Normaal wordt de elektriciteit die de zonnepanelen op je dak hebben geproduceerd op jaarbasis weggestreept tegen de elektriciteit die je hebt opgemaakt. Dit is het zogenoemde salderen. Enkele energieleveranciers doen dat nu per maand, wat eigenlijk altíjd ongunstig is. Hoewel consumentenorganisaties tegen zijn, staat nu nog niet letterlijk in de wet dat het niet mag. We leggen uit waarom het ongunstig is en wat je kunt doen als jouw energieleverancier dit ook gaat doen.

Na elk contractjaar kijkt een energieleverancier wat je aan elektriciteit hebt teruggeleverd. Dat wordt afgetrokken van de stroom die je hebt afgenomen, ook wel salderen genoemd. Dit gebeurt in de regel na elk jaar. We schreven eerder hoe dat werkt en hoe de salderingsregel er in de toekomst uit gaat zien. Sommige energieleveranciers wijken af van de norm en salderen per maand of kwartaal. Wees daar alert op, want in vrijwel alle gevallen is het ongunstig. Het wordt ook niet altijd duidelijk aangegeven!

Een bekend voorbeeld uit de praktijk is Budget Energie. Per 1 juli biedt het klanten met een variabel tarief een terugleververgoeding van 50% van het leveringstarief per kWh. Deze saldering vindt maandelijks plaats met de tarieven van de betreffende maand. Uit de prijsinformatie wordt dit niet direct duidelijk.

Waarom is salderen per maand ongunstig?

Salderen op maandbasis is in vrijwel alle situaties ongunstig. Ook als je, zoals bij Budget Energie, een (in de huidige markt) relatief hoge terugleververgoeding krijgt. In de zonnige maanden wek je namelijk meestal veel meer stroom op dan je verbruikt. In de winter is dat andersom, en verbruik je juist meer dan je opwekt. Bij saldering op jaarbasis kun je het hogere verbruik in de winter in feite wegstrepen tegen het overvloed aan stroom in de zomer. Het energienet zou je als een soort buffer kunnen zien, waar het teveel aan stroom in zonnige periodes wordt opgeslagen, zodat je dat in de donkere maanden ‘gratis’ kunt opmaken. Bij saldering op maandbasis kan dat niet meer. In de zomer krijg je dan een relatief lage vergoeding voor die stroom, terwijl je in de donkere maanden de volle prijs gaat betalen, omdat je nog nauwelijks opwek hebt. Dat is extra pijnlijk als je je huis elektrisch verwarmt met bijvoorbeeld een warmtepomp.

©Colby Lysne

Wetswijziging

Onder meer de Consumentenbond en de Autoriteit Consument & Markt (ACM) vinden dat salderen op jaarbasis moet plaatsvinden en niet bijvoorbeeld per maand of kwartaal. Maar dit staat nog niet letterlijk zo in de wet. Minister Rob Jetten van Klimaat en Energie heeft aangeven dat hij de Energiewet graag wil aanpassen, zodat het nog duidelijker is dat saldering op jaarbasis verplicht is. Zolang dat niet is gebeurd zegt Budget Energie in ieder geval door te gaan met salderen per maand.

Terugleververgoeding

Maandelijks salderen doet minder ‘pijn’ als een redelijke terugleververgoeding wordt vastgesteld. Maar ook hier geeft de Energiewet nog geen duidelijkheid. De ACM stelde eerder dat de vergoeding minimaal 70% van het kale leveringstarief moet zijn. Dat wordt echter pas bekrachtigd in de nieuwe energiewet die in 2025 ingaat. Daar maken veel energieleveranciers misbruik van door nu nog een veel lagere vergoeding te geven. Controleer daarom uiteraard ook steeds goed de terugleververgoeding als je op jaarbasis (en bij jaarlijkse saldering!) meer stroom levert dan afneemt.

Wat kun je doen?

Wat kun je zelf doen om zekerheid te hebben over saldering? Om te beginnen raden we je aan om duidelijkheid te krijgen over de manier waarop de salderingsregel wordt toegepast door jouw energieleverancier. Als je een variabel contract hebt, moet je dit extra goed in de gaten houden. De tarieven en voorwaarden kunnen namelijk na elke maand veranderen. Weliswaar gebeurt dat in de regel maar twee keer per jaar, maar door de huidige marktsituatie wijken veel energieleveranciers daar van af.

Overweeg je om over te stappen? Bij een variabel contract teken je een overeenkomst voor onbepaalde tijd. Dan kun je altijd maandelijks opzeggen zonder boete. Heb je nog een vast contract, dan kun je na de contractperiode overstappen. Let goed op de einddatum, want meestal ga je automatisch over van een vast naar een variabel contract. Let daarnaast ook goed op de tarieven voor teruglevering en of er per maand, kwartaal of jaar gesaldeerd wordt. Reken alles goed door, zodat je zeker weet dat je bij een partij terechtkomt die uiteindelijk het gunstigst voor jouw situatie is.

