De rappe daling aan inkomsten via online advertenties blijft doorzetten, waardoor websites telkens meer genoodzaakt worden naar alternatieven te zoeken. Zie daar het fenomeen cryptojacking. Een cryptominer op websites, is dat nu een goed idee?

Het is moeilijk te zeggen hoeveel websites op dit moment gebruikmaken van cryptojacking als extra inkomstenbron, omdat zulke scripts op verschillende manieren kunnen worden gevonden. In november berekende de Nederlandse beveiligingsonderzoeker Willem de Groot dat bijna 2.500 websites CoinHive gebruikten, maar een maand later kwam Symantec in een rapport uit op meer dan 30.000 websites. Wat in elk geval duidelijk is: het aantal cryptojackende websites groeit maandelijks met duizenden.

Met cryptomijnen investeren websites zelf geen geld in cryptomunten, maar creëren ze die zelf. In het kort komt het erop neer dat cryptogeld, zoals de bitcoin, ethereum of een van de vele alternatieve munten (altcoins), moet worden ‘gemijnd’. Dat gebeurt door het oplossen van puzzels; hoe meer en hoe sneller een computer puzzels oplost, des te meer munten worden er gemijnd. In het begin zijn dat simpele puzzels, die door praktisch elke computer kunnen worden opgelost, maar hoe meer munten er worden gemijnd, hoe moeilijker de puzzels worden. Na een tijdje zijn de puzzels zo ingewikkeld dat ze onmogelijk nog op te lossen zijn en de volledige voorraad van de cryptomunt dus beschikbaar is.

Voor veel moderne nieuwe munten is het nog steeds erg simpel om te mijnen, omdat de puzzels nog makkelijk op te lossen zijn. Dit in tegenstelling tot de bitcoin, waarbij dat mijnen alleen nog maar kan worden uitgevoerd door professionals die server farms dagelijks duizenden kilowatts laten opstoken. Met altcoins is dat mijnen veel minder intensief, maar nog steeds is het slim om dat via een netwerk van andere computers te doen. Met cryptojacking worden de computers van andere gebruikers ingezet om collectief munten te mijnen. Door die computers allemaal los van elkaar de puzzels te laten oplossen en de resultaten via één script samen te brengen, kunnen websitebeheerders munten mijnen zonder hun eigen computers constant te moeten belasten.

Bitcoin? Monero!

De bitcoin is inmiddels te zwaar voor cryptojacking, maar er is één munt die wél geschikt is voor het proces: de Monero. Dat is een relatief nieuwe munt die in 2014 werd opgezet als privacy-vriendelijk alternatief voor de bitcoin. Hoewel alle cryptomunten over het algemeen relatief anoniem zijn, is het bij de bitcoin nog steeds mogelijk de identiteit van de gebruiker te achterhalen. Dat moet met de Monero een stuk moeilijker zijn, waardoor de munt erg populair is voor illegale handel in kinderporno of drugs op het darkweb.

De Monero heeft echter ook andere voordelen. De valuta maakt gebruik van het Cryptonight-algoritme, dat is ontwikkeld om op normale cpu’s te draaien, terwijl het mijnen van bitcoin vooral interessant wordt bij het gebruik van speciale high-end-gpu’s. Dat betekent overigens wel een significant lagere snelheid. Cryptonight mijnt met een snelheid van 90 hashes per seconde. Ter vergelijking: bij de bitcoin gaat het inmiddels om triljoenen hashes per seconde ... Het belangrijkste verschil is natuurlijk wel dat de Monero nog een relatief nieuwe munt is.

Met het mijnen van de munten zelf ga je dan ook niet rijk worden, maar van de waardestijging misschien wel. De opkomst van ‘cryptocurrency mining’ is een-op-een te verklaren door de gigantische populariteit van de bitcoin. De digitale munt is sinds 2012 gigantisch in waarde gestegen, maar is vooral sinds medio 2016 een duizelingwekkend hoog bedrag waard geworden. In november vorig jaar bereikte de munt de magische grens van 10.000 dollar, eind dat jaar werd de 20.000 aangetikt. Wie bitcoins heeft, wordt daar rijk mee – of dat nu linksom is of rechtsom.

