De Nederlandse regering heeft aangekondigd om de gasvelden in Groningen al op 1 oktober dit jaar te sluiten. Eerder had Den Haag oktober 2024 vooropgesteld als sluitingsdatum, maar de kraan wordt dus een jaar eerder dichtgedraaid. Wat betekent dat en welke gevolgen heeft dat voor de consument wiens apparaten op de specifieke eigenschappen van het Groningse gas zijn afgestemd?

Sneller dan gedacht komt er een eind aan 60 jaar gaswinning in Nederland en een belangrijke bron van aardgas voor een groot deel van West-Europa. Als reactie op deze beslissing sprongen de Europese gasprijzen zo’n 20 procent omhoog en valt er een alternatief voor het Russische gas weg. De gasputten worden nog niet allemaal ontmanteld, zodat in geval van nood toch opnieuw gas kan worden gewonnen. 

©Robert Hoetink

Adieu Groningen-gas

Bovendien betekent het ook het einde van de rechtstreekse winning van een aardgaskwaliteit waarop alle gastoestellen van Nederland en veel gastoestellen in België zijn ingesteld. Die specifieke gaskwaliteit kennen we onder de naam ‘Groningen-gas’. Toch is er geen reden tot ongerustheid, al is de oplossing die Nederland voorziet helemaal anders dan die van haar zuiderburen. Om de oplossingen en de gevolgen voor de consument beter te begrijpen, moeten we eerst de twee verschillende kwaliteiten van aardgas toelichten.  

Fossiel

Aardgas ontstaat uit restanten van heel oud organisch materiaal (fossielen), zeg maar planten of dieren. Vandaar de term ‘fossiele brandstof.’ Het is een gasmengel dat hoofdzakelijk bestaat uit methaan, stikstof en ethaan. In Nederland en op de Noordzee boort men 3 tot 4 kilometer diep om aardgas te winnen. Wanneer aardgas wordt bovengehaald is dat brandbaar, kleurloos en zelfs reukloos. De typische, indringende geur waaraan we aardgas herkennen, is afkomstig van een geurproduct dat men uit veiligheidsoverwegingen aan het gas toevoegt. Op die manier zijn we in staat om een gaslek te ruiken.

H-gas versus L-gas

Het ene aardgas is het andere niet. In Nederland en België kennen we twee kwaliteiten van aardgas: hoogcalorisch gas (H-gas) en laagcalorisch gas (L-gas). Dat laatste noemen we ook wel Groningen-gas. Het L-gas komt inderdaad uit een reusachtig gasveld uit Slochteren. Toen dat gas eind jaren vijftig werd ontdekt en de winning begin jaren zestig werd uitgerold, werd dit L-gas de standaard voor gasfornuizen en cv-ketels in Nederland en deels in de ons omringende landen. Ook tuinbouw en industrie maken gebruik van dit gas.

Het grote verschil tussen L-gas en H-gas zit hem in het hogere stikstofgehalte van L-gas. Er zit relatief veel onbrandbare stikstof (14 procent) in Groningen-gas. H-gas bevat dus minder stikstof, maar meer methaan. Hierdoor is de calorische waarde van L-gas lager dan die van H-gas. De verbranding levert dus minder energie op. Tenslotte is de druk voor het transport van L-gas (25 mbar) hoger dan voor H-gas. Om in hetzelfde gebied zowel L-gas en H-gas te verdelen, zijn er dus gescheiden leidingnetwerken nodig.

Gasunie

In Nederland is de Gasunie (voluit de Gasunie Transport Services, of GTS) de eigenaar van het landelijke gasnetwerk. De Gasunie zorgt dat al het aardgas in de juiste mix naar de juiste plek gaat. Dat betekent dat 60 procent in de vorm van hoogcalorisch gas naar de industrie in binnen- en buitenland vertrekt, terwijl 40 procent als laagcalorisch Groningen-gas naar midden- en kleinverbruik gaat.

