser, Microsoft Word enzovoort. Wanneer je een programma gestart hebt, dan verschijnt het in de taakbalk en kun je het eenvoudig activeren, waar je ook bent in Windows. Sluit je het programma, dan verdwijnt het programma weer van de taakbalk en dat is nu net wat je eigenlijk niet wilt wanneer je het programma vaak gebruikt. Immers, als je het weer wilt starten, zul je daarvoor het startmenu weer moeten openen. Zou het niet handig zijn als de app gewoon op de taakbalk bleef staan? Je hoeft alleen maar met de rechtermuisknop te klikken op het pictogram van het gewenste programma op de taakbalk en vervolgens te kiezen voor Aan taakbalk vastmaken. Zodra je dit hebt gedaan zal het programma niet meer verdwijnen. Heb je spijt van die beslissing, dan herhaal je deze handeling en kies je voor Van taakbalk losmaken.

©PXimport

Tip 04: Recente bestanden

We blijven nog heel even in het menu Start, want er is nóg een heel handige functie die je kunt activeren met behulp van je rechtermuisknop. Stel dat je Microsoft Word regelmatig gebruikt en je hebt onlangs aan een document gewerkt waaraan je nu weer verder wilt werken. Wat je dan waarschijnlijk doet, is Word starten (dat kan dus al sneller met behulp van tip 3) en daarna het bestand zoeken tussen je recente bestanden. Maar dat kan dus veel sneller. Wanneer je in het menu Start (of op de taakbalk) met de rechtermuisknop klikt op het pictogram van het programma dat je wilt starten, dan krijg je direct een lijst te zien met bestanden die je onlangs hebt geopend in dat programma. Op die manier kun je dus het programma starten, terwijl direct het juiste bestand geopend wordt. Efficiënter dan dit wordt het niet. Overigens werkt dit ook voor je browser, al gaat het dan om pagina’s die je onlangs bezocht hebt.

©PXimport

Tip 05: Vensters ordenen

In een ideale wereld gebruiken we natuurlijk maar één programma tegelijkertijd. In werkelijkheid ligt dat iets anders. Zo heb je vaak een browser open om iets op internet te vinden, je mailprogramma om mails te lezen en te schrijven en daarnaast nog andere programma’s waarmee je bezig bent. Je kunt die programma’s natuurlijk allemaal één voor één openen, maar het kan juist ook heel praktisch zijn om alle programma’s als een mozaïek over het bureaublad te verdelen, zodat ze elkaar niet overlappen en je de inhoud van al deze programma’s tegelijkertijd kunt zien. Nu kun je ze natuurlijk allemaal met de hand gaan verslepen en groter en kleiner schalen, maar ten eerste is dat een hels karwei en ten tweede is het helemaal niet nodig. De rechtermuisknop maakt het mogelijk: het enige wat je hoeft te doen is met rechts klikken op de taakbalk en vervolgens kiezen voor Vensters naast elkaar weergeven. Windows zal vervolgens alle vensters schalen en verschuiven, zodat ze allemaal keurig verdeeld zijn over je bureaublad. Wanneer je een venster sluit, herhaal je deze stap gewoon, zodat de vensters opnieuw verdeeld worden.

©PXimport

Tip 06: Wel/geen werkbalken

Een andere handige functie van de rechtermuisknop, is het bepalen van de elementen die worden getoond op de taakbalk onderin. Die balk lijkt op het eerste gezicht één geheel, maar in werkelijkheid is het een balk die gevuld is met allerlei werkbalken. Wanneer je met de rechtermuisknop op de taakbalk klikt en vervolgens klikt op Werkbalken, dan zie je de onderdelen die in Windows (kunnen) worden getoond en waarvan jij kunt aangeven of je ze wel of niet wilt zien. Op deze manier kun je de taakbalk eenvoudig wat rustiger maken en aanpassen aan de zaken die jij daadwerkelijk gebruikt. Door met rechts te klikken op de taakbalk en te kiezen voor Taakbalkinstellingen kun je ook aangeven dat je wilt dat de taakbalk automatisch uit beeld verdwijnt wanneer je hem niet gebruikt (of dat handig is of irritant, dat hangt van je voorkeuren af). In deze Taakbalkinstellingen kun je de taakbalk nog veel verder naar je hand zetten. Denk aan de locatie van de taakbalk: hij kan namelijk net zo goed aan de zijkant of bovenkant van het scherm worden weergegeven, maar je kunt bijvoorbeeld ook aangeven dat je niet wilt dat de vensters uit één programma (bijvoorbeeld Word-documenten) worden gecombineerd in één taakbalkpictogram.