©PXimport

Er is veel te zeggen over de volatiliteit van de munt (de waarde kan per etmaal soms wel 25 procent schommelen) en het praktisch nut ontbreekt nog steeds – je kunt op maar weinig plekken met bitcoins betalen. En omdat een pizza die je vandaag koopt morgen wel 100 euro kan kosten, houden veel gebruikers hun bitcoins veilig bij zich. Ook een groeiend probleem: het energieverbruik van de munt. Eén transactie kost inmiddels zo veel stroom als een klein land in een jaar verbruikt.

Veel altcoins springen daarom nu in het gat dat door de nadelen van de bitcoin wordt veroorzaakt. Nieuwe munten zijn vaak energiezuiniger, schaalbaarder en anoniemer. Sommige floppen en stijgen amper in waarde, maar voor andere munten blijkt zowaar een praktisch nut te bestaan (zoals darkweb-aankopen met Monero), en dat zorgt voor een stijgende waarde. De munt, die heel 2014 niet meer waard was dan zo’n 80 cent, bereikte eind vorig jaar een waarde van 320 dollar per stuk: een stijging van meer dan 2.500 procent – dat is zelfs méér dan de bitcoin.

Coinhive als basis

De stijgende waarde en de lage drempel maken van de Monero een interessante munt die je via een simpel stukje javascript kunt mijnen. Centraal in de gigantische stijging van cryptojacking is een blokje code genaamd CoinHive. De regels javascript zijn te vinden op een overzichtelijke pagina en zijn gemakkelijk in elke website te implementeren. Dat werkt zo goed dat inmiddels duizenden websites het script hebben opgenomen.

Om het hele proces nóg eenvoudiger te maken heeft een enthousiaste ontwikkelaar het CoinHive-script omgebouwd tot een WordPress-plugin, zodat iedereen die een simpele WordPress-site heeft en weinig van code weet de nieuwe methode kan toepassen.

©PXimport

Het is opvallend dat het CoinHive-script de belangrijkste en meest gebruikte methode is om cryptomunten te mijnen, maar ook gevaarlijk. Omdat er gebruik wordt gemaakt van slechts één script, is er ook één single point of failure, en dat werd in oktober vorig jaar voor het eerst uitgebuit toen CoinHive werd gehackt. Aanvallers wisten de dns-records van CoinHive te hacken en zo korte tijd alle mijnoperaties door te sturen naar één specifiek adres.

Het is niet precies bekend hoelang die aanval duurde en hoeveel Monero’s er in die periode zijn gemijnd, maar gezien het stijgende aantal websites dat van CoinHive gebruikmaakt, is het steeds interessanter om een dergelijke hack uit te voeren.

Bezwaren

Het probleem is nu nog te overzien, al is nu al wel duidelijk dat steeds meer (grote) websites en diensten gebruik beginnen te maken van deze alternatieve inkomstenbron. Het zijn bovendien niet alleen websites die cryptomijnen. Onlangs bleek dat enkele Argentijnse vestigingen van Starbucks de methode inzetten via hun gratis wifi-netwerk. Gasten die gebruikmaakten van het netwerk mijnden in de wachttijd van tien seconden een kleine hoeveelheid aan Monero’s. Opvallend is dat het niet eens Starbucks’ intentie was om cryptomunten te mijnen. Het bedrijf besteedt het wifi-beheer namelijk uit aan een externe partij, die de scripts inmiddels heeft uitgeschakeld.

Dat laatste komt steeds vaker voor: hackers weten het CoinHive-script te implementeren op externe websites om op die manier munten te mijnen, maar in veel gevallen wordt CoinHive ook op minder illegale, maar desondanks onethische manieren ingezet. Dat kan via advertentiescripts of door de code mee te leveren in legitieme software – bijvoorbeeld als alternatief voor een toolbar, zoals je dat vroeger zag. Ook gebeurt het dat het CoinHive-script in widgets op mobiele telefoons wordt gebruikt.

Bij een wifi-netwerk in een zaak waar je ook al betaalt voor je koffie zijn de ethische bezwaren van een cryptomijner snel te zien, maar op veel commerciële websites die informatie gratis aanbieden is dat een ander verhaal. Daar beseffen steeds meer gebruikers weliswaar dat alleen een advertentiemodel niet houdbaar is, maar tegelijk doen maar weinig bezoekers iets om daarmee te helpen. Veel beveiligingsonderzoekers classificeren cryptomijners nu al als ‘malware’, maar veel gebruikers lijken dat anders te zien.