Omdat er steeds minder en uiteindelijk geen L-gas meer wordt geproduceerd, zal de Gasunie dat ondervangen door H-gas te importeren en daar de kwaliteit van aan te passen. In Nederland gaat er dus een kwaliteitsconversie plaatsvinden waarbij men H-gas omzet naar L-gas. In België gaat men voluit voor H-gas en past men indien nodig de betreffende apparaten aan. 

Stikstoffabrieken voor pseudo-Groningen-gas

Om de kwaliteitsconversie uit te voeren, heeft de Gasunie vier installaties verspreid over het land ingericht: Zuidbroek, Ommen, Pernis en Wieringermeer. Ze zullen de kwaliteit van het geïmporteerde hoogcalorische gas verlagen tot die van L-gas. Met deze vier installaties haalt men de stikstof uit gewone lucht en voegt men die toe aan het hoogcalorische gas.

Het resultaat is laagcalorisch gas waarvan de kwaliteit overeenkomt met Groningen-gas. Op die manier produceert zo’n installatie pseudo-Groningen-gas dat geschikt is voor de cv en huishoudelijke kookapparaten. Het is de bedoeling dat de Nederlandse consument tijdens het gebruik niets van die conversie merkt. 

©Sander van der Werf

Vloeibaar gas

Het H-gas dat Nederland voor haar kwaliteitsconversie importeert, komt binnen als LNG (liquefied natural gas). Dat vloeibaar gemaakte aardgas wordt getransporteerd en opgeslagen bij een temperatuur van -162 graden Celsius. Het volume van LNG is 600 maal kleiner dan van aardgas bij een normale temperatuur en normale druk. Dus 1 liter LNG levert 0,6m³ aardgas op. Zodra LNG weer aardgas is geworden, pompt de terminal het in het Nederlandse gastransportnet en gaat het op weg naar de eindgebruiker.

©aerial-drone - stock.adobe.com

België gaat voor H-gas

In België volgt men de omgekeerde oplossing. De omschakeling begon daar in 2018 en loopt door tot 2024. Hier stapt men resoluut over van L-gas naar H-gas, en daarom heeft men dus geen stikstoffabrieken nodig. Stapsgewijs wordt in de zomerperiode een groep gebruikers gecontacteerd. De omschakelingscampagne betreft 1,6 miljoen particulieren en bedrijven. Dat betekent dat hun verwarmingsketels, boilers, fornuizen, kachels, kookplaten, convectoren en sierhaarden worden nagekeken door een erkend technicus. Toestellen die dateren van na 1978 zijn over het algemeen compatibel met rijk gas en kunnen met een eenvoudige aanpassing goed en veilig blijven werken. Oudere toestellen zullen vervangen moeten worden. In de meeste gevallen wordt die controle gedaan tijdens de verplichte tweejaarlijkse controle van de verwarmingsketel.  

Zelfde factuur

Wat Nederland en België gemeen hebben, is dat er op de factuur voor de consument niets verandert. Je leest daar wel hoeveel kubieke meter gas je verbruikt, maar je betaalt per eenheid energie in kWh en niet per kubieke meter gas. Als je dus evenveel energie verbruikt, betaal je hetzelfde bedrag als vóór de omschakeling.

Wil jij jouw huis verduurzamen?

Hoewel oude arcadekasten en klassieke spelcomputers op den duur verdwijnen, hebben de bijbehorende games het eeuwige leven. Met MAME boots je de originele hardware namelijk exact na. Daarmee wek je oude videospelletjes op je pc, laptop of Mac weer tot leven! Lijkt het spelen van nostalgische Atari-, Sega- en (S)NES-spellen je wel wat? In dit artikel leggen we uit hoe je dat doet.

Emuleren

Emuleren betekent dat speciale software de elektronica van een bestaand apparaat nabootst. In plaats van de originele printplaten en chips te gebruiken, vertaalt een emulator de instructies en signalen van die hardware naar je huidige pc of laptop. Een voordeel, want oude spelcomputers gaan op den duur namelijk kapot. Bovendien zijn reserveonderdelen schaars.

