Na de modulaire smartphone, met gemakkelijk te repareren onderdelen, is het nu de beurt aan de Fairphone Fairbuds XL. Dit is een on-ears koptelefoon, waarvan je elf onderdelen kunt vervangen op het moment dat die kapotgaan. Dat maakt het product duurzamer dan de concurrentie. De koptelefoon heeft een prijs van 249 euro.

De Fairphone Fairbuds XL is in veel opzichten een unieke koptelefoon. Niet alleen vanwege de naam – door de term ‘buds’ verwacht je misschien met een setje oordoppen te maken te hebben. Niets is minder waar: dit zijn lekker grote on-ears die relatief comfortabel op je hoofd rusten. De bovenband is verstelbaar, maar de cups helaas niet helemaal. Daardoor kan de Fairbuds mettertijd wat strak om het hoofd gaan zitten. Ook wanneer je (kleine) oorbellen draagt dan kun je wat ongemak ervaren. De oorcups zijn verticaal verstelbaar en niet horizontaal. Het ongemak is klein doch merkbaar.

De verschillende functies van de Fairphone Fairbuds XL bedien je met een kleine joystick, achterop de rechter oorcup. Muziek afspelen of pauzeren gaat met een druk op de knop, terwijl een nummer verder- of teruggaan een duw naar rechts of links is. Het volume bedien je door de stick omhoog of omlaag te duwen. Verder kun je telefoongesprekken aannemen (maar niet wegdrukken) en ophangen, evenals bluetooth en actieve ruisonderdrukking activeren. Je kunt geen stemassistent aanspreken of audiofuncties instellen; voor dat laatste moet je in de gratis applicatie zijn.

App is niet erg uitgebreid

Daar tref je onder meer een zeer beperkte equalizer aan, die het instellen van het geluid net even anders aanpakt. Je kunt kiezen uit vier abstracte profielen die gebaseerd zijn om wereldsteden, waaronder Amsterdam. Die stad staat gelijk aan ‘een krachtig geluid’, terwijl Copenhagen audio juist helder, neutraal en verfijnd laat klinken. Tokyo let vooral op evenwicht en bas en Boston voor een ‘helder en sprankelend’ geluid. Tijdens de testperiode heb ik vooral genoten van de heldere, neutrale klank van Copenhagen, waardoor menig genre kraakhelder mijn gehoor bereikte.

Verder kun je in de app de Fairphone Fairbuds XL digitaal ontmantelen. Dat is erg cool gedaan. In beeld zie je de koptelefoon (in jouw kleur: groen of zwart) staan en met een enkele swipe draai je de koptelefoon uit elkaar. Nu zie je de elf vervangbare onderdelen aan die je los kunt aanschaffen in de digitale winkel van Fairphone. Over elk onderdeel kun je informatie opvragen, zodat je precies weet waar het van gemaakt is. Ook tref je een linkje naar de webshop aan, waar je de onderdelen direct koopt. Hoewel de link naar de shop en de equalizeropties handig zijn, is de app tot slot vrij karig.

Fairphone Fairbuds XL klinken prima

De 40 mm-drivers van de Fairbuds XL klinken over het algemeen aangenaam. Dit model ondersteunint bluetooth 5.1 (met multipoint) en de codecs aac, sbc en aptX HD. Ondanks de wat hoge prijs hoef je echter niet te verwachten dat je ook audiokwaliteit van dat segment in huis haalt. Fairphone staat niet bekend als een audiofabrikant, dus dat is ook niet vreemd. Voor de audio werkt het bedrijf samen met Sonarworks, die verantwoordelijk is voor de equalizer. Over het algemeen klinkt de bas goed diep, maar worden de tonen hogerop vaak een beetje weggemoffeld.

