ID.nl logo
Verwarmen per ruimte: comfortabel en besparend
© Axel Bueckert
Energie

Verwarmen per ruimte: comfortabel en besparend

De verwarming wordt in veel woningen centraal geregeld met een enkele thermostaat in de woonkamer. Wil je andere ruimtes verwarmen, dan kun je ze eventueel mee laten liften en begrenzen met bijvoorbeeld een thermostaatknop. Dat werkt als het goed is ingeregeld, maar ideaal is dit niet.

Dit artikel in het kort: de temperatuur in huis wordt meestal centraal in de woonkamer gemeten en ingesteld via een thermostaat. Dat is niet helemaal meer van deze tijd. Ook in andere ruimtes wil je immers een behaaglijke temperatuur. Je verwarmt ruimtes dan alleen als het nodig is. We leggen uit hoe je dat voor elkaar krijgt met de huidige generatie slimme thermostaten en accessoires.

Lees ook: 10 manieren om te besparen op je energierekening met hulp van je boiler

Heb je bijvoorbeeld je woonkamer extra goed geïsoleerd, dan zal de verwarming relatief snel afslaan omdat de gewenste temperatuur sneller is bereikt. Maar in de andere kamers blijft het dan te koud. Je kunt dan eventueel naar andere manieren zoeken om die ruimtes te verwarmen, bijvoorbeeld met een extra elektrische kachel, maar dat is niet altijd zuiniger. Het kan ook zijn dat je de woonkamer op temperatuur hebt gebracht door het opstoken van de open haard, waardoor de verwarming ook sneller afslaat.

Iedere ruimte apart verwarmen

Slimmer is het om alle ruimtes in je huis onafhankelijk van elkaar te verwarmen. Dat wordt ook wel zoneregeling genoemd. Slimme thermostaten en een bijbehorend ecosysteem kunnen dat voor je regelen. Is de woonkamer al op temperatuur, dan zorgt een slimme thermostaat ervoor dat de andere kamers verwarmd blijven tot ook daar de gewenste temperatuur is bereikt.

©monkeybusinessimages

De warmte wordt traditioneel centraal in de woonkamer gemeten en ingesteld en dat heeft invloed op de verwarming van je hele huis.

Verwarmen waar dat nodig is

Niet alleen kun je met een zoneregeling elke kamer apart op de ideale temperatuur brengen, je kunt ook besparen door kamers alleen te verwarmen als dat nodig is. Zo bespaar je energie. Denk bijvoorbeeld aan een hobbyruimte waar je vooral in de avonden veel tijd doorbrengt, de slaapkamers van de kinderen waarin af en toe gespeeld wordt of een zolderkamer waar je een paar dagen in de week thuiswerkt.

En op het moment dat je thuiswerkt en er verder niemand in huis is, kan natuurlijk de verwarming in de woonkamer best een paar graden lager. Je kunt met een slimme thermostaat eenvoudig per ruimte de temperatuur instellen of voor elke ruimte een apart programma maken met alle dagen van de week. Je kunt het voor een tijdelijke temperatuursverandering ook aan bijvoorbeeld de slimme assistent van Alexa of Google vragen.

Maak de juiste keuze: welke thermostaat heb je nodig?

Watch on YouTube

Hoe werkt het?

Bij een zoneregeling wordt de temperatuur in elke kamer apart gemeten, dus niet alleen op de hoofdthermostaat in de woonkamer. Daardoor weet de slimme thermostaat of er een warmtevraag is in een bepaalde ruimte. Zolang dat het geval is, zal de cv-ketel in werking worden gesteld.

Het is belangrijk dat óók in de woonkamer de verwarming uitgezet kan worden als de gewenste temperatuur is bereikt. Anders loop je het risico dat het in de woonkamer veel te warm wordt. De cv-ketel blijft immers aan zolang andere ruimtes nog verder verwarmd moeten worden.

Hoe eenvoudig je het kunt installeren, hangt vooral af van de manier waarop je huis nu wordt verwarmd. We gaan in dit artikel uit van een op water gebaseerde verwarming met radiatoren of vloerverwarming. Let er op dat slimme thermostaatsystemen niet altijd compatibel zijn met andere vormen van verwarmen zoals elektrische (vloer)verwarming.

©Oleksandr Kondriianenko

Wat heb je nodig?