Toen The Pirate Bay werd ‘betrapt’ op het gebruik van dergelijke scripts, biechtten de admins dat op in een korte blogpost, maar vroegen daarbij wel aan de gebruikers wat zij van het idee vonden. Uit de reacties op de blogpost is op te maken dat vrijwel iedere gebruiker het een goed idee vindt. “We hebben er geen probleem mee om een paar cpu-processen te delen na alles wat The Pirate Bay voor ons heeft gedaan”, schrijft een reageerder. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat torrent-gebruikers (en zeker degenen die een account hebben bij The Pirate Bay én het blog lezen) over het algemeen wel wat technischer onderlegd zijn en bovendien ook wat rebels.

Zelf kiezen

Ook op Reddit zijn de reacties grotendeels positief, al wordt vaak genoemd dat het dan zou moeten gaan om een opt-in- of opt-out-model, waarbij de gebruiker de keuze krijgt voorgelegd. “Ik heb er geen probleem mee om dit als alternatief voor ads te gebruiken, als dat betekent dat ik daarmee minder opdringerige advertenties te zien krijg”, schrijft een gebruiker.

Sommige beveiligingsbedrijven die schrijven over het probleem noemen een ander probleem: degradatie van hardware. Door een cpu lange tijd op volledige snelheid te laten draaien, ontstaat er sneller gebruiksschade aan de chip of aan het moederbord, en is dat dus sneller aan vervanging toe. Hoe groot de impact daarvan is, is echter moeilijk te zeggen, zeker omdat niet te voorspellen is hoe groot de impact nog gaat worden.

Het probleem ligt dan ook vooral in de toekomst, als de methode populairder wordt en meer websites ervan gebruikmaken. Wat gebeurt er dan? Het CoinHive-script houdt daar rekening mee door het mijnen te verdelen over verschillende websites wanneer het script daar actief is, maar dat houdt ook weer in dat er nóg minder munten worden gemijnd … en dat zijn er al niet heel veel. Het is dan ook moeilijk te voorspellen hoe schaalbaar cryptojacking is en of er een moment komt dat het model niet meer houdbaar is.

Cryptomining blokkeren

In principe is het niet moeilijk om cryptomining tegen te houden. Veel adblock-ontwikkelaars hebben hun software al een update gegeven, zodat dergelijke scripts worden onderschept. Ook add-ons en plug-ins als NoScript zijn handig, omdat die javascript-code standaard al tegenhouden. Een van de adblockers die het hardst tegen cryptomining ingaat is Adguard. Het bedrijf paste al in september zijn code aan om mijn-scripts te blokkeren en schrijft veel blogs tegen cryptojacking, maar ook bekendere adblockers als uBlock Origin en AdBlock Plus hebben inmiddels bescherming tegen cryptojacking ingebouwd.

Het zijn overigens niet alleen adblockers die cryptomining proberen te stoppen. Ook antivirussoftware treedt er harder tegenop: de populaire virusscanner MalwareBytes houdt dergelijke scripts tegen. Maar, vertelt directeur Adam Kujawa in een interview aan Wired, dat komt voornamelijk omdat de techniek nog zo nieuw is. “Ik denk dat het concept achter script-based mijnen een goed idee is. Het kan een goede vervanging worden voor advertentie-inkomsten. Maar op dit moment is er geen opt-in of opt-out en vraagt het veel van de hardware van gebruikers. Daarom blokkeren we het nu.”

Door de opkomende populariteit van cryptomunten, en dan met name het feit dat het steeds makkelijker wordt nieuwe munten op te zetten, lijkt cryptojacking voor websitebeheerders én gebruikers een goed alternatief voor advertenties. Maar dat zou weleens kunnen veranderen als in de toekomst veel meer websites van de methode gebruikmaken.

De eerste trailer van Peaky Blinders: The Immortal Man - de film die de Peaky Blinders-serie opvolgt - is online gedeeld.

Eind vorig jaar kwam er al een korte teaser online, maar nu is de eerste volledige trailer te zien, die meer dan tweeënhalve minuut lang is.

Peaky Blinders: The Immortal Man speelt zich af in 1940, net zoals de serie in Birmingham. Daarin speelt de Tweede Wereldoorlog een grote rol. Hoofdpersonage Tommy Shelby heeft gedurende de serie die zich voor de film afspeelt immers last van zijn ervaringen met de Eerste Wereldoorlog, dus de Tweede Wereldoorlog zal ook een grote impact op hem maken.

