In tegenstelling tot de reguliere iPhone 14 heeft de iPhone 14 Pro wel wat nieuwe snufjes aan boord. Zowel zichtbaar als onzichtbaar. Maar toch laat Apple een steek vallen, je leest er meer over in de iPhone 14 Pro Max review.

De Pro-serie van de iPhone had echt wat liefde nodig van Apple. De iPhone 12- en iPhone 13-series van de vorige jaren waren eigenlijk zo goed dat een keuze voor een Pro-model niet te rechtvaardigen viel. Tenzij je veel plezier beleeft aan het onnodig uitgeven van extra veel geld. Met deze iPhone 14 Pro heeft Apple wel even net dat beetje meer liefde gegeven aan de duurste smartphone die de smartphonemaker biedt.

De iPhone 14 Pro komt in twee uitvoeringen, de reguliere en de grotere iPhone 14 Pro Max. Laatstgenoemde is degene die we op de pijnbank hebben gelegd. Verschillen tussen de twee uitvoeringen zijn echter klein. De reguliere iPhone 14 Pro heeft een kleiner scherm en lagere accucapaciteit (vanwege de beperktere hoeveelheid ruimte).

©PXimport

Vernieuwd scherm staat altijd aan

De grootste vernieuwing is zichtbaar in het scherm van de smartphone. Natuurlijk is het beeld weer ietsje helderder en kleurrijker. Ook heeft Apple een schermpaneel geplaatst met een variabele verversingssnelheid, net als waar de iPad Pro en veel Androidsmartphones al jaren over beschikken. Hoewel het scherm van de iPhone 13 Pro ook over een variabele verversingssnelheid beschikt, is dit nieuwe schermpaneel net even wat veelzijdiger. Het systeem kan de verversingssnelheid opvoeren, zodat beelden vloeiender lopen (bijvoorbeeld bij scrollen door webpagina’s, games of menu’s). Of de verversingssnelheid wordt juist omlaag geschroefd om de accu te ontzien. Bijvoorbeeld voor video’s, de klok of het nieuwe Always-On-scherm van iPhone 14 Pro. Hiermee kan de iPhone 14 Pro terug naar 1 hertz, terwijl het scherm van de iPhone 13 Pro niet onder de 48 hertz duikt. Overigens is de maximale verversingssnelheid 120 hertz, de standaardsnelheid is 60 hertz.

Want dat Always-On-display is ook een nieuwe functie die voor de iPhone 14 Pro is bewaard. Deze houdt het scherm van de smartphone altijd aan, waardoor je de klok en meldingen altijd kunt zien. Dat is best prettig. Dankzij algoritmes herkent de iPhone wanneer deze in de broekzak of tas zit, zodat het scherm alsnog uitschakelt. Heb je een Apple Watch gekoppeld, dan merkt het toestel ook wanneer je verder weg bent van je iPhone 14 Pro, waarna het scherm eveneens uitschakelt.

Door de verversingssnelheid te minimaliseren wordt de accu ontzien. Want een scherm dat altijd aan staat... Natuurlijk eist dat zijn tol. In praktijk merkte ik dat de accu ongeveer een dag mee gaat. Wanneer ik het always-on scherm uitschakel kom ik tot anderhalve dag ongeveer. Dit is natuurlijk wel afhankelijk van je gebruik.

©PXimport

©PXimport

Het iPhone 14 Pro always-on-scherm.

Pilvormig eiland

De laatste vernieuwing van het scherm zit in de inkeping. Sinds de iPhone X is er een stukje van de bovenzijde afgesneden voor de plaatsing van de selfiecamera en andere sensoren. Bij deze iPhone 14 Pro is dit kleiner en pilvormig. Apple noemt dit een dynamic island. Softwarematig heeft Apple meldingen en functieknoppen slim verwerkt aan dit gat in het scherm. Zo heeft Apple de scherminkeping minder onaantrekkelijk gemaakt en wat esthetische functionaliteit gegeven. Maar een fraaie oplossing, dat is het nog altijd niet.