MAME is de bekendste emulator voor arcadekasten. De afkorting van deze freeware staat voor Multi Arcade Machine Emulator. Daarnaast ondersteunt dit programma tegenwoordig ook allerlei klassieke spelconsoles.

De doelstelling van de softwareontwikkelaars is om de hardware tot in detail na te bootsen en daarmee de technische kennis te behouden. Hierdoor speel je de games zoals ze oorspronkelijk bedoeld waren. Prettig is dat MAME iedere maand een nieuwe update vrijgeeft. Hierdoor weet je vrijwel zeker dat deze populaire emulator op jouw systeem goed blijft werken.

©jon anders wiken

Installatie

Met het opensource-project MAME bouw je een nauwkeurige digitale replica van één of meerdere spelcomputers. Je hoeft hiervoor alleen gratis emulatiesoftware op je systeem te installeren. MAME is voor Windows, macOS en Linux beschikbaar.

Nuttig om te weten is dat de makers nauwkeurigheid boven snelheid prefereren. Bepaalde games vormen dan ook een behoorlijke belasting voor jouw pc of laptop. Installeer het programma daarom bij voorkeur op een vlot systeem met minimaal 4 GB werkgeheugen. Volgens de ontwikkelaars werkt MAME ook op gedateerde computers van hooguit tien jaar oud, maar hierbij ervaren gebruikers wel eerder vertraging.

Ga naar www.mamedev.org en scrol een stukje omlaag. Klik onder Supported Platforms op de downloadknop van jouw besturingssysteem. Bij dit artikel werken we met de Windows-versie. Je downloadt het exe-bestand naar de computer en dubbelklikt hierop. Kies Uitvoeren en bepaal via de knop met de drie puntjes in welke map je de bestanden van het programma wilt opslaan. Bevestig met OK / Extract.

MAME verkennen

Ga naar de map waarin je in de vorige tip MAME hebt geïnstalleerd. Je ziet hierin flink wat mappen en bestanden. Dubbelklik op mame.exe. Er verschijnt een ietwat onorthodoxe gebruikersomgeving met de namen van tienduizenden systemen en games. Aan de linkerkant kun je het aanbod onder meer op jaartal of fabrikant sorteren.

Je kunt ook de zoekfunctie gebruiken. Begin in dat geval gewoon met typen. Zo krijg je een idee welke emulators er allemaal beschikbaar zijn. Typ je bijvoorbeeld Nintendo, dan komen iconische spelcomputers als Game Boy (Color) en Entertainment System tevoorschijn. Klik bovenaan op het sterretje om een emulator als favoriet te markeren. Op die manier vind je die later makkelijker terug.

Je kunt alvast de status van een geselecteerde emulator controleren. Als onderin beeld Status: Working verschijnt, kan MAME deze spelcomputer of arcadekast goed nabootsen. Is dat niet het geval, dan voegt de emulatiesoftware wellicht later ondersteuning toe via een update. Controleer verder ook of het beeld en geluid goed werken. In dat geval staat er OK achter respectievelijk Graphics en Sound.

Configuratiebestand

Ten opzichte van veel andere programma's wijkt de werking van MAME op bepaalde punten nogal af. Je dient bijvoorbeeld eerst twee zogeheten configuratiebestanden aan te maken. Doe je dat niet, dan slaat de emulatiesoftware jouw voorkeursinstellingen slechts tijdelijk op. Denk onder meer aan de gewenste beeldresolutie, geluidsinstellingen en invoerapparatuur.

Dubbelklik onderin beeld op General Settings en dubbelklik op Save Settings. De melding Settings saved verschijnt. Kies Return to Previous Menu om weer terug te keren naar het beginscherm. Je kunt hiervoor trouwens ook de Escape-toets gebruiken. Controleer voor de zekerheid of er in de MAME-map op de computer twee nieuwe configuratiebestanden staan, namelijk mame.ini en ui.ini.