©PXimport

Tip 07: Scherminstellingen

De volgende tips draaien om de dingen die je met de rechtermuisknop kunt doen in Windows Verkenner, maar voordat we die mogelijkheden opsommen willen we je nog één handige tip geven over wat je met de rechtermuisknop kunt doen in de interface van Windows. Naast met rechts klikken op het startmenu en de taakbalk, kun je ook rechtsklikken op (een lege plek op) het bureaublad van Windows. Wanneer je dit doet, kun je handelingen uitvoeren zoals het sorteren (en het bepalen van de weergave) van de pictogrammen op je bureaublad, maar het biedt je ook een snelkoppeling naar het aanpassen van de beeldscherminstellingen. Wanneer je met de rechtermuisknop klikt op een lege plek op het bureaublad en kiest voor Beeldscherminstellingen, dan krijg je handige opties, zoals het in- en uitschakelen van de nachtmodus, het aanpassen van de resolutie, het aanpassen van de grootte van tekst (onder de pictogrammen), maar ook voor het instellen van bijvoorbeeld een tweede beeldscherm. Natuurlijk vind je deze opties ook allemaal via het Configuratiescherm, maar op deze manier zitten alle opties direct onder de knop en dat is toch nét even wat sneller.

©PXimport

Tip 08: Afbeeldingen draaien

Het rechtsklikmenu wordt ook wel het contextmenu genoemd en de reden daarvoor is dat het menu zich aanpast aan de context waarin het wordt geactiveerd. Dat heb je in de vorige stappen al gemerkt (elke rechtsklik leidde tot een ander menu) en in Windows Verkenner gaat dat nog een stapje verder, omdat de inhoud van het menu wordt bepaald door de software die je hebt geïnstalleerd. Om die reden zul je in onze screenshots opties zien staan die jij op je computer wellicht niet hebt en dat is niet erg. De opties die we voor Verkenner behandelen, zijn de opties die iedereen heeft, omdat ze onderdeel uitmaken van de basisconfiguratie van Windows.

De absolute basis (kopiëren en plakken) slaan we even over, maar daarnaast zijn er nog heel veel andere interessante opties. Wist je bijvoorbeeld dat je een afbeelding kunt draaien zonder deze te openen? Het enige wat je hiervoor hoeft te doen, is met rechts op de afbeelding van je keuze te klikken en in het rechtsklikmenu te kiezen voor Rechtsom draaien of Linksom draaien. Wanneer je de bestanden bekijkt in pictogrammenmodus, zie je het effect van je handeling direct in de thumbnail. Extra handig: dit werkt dus ook als je meerdere afbeeldingen tegelijk selecteert.

©PXimport

Tip 09: Bestandsversies

Foutjes die je in Windows in bestanden maakt, zijn meestal terug te draaien. Maar eerst moet je aan Windows vertellen dat je van die mogelijkheid gebruik wilt maken. Dit doe je door te klikken op het menu Start en Instellingen te kiezen. Kies nu voor Bijwerken en beveiliging en daarna voor Back-up. Geef vervolgens aan dat je automatisch back-ups wilt maken van je bestanden. Wanneer er nu in de toekomst iets misgaat met een bestand (je slaat bijvoorbeeld een Word-document op en je komt er twee dagen later achter dat de oudere versie beter was), dan navigeer je simpelweg naar dit bestand in Windows Verkenner en klik je erop met de rechtermuisknop. Kies vervolgens voor Vorige versies terugzetten en kies de versie die hoort bij de datum die je wilt terugzetten. En voilà, je oude bestand is hersteld.

©PXimport

Tip 10: Bestanden delen

Of het nu gaat om bestanden waar je aan werkt, of foto’s of video’s die je graag aan iemand wilt laten zien; er zullen momenten zijn waarop je bestanden met anderen wilt delen. Je kunt dan je mailprogramma starten, een mail opstellen, het bestand als bijlage toevoegen en het vervolgens versturen, maar het kan ook een stuk efficiënter. Wanneer je naar het bestand navigeert in Windows Verkenner en je klikt erop met de rechtermuisknop, dan zul je een optie zien genaamd Kopiëren naar. Wanneer je hierop klikt, dan zie je een lijst met opties waarnaar je het bestand kunt kopiëren. Als je diensten als Dropbox of OneDrive gebruikt, dan zul je deze opties hier ook tussen zien, wat natuurlijk handig is voor het delen. Maar je zult hier ook de optie E-mailgeadresseerde tussen zien. Klik je hierop, dan opent je standaard mailprogramma, waarbij dit bestand direct als bijlage is toegevoegd. Dat scheelt je weer een paar muisklikken. Staat de optie van je keuze niet in de lijst, klik dan op Delen in het rechtsklikmenu in plaats van op Kopiëren naar. In deze lijst vind je net weer wat andere opties.