Camera stapt af van 12 megapixel

Het grote verkoopargument voor de iPhone Pro is de camera. Natuurlijk heeft de beste iPhone ook de beste camera - alhoewel de beste smartphones van Google en Samsung dat ook zijn. De iPhone 14 Pro is (wederom) voorzien van drie camera’s aan de achterzijde. Een groothoek- en zoomlens van 12 megapixel en een primaire lens van 48 megapixel in plaats van 12. Standaard worden foto’s nog altijd in een 12 megapixel-resolutie opgeslagen. Vier pixels worden samengevoegd tot één, waarmee wel veel details bewaard blijven van de hoge resolutie.

Vooral deze primaire camera blinkt uit in alle lichtomstandigheden. De andere camera’s zijn ook goed, maar weten geen indruk te maken zoals de hoofdcamera. De verschillen ten opzichte van de iPhone 14 zijn op cameragebied ook behoorlijk groot. Steeds meer mensen kopen liever een dure smartphone in plaats van een goede (systeem)camera. De iPhone 14 Pro rechtvaardigt dat, alhoewel de technieken van beide apparaten heel anders werken. In ons artikel over de camera’s van de iPhone 14 en iPhone 14 Pro lees je hoe beide smartphones in praktijk fotograferen.

Op videogebied is de iPhone 14 Pro wel een stuk beter dan alle concurrenten. De cinematografische modus maakt met name diepe indruk.

Overige hardware

Eigenlijk hebben we met het scherm en de camera alle vernieuwingen van de smartphone gehad. Natuurlijk zitten er in iOS 16 nieuwe functies, zoals de ongelukdetectie. Intern beschikt de iPhone 14 Pro over een nieuwe chipset, die goed scoort in de benchmarks en ietsje zuiniger zou moeten werken dan zijn voorganger. Maar deze verschillen zijn al in de scores minimaal, in praktijk is hier helemaal niks van te merken. Ook de behuizing van de iPhone 14 Pro en iPhone 14 Pro Max is niet veranderd. Sterker nog, wil je pronken met je nieuwe smartphone bij iemand die over de iPhone 13 Pro (Max) beschikt, dan zijn verschillen niet zichtbaar. Tenzij je het always-on screen ingeschakeld hebt.

Dat de behuizing en chipset geen merk- en zichtbare verandering meebrengen is geen gemis. Toch weigert Apple om sommige gebieden te vernieuwen en dat loopt tegen het gênante aan. En dan heb ik het over de Lightning-aansluiting. Hiermee kun je niet snelladen en ontbreken andere functies. Ondanks dat de marketingafdeling van Apple graag doet alsof het bedrijf groen is, heeft zelfs de EU moeten ingrijpen om deze niet-universele lader eindelijk naar de geschiedenisboeken te krijgen om e-waste van onnodige kabels te voorkomen. Dat is wetgeving die vanaf het najaar van 2024 in gaat. Dus als het even tegenzit zal pas de iPhone 17 verlost zijn van deze hoogstverouderde aansluiting, terwijl intussen vrijwel alle andere elektronica met één usb-c-kabel opgeladen kan worden.

©PXimport

©PXimport

©PXimport

©PXimport

Alternatieven voor de iPhone 14 Pro Max

Zwakke euro ten opzichte van de dollar, hoge inflatie… Ieder argument om de prijzen op te voeren wordt door Apple gebruikt zoals dat al jaren gebeurt. De iPhone 14 Pro en iPhone 14 Pro Max hebben hierdoor dus een prijsverhoging gekregen, terwijl de prijs van de vorige generaties al onevenredig hoog waren. Ondanks dat je een aanschaf in je hoofd vaak probeert te valideren (ik gebruik mijn smartphone vaak, ik doe er lang mee, ik heb het ervoor over) valt de prijs op geen enkele manier te verantwoorden. Voor de verkoopcijfers van Apple maakt het echter weinig uit, en de concurrentie zal ongetwijfeld volgen met de prijs. En andere zaken zoals het dynamische eiland.

Het is echter wel een te hoge prijs voor wellicht de beste smartphone die je nu kunt kopen. Het is een toegankelijke smartphone, met vlotte prestaties en een zeer goede camera. Bovendien kun je er jaren mee vooruit door het goede update-ondersteuningsbeleid. Nadeel blijft wel dat je in een Apple-ecosysteem gevangengenomen wordt en meer Europese regelgeving en boetes eraan zitten te komen om de hebberigheid van Apple te beteugelen. Dat is wel iets waar je rekening mee moet houden als je een iPhone overweegt ten opzichte van een Android-smartphone. Android-alternatieven komen vooral uit de koker van Samsung. De Galaxy S22 Ultra heeft wat mindere software en ondersteuning, maar heeft weer een veelzijdigere camera en een stylus voor de liefhebber.