Tegelijkertijd worstelt hij ook met zijn verleden als leider van de gevreesde Peaky Blinders-bende. Zeker wanneer hij verneemt dat zijn zoon de bende nieuw leven in wil blazen, moet hij uit zijn isolement komen om daar een stokje voor te steken.

Natuurlijk speelt Cillian Murphy weer de rol van Tommy Shelby. Verder zijn ook acteurs als Tim Roth, Barry Keoghan, Rebecca Ferguson en Sophie Rundle te zien. Peaky Blinders: The Immortal Man draait vanaf 6 maart in selecte bioscopen, en is vanaf 20 maart te zien op Netflix.

Vorig jaar werd ook aangekondigd dat Netflix met een nieuwe Peaky Blinders-serie komt, die verdergaat waar de serie eindigt. Om precies te zijn gaat die serie zich in 1953 afspelen, rondom een nieuwe generatie van de Shelby-familie.

Zelfs een royaal bemeten schijf raakt ooit weer vol met bestanden, van freeware en tijdelijke systeembestanden tot foto’s en vergeten downloads. Dat is niet alleen hinderlijk voor jezelf, maar kan ook problemen geven. Hoog tijd dus om schijfruimte vrij te maken en je ruimte voortaan ook beter te beheren.

Wanneer de vrije schijfruimte tot minder dan circa 15 procent van de totale capaciteit zakt, is het hoog tijd om ruimte vrij te maken. Windows heeft namelijk ruimte nodig voor tijdelijke bestanden, updates, caches, herstelpunten en het wisselbestand (pagefile). Een nagenoeg volle schijf dwingt het systeem om voortdurend data te herschikken, wat merkbare vertraging veroorzaakt. Bovendien kan Windows bij ruimtegebrek updates of systeembescherming pauzeren, en ook de (indexering van de) ingebouwde zoekfunctie kan trager werken. Voor ssd’s komt daar nog bij dat de controller eerst oude datablokken moet wissen voordat hij nieuwe kan schrijven, wat bij een nagenoeg volle schijf extra vertraging geeft.

Maar ook met meer dan 15 procent vrije ruimte blijft schijfopruiming zinvol, al zal dit dan weinig invloed hebben op de (systeem)prestaties. Een opgeruimde schijf zonder oude downloads, dubbele bestanden en ongebruikte apps biedt namelijk meer overzicht, je vindt sneller wat je zoekt en ook je back-ups worden kleiner en sneller. Bovendien kunnen oude documenten, browserdata en caches gevoelige informatie bevatten, waardoor opruimen ook je privacy ten goede komt.

Opslaganalyse

Voor je begint met opruimen, controleer je eerst hoeveel vrije schijfruimte je nog hebt en welke bestanden de meeste ruimte gebruiken. Klik in Verkenner in het navigatievenster op Deze pc om meteen te zien hoeveel ruimte er op elk station nog vrij is.

Wil je weten welke bestandscategorieën de meeste ruimte innemen, open dan Instellingen in Windows en kies Systeem / Opslag. Bovenaan zie je hoeveel ruimte op je systeempartitie in gebruik is. Daaronder toont Windows verschillende categorieën, zoals Geïnstalleerde apps, Tijdelijke bestanden en E-mailberichten, telkens met de hoeveelheid ingenomen ruimte. Klik op Meer categorieën weergeven voor alle categorieën. Let op: bij categorieën als Documenten, Afbeeldingen, Video’s en Muziek controleert Windows enkel de standaardmappen, zoals C:\Users\<accountnaam>\Afbeeldingen. Klik op een categorie voor meer details en voor mogelijke verwijderacties.

Analyse met TreeSize Free

De ingebouwde opslaganalyse beperkt zich tot de systeemschijf, terwijl je vaak ook het ruimteverbruik op andere partities of schijven wilt zien. Dit kan met een tool als TreeSize Free (www.kwikr.nl/treesize2). Start de app als administrator, open het tabblad Start en kies bij Selecteer map het station of de map. Na de scan verschijnen de (sub)mappen en bestanden in het bovenste venster, met onder meer hun grootte, aantal mappen en bestanden, en het opslagpercentage binnen de bovenliggende map. Je kunt op elke kolomkop klikken om te sorteren. Via de knoppenbalk bepaal je wat in het onderste deelvenster wordt getoond. Klik bijvoorbeeld op Grootte om elke (sub)map weer te geven als een rechthoek waarvan het oppervlak overeenkomt met de gebruikte schijfruimte, zodat je meteen ziet welke mappen het grootst zijn. Je kunt ook kiezen voor Aantal bestanden of Percentage. De Personal-versie (gratis proefversie van 14 dagen, daarna 27 euro) biedt ten opzichte van de Free-versie extra functies, zoals wizards om snel de grootste, oudste of dubbele bestanden te vinden.