©PXimport

Tip 11: Comprimeren

Er wordt vaak gedacht dat je een extern programma als WinZip, WinRAR of 7Zip moet installeren om bestanden te kunnen comprimeren en decomprimeren. Maar deze technologie is gewoon onderdeel van Windows, al zit ze bijzonder goed verstopt. Het was handiger geweest als de optie comprimeren ook gewoon rechtstreeks in het rechtsklikmenu zou zitten, maar deze functie zit helaas nog een stapje verder weg. Selecteer de bestanden die je wilt comprimeren en rechtsklik op je selectie. Kies nu wederom de optie Kopiëren naar (hoe onlogisch dat ook lijkt) en klik op Gecomprimeerde (gezipte) map. Windows zal de bestanden zonder verdere vragen combineren in een gecomprimeerd zip-bestand.

©PXimport

Tip 12: Snelkoppelingen

Snelkoppelingen zijn handige manieren om jezelf snel toegang te geven tot bestanden en mappen in Windows die je vaak gebruikt. Een snelkoppeling kun je bijvoorbeeld toevoegen aan het linkerdeelvenster in Windows Verkenner, of op het bureaublad of de taakbalk, zodat je snel kunt openen wat je wilt. Zo’n snelkoppeling is met de rechtermuisknop ook bijzonder snel gemaakt. Klik met rechts op het bestand of de map waar je snel toegang tot wilt en kies voor Snelkoppeling maken. De snelkoppeling die wordt aangemaakt krijgt de naam van het origineel, plus het woord snelkoppeling. Vind je dat niet mooi, dan kun je dat verhelpen door met de rechtermuisknop te klikken op de snelkoppeling en te kiezen voor Naam wijzigen. Wanneer je tevreden bent met je snelkoppeling, kun je deze heel eenvoudig verslepen naar de taakbalk, zodat je vanaf nu maar één muisklik nodig hebt om het bestand of de map van je keuze te openen.

©PXimport

13 Anders klikken

Tot slot nog een paar handige klik-opties. Om het rechtermuisknopmenu op een laptop met een touchpad op te roepen, kun je met twee vingers het vlak aanraken. Gebruik je een losse (moderne) muis, dan zijn er nog meer opties. Zo kun je een tabblad sluiten door er met het scrollwiel op te klikken (dus niet scrollen maar echt indrukken). Er zijn ook muizen die nog veel meer knoppen hebben waaraan je functies kunt toekennen, zoals terugbladen in je geschiedenis, een actie ongedaan maken of supersnel naar het einde van een pagina scrollen.

©PXimport

Windows 11 is ontworpen om je pc beter te laten presteren dan zijn voorganger Windows 10. Toch geldt ook hier dat het systeem gaandeweg steeds trager wordt. Gelukkig zijn er eenvoudige trucs om je computer weer vleugels te geven.

Zelfs een modern besturingssysteem kan na verloop van tijd trager aanvoelen. Met de onderstaande tips kun je Windows 11 opnieuw optimaliseren. Uiteindelijk draait het vooral om keuzes. Het systeem zit boordevol functies en opties, maar niet alles heb je echt nodig. Schakel overbodige onderdelen uit, dan win je meestal direct aan snelheid. 

Zet Widgets uit

Veel klassieke trucs om Windows sneller te maken, werken ook in Windows 11. Maar er zijn ook enkele optimalisaties die specifiek voor dit besturingssysteem gelden en echt merkbaar verschil maken. Zo introduceert Windows 11 Widgets: interactieve kaarten die dynamisch informatie tonen over het weer, nieuws, aandelen of sport… Handig, maar ze verbruiken geheugen en bandbreedte. Vind je dit te veel van het goede, dan kun je ze beter uitschakelen. Dat doe je eenvoudig via de taakbalk: klik met de rechtermuisknop op een lege plek. Kies Taakbalkinstellingen en zet Widgets uit.

Visuele effecten en animaties uitschakelen

Windows 11 bevat heel wat grafische tierlantijntjes die er fraai uitzien, maar wel extra rekenkracht vragen. Denk aan animaties bij het minimaliseren of maximaliseren van vensters, transparante achtergronden en schaduwen. Vooral op systemen met weinig RAM of een oudere grafische kaart kan dit merkbare vertraging opleveren. Kies je liever voor prestaties dan voor cosmetica, dan schakel je deze visuele effecten uit. Druk op Win+I om de Instellingen te openen en ga naar Toegankelijkheid / Visuele effecten. Zet daar de schakelaars bij Transparantie-effecten en Animatie-effecten uit. Omdat Windows 11 hierdoor minder grafische elementen hoeft te renderen, merk je direct een vlottere werking, vooral bij het openen en sluiten van vensters.

Instellingen voor prestaties

Er bestaat ook een snelle manier om in één keer alle visuele effecten te beheren. Typ in de zoekfunctie van Start: De weergave en prestaties van Windows aanpassen. Standaard staat dit ingesteld op Automatisch selecteren. Ga naar het tabblad Visuele effecten en je leest precies welke opties voor de vormgeving actief zijn. Wil je alle grafische franje in één klap uitschakelen, kies dan voor Beste prestaties. Klik vervolgens op Toepassen en bevestig met OK.