Heb je een iPhone X, dan kan de iPhone 14 Pro een leuke upgrade zijn. Voor eigenlijk alle generaties daarna is het een beetje zonde van het geld. Onder andere iPhones zijn er eigenlijk weer geen alternatieven voor de iPhone 14 Pro. De iPhone 13 Pro wordt niet meer aangeboden door Apple en de reguliere iPhone 14 is eigenlijk gewoon niet zo’n goede keuze.

Conclusie: iPhone 14 Pro Max kopen?

Natuurlijk, met de iPhone 14 Pro Max heb je een geweldige smartphone. Grensverleggend is het toestel allerminst, toch zijn er mooie verbeteringen voor de hoofdcamera en het scherm. De vernieuwingen zijn te beperkt voor een upgrade vanaf de 11, 12, of 13-series van de iPhone en iPhone 13 Pro en ook de prijsverhoging geeft bedenkingen. Bedenkingen die met voor de hand liggende innovatie, zoals een usb-c-aansluiting voorkomen had kunnen (of beter: moeten) worden.

Microsoft Gaming-ceo Phil Spencer en Xbox-directeur Sarah Bond vertrekken bij het Amerikaanse bedrijf.

Dat hebben verschillende media vernomen, en Spencer zelf heeft het inmiddels ook bevestigd via social media. Daarbij publiceerde IGN ook interne e-mails van Microsoft's ceo Satya Nadella, de te vertrekken Spencer en de nieuwe Microsoft Gaming-ceo Asha Sharma en Matt Booty.

Naar verwachting vertrekt Spencer, die bijna veertig jaar bij Microsoft werkzaam was, aanstaande maandag. Xbox-president Sarah Bond - waarvan voorheen werd gedacht dat ze Spencer uiteindelijk zou vervangen - gaat ook weg. Asha Sharma is op dit moment nog de president van Microsofts CoreAI en gaat dus Microsoft Gaming bestieren. Matt Booty, het hoofd van Xbox Game Studios, wordt gepromoot naar chief content officer en zal nauw samenwerken met Sharma.

"Afgelopen najaar deelde ik met Satya dat ik nadacht over mijn vertrek en het beginnen aan het volgende hoofdstuk van mijn leven", zo stelt Spencer in zijn e-mail. "Vanaf dat moment gingen we aan de slag met onze aanpak, met het oog op het behoud van stabiliteit en het versterken van de fundering die we hebben gebouwd. Xbox is altijd meer dan een bedrijf geweest. Het is een levendige gemeenschap bestaande uit spelers, makers en teams die erg veel geven om wat we bouwen en hoe we dat doen. Het verdient een goed doordacht plan voor de toekomst."

"Ik wil Phil bedanken voor zijn uitzonderlijke leiderschap en samenwerking", aldus Nadella in zijn e-mail naar werknemers. "In meer dan 38 jaar bij Microsoft, waaronder 12 jaar aan het hoofd van de gamedivisie, heeft Phil geholpen met het transformeren van wat we doen en hoe we dat doen."

De nieuwe Microsoft Gaming-ceo aan het woord

Sharma, de nieuwe ceo van Microsoft Gaming, meldt in haar e-mail: "Mijn eerste taak is simpel: begrijpen hoe dit werkt en het vervolgens beschermen. Dat begint bij drie verplichtingen. Ten eerste geweldige games - daar begint alles mee. We moeten geweldige games hebben die door onze spelers geliefd worden." Vervolgens vertelt Sharma over het belang van onvergetelijke personages, de macht geven aan ontwikkelstudio's en iconische franchises.

"Ten tweede: de terugkeer van Xbox. We verbinden ons opnieuw aan onze trouwe Xbox-fans en -spelers, die de afgelopen 25 jaar in ons hebben geïnvesteerd, en de ontwikkelaars waar we de uitgebreide universa en ervaringen die onze spelers wereldwijd omarmen mee hebben gebouwd. We zullen onze afkomst eren met een vernieuwde inzet voor Xbox, te beginnen bij de console, die heeft gevormd wie we zijn." Sharma benadrukt daarbij dat games tegenwoordig op meerdere apparaten te vinden zijn, en spreekt uit dat Microsoft zich niet wil limiteren aan één apparaat. "Terwijl we uitbreiden op pc, mobiel en cloud, moet Xbox naadloos, onmiddellijk en waardig voor de gemeenschappen die we serveren voelen."