Het zou fijn zijn als Fairphone in de toekomst een appupdate uitbrengt die een wat uitgebreidere equalizer toevoegt. De Sony WH-CH720N en WH-CH520N hebben het belang van de uitgebreide equalizer bewezen en die zijn minimaal 100 euro goedkoper. De actieve ruisonderdrukking is van prima niveau, maar ook hier hebben we beter meegemaakt op dit prijspunt. Natuurlijk betaal je voor meer dan alleen een audio-ervaring met de Fairbuds XL, maar dan zou het fijn zijn als die ervaring net even een stapje beter zou zijn. Wellicht voor een volgende koptelefoon in de nieuwe reeks.

Gerecycled materiaal en vervangbare onderdelen

Zoals gezegd kun je elf onderdelen vervangen van dit toestel. Die onderdelen zijn waarschijnlijk zes jaar van het eerste verkoopmoment beschikbaar (net zoals dat bij de Fairphone-smartphones het geval is). Ze zijn, net als de koptelefoon zelf, duurzaam geproduceerd en gemaakt van gerecycled materiaal. De Fairphone Fairbuds XL bestaat uit honderd procent gerecycled aluminium, honderd procent gerecycled tin in soldeerpasta en honderd procent gerecycled Fairtrade goud. Daarnaast is er iets meer dan tachtig procent gerecycled plastic aanwezig. Verder haal je de onderdelen met een Philips-schroevendraaier los en zijn er verschillende plug-and-play-opties.

De verschillende onderdelen zijn vanaf 18 juli te koop en op moment van schrijven weten we nog niet wat ze kosten (ik heb dat nagevraagd, maar heb geen antwoord gekregen). Fairphone geeft twee jaar garantie op het product, maar kan nog niet bevestigen voor hoe lang precies de verschillende onderdelen te koop gaan zijn. Tot slot gaat de accu van 800 mAh tot dertig uur mee en dat is een respectabele uitkomst. Je kunt de headset opladen met een usb-c-kabel die er niet bij zit, wat eveneens een bewuste keuze is. Als het goed is heb je ergens al een usb-c-kabel in huis liggen.

Je kunt de koptelefoon op die manier ook bekabeld gebruiken, maar niet zonder een extra tussenstukje te kopen. De Fairphone Fairbuds XL heeft namelijk geen audiojack. Dat betekent twee dingen. Zonder de adapter en dus een extra investering (plus een te produceren product) kun je de koptelefoon niet draadloos gebruiken. En: als de accu versleten en niet meer te vervangen is, dan moet je de koptelefoon weggooien. Dan is die immers niet meer draadloos te gebruiken. In beide gevallen niet erg duurzaam, dus.

Fairphone Fairbuds XL conclusie

Als je de Fairphone Fairbuds XL als normale koptelefoon zou beoordelen, dan valt het product wat tegen. Het geluid gaat niet mee met wat je in dit segment mag verwachten, maar klinkt minimaal aangenaam. En wellicht kan één van de vier equalizeropties je bekoren. Daarnaast vind ik de hoofdband wat strak zitten. De bediening via de joystick is tof en toegankelijk en verder oogt de ip54-behuizing fris en uniek. Het is duidelijk dat Fairphone het allemaal bij de basis heeft gehouden qua audio, app en bediening, zodat het bedrijf zich volop kon concentreren op een ander aspect.

Misschien wel het belangrijkste aspect van de Fairbuds XL: de duurzaamheid. Het is tof om te zien dat je zelf heel gemakkelijk de onderdelen kunt vervangen. Daardoor gaat je koptelefoon mogelijk wat langer mee, mits je binnen de tijd besteld dat die onderdelen beschikbaar zijn. Binnen dat kader is het ontzettend jammer dat er geen audiojack aanwezig is, want die kan de levensduur verlengen wanneer de accu niet meer vervangen kan worden. Een gemiste kans. Echter, als de prijzen wat gaan zakken, dan is dit nog niet zo’n gekke duurzaamheidsdeal.

Microsoft Gaming-ceo Phil Spencer en Xbox-directeur Sarah Bond vertrekken bij het Amerikaanse bedrijf.