In de instelling Beste prestaties worden alle visuele effecten uitgeschakeld.

Kritisch voor opstartprogramma’s

Telkens wanneer je Windows opstart, worden automatisch programma’s in de achtergrond geladen. Veel software installeert zo’n opstartprogramma zonder dat je het beseft. Applicaties die je zelden gebruikt, verbruiken daardoor onnodig geheugen en processorkracht en vertragen bovendien de opstartprocedure. Hoe meer programma’s mee opstarten, hoe langer het duurt voor je pc gebruiksklaar is. Controleer dit via Instellingen / Apps / Opstarten. Daar vind je een overzicht van alle apps die samen met Windows starten. Bekijk de lijst kritisch en zet de schakelaar uit bij programma’s die je niet meteen nodig hebt. Zo start je pc merkbaar sneller op.

Dubbelchecken in Taakbeheer

Daarna kun je ook nog een keer via Taakbeheer snoeien in de programma’s die op de achtergrond draaien. Open deze app door met de rechtermuisknop op een lege plek in de taakbalk te klikken en Taakbeheer te kiezen. Deze handige tool toont alle actieve programma’s en services. Klik in de linkerbalk op het vijfde pictogram van boven om de lijst met opstart-apps te openen. Sorteer vervolgens op Status, zodat de ingeschakelde apps bovenaan verschijnen. In de kolom Invloed op opstarten zie je meteen of een app geen, weinig of juist veel invloed heeft op de systeemprestaties. Wil je voorkomen dat een programma automatisch meedraait, klik er dan met de rechtermuisknop op en kies Uitschakelen. Hiermee verwijder je de toepassingen niet. Je voorkomt alleen dat ze bij het opstarten worden geladen. Je kunt de apps dus nog altijd handmatig starten. Besluit je later dat een programma tóch automatisch mee moet opstarten, dan schakel je het op dezelfde manier weer in.

Zuiniger in plaats van sneller

In Taakbeheer zit een handige functie om het energieverbruik van Windows 11 te verbeteren: de Efficiëntiemodus. Deze modus verlaagt de prioriteit van achtergrondapplicaties, waardoor je pc sneller werkt en de batterijduur wordt verlengd. Daarom heeft deze modus een eco-pictogram in de vorm van twee blaadjes. Een belangrijke kanttekening: niet alle processen en apps ondersteunen deze modus. Bij sommige zul je het pictogram dus niet zien. Start Taakbeheer en ga naar de weergave Processen (het derde pictogram van boven in de linkerbalk, bestaande uit drie vierkantjes). Hier zie je de lijst van actieve apps en processen. Selecteer de app of het proces dat je in de efficiëntiemodus wilt zetten en klik op het Efficiëntiemodus-pictogram rechtsboven in het scherm. Bevestig je keuze. Je kunt dezelfde optie ook bereiken door met de rechtermuisknop op een app of proces te klikken. Sommige apps, zoals Microsoft Edge, staan standaard al in de efficiëntiemodus. Bij deze apps kun je de modus niet uitschakelen.

Sommige applicaties ondersteunen de efficiëntiemodus.

Sta automatisch Windows-onderhoud toe

Windows 11 voert voortdurend onderhoud uit om te controleren of alles naar behoren functioneert. Dit omvat systeemdiagnoses en beveiligingsscans. Het lost bovendien automatisch gevonden problemen op. Dit automatisch onderhoud vindt plaats op een vastgesteld tijdstip wanneer het apparaat in slaapstand staat en is aangesloten op een stroombron. Het is mogelijk dat je deze functie per ongeluk hebt uitgeschakeld, of dat het een tijd niet actief was. Bijvoorbeeld als je de laptop ’s nachts hebt uitgeschakeld in plaats van in slaapstand te zetten, of als hij tijdelijk niet op het lichtnet was aangesloten. Zorg er daarom voor dat de functie dagelijks actief is. Typ in het zoekvak van de taakbalk Configuratiescherm en selecteer in deze app Systeem en beveiliging. In het gedeelte Onderhoud klik je onder Automatisch onderhoud op Onderhoud starten als je het direct wilt uitvoeren. Om ervoor te zorgen dat dit dagelijks gebeurt, klik je op Onderhoudsinstellingen wijzigen. Kies het gewenste tijdstip en vink het vakje aan: Gepland onderhoud toestaan om mijn computer aan te zetten.