Als je zoneregeling wil gebruiken in je woning, heb je vanzelfsprekend een thermostaat nodig die dat ondersteunt. Dat is lang niet zo bij alle merken en systemen. Zo ondersteunt het Nederlandse Eneco Toon geen zoneregeling en kun je dit ook niet met een Google Nest voor elkaar krijgen.

We beperken ons in dit artikel alleen tot systemen waarmee je meerdere ruimtes met behulp van een centrale bedieningseenheid kunt aansturen. Op dit moment zijn dit de systemen van Tado, Bosch en Honeywell. Deze merken bieden systemen aan met aparte slimme radiatorknoppen waarmee je de warmte van de radiatoren op afstand kunt regelen. Let wel: dit werkt alleen met redelijk recente radiatorknoppen, niet met hele oude systemen.

OUDE RADIATOREN Slimme radiatorknoppen zijn geschikt voor vrijwel alle radiatoren waar nu al een ‘gewone’ radiatorknop op zit. Dergelijke knoppen herken je aan de cijfers 1 t/m 5, waarmee wordt aangegeven hoeveel warm water er de radiator wordt ingestuurd. Die cijfers kun je echter niet gebruiken om een exacte temperatuur in te stellen, maar stand 3 komt ongeveer overeen met 20 graden.

Oude radiatorknoppen kun je er doorgaans gewoon afschroeven, waarna je de slimme knop er gewoon opschroeft. Blijkt het dat jouw radiatorknop een andere diameter heeft, dan zijn er ook nog speciale verloopstukjes te koop, die je dan eerst over de houder van de radiatorknop plaatst, en daar overheen de nieuwe, slimme radiatorknop plaatst.

Watch on YouTube

Bij Tado-thermostaten worden aparte adapters meegeleverd die je over de bestaande radiatorknopbevestiging plaatst.

Om te beginnen heb je een slimme thermostaat nodig die zoneregeling ondersteunt. Dat is niet altijd het geval. Zo ondersteunen bekende thermostaten als Google Nest en Eneco Toon geen zoneregeling. Soms werkt het als je voor iedere zone in je huis een aparte thermostaat koopt, maar dat is verre van ideaal. Slimme thermostaten zijn namelijk gemaakt om te dienen als centraal regelpunt en kunnen niet communiceren met andere slimme thermostaten.

In dit artikel beperken we ons tot het aanbod van Tado, Bosch en Honeywell. Radiatoren kun je bij deze merken vrij eenvoudig voorzien van slimme radiatorknoppen. Die knoppen meten de temperatuur én kunnen het opwarmen in de ruimte stoppen zodra de gewenste temperatuur is bereikt. Soms kun je ook uitbreiden met een losse temperatuursensor of thermostaat. Handig als je de temperatuur in een ruimte op een specifieke plek wilt meten. De slimme radiatorknop zit immers dicht bij de verwarming en dat is niet de ideale plek.

©PXimport

De bekende Google Nest ondersteunt geen zoneregeling, tenzij je een aparte thermostaat koopt voor elke zone.

Radiatoren in de woonkamer

Let er op dat je de radiatoren in de woonkamer ook van slimme radiatorknoppen moet voorzien, zodat ook daar de verwarming uitgezet kan worden. Dan voorkom je dat de ruimte oververhit raakt, omdat andere ruimtes nog niet op temperatuur zijn. Vloerverwarming kan in veel gevallen ook worden geïntegreerd. Dit kan wel iets uitdagender zijn. Soms kun je ook verschillende vormen van elektrische verwarming integreren.

Aanbod van Tado

Bij Tado heb je minimaal een internetbridge nodig die je in elke starterskit vindt. Deze zorgt voor verbinding met je netwerk en internet, zodat je de app kunt gebruiken om alle accessoires van Tado toe te voegen en te gebruiken. Heb je een cv-ketel, en daar gaan we hier wel van uit, dan kies je een starterskit met slimme thermostaat. Er is zowel een bedrade als draadloze variant. Slimme radiatorknoppen kun je vervolgens los kopen (ongeveer 85 euro per stuk) maar ook als voordelige set of direct als onderdeel van een starterskit. De slimme thermostaatknoppen meten de temperatuur. Maar voor meer nauwkeurigheid kun je ook losse draadloze temperatuursensoren aanschaffen waarmee je de temperatuur in elke ruimte kunt meten maar ook apart instellen. In de workshop over Tado lees je meer over het in gebruik nemen van deze thermostaat en mogelijke uitbreidingen.

