ID.nl logo
Veilig en optimaal internet op vakantie
© Reshift Digital
Huis

Veilig en optimaal internet op vakantie

Ben je dit jaar ook weer van plan op pad naar het zonnige zuiden of zelfs nog veel verdere oorden te gaan? Daarbij gaan natuurlijk de smartphone, tablet en wellicht ook de laptop mee. Wat alleen zomaar ineens een hele hoop veiligheidsrisico’s met zich meebrengt. Let op het volgende als je veilig wilt internetten op vakantie.

Als je niet verbonden bent via internet en je eigen dichtgetimmerde router, ben je buiten de deur overgeleverd aan de wellicht bewust een heel stuk lager ingestelde beveiligingen van anderen. Een malafide hotspot – en dat kan er eentje zijn bij een al even shabby internet-café in een ver en vaag maar zonnig land – kan zomaar dusdanig opgezet zijn dat meelezen voor het onderscheppen van data geen enkel probleem is. 

Het is dan ook een van dé adviezen: koppel liever niet aan openbare hotspots of zelfs hotel-internet. En kan dat echt niet anders, gebruik dan maatregelen die de risico’s zoveel mogelijk beperken, waarover zo meer. 

Ga je binnen de EU op vakantie, dan zit je tegenwoordig redelijk goed. Dankzij roaming kun je binnen je bundel ook zonder bijkomende kosten internetten over de grens. Dat is wat veiligheid betreft zonder meer een oplossing met een gouden randje: je communiceert dan immers altijd via je eigen apparatuur die je zelf in beheer hebt.

Genoeg mobiele data mee

Wil je je smartphone als basis voor je vakantiecommunicatie gebruiken – waarmee we in dit geval vooral doelen op mobiel internet – dan is het voorafgaand aan vertrek goed om een aantal zaken te checken. 

Lees ten eerste de kleine lettertjes van je mobiele contract. Met name bij budget-stunters zitten er mogelijk tóch limiteringen aan internet over de grens. In dat geval is het zaak om te kijken of daar door een bescheiden – liefst tijdelijke, denk aan één maand – bijbetaling verandering in aangebracht kan worden. Zodat jij met minstens een Gigabytje of 20 gewapend de Spaanse costa’s onveilig kunt maken. 

©Joris Peterse

Die 20 GB is trouwens voldoende voor een dag of tien communiceren via mobiele apparaten, mits je geen grote multi-gigabyte systeemupdates gaat uitvoeren of avond aan avond gaat Netflixen. Ook elke dag urenlang videobellen met het thuisfront is niet verstandig. Wel kun je voor vertrek – en meestal moet je dat de voorafgaande maand(!) regelen, zet dat in je agenda dus – je mobiele abonnement qua data eenmalig op onbeperkt dataverkeer zetten. Kost je misschien een paar tientjes, maar daarna kun je onbezorgd internetten op vakantie.

Wel goed onthouden dat je dat duurdere abonnement in de maand dat je op vakantie gaat weer terugzet naar je standaardabonnement (en goed controleert of schakelen tussen abonnementen bij jouw specifieke provider überhaupt mag en kan). Doe je dit niet, dan betaal je de maand erop weer dat duurdere abonnement.

Lees ook:Tv kijken op de camping - dit heb je nodig

Veilig hotspot-gebruik

Heb je eenmaal een ongelimiteerd abonnement, dan kun je je smartphone als hotspot inzetten. En daar kun je dan alle apparatuur die jij of je gezinsleden verder nog bij zich hebben aan haken. Denk aan tablets, laptops en meer. De truc hiervoor heet tethering, en kunt deze optie in- en uitschakelen via de settings van je telefoon. 

Op de iPhone bijvoorbeeld heet dit bijvoorbeeld Persoonlijke hotspot. Van essentieel belang is het hierbij, om een zeer sterk wifi-wachtwoord te gebruiken. Een van de reden dat dit wachtwoord zonder meer sterk moet zijn: het wemelt rondom hotels en andere toeristische hotspots van digidiefjes die overal en nergens proberen binnen te dringen. 