Het derde punt van Sharma is "de toekomst van spelen. We nemen de heruitvinding van spelen waar. Daarom zullen we investeren in nieuwe zakenmodellen en nieuwe manieren om te spelen door gebruik te maken van wat we al hebben: iconische teams, personages en werelden waar mensen van houden. Maar we zullen die werelden niet behandelen als statische IP om uit te melken en geld uit te onttrekken. We bouwen een gedeeld platform en gereedschappen die ontwikkelaars en spelers de macht geven om hun eigen verhalen te creëren en delen."

Over Spencer en de staat van Xbox

Phil Spencer werd in 2014 hoofd van Xbox, toen hij de opdracht had Xbox One van een gebrekkige release het jaar ervoor te redden. Tijdens die consolegeneratie werd onder andere het populaire Xbox Game Pass gelanceerd. Dankzij onder andere die service en zijn veelvuldige interviews werd hij al snel populair onder gamers.

Na de Xbox Series X en S-release in 2020 begon de mening over Spencer om te slaan, vooral gevoed door de veranderingen rondom Xbox als merk. Sinds enkele jaren komen de spellen van Xbox-ontwikkelaar zelfs vaak ook op andere platforms uit - bijvoorbeeld op PlayStation 5 en Nintendo Switch. Tegelijkertijd loopt de verkoop van de huidige Xbox Series X en S-consoles flink terug. Spencer zelf verscheen de afgelopen jaren steeds minder vaak in interviews, en ook de vele ontslagrondes en studiosluitingen binnen de Xbox-divisie zorgden voor reputatieschade.

Tegelijkertijd werden onder Spencers leiding grote aankopen als Bethesda en Activision Blizzard gedaan, bekend van gamefranchises als The Elder Scrolls, Fallout en Call of Duty.

Microsoft heeft eerder laten weten aan een nieuwe console te werken, die de grenzen tussen consoles en pc moet vervagen. Voor zover bekend wordt dit een apparaat die in feite pc-games af gaat spelen, alsmede Xbox-games, en waarop verschillende digitale pc-winkels bereikbaar zullen zijn - en dus niet alleen die van Microsoft zelf.

Het vertrek van twee belangrijke kopstukken binnen Microsofts gamedivisie is opvallend, zeker in combinatie met het feit dat de gametak van het bedrijf schijnbaar in een transitieperiode zit. Ook het feit dat de nieuwe ceo van Microsoft Gaming van CoreAI afkomt, houdt de gemoederen onder gamers bezig. Microsoft zet groots in op kunstmatige intelligentie, maar onder gamers heerst vooral onvrede over de invloed die AI tegenwoordig heeft op hun hobby. Sharma benadrukte in haar interne e-mail echter dat Xbox zich niet gaat richten op "zielloze AI-slop".

Toen je je laptop kocht, keek je waarschijnlijk vooral naar de processor, de grafische chip en hoeveel GB werkgeheugen erin zit. Of dat werkgeheugen DDR4 of DDR5 is, is voor de meeste mensen geen doorslaggevende factor. Toch is het wel handig om te weten wat de verschillen zijn tussen DDR4, dat je vooral in oudere laptops tegenkomt, en DDR5, dat bij nieuwe modellen meestal de standaard is. DDR5 kan per seconde meer data verwerken dan DDR4. Wat dat verschil betekent en wanneer extra gigabytes meer opleveren dan de stap naar DDR5, lees je in dit artikel.

De techniek achter DDR4 en DDR5

Het grootste verschil tussen DDR4 en DDR5 zit in de datasnelheid en bandbreedte. Zie het als een digitale weg: DDR4 is een prima route waar het verkeer netjes doorrijdt, DDR5 is een bredere snelweg waar per seconde meer data overheen kan. Daardoor hoeft de processor bij zware taken waarbij veel data heen en weer gaat (denk bijvoorbeeld aan videobewerking) minder vaak te wachten op nieuwe informatie. Let wel: die extra 'rijstroken' leveren pas winst op als je processor, grafische chip en software er ook echt gebruik van maken. Bij lichte taken, zoals browsen en tekstverwerken, is werkgeheugenbandbreedte zelden de bottleneck. Gaat dat langzaam, dan heeft dat eerder te maken met de processor, opslag, of de browser.