Tado heeft een breed aanbod van slimme verwarmingsproducten.

Bosch en Honeywell

Bosch heeft met de EasyControl een slimme thermostaat die met de meeste cv-ketels kan samenwerken. Net als de Tado kun je ook bij dit systeem de temperatuur in afzonderlijke ruimtes regelen door slimme radiatorknoppen te installeren, waarop je eventueel ook direct de temperatuur kunt instellen. Bij Evohome van Honeywell zijn zulke instelbare radiatorknoppen eveneens een belangrijk element. Al sinds de introductie zo’n acht jaar geleden is Evohome geschikt voor een zoneregeling. Het is nog steeds aan van de meest complete en gebruiksvriendelijke opties voor dat doel, al betaal je er wat meer voor. Voor de bediening kun je een centraal bedieningspaneel met schermbediening gebruiken, maar ook gewoon een browser of app.

Honeywell maakt een zoneregeling eenvoudig, dankzij een centraal bedieningspaneel met schermbediening.

Vloerverwarming

Heb je vloerverwarming? Dan zitten er wat haken en ogen aan het verwarmen per ruimte. De vloerverwarming moet dan immers óók apart geregeld worden. Hoe makkelijk dat is, hangt er onder meer van af of je in één of in meerdere ruimtes vloerverwarming hebt. Bij vloerverwarming heb je meestal op één plek in huis een zogenoemde vloerverwarmingsverdeler die warm water krijgt van de cv-ketel. Het water gaat de vloer in via leidingen die in een lus worden gelegd en weer bij de verdeler uitkomen. Via je verwarmingsbuizen stroomt het vervolgens weer naar de cv-ketel terug. Vaak zijn er meerdere groepen voor één of meer ruimtes. Als je de temperatuur in meerdere ruimtes wilt regelen, moet je de groepen die bij die ruimte horen feitelijk apart aansturen op de verdeler zelf.

Heb je vloerverwarming in huis, dan kan de installatie wat lastiger zijn, vooral als je in meerdere ruimtes vloerverwarming hebt.

In één ruimte

Heb je in één ruimte vloerverwarming dan kun je in feite je complete vloerverwarmingsverdeler als één zone aansturen. De eenvoudigste optie is de installatie van een slimme thermostaatknop in de aanvoerleiding naar de vloerverwarming. Dit is wat Bosch adviseert, maar ook bij Tado vaak wordt toegepast, als alternatief voor een zoneklep (zie kader Werken met een zoneklep). De slimme thermostaatknop kan de aanvoer van warm water naar de vloerverwarming dan dichtzetten als de gewenste temperatuur is bereikt. Meestal zit er dicht bij de vloerverwarmingsverdeler al een traditionele thermostaatknop. Die moet blijven zitten! Deze knop zorgt er namelijk voor dat er nooit te heet water de vloer in gaat. Als dat wel gebeurt, kan het schadelijk zijn voor bijvoorbeeld een houten vloer. Het is raadzaam om bij je verwarmingsinstallateur na te gaan in hoeverre deze optie geschikt is.

WERKEN MET EEN ZONEKLEP De systemen van Tado en Honeywell kunnen met een zogeheten zoneklep werken. Zo’n klep opent of sluit net als een slimme thermostaatknop de leiding, waardoor je vloerverwarming wel of geen warm water krijgt. De zoneklep kun je bij Tado via draden rechtstreeks op de slimme thermostaat aansluiten. Vrijwel alle typen zonekleppen worden daarbij ondersteund. Die bedrading is in de regel niet aanwezig en zul je dus zelf aan moeten leggen. Omdat je de thermostaat van Tado maar op één onderdeel bedraad kunt aansluiten moet deze draadloos met je cv-ketel gaan communiceren. Daarvoor kun je een extensiekit aanschaffen. Honeywell kan de zoneklep draadloos aansturen via een aan/uit-relais.

In meerdere ruimtes

Heb je in meerdere ruimtes vloerverwarming, bijvoorbeeld in je woonkamer en in de badkamer? En wil je ook in die ruimtes de temperatuur apart regelen? Dan kun je bij het systeem van Honeywell de vloerverwarmingsverdeler in zones opdelen. Je hebt dan een zoneregelaar van Honeywell nodig die de toevoer van warm water naar de verschillende groepen van de vloerverwarmingsverdeler regelt. Hierbij worden servomotoren gemonteerd op de afsluiters van de groepen. Via kleine adapters zijn deze geschikt te maken voor vrijwel alle bestaande soorten vloerverwarmingsverdelers. Elke groep kan nu apart open of dicht worden gezet, afhankelijk van de warmtevraag. Hoewel dit een heel mooie oplossing is, betaal je er ook fors voor.