Heel belangrijk (essentieel zelfs): gebruik alleen een smartphone als hotspot die draait op de meest recente versie van het OS daarvoor, voorzien van alle veiligheidspatches! 

©Joris Peterse

Gebruik je je telefoon als mobiele hotspot, dan moet je je ook realiseren dat het energieverbruik daarvan flink stijgt, extra zelfs als er ook nog sprake is van een 5G-verbinding. Dat leidt tot een warmere telefoon, wat vooral in al even warme landen niet goed is voor de batterij in het toestel. 

Meest praktisch is om alleen op je hotelkamer te internetten, en dan de telefoon aan de lader te hangen. Schakel de mobiele hotspot altijd uit als je deze niet gebruikt, om te voorkomen dat je de hele dag door (die telefoontechnisch dan maar een paar uur zal duren…) met een hotspot in je broekzak.

Communicatie versleutelen met VPN

Ga je buiten de EU op vakantie, of heb jij een mobiel contract waarbij de hoeveelheid mobiele data ook in andere EU-landen stevig beperkt is, dan ben je toch aangewezen op die linke openbare hotspots. Daarbij geldt: gebruik ze alleen in geval van nood. En áls je ze al gebruikt, doe dat dan alleen via een VPN-provider. 

Een VPN-verbinding zorgt ervoor dat je een ander IP-adres krijgt als ‘uitgangspunt’ naar internet. Tegelijkertijd wordt die tunnel naar een server die dat andere IP-adres serveert onkraakbaar stevig versleutelt. Zolang jij verbonden bent met VPN kan niemand meelezen. 

Ben je zelf net wat meer begaafd, dan zou je een eigen VPN-server thuis op kunnen zetten. Bijvoorbeeld op een NAS of desnoods een Raspberry Pi (het is geen goed idee om een pc tijdens de vakantie aan te laten staan). Sneller en praktischer is gebruik maken van een van de vele VPN-aanbieders. Vermijd daarbij vanzelfsprekend de vage jongens m/v uit landen als China en dergelijke. Een bekende VPN-aanbieder met een uitstekende reputatie is bijvoorbeeld NordVPN. Niet de goedkoopste, maar wel eentje zonder gedoe en veiligheidsrisico’s. 

©PXimport

Je kunt bovendien ook een abonnement voor één maand afsluiten, en dan vallen de kosten wel heel erg mee natuurlijk. Installeer de bijbehorende app op je smartphone en alle andere apparaten die je gebruikt. Verbind met een server in Nederland, dan krijg je een Nederlands IP-adres wat zorgt dat websites en dergelijke zich gedragen als Nederlandse exemplaren. Heb je meteen ook toegang tot streamingdiensten die controleren op de geolocatie van je IP-adres. 

Check altijd na verbinden met een hotspot of je VPN-verbinding geactiveerd is, veelal herkenbaar aan een VPN-icoontje in de menubalk van je telefoon of tablet. Gebruik alleen dán internet. Komt de verbinding niet tot stand, wacht dan en probeer het opnieuw. 

Nog steeds niet? Open dan de app van je VPN-provider en probeer een andere server. Werkt het nooit op de plaats van bestemming? Dan blokkeert de gebruikte hotspot VPN-verbindingen, wat een wel heel luid rinkelende alarmbel is. Ga dan snel op zoek naar een andere hotspot waar je VPN wel werkt.

Wil je meer weten over VPN's? Dan raden we de gratis cursus In 60 minuten: Aan de slag met VPN aan. Ga er een uurtje voor vertrek voor zitten en je bent helemaal op de hoogte. 

Roamen buiten de EU

Opmerkingen tot slot: er zijn mobiele providers die per abonnementsmaand opties bieden voor in- en uitschakelbare optie voor gratis roamen buiten de EU. Daar hangt veelal een relatief bescheiden prijskaartje aan, maar het aantal landen waar de truc werkt blijf veelal beperkt tot de VS en Canada. Maar gá je toevallig die kant op, dan is het mooi meegenomen. 