Schijfopruiming

Met een tool als TreeSize kun je makkelijker overtollige opslagverbruikers vinden en ze verplaatsen of verwijderen, maar dit handmatig doen kost tijd. Het kan ook ‘semiautomatisch’ via de ingebouwde tool Schijfopruiming, die Microsoft helaas steeds minder prominent maakt. Typ schijf in het startmenu, open Schijfopruiming en kies het station dat je wilt opruimen. Na bevestiging met OK verschijnt een lijst met items die je kunt selecteren en verwijderen via OK / Bestanden verwijderen, zoals Windows Update opschonen, Tijdelijke internetbestanden en Prullenbak. Je ziet ook telkens hoeveel ruimte elk item inneemt.

Met de knop Systeembestanden opschonen start je een nieuwe scan, met op het extra tabblad Meer opties twee knoppen Opruimen: een om overbodige programma’s te verwijderen en een om oude herstelpunten te wissen. Verder in dit artikel komen we op deze onderdelen terug.

Je kunt ook opruimprofielen maken, waarbij telkens andere onderdelen worden opgeschoond. Druk op Windows-toets+Ren voer cleanmgr /sageset:<n>uit (vervang <n> door een willekeurig profielnummer, bijvoorbeeld 1), zet de gewenste vinkjes en bevestig met OK. Herhaal dit voor een ander profiel (zoals cleanmgr /sageset:<n+1>). Voer Schijfopruiming later opnieuw uit met een bestaand profiel via bijvoorbeeld cleanmgr

De-junking

Er bestaan ook gratis tools die zich richten op het opsporen en verwijderen van tijdelijke en andere ongewenste bestanden (junk). Zulke tools zijn niet strikt noodzakelijk, maar wel handig om in één keer alle webbrowsers en andere applicaties schoon te maken. Maak vooraf wel een systeemherstelpunt: klik in het startmenu op Een herstelpunt maken en volg de instructies.

Bekende tools zijn CCleaner (www.ccleaner.com) en het opensource BleachBit (www.bleachbit.org). We nemen hier BleachBit als voorbeeld. Na het opstarten zie je in het linkervenster de onderdelen die kunnen worden opgeschoond, met rechts telkens een korte toelichting. Selecteer de gewenste items, zoals Google Chrome, Microsoft Edge, Microsoft Office en Systeem, en klik op Voorvertonen om te zien wat er precies wordt verwijderd en hoeveel ruimte dat oplevert. Je kunt ook met rechts op een item klikken en hier Voorvertonen kiezen om direct te zien hoeveel schijfruimte je ermee vrijmaakt. Bevestig met Opruimen om het opschoonproces te starten.

Programma’s verwijderen

Er is zoveel goede freeware dat je waarschijnlijk al regelmatig een gratis programma uitprobeert en installeert. Zulke programma’s kosten wel schijfruimte. Gebruik je een applicatie niet langer, dan verwijder je die bij voorkeur. Dat kan via Instellingen / Apps / Geïnstalleerde apps. Klik op het knopje met drie puntjes naast de app en kies Verwijderen (twee keer). Oudere of complexere toepassingen haal je weg via het Configuratiescherm met Een programma verwijderen.

Een nadeel van de Windows-procedures is dat je slechts één toepassing tegelijk verwijdert en niet altijd alle sporen meeneemt. Gratis alternatieven als IObit Uninstaller (www.kwikr.nl/uninst) en het opensource Bulk Crap Uninstaller (www.bcuninstaller.com) ondersteunen batchverwijdering en ruimen grondiger op. Omdat IObit nogal opdringerig is, focussen we hier op BCU, gericht op iets gevorderde gebruikers.

BCU

Installeer BCU en start het programma. De eerste keer verschijnt een wizard die je in een zevental stappen door de initiële configuratie leidt; de voorgestelde opties kun je gerust laten staan. Daarna zie je een lijst met gedetecteerde programma’s die je kunt sorteren op bijvoorbeeld Naam, Installatiedatum of Grootte.