DDR5 kan ook helpen met het energieverbruik, omdat het op een lagere spanning werkt: 1,1 volt in plaats van 1,2 volt bij DDR4. In een laptop kan dat iets schelen, al hangt het effect af van wat je doet en hoe de rest van het systeem is opgebouwd. Daarnaast zit bij DDR5 een deel van de stroomregeling op de geheugenmodule zelf. Dat kan de stroomvoorziening stabieler maken, maar het maakt de module ook wat complexer om te produceren.

Wat biedt DDR5 in de praktijk?

DDR5 komt vooral tot zijn recht bij taken die veel werkgeheugenbandbreedte vragen, zoals 8K videobewerking of complexe simulaties. Daarbij blijft de processor (en soms de GPU) meestal de doorslaggevende factor: die bepaalt of je systeem zo'n klus überhaupt vlot aankan. DDR5 kan helpen om wachttijd te verminderen, maar het maakt een trage CPU niet ineens snel. Een ander voordeel is dat je per module hoge capaciteiten kunt halen. Voor zware desktop-werkstations zijn systemen met 256 GB aan werkgeheugen inmiddels realiteit. Bij laptops ligt die grens doorgaans lager, vaak rond de 128 GB, omdat ze meestal minder geheugenslots hebben. Bovendien is het werkgeheugen bij veel modellen vastgesoldeerd, waardoor je later niet kunt uitbreiden.

©Batorskaya Larisa

DDR5 voor gamers: nodig of niet?

Voor gamers blijft het voordeel van DDR5 vaak beperkt. In veel games gaat het om een klein verschil, en op 1440p of 4K zie je dat meestal nog minder terug omdat je dan eerder tegen de grens van de videokaart aanloopt dan tegen die van het werkgeheugen. Ook hier geldt: de keuze voor CPU en vooral GPU bepaalt je gameprestaties veel sterker dan de stap van DDR4 naar DDR5. Dat verschil tussen DDR4 en DDR5 is onderzocht in een vergelijkingstest van de gezaghebbende site Tom's Hardware. Daarbij ging het bijvoorbeeld om 3% verschil in gameprestaties in Assassin's Creed Valhalla, 2% in Far Cry 6, Tom Clancy's Ghost Recon Breakpoint, Watch Dogs: Legion en Borderlands 3, en 1% in Shadow of the Tomb Raider en Wolfenstein: Youngblood.

©Crystal Dynamics

Is een laptop met DDR4 nog goed genoeg?

Ja, voor de meeste Nederlanders is een laptop met DDR4 nog steeds goed genoeg. Gebruik je hem vooral voor internetten, Netflix kijken, Microsoft Office en af en toe een simpele fotobewerking, dan merk je in de praktijk nauwelijks verschil tussen DDR4 en DDR5. Bij laptops is DDR4 of DDR5 bovendien vaak geen losse keuze: het hangt samen met de generatie processor die in het model zit.

DDR5 kan wel voordeel geven bij zwaardere taken waarbij de computer grote hoeveelheden data tegelijk moet verwerken, maar dat wordt pas echt interessant als je met zware programma's werkt, of als je games zo soepel mogelijk wilt laten lopen - ervan uitgaande dat je CPU en GPU die werklast ook aankunnen. Denk aan situaties waarin je merkt dat je laptop moeite heeft om alles bij te houden, ook al staat de beeldkwaliteit niet eens extreem hoog. In veel situaties blijft het verschil klein. Belangrijker is vaak de hoeveelheid werkgeheugen: 16 GB voelt meestal merkbaar fijner dan 8 GB, ongeacht of het DDR4 of DDR5 is.

DDR4 is niet meer vanzelfsprekend goedkoop

Lange tijd was DDR4 de slimme, goedkope keuze als je vooral op de prijs lette: het verschil met DDR5 was groot. Door de huidige tekorten klopt dat beeld minder. DDR4-geheugen is flink duurder geworden; in sommige gevallen is de prijs zelfs meer dan verdubbeld. DDR5 is ook duurder geworden, maar omdat de productie van DDR4 wordt afgebouwd, kan DDR4 relatief harder in prijs oplopen. Daardoor ligt DDR4 in veel gevallen dichter tegen DDR5 aan dan je zou verwachten. Wie nu een nieuw systeem koopt, is met DDR4 vaak nog steeds het minst kwijt, alleen is 'goedkoop' bij werkgeheugen momenteel een rekbaar begrip.