©Looker_Studio - stock.adobe.com

Haalbaarheid jaarlijks salderen

Nu bij steeds meer woningen de daken vol liggen met zonnepanelen, valt de haalbaarheid van jaarlijks salderen natuurlijk wel te betwisten. Woningen ‘dumpen’ in de zomer immers massaal stroom, wat zelfs tot overbelasting van het net kan leiden, om het in de winter weer ‘gratis’ af te kunnen nemen. Het energienet wordt als een soort buffer gebruikt. Zélf je overvloedige zonnestroom opslaan in een thuisbatterij lijkt een goed alternatief. Maar je kunt niet genoeg opslaan om de winter door te komen. Sterker nog, bij de meeste batterijen wordt de volledige capaciteit op een bewolkte dag al aangesproken. Er zijn overigens ook andere manieren om je zonnestroom optimaal te benutten.

Windows is een veelzijdig besturingssysteem, maar compact en gestroomlijnd kun je het niet noemen. Bovendien lijkt elke nieuwe versie er weer extra functies en onderdelen bij te krijgen. Kan het niet wat compacter? Met de juiste hulpmiddelen draai je hier je hand niet voor om: alles voor een lichtgewicht Windows 11.

Aan de slag met Tiny 11

Tiny11 bestaat uit een set hulpmiddelen waarmee je Windows 11 op dieet zet en zorgt voor een lichtgewicht versie van het besturingssysteem. Het werkt grotendeels met scripts die specifieke onderdelen uit de software verwijderen. Resultaat is een compacte versie van Windows die je op de computer kunt installeren. Tiny11 is beschikbaar in twee varianten. De eerste – Tiny11 Maker – is de standaardversie die Windows flink afslankt, maar waarbij je de mogelijkheid houdt om gangbare functies alsnog toe te voegen. Denk aan talen, updates en Windows-onderdelen die je wél graag gebruikt. De tweede variant – Tiny11 Core Maker – pakt het rigoureuzer aan: deze versie stript Windows tot een minimum. Je kunt de eerdergenoemde functies niet meer toevoegen. Volgens de makers leent zo'n ultraslanke Windows-versie zich voor testdoeleinden en is de versie bijvoorbeeld ideaal om in een virtuele machine te gebruiken. Voor dagelijks gebruik is zo'n Windows-versie niet bruikbaar.

Het voorwerk

Om te beginnen, zorg je voor de meest recente versie van Windows 11. Op het moment van schrijven is dat Windows 11 25H2. Je haalt deze versie binnen via https://www.microsoft.com/nl-nl/software-download/windows11. Kies voor het iso-bestand. Die vind je onder Download Windows 11-schijfkopiebestand (ISO) voor x64-apparaten. In het menu selecteer je Windows 11 (multi-versie ISO-bestand voor x64-apparaten) en klik je op Download nu. Wanneer hierom wordt gevraagd, kies je de gewenste taal. Sla het iso-bestand op in een aparte map, die je bijvoorbeeld Windows 11 Compact noemt. Vervolgens haal je de nieuwste versie van Tiny11 op via de eerdergenoemde website. Je vindt het installatiebestand boven aan de pagina. Klik op de knop Code en kies Download ZIP. Pak het zip-bestand uit en plaats het bestand Tiny11maker.ps1 op een eenvoudige locatie, bijvoorbeeld in de root op de C:\-schijf. Je beschikt nu over alles om van start te gaan.

Koppelen

Keer terug naar de map waarin je het iso-bestand hebt opgeslagen. Klik met de rechtermuisknop op het bestand en kies voor Koppelen. Hiermee koppel je de Windows-installatiebestanden aan een virtuele schijf, zodat Tiny11 ermee kan werken. Links in het venster van Verkenner verschijnt de schijf, bijvoorbeeld F:. Als je erop klikt, toont de Verkenner de Windows-installatiebestanden. Onthoud welke schijfletter wordt gebruikt: dit heb je later nodig.