Ook nu geldt weer: ruimschoots voor vertrek nagaan en in de maand voor vertrek op je abonnement als optie aanzetten. En bij terugkomst meteen weer uitzetten. Ga je op vakantie in de buurt van de buitengrenzen van de EU, dan is het opletten geblazen dat jouw smartphone niet stiekem overschakelt naar een niet EU-provider en je bij thuiskomst op een wel heel hoge mobiele rekening van honderden euro’s of meer wordt getrakteerd. 

Meestal krijg je ook een sms met waarschuwing van je provider en soms kun je voor een relatief bescheiden bedrag 1 GB data kopen in zo’n niet-EU land. Maar vermijd het gewoon liever.

▼ Volgende artikel
Maak een lichtgewicht Windows met Tiny11 Builder
© ID.nl
Huis

Maak een lichtgewicht Windows met Tiny11 Builder

Windows is een veelzijdig besturingssysteem, maar compact en gestroomlijnd kun je het niet noemen. Bovendien lijkt elke nieuwe versie er weer extra functies en onderdelen bij te krijgen. Kan het niet wat compacter? Met de juiste hulpmiddelen draai je hier je hand niet voor om: alles voor een lichtgewicht Windows 11.

Wat gaan we doen?

Dit artikel bestaat uit twee delen. In het eerste deel gaan we aan de slag met het gratis Tiny11 Builder. Hiermee maak je een compacte Windows-versie, die je vervolgens kunt installeren. Wil je liever je bestaande Windows 11 compacter maken en Windows niet opnieuw installeren? Daarover lees je in het tweede deel, waarbij we de hulp inroepen van het programma CrapFixer. 

Lees ook: De verborgen parels van Windows 11: deze apps moet je hebben

Aan de slag met Tiny 11

Tiny11 bestaat uit een set hulpmiddelen waarmee je Windows 11 op dieet zet en zorgt voor een lichtgewicht versie van het besturingssysteem. Het werkt grotendeels met scripts die specifieke onderdelen uit de software verwijderen. Resultaat is een compacte versie van Windows die je op de computer kunt installeren. Tiny11 is beschikbaar in twee varianten. De eerste – Tiny11 Maker – is de standaardversie die Windows flink afslankt, maar waarbij je de mogelijkheid houdt om gangbare functies alsnog toe te voegen. Denk aan talen, updates en Windows-onderdelen die je wél graag gebruikt. De tweede variant – Tiny11 Core Maker – pakt het rigoureuzer aan: deze versie stript Windows tot een minimum. Je kunt de eerdergenoemde functies niet meer toevoegen. Volgens de makers leent zo'n ultraslanke Windows-versie zich voor testdoeleinden en is de versie bijvoorbeeld ideaal om in een virtuele machine te gebruiken. Voor dagelijks gebruik is zo'n Windows-versie niet bruikbaar.

Je vindt Tiny11 Builder via GitHub.

Het voorwerk

Om te beginnen, zorg je voor de meest recente versie van Windows 11. Op het moment van schrijven is dat Windows 11 25H2. Je haalt deze versie binnen via https://www.microsoft.com/nl-nl/software-download/windows11. Kies voor het iso-bestand. Die vind je onder Download Windows 11-schijfkopiebestand (ISO) voor x64-apparaten. In het menu selecteer je Windows 11 (multi-versie ISO-bestand voor x64-apparaten) en klik je op Download nu. Wanneer hierom wordt gevraagd, kies je de gewenste taal. Sla het iso-bestand op in een aparte map, die je bijvoorbeeld Windows 11 Compact noemt. Vervolgens haal je de nieuwste versie van Tiny11 op via de eerdergenoemde website. Je vindt het installatiebestand boven aan de pagina. Klik op de knop Code en kies Download ZIP. Pak het zip-bestand uit en plaats het bestand Tiny11maker.ps1 op een eenvoudige locatie, bijvoorbeeld in de root op de C:\-schijf. Je beschikt nu over alles om van start te gaan.

Download de meest recente iso van Microsofts website.

