Al lange tijd worden nieuwe pc’s en laptops uitgerust met een ‘uefi’ in plaats van de ouderwetse bios. Het argument ‘veiligheid’ wordt echter onterecht gebruikt om het opstarten van een cd of usb-stick (met bijvoorbeeld GParted, malwareherstel of Linux-distributie) moeilijk te maken. In dit artikel lees je waarom dat zo is en hoe je alsnog kunt booten zoals jij dat wilt.

Wat is uefi?

In dit artikel duiken we in de wereld van uefi. Elke pc of laptop wordt vandaag de dag met een uefi geleverd. Het is een verandering die voor sommige gebruikers heel plotseling lijkt te zijn veranderd. Er is veel positiefs aan de uefi: de basisinstellingen van de pc zijn eenvoudiger te bedienen, er is meer functionaliteit en de pc start er sneller door op.

Nadelen zijn er helaas ook: zo is het voor gebruikers wat lastiger en ingewikkelder geworden om vanaf andere media op te starten, bijvoorbeeld vanaf een usb-stick. Veel pc-fabrikanten hebben hun uefi dusdanig dichtgetimmerd dat dat niet zomaar mogelijk is. Bovendien is de situatie ingewikkelder geworden vanwege achterwaartse compatibiliteit, waardoor je alsnog vanaf het bios kunt starten in een uefi-omgeving.

In dit artikel bekijken we hoe het opstarten vanaf de uefi precies werkt met usb-sticks, hoe en waarom het is dichtgetimmerd. En we gaan deze kennis ook praktisch toepassen om op te starten met alternatieve media.

01 Uefi-boot

Op het moment dat de pc start, gaat de uefi-bootmanager aan de slag. Deze kijkt naar de bootconfiguratie en laadt de firmware-instellingen in het geheugen. Daarna wordt de kernel van het standaardbesturingssysteem gestart. In de firmware-instellingen, die opgeslagen liggen in het nvram, staat het pad van het efi-bestand dat gestart moet worden. Nvram staat overigens voor non-volatile random-access memory, dat aanwezig is op het moederbord. Non-volatile houdt in dat de data in het geheugen bewaard wordt, ook als de stroom eraf wordt gehaald.

De opstartbestanden staan op een efi-partitie, ook wel de ESP (efi system partition) genoemd. Zo’n partitie is een simpele fat32-partitie en heeft een mapje voor elk besturingssysteem dat op de pc staat. Elke map bevat één efi-bestand, aangemaakt door het geïnstalleerde besturingssysteem. Zo’n efi-bestand wordt gemaakt in een uefi-programmeertaal die veel lijkt op de taal C en dat bestand start het daadwerkelijke besturingssysteem.

Het voordeel van de uefi is dat het automatisch nieuwe uefi-bootdoelen kan detecteren. Op die manier kun je eenvoudig opstarten vanaf andere media. Om die functionaliteit mogelijk te maken, maakt uefi gebruik van standaardpaden om de bootloader te definiëren. Zo’n pad en bestandsnaam is bijvoorbeeld /efi/boot/boot_x64.efi voor een 64bit-systeem en voor de ARM-architectuur zou het bestand bootaa64.efi heten.

Vooral aan het begin van de introductie van de uefi ontstonden er weleens opstartproblemen. Elke bootloader had namelijk zijn eigen problemen of eigenaardigheden. Zo maakte Windows 7 bijvoorbeeld een nieuwe fat32-ESP, zelfs al was er een bestaande met fat16. Daarna mislukte de installatie. Veel Linux-distributies maakten vroeger een fat16-ESP aan. Bovendien hadden Ubuntu 11.04 en 11.10 een serieuze bug waarbij de ESP soms per ongeluk leeg werd gemaakt.

Bij het booten is nog één term van belang: CSM, dat staat voor compatibility support module en het biedt ondersteuning voor legacy-booten door ondersteuning voor het bios te bieden. Je kunt CSM alleen inschakelen als de optie Secure Boot uitstaat, maar daarover in paragraaf 3 meer.