Tiny11 bestaat uit een script dat je aanroept via PowerShell. PowerShell is het scripting-onderdeel van Windows. Open het Startmenu en typ PowerShell. Klik met de rechtermuisknop op Windows PowerShell en kies Als administrator uitvoeren. Een nieuw venster opent. Typ op de opdrachtregel: Set-ExecutionPolicy Bypass -Scope Process. Druk op Enter. Vervolgens typ je de opdracht om Tiny11 Maker te starten: C:\LOCATIE\tiny11maker.ps1 -ISO <LETTER> -SCRATCH <LETTER>. Neem de opdracht letterlijk over, maar vervang LOCATIE door de locatie waar je het Tiny11-script hebt bewaard. Vervang achter -ISO de <LETTER> door de schijfletter van het iso-bestand van Windows, bijvoorbeeld F. Vervang achter -SCRATCH de <LETTER> door de schijfletter waarmee Tiny11 met de bestanden mag werken en opslaan, bijvoorbeeld C. De opdracht kan er dus zo uitzien: C:\tiny11maker.ps1 -ISO F -SCRATCH C.

Welke versie

Het iso-bestand van Windows bevat de bestanden voor verschillende Windows-edities, zoals Windows 11 Home en Windows 11 Pro. Tiny11 vraagt welke Windows-versie je wilt afslanken. Elke editie heeft een eigen nummer: typ het nummer van de gewenste editie en druk op Enter. Het grootste deel van het werk zit erop. Kies wel een Windows-versie waarvoor je over een geldige licentie beschikt.

Installeren maar

Tiny11 heeft een nieuwe iso met Windows-installatiebestanden gemaakt. Het bestand heet Tiny11.iso. Met behulp van deze iso en een usb-stick kun je vervolgens een schone installatie van het afgeslankte Windows uitvoeren. Je kunt een opstartbare usb-stick op verschillende manieren maken, waaronder met Rufus. Ga naar https://rufus.ie/nl/ en haal de nieuwste versie binnen. Start de app en wijs bij Apparaat de usb-stick aan. Je hebt een stick met een minimale capaciteit van 8 GB nodig. Bij Opstartselectie kies je Schijf of ISO-image en klik je op Selecteren. Wijs het zojuist gemaakte iso-bestand van Tiny11 aan. Klik tot slot op Starten. Om de afgeslankte versie van Windows op een computer te installeren, start je deze op met de usb-stick. Doorloop de stappen van de installatiewizard, zoals je ook zou doen bij een gangbare installatie. Het resultaat: een afgeslankte Windows-versie.

Weer opbouwen

Prettig aan de compacte versie van Windows is de mogelijkheid om naderhand de onderdelen toe te voegen die je wel degelijk gebruikt. Heb je gekozen voor Tiny11 Maker (en niet voor Tiny11 Core), dan is dit mogelijk. Open het Startmenu, typ Onderdelen en kies Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Plaats vinkjes naast de componenten die je wilt gebruiken. Daarnaast vind je een deel van de standaard-apps via de Microsoft Store: open het Startmenu, typ Store en kies Microsoft Store. Kies Apps en ga op zoek naar de apps die je alsnog wilt gebruiken, bijvoorbeeld Outlook.

Tiny11 Core

Heb je de smaak te pakken en wil je een nog compactere Windows-versie? Dan kun je Tiny11 Core overwegen. Deze vind je op dezelfde pagina als het andere Tiny11-script. De resulterende Windows-versie ontbeert alle onderdelen die ook door Tiny11 Maker worden verwijderd, maar haalt ook weg: Windows Component Store, Windows Defender, Windows Update en WinRE. Vooral Windows Update is een onderdeel dat je niet graag kwijt wilt, tenzij je de Windows-versie tijdelijk wilt gebruiken om bijvoorbeeld iets te proberen, en daarbij Windows in een virtuele machine installeert. Met Tiny11 Core een Windows-installatie maken voor dagelijks gebruik, is niet aan te raden. 

Bestaande Windows afslanken

Heb je al een bestaande Windows-versie draaien en geen behoefte om een nieuwe installatie van een afgeslankte versie uit te voeren? Met een ander programma – CrapFixer – kun je een bestaande Windows-computer uitkleden en hoef je geen schone installatie uit te voeren. Je mag het programma gratis gebruiken. De nieuwste versie vind je op https://github.com/builtbybel/CrapFixer/releases. Pak het zip-bestand uit en dubbelklik op CrapFixer.exe om het programma te starten. Je hoeft het niet te installeren.

CrapFixer is opgebouwd uit drie hoofdonderdelen: Fixer, Restore en Tools. Kies Fixer. Dit onderdeel bestaat uit twee tabbladen: Windows en Applications. Op de tab Windows vind je aan de linkerzijde de collectie met 'opties' die je via CrapFixer kunt uitschakelen als je er geen behoefte aan hebt. De opties zijn onderverdeeld in verschillende categorieën, zoals Gaming, Privacy en System. Klik eerst op Analyze. CrapFixer scant het systeem en geeft aan wat het aan overbodige troep (zoals bloatware) aantreft. In het venster rechts lees je de aanbevelingen. CrapFixer geeft aan of het onderdeel momenteel wordt uitgevoerd, wat de geadviseerde instelling is en of die al is toegepast. Roodgemarkeerde items vragen extra aandacht, bijvoorbeeld als het gaat om de eerdergenoemde bloatware.