Koppelen

Keer terug naar de map waarin je het iso-bestand hebt opgeslagen. Klik met de rechtermuisknop op het bestand en kies voor Koppelen. Hiermee koppel je de Windows-installatiebestanden aan een virtuele schijf, zodat Tiny11 ermee kan werken. Links in het venster van Verkenner verschijnt de schijf, bijvoorbeeld F:. Als je erop klikt, toont de Verkenner de Windows-installatiebestanden. Onthoud welke schijfletter wordt gebruikt: dit heb je later nodig.

Tiny11 bestaat uit een script dat je aanroept via PowerShell. PowerShell is het scripting-onderdeel van Windows. Open het Startmenu en typ PowerShell. Klik met de rechtermuisknop op Windows PowerShell en kies Als administrator uitvoeren. Een nieuw venster opent. Typ op de opdrachtregel: Set-ExecutionPolicy Bypass -Scope Process. Druk op Enter. Vervolgens typ je de opdracht om Tiny11 Maker te starten: C:\LOCATIE\tiny11maker.ps1 -ISO <LETTER> -SCRATCH <LETTER>. Neem de opdracht letterlijk over, maar vervang LOCATIE door de locatie waar je het Tiny11-script hebt bewaard. Vervang achter -ISO de <LETTER> door de schijfletter van het iso-bestand van Windows, bijvoorbeeld F. Vervang achter -SCRATCH de <LETTER> door de schijfletter waarmee Tiny11 met de bestanden mag werken en opslaan, bijvoorbeeld C. De opdracht kan er dus zo uitzien: C:\tiny11maker.ps1 -ISO F -SCRATCH C.

Je voert het script van Tiny11 uit via de PowerShell-opdrachtregel.

Welke versie

Het iso-bestand van Windows bevat de bestanden voor verschillende Windows-edities, zoals Windows 11 Home en Windows 11 Pro. Tiny11 vraagt welke Windows-versie je wilt afslanken. Elke editie heeft een eigen nummer: typ het nummer van de gewenste editie en druk op Enter. Het grootste deel van het werk zit erop. Kies wel een Windows-versie waarvoor je over een geldige licentie beschikt.

Kies de gewenste versie van Windows 11.

Installeren maar

Tiny11 heeft een nieuwe iso met Windows-installatiebestanden gemaakt. Het bestand heet Tiny11.iso. Met behulp van deze iso en een usb-stick kun je vervolgens een schone installatie van het afgeslankte Windows uitvoeren. Je kunt een opstartbare usb-stick op verschillende manieren maken, waaronder met Rufus. Ga naar https://rufus.ie/nl/ en haal de nieuwste versie binnen. Start de app en wijs bij Apparaat de usb-stick aan. Je hebt een stick met een minimale capaciteit van 8 GB nodig. Bij Opstartselectie kies je Schijf of ISO-image en klik je op Selecteren. Wijs het zojuist gemaakte iso-bestand van Tiny11 aan. Klik tot slot op Starten. Om de afgeslankte versie van Windows op een computer te installeren, start je deze op met de usb-stick. Doorloop de stappen van de installatiewizard, zoals je ook zou doen bij een gangbare installatie. Het resultaat: een afgeslankte Windows-versie.

Met Rufus maak je betrekkelijk eenvoudig een opstartbare usb-stick.

Handig voor Rufus:

USB-sticks in allerlei formaten
Opstartvolgorde

Probeer je de computer op te starten met de usb-stick en lukt het niet? Controleer in de BIOS-instellingen van de computer of de computer daadwerkelijk opstart vanaf de usb-stick. Open de BIOS-instellingen (vaak door het indrukken van de Delete- of F1-toets tijdens het opstarten) en zoek naar een optie die gelijk is aan Boot Order. Zorg dat de usb-stick eerst wordt gebruikt tijdens het opstarten.

Weer opbouwen

Prettig aan de compacte versie van Windows is de mogelijkheid om naderhand de onderdelen toe te voegen die je wel degelijk gebruikt. Heb je gekozen voor Tiny11 Maker (en niet voor Tiny11 Core), dan is dit mogelijk. Open het Startmenu, typ Onderdelen en kies Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Plaats vinkjes naast de componenten die je wilt gebruiken. Daarnaast vind je een deel van de standaard-apps via de Microsoft Store: open het Startmenu, typ Store en kies Microsoft Store. Kies Apps en ga op zoek naar de apps die je alsnog wilt gebruiken, bijvoorbeeld Outlook.