©PXimport

02 Gpt

Gpt, oftewel de ‘guid partition table’, vervangt het oude mbr (master boot record), de manier waarop vroeger schijven werden ingedeeld. De gpt is een onderdeel van de uefi. Sinds Windows Vista kan Windows kan alleen van gpt-schijven in uefi opstarten. De partition header van een gpt-schijf bevat informatie over welke blokken gebruikt kunnen worden op de schijf. Ook bevat deze header de ‘guid’ van de schijf: de general unique identifier, een uniek identificatienummer. Een gpt-schijf kan basic of dynamic zijn, net als bij het mbr. Gpt ondersteunt tot 128 partities en het maakt automatisch een back-up van de gpt-partitietabel.

Het probleem met het master boot record was dat het niet meer van deze tijd was: schijven groter dan 2 TB konden niet gestart worden bijvoorbeeld. Gpt biedt ondersteuning voor schijven tot een grootte van 9,4 ZB. Dat zijn zetabytes, oftewel 9,4 x 10^21. Overigens bevat de gpt in het allereerste blok nog wel een mbr voor compatibiliteitsredenen. Deze zit in blok 0. In blok 1 zit de gpt-header en in de rest zijn de partities aanwezig.

©PXimport

03 Secure Boot

Secure Boot is een onderdeel van uefi en is bedoeld om malware die de firmware aanvalt tegen te houden. Zulke malware is erg naar, want die kan namelijk een herinstallatie van het besturingssysteem overleven doordat die zich in de firmware nestelt. Het principe van Secure Boot is erg eenvoudig: alleen binary’s (bestanden met alleen code) die ondertekend zijn door een vertrouwde partij worden opgestart. Malware kan in theorie niet ondertekend worden, dus daarmee wordt malware dan geblokkeerd. Bedrijven kunnen hun uefi-binary door Microsoft laten ondertekenen. In de meeste uefi’s zijn de publieke sleutels van Microsoft aanwezig. Als een bedrijf zijn binary laat ondertekenen, dan gebeurt dit dus met Microsofts privésleutel, zodat de firmware die binary herkent en start.

Ubuntu zag de bui al hangen en heeft dus zijn binary’s maar laten ondertekenen door Microsoft. Daarom kun je sinds 2012 Ubuntu gebruiken op uefi-systemen. Indien je een Linux-distributie wilt gebruiken die niet ondertekend is, dan kun je of Secure Boot uitzetten in de uefi of je kunt zelf eigen sleutels installeren in je uefi. Uiteindelijk wordt voor Secure Boot gewoon een public-private key-architectuur gebruikt en dus kun je dan de publieke sleutel van de binary installeren, waarna die wel gewoon gestart kan worden.

©PXimport

04 Secure Boot uitschakelen

Als je een Linux-distributie wilt opstarten vanaf een usb, kun je het dus eerst proberen met Secure Boot aan, aangezien een aantal Linux-distributies daar gewoon mee werken. Als dat niet lukt, is het de eenvoudigste optie om Secure Boot maar uit te zetten. Hoe je dat precies doet, verschilt per pc-fabrikant. Bij sommige pc’s zal de procedure bovendien lastiger of zelfs in zijn geheel onmogelijk zijn dan bij andere.

Om het toch te proberen, ga je in de uefi en zoek je naar de optie genaamd Secure Boot. Om in de uefi te komen, klik je in Windows 10 op de startknop, daarna op het tandwiel (de optie Instellingen) en tot slot op Opnieuw opstarten met de Shift-toets ingedrukt. Eenmaal opnieuw gestart verschijnt er een Windows-scherm en ga je naar Problemen oplossen / Geavanceerde opties / Instellingen voor UEFI-firmware / Opnieuw opstarten. De Secure Boot-opties vind je vaak onder het menu Boot of onder Windows Configuration Options.

Een andere manier om in de uefi te komen is net als vroeger om in het bios te komen: om tijdens het opstarten te drukken op sneltoetsen als Esc, F2, Delete enzovoort. De exacte toets verschilt per fabrikant.

Sommige fabrikanten bieden tooltjes aan waarmee je de uefi-instellingen via Windows kunt wijzigen. Dat is een stuk eenvoudiger, dan kun je misschien rustiger eens rondkijken met de handleiding van je moederbord ernaast.