Verwijder bloatware

Bij de installatie van Windows 11 worden automatisch programma’s meegeleverd waar je niet om hebt gevraagd. Sommige zijn logisch en nuttig, veel andere worden niet eens door Microsoft zelf ontwikkeld, maar door externe leveranciers. Soms gebeurt het ook dat bij de installatie van een programma een andere applicatie ongemerkt mee op je pc wordt gezet. Deze adware en bloatware zijn verraderlijk, omdat ze vaak automatisch starten zonder dat je het merkt. Je zult merken hoeveel beter je pc presteert wanneer je er vanaf bent. Je kunt Taakbeheer gebruiken om adware en bloatware te herkennen, maar gemakkelijker is het gebruik van een externe tool. Een handige optie is O&O AppBuster: volledig gratis en zonder installatie. Download de tool via https://www.oo-software.com/en/ooappbuster en start het exe-bestand. De tool scant het systeem en maakt het verwijderen eenvoudig. Je ziet telkens de uitgever van elke app en een aanbeveling. Een rode stip met het label Remove betekent dat je moet overwegen of je deze software echt nodig hebt. Is dat niet het geval, selecteer dan de titel en klik op Remove. Je kunt O&O AppBuster ook gebruiken om reguliere software te verwijderen die via de standaardmethode moeilijk te de-installeren is.

Zoekindexering uitschakelen

De zoekfunctie van Windows 11 maakt gebruik van indexering op je harde schijf. Dit gebeurt op de achtergrond, waardoor je pc sneller doorzocht kan worden dan zonder indexering. Zonder index moet Windows elk bestand en elke map bij iedere zoekopdracht opnieuw doorzoeken, wat langer duurt. Bovendien zorgt de indexering ervoor dat je bestanden kunt vinden op basis van de tekst die ze bevatten. Dit is handig, maar op tragere pc’s kan de indexering de prestaties verminderen. Je kunt de snelheid van een trage computer verbeteren door de indexering uit te schakelen. Zelfs op een pc met een ssd kan dit de prestaties ten goede komen. Open de app Services door in het zoekvak van de taakbalk services.msc te typen. Scroll naar Indexeringsservice of Windows Search in de lijst met services. Dubbelklik erop en klik in het venster dat verschijnt op Stoppen. Herstart daarna de pc. Je zoekopdrachten kunnen iets trager zijn, maar het verschil merk je mogelijk niet. Wel zul je waarschijnlijk een algemene snelheidsverbetering ervaren.

Opslaginzicht

Een harde schijf vol overbodige bestanden kan de pc vertragen. Door deze op te schonen, kun je vaak een snelheidsboost krijgen. Windows 11 biedt hiervoor een ingebouwde tool: Opslaginzicht. Open Instellingen en ga naar Systeem in de linkerbalk, zodat je rechts Opslag kunt openen. Schakel hier de optie Opslaginzicht in.

Vanaf dat moment controleert Windows voortdurend de opslag op je pc en verwijdert oude of overbodige bestanden die je waarschijnlijk niet meer nodig hebt. Denk aan tijdelijke bestanden, bestanden in de map Downloads en oude bestanden in de Prullenbak. Standaard komt Opslaginzicht pas in actie wanneer er weinig vrije schijfruimte overblijft. In dat geval verwijdert het systeem bestanden die al langer dan 30 dagen in de Prullenbak of Downloads staan. Je kunt dit ook instellen op dagelijks, elke 14 dagen of elke 60 dagen.

Stop de synchronisatie via OneDrive

De Microsoft-cloudopslagtool OneDrive zorgt ervoor dat de bestanden op je pc perfect gesynchroniseerd worden met de cloud. Het is een efficiënte back-uptool voor het geval je pc te maken krijgt met een virusinfectie of hardwareschade. OneDrive is zo diep geïntegreerd in Windows dat veel gebruikers denken dat het niet uit te schakelen is, maar dat klopt niet. De automatische OneDrive-synchronisatie kan je computer aanzienlijk vertragen. Als je ervoor kiest om je back-up op een andere manier te organiseren, kun je de synchronisatie eenvoudig uitschakelen. Klik op het OneDrive-cloudpictogram in het systeemvak en daarna op het tandwielpictogram om de Instellingen te openen. Ga naar het tabblad Account en klik op Deze pc ontkoppelen. Dit betekent niet dat je de bestanden kwijt bent die in de lokale OneDrive-map staan.

Geheugenintegriteit uitschakelen

Merk je dat Windows 11 op een oudere computer niet soepel draait? Dit kan te maken hebben met ingebouwde beveiligingsfuncties zoals TPM 2.0 en Geheugenintegriteit. Geheugenintegriteit helpt je pc te beschermen tegen geavanceerde aanvallen, maar kan op oudere of minder krachtige hardware een impact op de prestaties hebben. Als je bereid bent om een klein beetje veiligheid in te ruilen voor betere prestaties, kun je Geheugenintegriteit uitschakelen via Instellingen / Privacy & Beveiliging / Windows-beveiliging / Apparaatbeveiliging / Kernisolatie en Geheugenintegriteit.

Vooral op oudere pc’s heeft de Geheugenintegriteit een negatieve invloed op de snelheid.