Achteraf weer zaken toevoegen.

Tiny11 Core

Heb je de smaak te pakken en wil je een nog compactere Windows-versie? Dan kun je Tiny11 Core overwegen. Deze vind je op dezelfde pagina als het andere Tiny11-script. De resulterende Windows-versie ontbeert alle onderdelen die ook door Tiny11 Maker worden verwijderd, maar haalt ook weg: Windows Component Store, Windows Defender, Windows Update en WinRE. Vooral Windows Update is een onderdeel dat je niet graag kwijt wilt, tenzij je de Windows-versie tijdelijk wilt gebruiken om bijvoorbeeld iets te proberen, en daarbij Windows in een virtuele machine installeert. Met Tiny11 Core een Windows-installatie maken voor dagelijks gebruik, is niet aan te raden. 

Veiligheid voor alles

Wil je een reeds geïnstalleerde versie van Windows compact maken, zorg dan altijd vooraf voor een goede back-up van je bestanden en andere belangrijke gegevens. Gaat er onverhoopt iets mis bij het afslanken van Windows, dan kun je terugvallen op de reservekopie. Je kunt gebruikmaken van het ingebouwde programma van Windows: open het Startmenu, typ Back-up en kies Windows Back-up.

Bestaande Windows afslanken

Heb je al een bestaande Windows-versie draaien en geen behoefte om een nieuwe installatie van een afgeslankte versie uit te voeren? Met een ander programma – CrapFixer – kun je een bestaande Windows-computer uitkleden en hoef je geen schone installatie uit te voeren. Je mag het programma gratis gebruiken. De nieuwste versie vind je op https://github.com/builtbybel/CrapFixer/releases. Pak het zip-bestand uit en dubbelklik op CrapFixer.exe om het programma te starten. Je hoeft het niet te installeren.

CrapFixer is opgebouwd uit drie hoofdonderdelen: Fixer, Restore en Tools. Kies Fixer. Dit onderdeel bestaat uit twee tabbladen: Windows en Applications. Op de tab Windows vind je aan de linkerzijde de collectie met 'opties' die je via CrapFixer kunt uitschakelen als je er geen behoefte aan hebt. De opties zijn onderverdeeld in verschillende categorieën, zoals Gaming, Privacy en System. Klik eerst op Analyze. CrapFixer scant het systeem en geeft aan wat het aan overbodige troep (zoals bloatware) aantreft. In het venster rechts lees je de aanbevelingen. CrapFixer geeft aan of het onderdeel momenteel wordt uitgevoerd, wat de geadviseerde instelling is en of die al is toegepast. Roodgemarkeerde items vragen extra aandacht, bijvoorbeeld als het gaat om de eerdergenoemde bloatware.

Met CrapFixer neem je een bestaande installatie onder handen.

Selecteren maar

Nu komt het leuke werk: bepalen van welke onderdelen je afscheid neemt. Gebruik de lijst aan de linkerkant van het venster om de onderdelen te selecteren. Ben je het eens met de standaardselectie van CrapFixer voor een volledig onderdeel, dan vink je de hoofdcategorie aan. Om bijvoorbeeld alle advertenties uit te zetten, plaats je een vinkje bij Ads. Wil je niet alle wijzigingen toepassen, dan vink je ze individueel aan. Weet je niet zeker wat een onderdeel inhoudt? Klik erop met de rechtermuisknop en kies Help (of druk op de F1-toets): een compacte toelichting verschijnt. Ben je tevreden over de selectie? Uitvoeren maar. Klik op de knop Run Fixer, die je rechtsonder in het venster vindt. 

Meer met plug-ins

CrapFixer ondersteunt plug-ins, waarmee je nog meer onderdelen van Windows 11 kunt afslanken. Klik op Tools en kies Plugins. Rechts vind je een lijst met beschikbare plug-ins. Klik op een plug-in om de beschrijving ervan te lezen boven in het venster. Spreekt die je aan, klik dan op Install. Zodra je CrapFixer weer draait, wordt deze plug-in meegenomen.