Dat hebben verschillende media vernomen, en Spencer zelf heeft het inmiddels ook bevestigd via social media. Daarbij publiceerde IGN ook interne e-mails van Microsoft's ceo Satya Nadella, de te vertrekken Spencer en de nieuwe Microsoft Gaming-ceo Asha Sharma en Matt Booty.

Naar verwachting vertrekt Spencer, die bijna veertig jaar bij Microsoft werkzaam was, aanstaande maandag. Xbox-president Sarah Bond - waarvan voorheen werd gedacht dat ze Spencer uiteindelijk zou vervangen - gaat ook weg. Asha Sharma is op dit moment nog de president van Microsofts CoreAI en gaat dus Microsoft Gaming bestieren. Matt Booty, het hoofd van Xbox Game Studios, wordt gepromoot naar chief content officer en zal nauw samenwerken met Sharma.

"Afgelopen najaar deelde ik met Satya dat ik nadacht over mijn vertrek en het beginnen aan het volgende hoofdstuk van mijn leven", zo stelt Spencer in zijn e-mail. "Vanaf dat moment gingen we aan de slag met onze aanpak, met het oog op het behoud van stabiliteit en het versterken van de fundering die we hebben gebouwd. Xbox is altijd meer dan een bedrijf geweest. Het is een levendige gemeenschap bestaande uit spelers, makers en teams die erg veel geven om wat we bouwen en hoe we dat doen. Het verdient een goed doordacht plan voor de toekomst."

"Ik wil Phil bedanken voor zijn uitzonderlijke leiderschap en samenwerking", aldus Nadella in zijn e-mail naar werknemers. "In meer dan 38 jaar bij Microsoft, waaronder 12 jaar aan het hoofd van de gamedivisie, heeft Phil geholpen met het transformeren van wat we doen en hoe we dat doen."

De nieuwe Microsoft Gaming-ceo aan het woord

Sharma, de nieuwe ceo van Microsoft Gaming, meldt in haar e-mail: "Mijn eerste taak is simpel: begrijpen hoe dit werkt en het vervolgens beschermen. Dat begint bij drie verplichtingen. Ten eerste geweldige games - daar begint alles mee. We moeten geweldige games hebben die door onze spelers geliefd worden." Vervolgens vertelt Sharma over het belang van onvergetelijke personages, de macht geven aan ontwikkelstudio's en iconische franchises.

"Ten tweede: de terugkeer van Xbox. We verbinden ons opnieuw aan onze trouwe Xbox-fans en -spelers, die de afgelopen 25 jaar in ons hebben geïnvesteerd, en de ontwikkelaars waar we de uitgebreide universa en ervaringen die onze spelers wereldwijd omarmen mee hebben gebouwd. We zullen onze afkomst eren met een vernieuwde inzet voor Xbox, te beginnen bij de console, die heeft gevormd wie we zijn." Sharma benadrukt daarbij dat games tegenwoordig op meerdere apparaten te vinden zijn, en spreekt uit dat Microsoft zich niet wil limiteren aan één apparaat. "Terwijl we uitbreiden op pc, mobiel en cloud, moet Xbox naadloos, onmiddellijk en waardig voor de gemeenschappen die we serveren voelen."

Het derde punt van Sharma is "de toekomst van spelen. We nemen de heruitvinding van spelen waar. Daarom zullen we investeren in nieuwe zakenmodellen en nieuwe manieren om te spelen door gebruik te maken van wat we al hebben: iconische teams, personages en werelden waar mensen van houden. Maar we zullen die werelden niet behandelen als statische IP om uit te melken en geld uit te onttrekken. We bouwen een gedeeld platform en gereedschappen die ontwikkelaars en spelers de macht geven om hun eigen verhalen te creëren en delen."

Over Spencer en de staat van Xbox

Phil Spencer werd in 2014 hoofd van Xbox, toen hij de opdracht had Xbox One van een gebrekkige release het jaar ervoor te redden. Tijdens die consolegeneratie werd onder andere het populaire Xbox Game Pass gelanceerd. Dankzij onder andere die service en zijn veelvuldige interviews werd hij al snel populair onder gamers.