Schakel de Gamemodus uit

De Gamemodus van Windows 11 optimaliseert je pc voor het spelen van games. Wanneer Windows merkt dat je een game speelt, geeft het de prioriteit aan de systeembronnen voor gaming door deze tijdelijk weg te nemen bij andere apps en achtergrondprocessen. Dit is interessant voor serieuze gamers, maar wanneer je geen games speelt, kan het systeem juist vertragen omdat het resources reserveert ‘voor het geval dat’ je toch een game zou starten. Het uitschakelen van de Gamemodus kan je pc daarom ook sneller maken. Je kunt de functie altijd opnieuw inschakelen wanneer je een game wilt spelen. Zelfs als je nog nooit een game op je pc hebt gespeeld, staat de Gamemodus standaard ingeschakeld. Om deze uit te schakelen, ga je naar Instellingen / Gaming / Gamemodus. Zet de schakelaar Gamemodus uit.

Bezit je een flinke digitale muziekcollectie, dan heb je waarschijnlijk helemaal geen Spotify of andere streamingsdienst nodig. Met Navidrome bouw je gewoon je eigen muziekcloud. Alle toegevoegde nummers zijn op al je apparaten beschikbaar, ook onderweg. In deze workshop lees hoe je de muziekserver zo goed mogelijk inricht.

Het gratis downloaden van muziek was tot 2014 legaal. Mogelijk heb je uit dat tijdperk nog heel wat audiobestanden op je computer of externe harde schijf staan. Daarnaast bewaar je natuurlijk net zo makkelijk kopieën van cd’s op de pc of laptop. Gebruik hiervoor een gratis tooltje, zoals Exact Audio Copy of fre:ac. Als je eenmaal een omvangrijke digitale muziekverzameling hebt opgebouwd, wordt Navidrome zeer interessant. Installeer de freeware op je computer en stream vervolgens jouw favoriete liedjes naar geschikte afspeelapparaten. Denk aan je smartphone en tablet.

Client-servermodel

Met Navidrome installeer je een muziekserver op de computer. Dit programma indexeert alle audiobestanden en creëert hiervan een overzichtelijke bibliotheek. Daarna kunnen overige computers, smartphones en andere clients de nummers opvragen. Dit zogenoemde client-servermodel werkt alleen wanneer de muziekserver actief is. Kortom, regel dat het systeem met Navidrome op de juiste luistermomenten is ingeschakeld.

Navidrome downloaden

Een pluspunt is dat de freeware lage eisen aan de hardware stelt. Gebruik het programma dus gerust op een wat oudere pc of laptop. Er zijn versies voor Windows, macOS en Linux beschikbaar. Ga naar www.navidrome.org/docs/installation om de juiste editie te downloaden. Navidrome werkt ook op een Raspberry Pi of geschikte NAS, maar voor deze workshop concentreren we ons op de Windows-versie.

Navidrome stuurt je voor het juiste downloadbestand uiteindelijk door naar de GitHub-site. Klik onderaan zo nodig op Show all om alle downloadbestanden te tonen. Kies in de lijst het msi-bestand en start direct na het downloaden de installatie. Mogelijk slaat Windows alarm, omdat dit besturingssysteem het programma niet kent. Geen zorgen, want volgens VirusTotal vormt Navidrome geen enkele bedreiging.

Enkele instellingen

Tijdens het installatieproces verschijnt er een instellingenvenster. Merk op dat Navidrome standaard poortnummer 4533 gebruikt. Dit nummer is in feite een digitale toegangspoort tot jouw muziekserver. Je hebt dat nodig om browsers en apparaten met jouw persoonlijke muziekcloud te verbinden. Daarover later meer. Je laat het poortnummer in de meeste gevallen gewoon staan. Alleen wanneer Navidrome met een ander programma conflicteert, kun je de getallen wijzigen.

Geef verder in het veld onder Music Folder aan in welke map de nummers staan opgeslagen. Bewaar je op verschillende bestandslocaties albums? Houd er rekening mee dat het programma in eerste instantie slechts één map (met alle onderliggende submappen) accepteert. Je kunt op een later moment nog wel andere bestandslocaties toevoegen. Rond met Next en Install de installatieprocedure af.

Account aanmaken

Na de installatie is de muziekserver direct actief op de achtergrond van jouw systeem. Staat het programma niet in het startmenu? Dat klopt, want je bedient Navidrome in een willekeurige browser. Typ in de adresbalk http://localhost:4533 en druk op Enter. Er verschijnt een inlogscherm. Je creëert nu eerst een account. Bedenk een gebruikersnaam en typ twee keer het wachtwoord. Bevestig daarna met Create Admin.

Als je tijdens de installatie een muziekmap hebt opgegeven, zie je waarschijnlijk diverse albumhoezen. Zelfs bij grote muziekcollecties gaat het indexeren erg snel. Ga uit van hooguit enkele minuten. Een pluspunt is dat de freeware met ieder gangbaar audioformaat uit de voeten kan, waaronder mp3 en flac. Je gebruikt bovenaan de zoekfunctie om een album of artiest te vinden. Het is helaas niet mogelijk om naar de naam van een liedje te speuren.