Neem apps mee

Werp ook een blik op de tab Applications, eveneens beschikbaar via het onderdeel Fixer. Hier lees je voornamelijk welke apps je kunt uitschakelen. Denk aan apps zoals Bing Nieuws en Weer, Copilot en andere ingebakken programma's zoals Telefoonkoppeling. Wil je deze allemaal verwijderen? Klik op Select all (linksonder in het venster). In plaats daarvan kun je ze ook selectief aanvinken.

Kom je later terug op een bepaalde selectie, dan kun je de situatie ook terugdraaien en de instellingen herstellen. Klik links op Restore. In het rechtervenster lees je wat er is teruggedraaid.

Welke standaard-apps wil je liever niet zien?

Handmatig te werk

Ondanks alle welkome hulp van buitenaf, kun je zelf ook een aantal stappen nemen om Windows meer lichtgewicht te maken. Voorkom allereerst dat er onnodige programma's tijdens de systeemstart worden geladen. Open de Windows-instellingen (Windows-toets+I) en kies Apps / Opstarten. Een overzicht van opstart-apps verschijnt. Zet de schuif op Uit bij de apps die je niet wilt laden. Verwijder ook de apps die nog aanwezig zijn, maar je niet meer gebruikt. Kies Apps / Geïnstalleerde apps. Zoek de app die je wilt verwijderen, klik op Meer opties (herkenbaar aan de drie puntjes) en kies Verwijderen.

Je kunt ook zelf een groot deel van de Windows-onderdelen in- en uitschakelen vanuit de standaardgebruikersomgeving. Open het Startmenu en typ Onderdelen. Klik op Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Wil je een volledige categorie uitschakelen, verwijder dan het vinkje bij de hoofdcategorie. Wil je losse onderdelen uitschakelen, dan klap je de hoofdcategorie open en verwijder je de vinkjes bij de ongewenste onderdelen. Plaats de muis op een onderdeel om een compacte beschrijving van het onderdeel te zien. Bij twijfel: schakel het onderdeel niet uit.

Wees kritisch bij het toestaan van opstart-apps.
Groepsbeleid

Ben je een gevorderde gebruiker en beschik je over Windows 11 Pro? Dan kun je ook het onderdeel Groepsbeleid slim gebruiken om Windows compact te maken. Open het venster Uitvoeren (Windows-toets+R) en typ Gpedit.msc. Vooral onder Computerconfiguratie / Beheersjablonen / Alle instellingen kun je flink wat opties aanpassen. Een interessante instelling is Standaardpakketten Microsoft Store uit het systeem verwijderen. Kies Ingeschakeld en zet aan de linkerzijde van het venster vinkjes bij de apps die je niet wilt gebruiken. Neem ook de rest van de categorie Windows-onderdelen door en zoek naar de standaardprogramma's (bijvoorbeeld Windows Agenda). Vaak kun je die individueel uitschakelen (bijvoorbeeld via Windows Agenda uitschakelen).

Voor Pro's: het ingebouwde groepsbeleid gebruiken.

💻 Nieuwe laptop nodig? Kijk en vergelijk op Kieskeurig.nl

▼ Volgende artikel
De Switch 2 als enige console? (Nintendo Partner Direct) - Bonuslevel
Huis

De Switch 2 als enige console? (Nintendo Partner Direct) - Bonuslevel

Cody en Jacco lopen door de Partner Direct heen en stellen de vraag: is de Switch 2 nu multiplatform-waardig? Ook zit Jacco drie dagen in Zwitserland voor een gamingmuis en is één persoon jarig.

Kom bij onze Discord. Via ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠deze link kan je met ons en andere luisteraars kletsen over games, deals, nieuws en meer.

Wil je zelf ook een vraag insturen of heb je iets leuks om te melden? Dat kan! Stuur een mailtje naar bonuslevelcast@gmail.com (of bonuslevelkast@gmail.com of bonuslevelqast@gmail.com) en wellicht hoor je jezelf terug in de volgende aflevering!