Nederlandse taal

De voertaal is weliswaar standaard Engels, maar er is ook een Nederlandse vertaling beschikbaar. Ga naar General Settings / Customize UI en dubbelklik op Language. Klik vervolgens twee keer op Dutch. Zodra je nu Return to Previous Menu kiest, verandert het menu direct naar het Nederlands. Bevestig met Instellingen opslaan en sluit het menu af. Houd er rekening mee dat niet alle onderdelen in MAME correct zijn vertaald.

Maplocatie ROM's

MAME heeft standaard géén spellen. Die ga je zo dadelijk namelijk zelf toevoegen. Je regelt dat door zogenoemde ROM-bestanden in het programma te laden. Zo'n ROM-bestand is kort gezegd een digitale kopie van een klassieke game. Handig, want je kunt tenslotte niet zomaar een oude spelcartridge of floppydisk op een hedendaagse computer aansluiten.

Geef in MAME aan waar je ROM's bewaart. Navigeer hiervoor achtereenvolgens naar General Settings / Mappen configureren / ROMs / Map toevoegen en selecteer de map roms binnen de MAME-opslagmap. Je bevestigt met Enter, waarna je driemaal klikt op Terug naar vorig menu. Bewaar de wijzigingen met Instellingen opslaan en sluit het menu af.

ROM's downloaden?

Hoewel emulators zoals MAME legaal zijn, ligt dat voor de benodigde ROM-bestanden van games helaas iets anders. Het is dan ook begrijpelijk dat de videospellen niet bij de emulatiesoftware zijn inbegrepen, want hierop rust auteursrecht. Bovendien zouden tienduizenden spellen te veel opslagcapaciteit opeisen.

Wie op Google speurt, vindt al gauw allerlei downloadbare ROM-bestanden van bekende gametitels. Kijk daarmee uit! Je mag officieel alleen een digitale back-up maken van een origineel videospel dat je zelf bezit. Het kopiëren van een authentieke cartridge is nogal complex. Je hebt hiervoor namelijk specifieke apparatuur en software nodig. Bovendien is het niet toegestaan om eventuele kopieerbeveiliging te omzeilen. Om de genoemde redenen is het natuurlijk verleidelijk om ROM-bestanden uit illegale bron te downloaden, maar volgens de Nederlandse wet is dat dus verboden.

Op talloze websites liggen illegale ROM-bestanden van bekende spellen voor het oprapen.

ROM's downloaden

Auteursrechtelijk beschermde ROM's mag je niet downloaden. Gelukkig beheert MAME zelf ook een behoorlijke collectie klassieke games. De originele makers hebben toestemming gegeven om deze ROM-bestanden gratis te gebruiken. Het betreft tientallen titels die tussen 1977 en 2001 zijn uitgebracht.

Ga naar www.mamedev.org/roms/ en klik op een interessante titel. Je zet een vinkje voor I understand that these ROM images are for non-commercial use only, waarna je op de downloadknop klikt. Bewaar het zip-bestand nu in de ROM-map van MAME. Pak dit zip-bestand beslist niet uit, want anders werkt de emulatie niet.

Retrogame starten

Zodra je de ROM's eenmaal in de juiste map hebt geplaatst, kun je deze games in MAME starten. Overigens circuleren er op internet ook ROM's die in de praktijk helaas niet werken. Het is dus echt een kwestie van uitproberen. Als je in de vorige tip legale kopieën vanaf de website van MAME hebt gedownload, krijg je die relatief eenvoudig aan de praat.

Klik in het linkermenu op Beschikbaar en druk vervolgens op de F1-toets. Bevestig met Enter. De emulatiesoftware controleert nu alle aanwezige ROM's. Na even wachten zie je in de lijst verse titels die je kunt spelen. Klik hierop en controleer onderaan of de status, het beeld en het geluid in orde zijn. Je opent rechtsboven eventueel het tabblad Informatie om extra details te tonen, zoals jaartal en fabrikant. Kun je een bepaalde titel niet vinden? Gebruik dan de zoekfunctie! Klik tweemaal op een titel om het videospel te starten.

Gamen maar!