Het is altijd raadzaam je verwarmingsinstallateur om advies te vragen of in te schakelen voor het maken van aanpassingen aan je vloerverwarmingsinstallatie.

VRAAG ADVIES AAN JE VERWARMINGSINSTALLATEUR Het is altijd raadzaam om je verwarmingsmonteur om advies te vragen of in te schakelen als er (grote) aanpassingen moeten worden gedaan. Zeker in het geval van vloerverwarming. Je kunt eventueel ook eerst kijken hoe het gaat zonder aanpassingen aan je vloerverwarmingsinstallatie, door eerst je gewone radiatoren aan te pakken.

Vraag een offerte aan voor vloerverwarming :

▼ Volgende artikel
Oppo lanceert Reno14 Series met AI-fotografie en vernieuwd ontwerp
Huis

Oppo lanceert Reno14 Series met AI-fotografie en vernieuwd ontwerp

OPPO heeft de Reno14 Series gelanceerd. De smartphones, bestaande uit de Reno14 5G en Reno14 F(S) 5G, bieden AI-fotografie, verbeterde productiviteitsfuncties en een water- en stofbestendig ontwerp. Beide modellen zijn uitgerust met grote batterijen, snellaadtechnologie en ColorOS 15 op basis van Android 15. En ja, het is ook hier AI dat de klok slaat.

De nieuwe Reno14 5G en de Reno14 F(S) 5G combineren geavanceerde AI-functies met een ontwerp dat volgens de fabrikant is geïnspireerd op, eh, zeemeerminnen. Bijzonder ja... Beide modellen zijn uitgerust met verbeterde cameratechnologie en beschikken over een water- en stofbestendige behuizing met IP66, IP68 en IP69-certificeringen. De toestellen zijn per direct verkrijgbaar in Nederland.

Zeemeermin-look in glas

De Reno14 Series introduceert het zogenoemde Iridescent Mermaid Design, dat tot stand komt via twaalf coatinglagen en vijf fasen van microgravure, aldus Oppo. Hierdoor ontstaat een glanzende lichtreflectie op de achterkant. De Reno14 5G heeft een glazen afwerking uit één stuk gecombineerd met een aluminium frame, wat bijdraagt aan de stevigheid van het toestel. De behuizing is bestand tegen water en stof, en de usb-c-aansluiting is voorzien van een platina coating om corrosie te beperken, ook bij intensief gebruik.

©Oppo

Aan de achterzijde is dankzij vernuftige techniek inderdaad een soort zeemeermin zichtbaar. Of in elk geval iets van een staartvin...

Scherm reageert altijd

Beide modellen beschikken over een plat amoledscherm met smalle randen. De Reno14 5G heeft een 6,59-inch display, terwijl de Reno14 F 5G een 6,57-inch scherm biedt. Ze ondersteunen functies als Splash Touch en Glove Mode, waarmee het scherm dus ook bij natte handen of gebruik met handschoenen blijft reageren. Qua kleurstelling zijn er meerdere varianten beschikbaar. De Reno14 5G komt in Opal White en Luminous Green, terwijl de Reno14 F 5G verkrijgbaar is in Opal Blue en eveneens in Luminous Green.

Flitser versterkt nachtbeelden

Een belangrijk onderdeel van de serie is 'AI Flash Photography'. De Reno14 5G beschikt over een drievoudig flitssysteem, waaronder een speciale focusflitser voor de telefotocamera. Dit moet volgens Oppo tot tien keer meer lichtopbrengst geven dan bij de vorige generatie. De Reno14 F 5G heeft een tweevoudig flitssysteem dat een verdubbeling van de helderheid levert ten opzichte van eerdere modellen. De Reno14 5G is daarnaast uitgerust met een 50 megapixel 3,5x telefotocamera, waardoor gebruikers meer mogelijkheden hebben voor portret- en zoomfotografie.

©Oppo

Een geavanceerd camerasysteem moet voor nog betere foto's zorgen, ook al de lichtomstandigheden niet ideaal zijn.