©PXimport

05 Maak handmatig een opstartbare uefi-schijf

Je kunt op twee manieren een opstartbare usb-schijf maken: met een tooltje of zonder. Het tooltje behandelen we in paragraaf 6, maar dit zou geen masterclass zijn als we niet eerst handmatig aan de slag gaan. Sluit je usb-schijf aan. Open vervolgens in Windows 10 de PowerShell met admin-rechten en typ dan diskpart en list disk. Onthoud het schijfnummer van je usb-stick en typ bijvoorbeeld select disk 5. Typ clean om de schijf te legen. Zie je bij Gpt in de tabel die getoond wordt na de opdracht list disk een sterretje bij je usb? Typ dan convert mbr. Daarna typ je de opdrachten:

create partition primaryformat fs=fat32 quickactiveassignexit

Vooral het active-commando is belangrijk: dat markeert de schijf als opstartbaar. Daarna kopieer je de bestanden vanuit een iso-bestand naar je usb-stick. Dat kan dus zijn vanuit de Windows-iso, maar ook een Linux-iso. Om te verifiëren dat je schijf goed gaat werken, check even of er een map /efi/boot aanwezig is met een efi-bestand erin.

©PXimport

06 Opstartbare uefi-schijf met een tooltje

Er zijn diverse handige tooltjes om een opstartbare uefi-usb-stick of -schijf te maken. De eerste is de Windows 10-downloadtool van Microsoft. Daarmee kun je of een iso of meteen een opstartbare usb-stick maken. Voor Linux kun je gebruikmaken van een tool als Rufus of Win32DiskImager. Veel Linux-distributies leveren ook een iso-bestand dat je direct naar de schijf weg kunt schrijven, waarna die automatisch opstartbaar wordt. Daarvoor gebruik je dd-modus. Zorg ervoor dat je in Rufus kiest voor de uefi-computerindeling met een gpt-schijf.

©PXimport

07 Bootmenu

Het belangrijkste is nu natuurlijk om het uefi-bestand van deze schijf te starten. Zoals altijd: de methode verschilt per moederbord. Vaak zie je het na het starten meteen de tekst om het bootmenu te openen, vaak is dat iets als F1, F2, F11, F12, Delete of Esc (let op dat je toets kiest waarmee je het bootmenu opent en niet in de uefi opstart). Eenmaal in het bootmenu zie je de usb-stick in de lijst staan en kun je deze selecteren en starten. Wil je nu niet steeds handmatig op een toets willen drukken, dan kun je natuurlijk ook de opstartvolgorde wijzigen. Daarvoor start je wel in de uefi op en zoek je naar de bootvolgorde. Het is dan een kwestie van usb bovenaan zetten.

©PXimport

Netflix komt in maart met een mini-documentairereeks die geheel om dinosauriërs draait. De serie heet simpelweg 'The Dinosaurs'.

In de serie, die in samenwerking met de makers van Our Planet is gemaakt, krijgen kijkers de opkomst en ondergang van de dinosauriërs mee, die met CGI op indrukwekkende wijze tot leven worden gewekt. Kijkers kunnen een groot scala aan dinosauriërs zien, waaronder de befaamde Tyrannosaurus Rex en de Stegosaurus.

De CGI wordt gemaakt door Industrial Light & Magic. Daarbij zullen de afleveringen aan elkaar gepraat worden door Morgan Freedom. Eerder verleende hij zijn stem ook al voor Life on Our Planet. Steven Spielberg - de regisseur van Jurassic Park - is als executive producer aangesteld.

The Dinosaurs zal uit vier afleveringen bestaan, die op 6 maart allemaal aan het aanbod van Netflix worden toegevoegd. Hieronder is een trailer te zien.

14 februari, de dag van de liefde. Of je nu al jaren gelukkig getrouwd bent of nog volop aan het daten bent: het is een dag waarop we allemaal extra openstaan voor een mooi gebaar of een leuk berichtje. En precies dan let je misschien net even wat minder goed op. Voor cybercriminelen is het daarom een van de mooiste dagen van het jaar. Want de kans dat zij (en niet Cupido) raak schieten, is groot. Hoe je Valentijnsfraude kunt herkennen én hoe je jezelf ertegen kunt beschermen, lees je in dit artikel.

Partnerbijdrage - in samenwerking met Bitdefender

Dat onderzoek van het Bitdefender Antispam Lab laat zien dat het niet bij een paar losse berichtjes blijft; het is een enorme golf. Tussen januari en februari was bijna veertig procent van alle mailtjes over Valentijnsdag pure misleiding. Je krijgt dan van alles in je inbox: van nepcadeaus en vage enquêtes tot uitnodigingen om iemands profiel te bekijken op een datingsite. Of wat dacht je van 'exclusieve aanbiedingen' die eigenlijk alleen maar bedoeld zijn om je gegevens te stelen.