Met de Ctrl- of Shift-toets selecteer je meerdere ongewenste programma’s tegelijk, waarna je op De-installeer (stil) klikt. In het dialoogvenster dat volgt kun je het verwijderproces eventueel nog aanpassen, of zelfs kiezen voor De-installatie simuleren. Na bevestiging kun je eventueel nog aangeven welke programma-onderdelen je alsnog wilt behouden. BCU maakt automatisch een herstelpunt en zoekt na afloop naar restanten, zoals registersleutels, die je desgewenst kunt laten verwijderen. Via Help / Help openen krijg je toegang tot een uitgebreide Engelstalige handleiding.

Bloatware

De kans is groot dat Windows al vooraf geïnstalleerd was toen je je pc of laptop kocht. In dat geval heeft de fabrikant waarschijnlijk flink wat ‘crapware’ oftewel ‘bloatware’ toegevoegd, zoals proefversies en extra software naast de standaard Windows-apps. Je kunt deze handmatig verwijderen zoals eerder beschreven, maar er bestaan ook gratis tools die zich specifiek op bloatware richten.

Een daarvan is O&O AppBuster (www.kwikr.nl/appbuster). De app toont alle gedetecteerde programma’s en geeft per item in de kolom Recommendation een aanbeveling om het al dan niet te verwijderen. Kies je vervolgens de optie Computer, dan verdwijnen de geselecteerde apps ook bij toekomstige Windows-accounts. Beantwoord de vraag om eerst een herstelpunt te maken met Yes.

Voor iets gevorderde gebruikers is er Bloatware Removal Utility (www.kwikr.nl/bru). Klik op de groene Code-knop en kies Download ZIP. Pak het archief uit, navigeer naar de map, klik met rechts op Bloatware-Removal-Utility.bat en kies Als administrator uitvoeren. Dit start een PowerShell-script dat de aanwezige applicaties oplijst. Via Toggle Suggested Bloatware krijg je suggesties voor te verwijderen apps. Laat in het Options-menu de standaardinstellingen staan, zodat automatisch ook een herstelpunt wordt gemaakt. Selecteer de ongewenste items, klik op Remove Selected en bevestig met Y in het PowerShell-venster.

Dubbele bestanden

Na verloop van tijd stapelen zich niet alleen overtollige bestanden op, maar vaak ook dubbele exemplaren. Wanneer je deze opspoort en verwijdert, moet je er zeker van zijn dat het echt om exacte kopieën gaat en dat het systeem of andere applicaties ze niet nodig hebben, wat geregeld voorkomt.

Handmatig dubbele bestanden opruimen is haast onmogelijk, maar met een hulpmiddel als het gratis opensource dupeGuru (https://dupeguru.voltaicideas.net) lukt dat wel. Installeer de app en start deze bij voorkeur als administrator. Met het plusknopje onderaan voeg je de mappen toe die je wilt laten analyseren. De Toepassingsmodus laat je bij voorkeur staan op Standaard, tenzij je specifiek dubbele muziek- of beeldbestanden zoekt. Bij Onderzoekstype kies je wellicht Bestandsnaam, maar je kunt ook Inhoud (duurt langer) of Mappen selecteren.

Je kunt direct op Onderzoeken klikken, rechtsonder, maar via Meer Opties pas je indien gewenst eerst zoekfilters aan. Zo kun je bijvoorbeeld Negeer bestanden kleiner dan x KB instellen om je op grote ruimtevreters te concentreren. Na de scan toont dupeGuru alle mogelijke dubbele bestanden met een zekerheidspercentage. Via Acties kun je geselecteerde bestanden kopiëren, verplaatsen of verwijderen. Nogmaals, wees hierbij wel voorzichtig.

Extra ruimte

We belichten graag nog enkele specials: onderdelen die vaak over het hoofd worden gezien, maar waarmee je toch flink wat schijfruimte kunt winnen.We doelen hier niet op allerlei ‘optimizer tools’ en ‘registry cleaners’, die zelden extra ruimte of betere systeemprestaties opleveren en soms zelfs schade veroorzaken. Wat wél merkbaar ruimte kan besparen is het uitschakelen van de sluimerstand. Tijdens deze energiemodus wordt de inhoud van het werkgeheugen opgeslagen in het verborgen systeembestand C:\hiberfil.sys voordat de pc wordt afgesloten. Dit bestand kan tot zo’n 75 procent van het totale RAM-geheugen groot zijn. Kun je zonder sluimerstand, open dan de Opdrachtprompt als administrator en voer powercfg -h off uit (h staat voor hibernation). Na bevestiging verdwijnt hiberfil.sys. Met de parameter -on kun je de sluimerstand desgewenst later weer inschakelen.