©ronstik

Upgraden: wat wel en niet kan

DDR4 en DDR5 zijn nooit onderling uitwisselbaar, ook niet in een desktop. De inkeping zit op een andere plek en het platform moet het juiste type werkgeheugen ondersteunen. Je kunt dus geen DDR5 plaatsen in een systeem dat voor DDR4 is gemaakt, en andersom ook niet.

Bij laptops betekent dit meestal dat als je wilt overstappen op DDR5 je een nieuwe laptop zult moeten kopen. Veel laptops hebben namelijk geen uitbreidbaar werkgeheugen meer: de geheugenchips zitten voor ruimte- en kostenbesparing op het moederbord gesoldeerd, en bij sommige ontwerpen zelfs in hetzelfde pakket als de processor. Dan kun je later niets meer bijprikken. Dat is ook precies waarom DDR4 vs DDR5 bij laptops zelden de hoofdvraag is: je kiest een model, en daar hoort dit type geheugen bij.

Bij een desktop heb je vaak meer speelruimte, maar ook daar is het geen kwestie van alleen de geheugenmodules wisselen. Wil je van DDR4 naar DDR5, dan heb je een moederbord nodig dat DDR5 ondersteunt, en vaak ook een processor die bij dat moederbord past. Heb je vooral te weinig werkgeheugen (bijvoorbeeld 8 of 16 GB) en merk je dat je pc daardoor traag wordt, dan is extra DDR4 bijplaatsen meestal de goedkoopste verbetering. Pas als je toch al toe bent aan een grotere upgrade van je pc, wordt de stap naar DDR5 logisch.

Wanneer moet je echt upgraden?

Echt upgraden is pas zinvol als je merkt dat je huidige machine niet meer probleemloos werkt bij zware klussen zoals grote fotobestanden bewerken, video's monteren of veel dingen tegelijk doen. Heb je nu een laptop met 16 GB of 32 GB DDR4 die nog vlot werkt? Blijf die dan vooral gebruiken zolang de prijzen zo hoog liggen. Twijfel je, kijk dan eerst wat de oorzaak van de mindere prestaties is: zit je werkgeheugen tegen zijn limiet, of zijn het vooral je processor of GPU die de klus niet bijbenen?

Zo controleer je of je extra RAM nodig hebt

Voordat je besluit om een flinke investering te doen in een nieuw systeem of extra geheugen, is het slim om te kijken hoe je huidige computer presteert onder druk. Je kunt dit eenvoudig zelf testen op zowel Windows als Mac.

Windows

Open eerst de programma's die je normaal gesproken tegelijk gebruikt, zoals je browser met veel tabbladen, Word en een videocall. Druk daarna op Ctrl + Shift + Esc om Taakbeheer te openen. Ga naar het tabblad Prestaties en klik op Geheugen. Kijk vervolgens naar de grafiek en het percentage dat in gebruik is: blijft dat langere tijd rond de 80 tot 90 procent hangen terwijl je gewoon je dagelijkse werk doet, dan zit je tegen de grens van je werkgeheugen aan. Dat merk je vaak aan kleine haperingen, zoals tabbladen die trager laden of apps die later reageren. Zie je tegelijk dat je pc veel met de schijf bezig is, bijvoorbeeld omdat programma's ineens langzamer worden terwijl je opslaglampje blijft knipperen, dan is de kans groot dat Windows tijdelijk data op de SSD parkeert omdat het werkgeheugen volloopt.

Apple

Open je gebruikelijke programma's en druk daarna op Command + Spatiebalk. Typ Activiteitenweergave en druk op enter. Klik bovenin op het tabblad Geheugen en kijk onderaan naar de grafiek bij Geheugendruk. Is die groen, dan is er niets aan de hand. Wordt de grafiek geel of rood, dan heeft je Mac meer geheugen nodig om alles vlot te blijven draaien. Let ook op Gebruikte swap: als dat oploopt tot meerdere gigabytes, dan is je werkgeheugen in de praktijk te krap.