Een game start met de standaardinstellingen altijd op volledige schermgrootte. Vind je dat niet prettig, dan druk je in Windows op de sneltoets Alt+Enter om de vensterweergave te openen. Pixelachtige videospelletjes kun je vaak beter in een wat kleinere weergave spelen. Je past de grootte van het dialoogvenster naar eigen wens aan.

De bediening verschilt per spel. Vaak verschijnt er eerst een korte animatie, waarna je het spel kunt starten. Het loont de moeite om eerst even de invoerinstellingen door te nemen. Druk in de spelweergave op de Tab-toets en ga naar Invoerinstellingen / Input Assignments (this system). Je ziet nu welke knoppen je kunt gebruiken. Liever een andere indeling? Geen probleem, want het is mogelijk om de bedieningsknoppen te wijzigen. Selecteer een functie en druk vervolgens op Enter. Druk nu op de toets die je voortaan wilt gebruiken.

Klaar met spelen? Klik dan rechtsboven op het kruisje om weer terug te gaan naar het beginscherm van MAME. Je kunt als alternatief ook op de Escape-toets drukken.

Let op: artikel gaat verder onder de afbeelding en de video.

🎢 Ook leuk: gratis achtbanen bouwen in je browser

Game-instellingen

Je kunt van iedere game de instellingen even doornemen. Klik met de rechtermuisknop op een titel om een contextmenu te openen. Zoals de naam al doet vermoeden, verschijnen er bij Geavanceerde opties allerlei complexe instellingen. Dat zijn er weliswaar flink wat, maar voor doorsneegebruikers zijn de meeste opties niet zo interessant.

Overigens is het wél de moeite waard om het onderdeel Automatisch opslaan/hervatten te activeren. Afhankelijk van het spel sla je daarmee de voortgang op. Kijk daarnaast ook even bij Invoerinstellingen. De Muis staat namelijk vaak uit, terwijl je veel games met dit bedieningsapparaat kunt spelen. Klik op Terug naar vorig menu.

Kijk verder ook even bij Video opties. Schakel bijvoorbeeld de Venstermodus in wanneer je liever niet wilt dat de game in een volledig scherm opent. Kies daarna Terug naar vorig menu en Save System Settings. Sluit ten slotte het menu.

Muntinworp

Veel oude arcadekasten hebben een muntgleuf. Pas wanneer iemand daar een gulden of rijksdaalder in gooide, begon het spel. Aangezien MAME de hardware van klassieke arcadespellen exact nabootst, is het veelal nodig om een virtueel muntje in het systeem te werpen. Anders kun je namelijk niet spelen. Meestal druk je hiervoor op 5 voor munt één en 6 voor munt twee. Druk meermaals op deze getallen om extra credits toe te voegen.

Bij veel virtuele arcadekasten druk je verder op 1 of 2 om respectievelijk met één of twee spelers te gamen. Daarnaast zijn F6 en F7 nuttige sneltoetsen. Daarmee bewaar of laad je namelijk zogeheten savestates. Wil je even pauzeren? Druk dan op F5. Je kunt meestal met de pijltjestoetsen bewegen. Als je een schietspel speelt, is de vuurknop natuurlijk cruciaal. Dat is veelal de Spatie-, Ctrl- of Alt-toets.

Extra credits

Speel je een arcadespel en blijf je telkens virtuele muntjes inwerpen? Bij een echte arcadekast is het via fysieke schakelaars op de printplaat vaak mogelijk om de instellingen te wijzigen. Een kastbeheerder kan zo bijvoorbeeld extra credits of levens aan een muntinworp toewijzen. MAME heeft hiervoor een aangepast menu, zodat je langer kunt doorspelen.

Druk binnen de spelomgeving op de Tab-toets en ga naar DIP-schakelaars. De beschikbare instellingen zijn afhankelijk van het gekozen arcadespel. Vaak kun je het aantal levens en/of credits opvoeren. Soms zijn er ook opties om de gametijd te verlengen, een andere taal te kiezen en de moeilijkheidsgraad te wijzigen. Tot slot kun je het geluid van de 'arcadekast' wellicht aan- of uitzetten. Klaar? Klik dan achtereenvolgens op Terug naar vorig menu en Close Menu.