Ook door systeemherstelpunten te verwijderen kun je tijdelijk veel ruimte vrijmaken. Druk op Windows-toets+R en voer systempropertiesprotection uit. In het venster Systeemeigenschappen open je het tabblad Systeembeveiliging, klik je op Configureren en daarna op Verwijderen en Doorgaan. Zodra het kan, kun je via de knop Maken opnieuw een herstelpunt creëren.

Acuut

Bij acute schijfnood kun je overwegen de schijfinhoud te comprimeren. Windows biedt hier standaard tools voor. Open de Verkenner, klik met rechts op de gewenste stationsletter en kies Eigenschappen. Plaats op het tabblad Algemeen een vinkje bij Dit station comprimeren om schijfruimte te besparen. Bevestig met OK en geef aan of je dit ook op alle onderliggende mappen wilt toepassen. De compressie start dan meteen. Je kunt het vinkje later weer weghalen om de data te decomprimeren. Compressie kun je ook via de opdrachtprompt starten, uitgevoerd als administrator. Met:

compact /compactos:always

comprimeer je een aantal Windows-systeembestanden, wat enkele gigabytes ruimte kan opleveren. Met:

/compactos:never

maak je dit ongedaan. .Ook afzonderlijke mappen kun je op deze manier comprimeren met:

compact.exe /c /s:<pad_naar_map>

waarbij /s ook submappen meeneemt. Vervang /c (compress) door /u (uncompress) om bestanden weer te decomprimeren. Houd er rekening mee dat het automatisch decomprimeren van bestanden bij gebruik een licht prestatieverlies kan veroorzaken, vooral op oudere pc’s.

Cloudopslag

Een extra tip voor wie de synchronisatiefunctie van cloudopslagdiensten als Google Drive of Microsoft OneDrive gebruikt: je kunt instellen dat lokale bestanden enkel verwijzingen zijn naar de exemplaren in de cloud. Pas wanneer je zo’n bestand opent, wordt het tijdelijk gedownload en op je systeem beschikbaar. Dit bespaart veel ruimte, maar het betekent wel dat je data fysiek alleen in de cloud staan en dat je een internetverbinding nodig hebt om nog niet gedownloade bestanden te openen.

In Microsoft OneDrive bijvoorbeeld stel je dit als volgt in. Klik op het OneDrive-pictogram in het systeemvak van de taakbalk, klik op het tandwielpictogram en kies Instellingen. Ga onderaan naar Geavanceerde instellingen en klik op Schijfruimte vrijmaken bij Bestanden op aanvraag. Bevestig met Doorgaan. Je herkent de verwijzingen aan een wolkicoontje; een wit bolletje met vinkje betekent tijdelijk offline opgeslagen, een groen bolletje wijst op altijd lokaal beschikbaar.

Proactief

Tot nu toe hebben we ons vooral gericht op tools en technieken om overtollige bestanden gericht op te sporen en te verwijderen, maar je kunt ook proactiever te werk gaan. Een handig hulpmiddel daarvoor vind je in de Instellingen van Windows. Kies Systeem / Opslag en klik bij Opslagbeheer op Opslaginzicht. Plaats een vinkje bij Windows probleemloos laten werken door […], zodat tijdelijke bestanden voortaan automatisch worden opgeschoond. Je kunt ook de optie Gebruikersinhoud automatisch opschonen activeren.

Bij Opslaginzicht uitvoeren bepaal je zelf wanneer deze functie actief wordt. De standaardinstelling Bij weinig vrije schijfruimte lijkt ons prima. Daarnaast kun je instellen dat bestanden in de prullenbak automatisch worden verwijderd zodra ze langer dan een instelbaar aantal dagen (tussen 1 en 60) aanwezig zijn. Voor bestanden in de map ‘Downloads’ geldt hetzelfde: ook die kunnen automatisch verdwijnen na een bepaald aantal dagen ongeopend te zijn gebleven. Tot slot kun je, aanvullend op wat we in het kaderstuk schreven, instellen dat bestanden uit OneDrive alleen nog online beschikbaar blijven als je ze gedurende een instelbaar aantal dagen niet hebt geopend. Klik op Opslaginzicht nu uitvoeren om de ingestelde opruimacties meteen te starten.