Muziek correct taggen

Zie je in Navidrome dubbele hoezen of is de artiest onbekend? Daar kun je iets aan doen. Elk nummer heeft metadata. Hierin is onder meer de naam van het liedje, het album en de artiest opgeslagen. Wanneer de metadata niet kloppen, wordt het al gauw een rommeltje. Navidrome creëert op basis van deze gegevens namelijk een bibliotheek. Zeker bij audiotracks afkomstig uit omstreden downloadnetwerken is de informatie soms niet correct.

Het aanpassen van metadata heet in computerjargon ook wel het taggen van muziek. Jammer genoeg zit deze functie niet in Navidrome. Mp3tag en MusicBrainz Picard zijn twee tools die deze taak moeiteloos vervullen. Selecteer de gewenste nummers en pas de metadatavelden naar eigen inzicht aan. Overigens kan dat bij de genoemde programma’s ook automatisch. In dat geval maakt Mp3tag of MusicBrainz Picard verbinding met een onlinedatabase. Vergeet niet om de wijzigingen op te slaan.

Op jouw verzoek plukt MusicBrainz Picard de juiste tags uit de eigen database.

Nog wat aanpassingen

Voordat je muziek gaat luisteren, pas je eerst nog enkele instellingen aan. De voertaal is standaard Engels, maar er is ook een Nederlandse vertaling beschikbaar. Klik rechtsboven op Settings (pictogram met poppetje) en kies Personal. Je klikt nu in het uitrolmenu onder Language op Nederlands. De taal verandert direct. Vind je de huidige vormgeving te donker? Selecteer dan onder Thema een ander uiterlijk. Je laat Navidrome desgewenst zelfs op Spotify lijken.

Bepaal verder of je de instelling ReplayGain wilt activeren. Hierdoor krijgen nummers van verschillende albums hetzelfde volumeniveau, mits ze voorzien zijn van zogeheten ReplayGain-tags. Voorkom daarmee dat een bepaald liedje ineens veel luider of zachter klinkt. Besef wel dat niet alle clients met deze techniek overweg kunnen. Navidrome slaat alle instellingen automatisch op.

Extra muziekmap

Je voegt eventueel nog een extra muziekmap toe. Navidrome creëert hiervan een tweede bibliotheek. Zodra je naar Instellingen / Libraries navigeert, verschijnt de eerder opgegeven map. Met Toevoegen opent er een nieuwe pagina. Typ eerst een relevante naam. Vul nu achter Path het volledige pad van de beoogde map in. Bij gebruik van Windows kopieer je dat eenvoudig vanuit de verkenner.

Blader eerst naar de gewenste bestandslocatie en klik vervolgens in de adresbalk van dit hulpprogramma. Je kopieert het pad nu naar Navidrome. Bevestig met Opslaan en klik daarna linksboven op Alle. De ‘nieuwe’ muziek is meteen beschikbaar. Kies linksboven op Libraries en vink de zojuist aangemaakte bibliotheek aan. Verandert er nog niets? Met behulp van het gebogen pijltje bovenaan ververs je de bibliotheken.

Afspeellijst aanmaken

Je luistert eenvoudig naar muziek. Zweef met de muisaanwijzer boven een albumhoes en klik op de playknop. Er verschijnt nu onderin een balk met mediaknoppen. Je kunt nummers skippen, de audioweergave pauzeren en het volume wijzigen. Klik desgewenst op het hartje om een liedje aan je favorieten toe te voegen. Er is zelfs een downloadknop om de audiobestanden lokaal op te slaan. Deze optie is met name nuttig wanneer je een ander apparaat met de Navidrome-server verbindt. Zo speel je de muziek ook op plekken zonder internetverbinding af.

Luister je graag naar nummers van verschillende artiesten? Maak dan een afspeellijst. Klik op een albumhoes om de bijbehorende nummers te tonen. Je plaatst daarna voor één of meerdere liedjes een vinkje. Kies Voeg toe aan afspeellijst en bedenk een naam. Je klikt vervolgens op het plusteken, waarna je bevestigt met Voeg toe. In het linkermenu duikt nu de zojuist ingevoerde naam op. Je sleept voortaan eenvoudig verse nummers naar deze afspeellijst.

M3u-bestanden

Zie je in Navidrome al een afspeellijst? Waarschijnlijk telt jouw digitale muziekcollectie dan één of meerdere m3u-bestanden. In zo’n tekstbestandje staan verwijzingen naar verschillende liedjes. Navidrome creëert hiervan op eigen houtje een afspeellijst. Wil je dat liever niet? Zweef in het linkermenu dan met de muisaanwijzer boven Afspeellijsten en klik op het tandwiel. Nadat je alle ongewenste afspeellijsten hebt aangevinkt, klik je op Verwijderen.