Geluid

Tijdens het spelen van een spel kun je diverse geluidsopties aanpassen. Hoor je bijvoorbeeld deuntjes uit de monitorspeakers, maar gebruik je hiervoor liever aangesloten pc-speakers? Druk dan in het gamevenster op de Tab-toets. Via Audio Mixer verschijnt er een klein venster. Klik achter Device zo nodig meermaals op het pijltje totdat de juiste audiobron is geselecteerd. Daarnaast pas je optioneel ook nog het standaardvolume aan. Klik op Terug naar vorig menu.

MAME heeft ook nog diverse geavanceerde audio-opties. Open hiervoor het onderdeel Audio Effects. Via Equalizer kun je bijvoorbeeld de intensiteit van hoge en lage tonen wijzigen. Sluit het menu door twee keer op de Escape-toets te drukken.

Plug-ins

MAME ondersteunt het gebruik van plug-ins. Je voegt daarmee extra functies aan het programma toe. Ga vanuit het hoofdvenster naar General Settings en kies Plugins. Er wordt een lijst geopend van alle uitbreidingen die je kunt activeren.

Een leuke plug-in is bijvoorbeeld Hiscore support. Je bewaart daarmee je hoogste scores. Verder kun je met Input macro plugin een reeks toetsaanslagen aan een enkele knop toewijzen. Cheat finder helper library helpt je misschien met het vinden van handige trucs. Dat kan net het verschil zijn om een level of volledige game uit te spelen. Laat ten slotte met Game play timer tijdens het spelen desgewenst een tijdklok meelopen. Navigeer naar Terug naar vorig menu en kies Instellingen opslaan. Sluit het menu vervolgens af.

Ben je benieuwd hoe de plug-ins in de praktijk werken? Herstart dan eerst MAME en start een spel. Je drukt daarna op de Tab-toets, waarna je het onderdeel Plugin opties opent. Je kunt nu de aanwezige plug-ins configureren.

De mogelijk binnenkort te verschijnen iPhone 17e zou evenveel gaan kosten als de iPhone 16e, namelijk 599 dollar - omgerekend mogelijk wederom 719 euro.

Dat claimt journalist en Apple-expert Mark Gurman op Bloomberg. De iPhone e-modellen zijn betaalbaardere versies van de iPhone. Dat blijkt wel uit de prijs van de begin vorig jaar uitgekomen iPhone 16e, die op release 719 euro (en 699 dollar in de VS) kostte.

Gurman claimt dat de prijs van opvolger iPhone 17e in ieder geval in de VS gelijk blijft, oftewel nog steeds 699 dollar. Dat zou dus kunnen betekenen dat hij ook weer 719 euro in Europa gaat kosten.

Verbeteringen

De prijs blijft waarschijnlijk dan wel gelijk, maar de 17e zou toch enkele verbeteringen ten opzichte van de 16e kennen. Zo zou er een A19-chip in de iPhone 17e zitten, een chip die ook in de duurdere, reguliere iPhone-modellen voorkomt.

Verder zou de 17e ook Apple's 5G-chip bevatten, net zoals de duurdere iPhones. Tot slot zou ook MagSafe ondersteund worden voor Apple’s magnetische accessoires. Dit was bij de iPhone 16e niet het geval.

Volgens Gurman wordt de iPhone 17e op 19 februari onthuld en ergens binnenkort uitgebracht. De 16e kwam op 28 februari 2025 uit, dus het is waarschijnlijk dat de opvolger ook ergens later deze maand of begin volgende maand uitkomt. De reguliere iPhone-modellen worden altijd pas in september aangekondigd en uitgebracht.

Overigens claimt Gurman ook dat Apple binnenkort nieuwe iPads uitbrengt - een iPad Air met een M4-chip en een instapmodel met een A18-chip - en nieuwe Macbook Airs en Pro's. Die zouden mogelijk ergens in maart uitkomen.