Selecteren maar

Nu komt het leuke werk: bepalen van welke onderdelen je afscheid neemt. Gebruik de lijst aan de linkerkant van het venster om de onderdelen te selecteren. Ben je het eens met de standaardselectie van CrapFixer voor een volledig onderdeel, dan vink je de hoofdcategorie aan. Om bijvoorbeeld alle advertenties uit te zetten, plaats je een vinkje bij Ads. Wil je niet alle wijzigingen toepassen, dan vink je ze individueel aan. Weet je niet zeker wat een onderdeel inhoudt? Klik erop met de rechtermuisknop en kies Help (of druk op de F1-toets): een compacte toelichting verschijnt. Ben je tevreden over de selectie? Uitvoeren maar. Klik op de knop Run Fixer, die je rechtsonder in het venster vindt. 

Neem apps mee

Werp ook een blik op de tab Applications, eveneens beschikbaar via het onderdeel Fixer. Hier lees je voornamelijk welke apps je kunt uitschakelen. Denk aan apps zoals Bing Nieuws en Weer, Copilot en andere ingebakken programma's zoals Telefoonkoppeling. Wil je deze allemaal verwijderen? Klik op Select all (linksonder in het venster). In plaats daarvan kun je ze ook selectief aanvinken.

Kom je later terug op een bepaalde selectie, dan kun je de situatie ook terugdraaien en de instellingen herstellen. Klik links op Restore. In het rechtervenster lees je wat er is teruggedraaid.

Handmatig te werk

Ondanks alle welkome hulp van buitenaf, kun je zelf ook een aantal stappen nemen om Windows meer lichtgewicht te maken. Voorkom allereerst dat er onnodige programma's tijdens de systeemstart worden geladen. Open de Windows-instellingen (Windows-toets+I) en kies Apps / Opstarten. Een overzicht van opstart-apps verschijnt. Zet de schuif op Uit bij de apps die je niet wilt laden. Verwijder ook de apps die nog aanwezig zijn, maar je niet meer gebruikt. Kies Apps / Geïnstalleerde apps. Zoek de app die je wilt verwijderen, klik op Meer opties (herkenbaar aan de drie puntjes) en kies Verwijderen.

Je kunt ook zelf een groot deel van de Windows-onderdelen in- en uitschakelen vanuit de standaardgebruikersomgeving. Open het Startmenu en typ Onderdelen. Klik op Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Wil je een volledige categorie uitschakelen, verwijder dan het vinkje bij de hoofdcategorie. Wil je losse onderdelen uitschakelen, dan klap je de hoofdcategorie open en verwijder je de vinkjes bij de ongewenste onderdelen. Plaats de muis op een onderdeel om een compacte beschrijving van het onderdeel te zien. Bij twijfel: schakel het onderdeel niet uit.

Groepsbeleid

Ben je een gevorderde gebruiker en beschik je over Windows 11 Pro? Dan kun je ook het onderdeel Groepsbeleid slim gebruiken om Windows compact te maken. Open het venster Uitvoeren (Windows-toets+R) en typ Gpedit.msc. Vooral onder Computerconfiguratie / Beheersjablonen / Alle instellingen kun je flink wat opties aanpassen. Een interessante instelling is Standaardpakketten Microsoft Store uit het systeem verwijderen. Kies Ingeschakeld en zet aan de linkerzijde van het venster vinkjes bij de apps die je niet wilt gebruiken. Neem ook de rest van de categorie Windows-onderdelen door en zoek naar de standaardprogramma's (bijvoorbeeld Windows Agenda). Vaak kun je die individueel uitschakelen (bijvoorbeeld via Windows Agenda uitschakelen).

Voor Pro's: het ingebouwde groepsbeleid gebruiken.

💻 Nieuwe laptop nodig? Kijk en vergelijk op Kieskeurig.nl

Cody en Jacco lopen door de Partner Direct heen en stellen de vraag: is de Switch 2 nu multiplatform-waardig? Ook zit Jacco drie dagen in Zwitserland voor een gamingmuis en is één persoon jarig.

Kom bij onze Discord. Via ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠deze link kan je met ons en andere luisteraars kletsen over games, deals, nieuws en meer.

Wil je zelf ook een vraag insturen of heb je iets leuks om te melden? Dat kan! Stuur een mailtje naar bonuslevelcast@gmail.com (of bonuslevelkast@gmail.com of bonuslevelqast@gmail.com) en wellicht hoor je jezelf terug in de volgende aflevering!