Na de Xbox Series X en S-release in 2020 begon de mening over Spencer om te slaan, vooral gevoed door de veranderingen rondom Xbox als merk. Sinds enkele jaren komen de spellen van Xbox-ontwikkelaar zelfs vaak ook op andere platforms uit - bijvoorbeeld op PlayStation 5 en Nintendo Switch. Tegelijkertijd loopt de verkoop van de huidige Xbox Series X en S-consoles flink terug. Spencer zelf verscheen de afgelopen jaren steeds minder vaak in interviews, en ook de vele ontslagrondes en studiosluitingen binnen de Xbox-divisie zorgden voor reputatieschade.

Tegelijkertijd werden onder Spencers leiding grote aankopen als Bethesda en Activision Blizzard gedaan, bekend van gamefranchises als The Elder Scrolls, Fallout en Call of Duty.

Microsoft heeft eerder laten weten aan een nieuwe console te werken, die de grenzen tussen consoles en pc moet vervagen. Voor zover bekend wordt dit een apparaat die in feite pc-games af gaat spelen, alsmede Xbox-games, en waarop verschillende digitale pc-winkels bereikbaar zullen zijn - en dus niet alleen die van Microsoft zelf.

Het vertrek van twee belangrijke kopstukken binnen Microsofts gamedivisie is opvallend, zeker in combinatie met het feit dat de gametak van het bedrijf schijnbaar in een transitieperiode zit. Ook het feit dat de nieuwe ceo van Microsoft Gaming van CoreAI afkomt, houdt de gemoederen onder gamers bezig. Microsoft zet groots in op kunstmatige intelligentie, maar onder gamers heerst vooral onvrede over de invloed die AI tegenwoordig heeft op hun hobby. Sharma benadrukte in haar interne e-mail echter dat Xbox zich niet gaat richten op "zielloze AI-slop".

Toen je je laptop kocht, keek je waarschijnlijk vooral naar de processor, de grafische chip en hoeveel GB werkgeheugen erin zit. Of dat werkgeheugen DDR4 of DDR5 is, is voor de meeste mensen geen doorslaggevende factor. Toch is het wel handig om te weten wat de verschillen zijn tussen DDR4, dat je vooral in oudere laptops tegenkomt, en DDR5, dat bij nieuwe modellen meestal de standaard is. DDR5 kan per seconde meer data verwerken dan DDR4. Wat dat verschil betekent en wanneer extra gigabytes meer opleveren dan de stap naar DDR5, lees je in dit artikel.

De techniek achter DDR4 en DDR5

Het grootste verschil tussen DDR4 en DDR5 zit in de datasnelheid en bandbreedte. Zie het als een digitale weg: DDR4 is een prima route waar het verkeer netjes doorrijdt, DDR5 is een bredere snelweg waar per seconde meer data overheen kan. Daardoor hoeft de processor bij zware taken waarbij veel data heen en weer gaat (denk bijvoorbeeld aan videobewerking) minder vaak te wachten op nieuwe informatie. Let wel: die extra 'rijstroken' leveren pas winst op als je processor, grafische chip en software er ook echt gebruik van maken. Bij lichte taken, zoals browsen en tekstverwerken, is werkgeheugenbandbreedte zelden de bottleneck. Gaat dat langzaam, dan heeft dat eerder te maken met de processor, opslag, of de browser.

DDR5 kan ook helpen met het energieverbruik, omdat het op een lagere spanning werkt: 1,1 volt in plaats van 1,2 volt bij DDR4. In een laptop kan dat iets schelen, al hangt het effect af van wat je doet en hoe de rest van het systeem is opgebouwd. Daarnaast zit bij DDR5 een deel van de stroomregeling op de geheugenmodule zelf. Dat kan de stroomvoorziening stabieler maken, maar het maakt de module ook wat complexer om te produceren.