Als je een afspeellijst niet gebruikt, verwijder je die uit het menu.

Extra gebruiker

Je geeft optioneel andere mensen toegang tot de Navidrome-server, zoals gezinsleden en vrienden. In dat geval creëer je voor ieder persoon een eigen account. Diegene kan dan eigen favorieten en afspeellijsten opslaan. Navigeer achtereenvolgens naar Instellingen, Gebruikers en Toevoegen. Je vult nu een gebruikersnaam, naam, e-mailadres en wachtwoord in. Bedenk goed of je iemand beheerdersrechten wilt geven. Een beheerdersaccount heeft rechten om onder meer nieuwe muziekbibliotheken en gebruikers toe te voegen. Bepaal verder welke afspeellijsten je wilt delen en vink die zo nodig aan. Zodra je onderaan op Opslaan klikt, verschijnt de nieuwe gebruiker in het overzicht. Aan jou de taak om de inloggegevens met de bewuste persoon te delen. Nuttig om te weten is dat je een gebruiker op een later moment weer kunt verwijderen.

Clients binnen thuisnetwerk

Wanneer de Navidrome-server eenmaal correct is ingesteld, kun je ook op andere apparaten van de muziek genieten. Op een pc, laptop of mobiel apparaat binnen jouw thuisnetwerk is dat relatief simpel. Open een willekeurige browser en typ in de adresbalk http://[ip-adres]:4533. Hierbij vervang je [ip-adres] door het ip-adres van de computer waar Navidrome op draait.

Weet je dat niet? Open dan in Windows het hulpprogramma Opdrachtprompt. Typ nu ipconfig en druk op Enter om het lokale ip-adres te tonen. Zodra je op een andere computer binnen jouw netwerk naar het juiste adres gaat, verschijnt er een inlogvenster van Navidrome. Als je persoonlijke muziekcloud niet verschijnt, gooit wellicht een firewall roet in het eten. Je kunt een uitzondering instellen of de firewall op eigen risico (tijdelijk) uitzetten.

Portforwarding

Het is ook mogelijk om een computer, tablet of smartphone buiten je thuisnetwerk met de Navidrome-server te verbinden. Uiteraard is het dan wel een voorwaarde dat het apparaat verbonden is met internet. Verder dien je poortnummer 4533 in jouw router open te zetten voor netwerkverkeer. Op die manier maak je de muziekserver toegankelijk voor inkomende verbindingen van buiten het thuisnetwerk. Het openzetten van een netwerkpoort heet portforwarding. Bij elke router werkt het op een andere manier.

Gebruik je bijvoorbeeld een SmartWifi-modem van Ziggo? Ga met een browser dan naar https://smartwifiweb.ziggo.nl en log in. Je bereikt de meeste andere routers door het ip-adres van dit netwerkapparaat in de browser te typen. Navigeer in het routerpaneel van Ziggo naar Geavanceerde instellingen / Poort Forwarding en kies Nieuwe regel aanmaken. Stel bovenaan het ip-adres van de Navidrome-server in. Je hoeft alleen maar de getallen na de laatste punt in te vullen. Typ in de velden onder Lokale startpoort, Lokale eindpoort, Externe startpoort en Externe eindpoort het poortnummer 4533. Je selecteert bij Protocol de optie UDP/TCP en kiest onder Ingeschakeld voor Aan. Bevestig tot slot met Regel toevoegen.

Via het publieke ip-adres van jouw internetadres en poortnummer 4533 open je op afstand je persoonlijke muziekcloud. Via whatismyipaddress.com kun je het benodigde ip-adres achterhalen. Kijk op http://[publieke ip-adres]:4533 en geniet van de muziek.

Mobiel streamen

De vorige paragraaf beschrijft hoe je een apparaat buiten jouw thuisnetwerk met de Navidrome-server verbindt. Dat werkt ook met een browser op je smartphone, maar misschien vind je dat niet zo prettig. Gelukkig verbind je als alternatief een geschikte app met jouw muziekserver. Substreamer is daarvan een uitstekend voorbeeld. Deze toepassing is zowel voor iOS als Android beschikbaar.

Inloggen is simpel. Typ het correcte ip-adres en poortnummer van de Navidrome-server. Bedenk voor het invullen van de juiste gegevens of je binnen of buiten het thuisnetwerk actief bent. Je vult daarna de gebruikersnaam en het wachtwoord in. Zodra je bevestigt met Login verschijnt de muziekbibliotheek met alle albumhoezen. Vanwege de gelikte gebruikersomgeving lijkt het net alsof je een app van een online muziekdienst gebruikt. Substreamer heeft diverse handige functies in huis. Zo kun je onder andere albums downloaden en nummers naar een Chromecast doorsturen. Veel luisterplezier!