Strakkere foto's dankzij AI

De toestellen bieden verschillende AI-gedreven functies. 'AI Livephoto 2.0' combineert korte en lange belichtingen in één opname, zodat bewegingen worden vastgelegd zonder onscherpte. Met de ingebouwde AI Editor kunnen foto's automatisch worden bijgesneden, vervorming worden hersteld en filters worden toegepast. Extra functies zijn onder andere 'AI Perfect Shot', dat ongewenste gezichtsuitdrukkingen kan corrigeren, en 'AI Eraser' en 'Reflection Remover', waarmee storende objecten of reflecties uit beelden worden gepoetst. Ook voor video zijn er verbeteringen, met ondersteuning voor 4K HDR-opnames met een breder dynamisch bereik en natuurgetrouwe kleuren.

Tolk en personal assistant in één

Naast fotografie richt Oppo zich met de Reno14 Series ook op productiviteit. Het nieuwe ColorOS 15 introduceert 'AI Mind Space', waarin informatie uit apps of het web eenvoudig kan worden opgeslagen en later via natuurlijke taal kan worden teruggevonden. Ook zijn er vertaalmogelijkheden toegevoegd, waaronder AI Call Translator voor live-gesprekken en een speciale app die tekst of spraak realtime vertaalt. Deze functies moeten de smartphones bruikbaarder maken in internationale situaties en bij dagelijks multitasken.

©Oppo

Extra koeling voor gamers

Voor betere prestaties tijdens gamen en multitasken zijn de toestellen voorzien van een verbeterd koelsysteem. De Reno14 5G beschikt over een 'AI Nano Dual-Drive'-koelsysteem, ondersteund door 'AI HyperBoost 2.0', dat de temperatuur ook tijdens intensief gebruik onder controle houdt. Daarnaast introduceert Oppo 'AI LinkBoost 3.0' voor stabielere netwerkprestaties, met automatische schakeling tussen netwerken en prioritering van belangrijke datastromen. Beide modellen hebben een 6000 mAh-batterij en ondersteunen de eigen SuperVooc-snellaadtechnologie.

Updates tot zes jaar

De Reno14 Series draait op Android 15 met ColorOS 15. Oppo belooft vijf grote ColorOS-updates en zes jaar beveiligingspatches, wat de gebruiksduur van de toestellen flink moet verlengen. Met functies als de 'Trinity Engine' en 'Luminous Rendering Engine' zijn vloeiende animaties en stabiele prestaties een belangrijk aandachtspunt.

De Reno14 Series is zoals gezegd per direct verkrijgbaar. De Reno14 5G kost 649 euro voor de versie met 512 GB opslag en 599 euro voor 256 GB. De Reno14 FS 5G met 512 GB opslag kost 449 euro, terwijl de Reno14 F 5G met 256 GB voor 399 euro al beschikbaar is. Oppo biedt tot 28 september verschillende introductiebundels aan, waaronder draadloze oordopjes en snelladers bij aankoop van een toestel.

▼ Volgende artikel
3D-printen zonder eigen printer: zo doe je dat
© Kittipong Jirasukhanont
Huis

3D-printen zonder eigen printer: zo doe je dat

Heb je een ingenieus ontwerp in gedachten, maar geen 3D-printer in huis? Geen probleem, want er zijn steeds meer manieren om objecten te laten printen zonder zelf apparatuur te bezitten. Online printdiensten nemen je werk uit handen, terwijl je alleen een digitaal bestand hoeft aan te leveren. Of je nu een sleutelhanger ontwerpt of een uniek cadeautje voor een verjaardag, 3D-printen biedt talloze mogelijkheden. Bovendien kun je putten uit uitgebreide digitale bibliotheken met kant-en-klare modellen.