Wat biedt DDR5 in de praktijk?

DDR5 komt vooral tot zijn recht bij taken die veel werkgeheugenbandbreedte vragen, zoals 8K videobewerking of complexe simulaties. Daarbij blijft de processor (en soms de GPU) meestal de doorslaggevende factor: die bepaalt of je systeem zo'n klus überhaupt vlot aankan. DDR5 kan helpen om wachttijd te verminderen, maar het maakt een trage CPU niet ineens snel. Een ander voordeel is dat je per module hoge capaciteiten kunt halen. Voor zware desktop-werkstations zijn systemen met 256 GB aan werkgeheugen inmiddels realiteit. Bij laptops ligt die grens doorgaans lager, vaak rond de 128 GB, omdat ze meestal minder geheugenslots hebben. Bovendien is het werkgeheugen bij veel modellen vastgesoldeerd, waardoor je later niet kunt uitbreiden.

©Batorskaya Larisa

DDR5 voor gamers: nodig of niet?

Voor gamers blijft het voordeel van DDR5 vaak beperkt. In veel games gaat het om een klein verschil, en op 1440p of 4K zie je dat meestal nog minder terug omdat je dan eerder tegen de grens van de videokaart aanloopt dan tegen die van het werkgeheugen. Ook hier geldt: de keuze voor CPU en vooral GPU bepaalt je gameprestaties veel sterker dan de stap van DDR4 naar DDR5. Dat verschil tussen DDR4 en DDR5 is onderzocht in een vergelijkingstest van de gezaghebbende site Tom's Hardware. Daarbij ging het bijvoorbeeld om 3% verschil in gameprestaties in Assassin's Creed Valhalla, 2% in Far Cry 6, Tom Clancy's Ghost Recon Breakpoint, Watch Dogs: Legion en Borderlands 3, en 1% in Shadow of the Tomb Raider en Wolfenstein: Youngblood.

©Crystal Dynamics

Is een laptop met DDR4 nog goed genoeg?

Ja, voor de meeste Nederlanders is een laptop met DDR4 nog steeds goed genoeg. Gebruik je hem vooral voor internetten, Netflix kijken, Microsoft Office en af en toe een simpele fotobewerking, dan merk je in de praktijk nauwelijks verschil tussen DDR4 en DDR5. Bij laptops is DDR4 of DDR5 bovendien vaak geen losse keuze: het hangt samen met de generatie processor die in het model zit.

DDR5 kan wel voordeel geven bij zwaardere taken waarbij de computer grote hoeveelheden data tegelijk moet verwerken, maar dat wordt pas echt interessant als je met zware programma's werkt, of als je games zo soepel mogelijk wilt laten lopen - ervan uitgaande dat je CPU en GPU die werklast ook aankunnen. Denk aan situaties waarin je merkt dat je laptop moeite heeft om alles bij te houden, ook al staat de beeldkwaliteit niet eens extreem hoog. In veel situaties blijft het verschil klein. Belangrijker is vaak de hoeveelheid werkgeheugen: 16 GB voelt meestal merkbaar fijner dan 8 GB, ongeacht of het DDR4 of DDR5 is.

DDR4 is niet meer vanzelfsprekend goedkoop

Lange tijd was DDR4 de slimme, goedkope keuze als je vooral op de prijs lette: het verschil met DDR5 was groot. Door de huidige tekorten klopt dat beeld minder. DDR4-geheugen is flink duurder geworden; in sommige gevallen is de prijs zelfs meer dan verdubbeld. DDR5 is ook duurder geworden, maar omdat de productie van DDR4 wordt afgebouwd, kan DDR4 relatief harder in prijs oplopen. Daardoor ligt DDR4 in veel gevallen dichter tegen DDR5 aan dan je zou verwachten. Wie nu een nieuw systeem koopt, is met DDR4 vaak nog steeds het minst kwijt, alleen is 'goedkoop' bij werkgeheugen momenteel een rekbaar begrip.