Vooral in Europa en de Verenigde Staten draaien de spamfilters overuren. In de VS sloegen de oplichters het vaakst toe, maar ook in landen als Duitsland, Ierland en het Verenigd Koninkrijk was het raak. Het laat maar weer zien dat een mailtje met een roos of een hartje in de onderwerpregel lang niet altijd met goede bedoelingen is verstuurd.

Veel van die valse berichten maken slim gebruik van alles wat bij Valentijnsdag hoort. Je ziet in deze periode opeens veel meer mailtjes die van grote parfummerken of bekende webwinkels lijken te komen. Vaak spelen ze direct in op je nieuwsgierigheid met een bericht over een 'geheim cadeau' of een 'versleutelde liefdesboodschap' die voor je klaarstaat. Omdat we rond deze dag vaker pakketjes en verrassingen verwachten, klik je in een opwelling sneller op zo'n link om je gegevens te 'bevestigen'. Gegevens die ze vervolgens kunnen misbruiken…

©Bitdefender

Naast deze mailboxfraude gaan oplichters ook op de datingapps steeds geraffineerder te werk. Wat opvalt, is hoe echt de nepaccounts tegenwoordig lijken. Oplichters gebruiken allang niet meer alleen maar gejatte foto's van internet; ze laten AI complete mensen maken die helemaal niet bestaan. Je krijgt dan een match met iemand die er sympathiek en betrouwbaar uitziet, en het gesprek loopt ook nog eens heel soepel. Het enige doel is om jouw vertrouwen te winnen. Pas als dat er is, begint de toon te veranderen en gaan ze subtiel vissen naar geld voor een investering of een andere vage dienst. Dit noemen ze ook wel 'pig butchering': ze 'mesten' je als het ware vet met aandacht, om je daarna financieel kaal te plukken.

Waar bij spammail vooral wordt ingespeeld op je nieuwsgierigheid en hebberigheid, wordt er bij datingfraude vooral ingespeeld op je emoties. Je hoeft natuurlijk niet iedereen direct te wantrouwen, maar blijf alert op de subtiele signalen. Wees kritisch als een match na een paar berichten al ongewoon emotioneel wordt of als het gesprek wel erg snel van de datingapp naar WhatsApp of Telegram moet verhuizen. Ook elk verzoek om geld, crypto of cadeaubonnen is een direct alarmsignaal.

©Bitdefender

Omdat het steeds lastiger is om met het blote oog te zien of een bericht klopt, is een extra check geen overbodige luxe. Scamio is een gratis online tool van Bitdefender die je precies op die momenten van twijfel helpt. Je plakt simpelweg een link, tekst of screenshot in de chat, waarna de tool onderzoekt wat je precies hebt ontvangen. Het systeem herkent patronen die vaak bij oplichting voorkomen, analyseert het taalgebruik en checkt hoe een link is opgebouwd. Binnen een paar seconden krijg je een duidelijke beoordeling. Dat werkt niet alleen voor die flirterige chatberichten, maar ook voor vage cadeauclaims of pakketjes die je niet verwacht.

Wil je liever dat je apparaten automatisch een oogje in het zeil houden, dan bieden Premium Security en Ultimate Security van Bitdefender een stevige basis. Deze pakketten blokkeren phishing, nepsites en schadelijke berichten al voordat ze echt kwaad kunnen doen. Een handig onderdeel hiervan is Scam Copilot; deze kijkt op de achtergrond met je mee terwijl je een site bezoekt of een bericht leest. Zodra er iets niet klopt, krijg je meteen een seintje. Zo ben je beschermd zonder dat je daar zelf iets voor hoeft te ondernemen.

Valentijnsdag is en blijft een dag waarop we graag contact maken met anderen. Maar de cijfers liegen niet: het is ook de periode waarin oplichters extra actief zijn. Dat risico kun je nooit helemaal uitsluiten, maar je kunt jezelf wel een stuk beter beschermen.

Door alert te blijven op de bekende trucs, vage berichten eerst even te laten checken en je apparaten goed te beveiligen, houd je zelf de regie over je digitale leven. Zo zorg je ervoor dat je online zoektocht naar een cadeau of een leuke date misschien niet 100% zonder risico is, maar wel een stuk veiliger en leuker blijft - ook op 14 februari.