In dit artikel laten we zien hoe je zonder eigen 3D-printer toch fysieke objecten maakt:

  • Zoek of ontwerp zelf een 3D-model
  • Upload je bestand naar een online printservice
  • Kies materiaal, kleur en afwerking
  • Houd rekening met de levertijd en combineer bestellingen om transportkosten te beperken
  • Meet onderdelen nauwkeurig op als je vervangstukken wilt laten printen
  • Let bij speciale projecten op resolutie en laaghoogte-instellingen

Lees ook: High-tech hobby’s: de leukste tools om zelf iets moois te maken

Het printen van ruimtelijke objecten is makkelijker dan ooit, zelfs zonder eigen 3D-printer. Er is namelijk een groeiend aanbod van onlineplatforms en webshops dat het fysieke printproces voor hun rekening neemt, terwijl jij enkel een digitaal ontwerp aanlevert. Daardoor is 3D-printen niet langer alleen weggelegd voor techfanaten of bedrijven. Het volstaat om een geschikt 3D-model te hebben in een gangbaar bestandstype, zoals STL, OBJ of STEP, en je kunt direct aan de slag. De rest van het printproces kun je uitbesteden aan professionele printservices, zodat je altijd verzekerd bent van hoge kwaliteit. Zo kunnen hobbyisten, studenten en ondernemers gemakkelijk experimenteren met 3D-technologie. Het maakt niet uit of je een miniatuur voor bordspellen, een vervangend onderdeel voor een huishoudelijk apparaat of een gepersonaliseerd sierobject wilt maken. Je regelt alles met een paar simpele online handelingen.

Een ontwerp vinden of zelf maken

De eerste stap bij 3D-printen zonder eigen printer is het vinden of ontwerpen van een geschikt model. Online zijn er miljoenen gratis en betaalde ontwerpen beschikbaar, die je vrij kunt downloaden en gebruiken. Platformen als Thingiverse en MyMiniFactory staan bol van de creaties van hobbyisten en professionals. Via de zoekfunctie typ je bijvoorbeeld ‘phone holder’ (telefoonhouder), waarna je talloze varianten vindt die direct te printen zijn. Heb je liever iets unieks? Dan kun je zelf aan de slag met ontwerpprogramma’s met een intuïtieve interface, waarmee je een 3D-bestand genereert (zie het kader ‘Zelf 3D-modellen maken’). Zo heb je de basis voor je zelfgemaakte 3D-project klaar. Het kost uiteraard wat meer moeite dan kiezen voor een ontwerp van iemand anders, maar zelf ontwerpen is wel een stuk leuker en niet in de laatste plaats leerzamer.

Op sites zoals Thingiverse staan talloze leuke en praktische ontwerpen die je kunt downloaden.

Zelf 3D-modellen maken

Wil je liever zelf unieke modellen ontwerpen? Dan zijn er diverse gratis en betaalde ontwerppakketten. Een interessante optie is Tinkercad, dat volledig in de browser werkt. In Tinkercad kies je voor Create new design, waarna je primitieve vormen sleept en schaalt. Ook Blender is een optie, met krachtige sculpting- en animatiefuncties. Let wel op de leercurve: Blender is uitgebreider dan Tinkercad, wat voor beginners interessant maar ook uitdagend kan zijn. Voor elk programma geldt dat talloze tutorials online beschikbaar zijn. Neem de tijd om wat basisprincipes te leren, zodat je eenvoudig jouw eigen creaties vormgeeft. Zo hoef je nooit te vertrouwen op bestaande downloadbare ontwerpen.

De Sculpt-modus in Blender (beeld: Blender.org).

Online printservices: zo werkt het

Als je eenmaal een bestand hebt, kun je het uploaden naar een online printservice. Er is keuze uit vele aanbieders, bijvoorbeeld 3DLabs en 3D Print Portaal. Je gaat naar de website en uploadt simpelweg het bestand vanaf je computer. De dienst controleert of je model printbaar is en toont vervolgens de geschatte kosten. Die kosten hangen af van materiaal, afmetingen en complexiteit. Wil je bijvoorbeeld een prototype in kunststof? Dan kies je in het materiaalmenu voor PLA of ABS en vink je de gewenste kleur aan. Ook metalen zoals staal of messing zijn soms mogelijk, maar die opties liggen prijstechnisch hoger. Heb je de instellingen gevonden? Dan rond je de bestelling af zoals je bij een reguliere webshop winkelt. De levertijd varieert van een paar dagen tot weken. Zo heb je in een handomdraai een professioneel geprint object in huis, zonder zelf technische apparatuur te hoeven bezitten. Het hele proces is daardoor uiterst laagdrempelig en snel geregeld.