©ronstik

Upgraden: wat wel en niet kan

DDR4 en DDR5 zijn nooit onderling uitwisselbaar, ook niet in een desktop. De inkeping zit op een andere plek en het platform moet het juiste type werkgeheugen ondersteunen. Je kunt dus geen DDR5 plaatsen in een systeem dat voor DDR4 is gemaakt, en andersom ook niet.

Bij laptops betekent dit meestal dat als je wilt overstappen op DDR5 je een nieuwe laptop zult moeten kopen. Veel laptops hebben namelijk geen uitbreidbaar werkgeheugen meer: de geheugenchips zitten voor ruimte- en kostenbesparing op het moederbord gesoldeerd, en bij sommige ontwerpen zelfs in hetzelfde pakket als de processor. Dan kun je later niets meer bijprikken. Dat is ook precies waarom DDR4 vs DDR5 bij laptops zelden de hoofdvraag is: je kiest een model, en daar hoort dit type geheugen bij.

Bij een desktop heb je vaak meer speelruimte, maar ook daar is het geen kwestie van alleen de geheugenmodules wisselen. Wil je van DDR4 naar DDR5, dan heb je een moederbord nodig dat DDR5 ondersteunt, en vaak ook een processor die bij dat moederbord past. Heb je vooral te weinig werkgeheugen (bijvoorbeeld 8 of 16 GB) en merk je dat je pc daardoor traag wordt, dan is extra DDR4 bijplaatsen meestal de goedkoopste verbetering. Pas als je toch al toe bent aan een grotere upgrade van je pc, wordt de stap naar DDR5 logisch.

Wanneer moet je echt upgraden?

Echt upgraden is pas zinvol als je merkt dat je huidige machine niet meer probleemloos werkt bij zware klussen zoals grote fotobestanden bewerken, video's monteren of veel dingen tegelijk doen. Heb je nu een laptop met 16 GB of 32 GB DDR4 die nog vlot werkt? Blijf die dan vooral gebruiken zolang de prijzen zo hoog liggen. Twijfel je, kijk dan eerst wat de oorzaak van de mindere prestaties is: zit je werkgeheugen tegen zijn limiet, of zijn het vooral je processor of GPU die de klus niet bijbenen?

Zo controleer je of je extra RAM nodig hebt

Voordat je besluit om een flinke investering te doen in een nieuw systeem of extra geheugen, is het slim om te kijken hoe je huidige computer presteert onder druk. Je kunt dit eenvoudig zelf testen op zowel Windows als Mac.

Windows

Open eerst de programma's die je normaal gesproken tegelijk gebruikt, zoals je browser met veel tabbladen, Word en een videocall. Druk daarna op Ctrl + Shift + Esc om Taakbeheer te openen. Ga naar het tabblad Prestaties en klik op Geheugen. Kijk vervolgens naar de grafiek en het percentage dat in gebruik is: blijft dat langere tijd rond de 80 tot 90 procent hangen terwijl je gewoon je dagelijkse werk doet, dan zit je tegen de grens van je werkgeheugen aan. Dat merk je vaak aan kleine haperingen, zoals tabbladen die trager laden of apps die later reageren. Zie je tegelijk dat je pc veel met de schijf bezig is, bijvoorbeeld omdat programma's ineens langzamer worden terwijl je opslaglampje blijft knipperen, dan is de kans groot dat Windows tijdelijk data op de SSD parkeert omdat het werkgeheugen volloopt.

Apple

Open je gebruikelijke programma's en druk daarna op Command + Spatiebalk. Typ Activiteitenweergave en druk op enter. Klik bovenin op het tabblad Geheugen en kijk onderaan naar de grafiek bij Geheugendruk. Is die groen, dan is er niets aan de hand. Wordt de grafiek geel of rood, dan heeft je Mac meer geheugen nodig om alles vlot te blijven draaien. Let ook op Gebruikte swap: als dat oploopt tot meerdere gigabytes, dan is je werkgeheugen in de praktijk te krap.