Bij het aanleveren van je 3D-model is het belangrijk om te weten welke bestandstypen de printservice accepteert. STL is veruit de meest gangbare standaard. Het bevat de geometrie van je ontwerp in de vorm van kleine driehoekige vlakken. Daarnaast is OBJ populair omdat het extra informatie kan bevatten, zoals kleur- of textuurdetails. Er bestaan ook formaten als STEP, 3MF en AMF, maar niet elke aanbieder ondersteunt deze. Kijk op de website van de aanbieder ook of er aanvullende eisen zijn, bijvoorbeeld ten aanzien van de wanddikte van je ontwerp.

Het gebruik van een 3D-printservice is vaak heel eenvoudig.

 Keuze uit materialen en afwerking

Niet alleen de technologie achter 3D-printen is divers, ook de materiaalkeuzes zijn talrijk. Voor de meeste beginnende gebruikers volstaan de eerder genoemde kunststoffen zoals PLA en ABS (zie kader ‘De meest gebruikte materialen’). PLA is biologisch afbreekbaar en relatief eenvoudig te printen, terwijl ABS sterker en iets hittebestendiger is. Zoek je een chique uitstraling? Dan kun je kiezen voor harsgebaseerde prints, gemaakt met lasers (SLA) of lcd-technologie. Het resulterende oppervlak is zeer glad, ideaal voor gedetailleerde miniaturen of sieraden. Daarnaast zijn er steeds meer mogelijkheden om met metalen te werken, hoewel dit vaak duurder uitvalt. Als je een model in metaal bestelt, wordt het in meerdere stappen gefreesd, gegoten of gesinterd, afhankelijk van de aanbieder. Na het printen kan een object extra nabewerkt worden, bijvoorbeeld door schuren, polijsten of zelfs verven. Sommige onlinediensten bieden deze nabewerking als extra optie aan. In de menu’s kies je dan voor afwerkingen als Polished of Painted en geef je eventueel een gewenste kleur op. Zo bepaal je zelf hoe je uiteindelijke ontwerp eruit komt te zien, zonder eigen apparatuur in huis.

©stockphoto-graf - stock.adobe.com

PLA-filament is in eindeloos veel kleuren op rollen verkrijgbaar.

De meest gebruikte materialen

PLA is een biologisch afbreekbaar bioplastic gemaakt van maïszetmeel. Het is goedkoop en relatief stevig, waardoor het ideaal is voor beginnende 3D-projecten. ABS is wat sterker en beter bestand tegen hitte. Voor afdrukken met extreme details, zoals miniaturen of sieraden, wordt vaak een op hars gebaseerd proces gebruikt waarvan het eindresultaat bijzonder glad is. Metalen prints, waaronder roestvrij staal en messing, komen tot stand via geavanceerde technieken als lasersinteren of gietprocessen. Deze zijn duurder, maar leveren zeer duurzame stukken op. Nylon (polyamide) is een ander materiaal dat veel wordt toegepast, zeker voor functionele onderdelen. Het is licht, flexibel en slijtvast. Voor elk materiaal gelden specifieke ontwerpregels. Probeer bijvoorbeeld niet te dunne wanden te maken als je met harsprint werkt, omdat die kunnen breken. Ook is de nabehandeling verschillend: PLA kun je schuren en verven, terwijl metalen vaak worden gepolijst of gecoat. Er is keuze genoeg, zodat er altijd wel een geschikt materiaal is voor jouw project.

Kosten en planning in de hand houden

Wanneer je een 3D-object laat printen via een onlinedienst, is het verstandig om vooraf je budget en tijdsplanning te bepalen. De prijs wordt meestal berekend op basis van volume en materiaalkeuze. Een simpel plastic figuurtje kost bijvoorbeeld maar een paar euro, terwijl een groot metalen voorwerp in de honderden euro’s kan lopen. Doe een paar proefuploads met verschillende materialen en controleer de gepresenteerde prijs om een idee te krijgen van de mogelijkheden. Let ook op eventuele opstartkosten per bestelling. Sommige platformen rekenen een vast tarief voor elke nieuwe opdracht, ongeacht het formaat. Om transportkosten te beperken, kun je bestellingen combineren of meerdere exemplaren in één keer laten printen. Daarnaast is het slim om te checken hoelang de productie en verzending duren. Voor belangrijke deadlines is het verstandig om wat extra speling in te bouwen, zeker als je nog nabewerking wilt uitvoeren of het object elders moet laten afwerken. Zo voorkom je teleurstellingen, zowel financieel als qua timing, en houd je de kosten en planning beter onder controle.

©ANDREY RADCHENKO

3D-printen in metaal is aanzienlijk kostbaarder dan printen in kunststof.

Van idee tot realiteit met handige voorbeelden

Stel, je wilt een vervangende knop voor je keukenmachine ontwerpen. Om te beginnen meet je de diameter van de as, de hoogte van de originele knop en andere relevante maten met een schuifmaat. Daarna start je je ontwerpsoftware en maak je een cilinder met dezelfde afmetingen. Vervolgens ‘boor’ je een gat in het midden, iets groter dan de as. Je voorziet de buitenzijde van ribbels voor extra grip door simpelweg in je 3D-programma meerdere verticale vlakken toe te voegen. Vervolgens exporteer je het model. Upload je ontwerp naar een printservice en pas de materiaalinstellingen aan. Hierdoor krijg je direct zicht op de prijs. Ben je tevreden? Dan plaats je de bestelling en wacht je tot het pakketje arriveert. Een ander voorbeeld is het printen van gepersonaliseerde sieraden. Upload een eigen 3D-ontwerp, kies een metaal of metaalfinish en laat de aanbieder de rest regelen. Zo wordt 3D-printen iets tastbaars. Creatieve mogelijkheden zijn eindeloos, voor hobby, werk en studie.

©Studio Peace - stock.adobe.com

Meten is weten, dat geldt zeker voor het nauwkeurig namaken van vervangende onderdelen.

Verwacht geen wonderen

Als laatste is het belangrijk om je verwachtingen realistisch te houden. 3D-prints zien er over het algemeen net wat minder strak en glad uit dan in een fabriek of door een professional vervaardigde producten. Bekijk ook altijd de reviews van een printservice en controleer of ze ervaring hebben met het materiaal dat je wilt gebruiken. Blaas je ontwerp niet onnodig op, want hoe groter het is, hoe hoger de kosten en de kans op printfouten. Zorg dat je ontwerp fysiek stabiel staat, zonder overbodige uitsteeksels die kunnen breken. Een handige tip is om bij twijfel eerst een kleinere testversie te laten printen en die vervolgens aan te passen in de configuratietool, waarin je bijvoorbeeld de afmetingen eenvoudig aanpast. Zo zie je of het model overeenkomt met wat je in gedachten had, zonder direct de hoofdprijs te betalen. Voor speciale projecten met verfijnde details, zoals sieraden of miniaturen, is het raadzaam te informeren naar de resolutie en laaghoogte. Vaak kun je deze waarden instellen in de bestelmodule. Door daar goed op te letten, verbeter je de kwaliteit enorm. Zo haal je het beste uit je online 3D-printervaring.

Eigen prints zijn vrijwel altijd net wat minder strak dan in serie gemaakte producten, wat hier goed te zien is.

Meer controle

Met de juiste voorbereidingen, zoals een goed bestandstype en kennis van verschillende materialen, en door gebruik te maken van online printservices, kun je snel en voordelig aan de slag. Wil je nóg meer controle? Dan loont het om software te verkennen en op termijn eventueel zelf een 3D-printer aan te schaffen. Uiteindelijk is 3D-printen voor iedereen toegankelijk, zolang je maar de juiste stappen volgt.

Voordelige 3D-printers voor thuis

Als je na een paar online bestellingen de smaak te pakken hebt, kun je overwegen zelf een printer aan te schaffen. Er zijn tegenwoordig al betaalbare instapmodellen onder de driehonderd euro. Bekende merken bieden FDM-printers aan, waarmee je met gesmolten filament in lagen print. Let bij je aankoop op de bouwgrootte, de maximale temperatuur en de beschikbaarheid van reserveonderdelen. Een populair instapmodel is de Creality Ender-reeks, bekend om zijn uitbreidbaarheid. Wil je hogere resolutie of fijne details? Dan is een zogenoemde resinprinter wellicht interessant. Merken als Anycubic leveren compacte harsprinters (lcd of SLA), die vloeibare hars laag voor laag uitharden. Houd er rekening mee dat je te maken krijgt met geuren en chemische resten. Een goede ventilatie en beschermingsmiddelen zijn dus belangrijk. Verder moet je je geprinte objecten reinigen en nabelichten. Dit klinkt als veel werk, maar als je serieus in 3D-printen wilt duiken, bieden deze apparaten ultieme controle en eindeloze experimenteermogelijkheden in eigen huis.

3D-printers uit de Ender-reeks van Creality vind je online al voor minder dan 300 euro.