Je huis koeler in de zomer en warmer in de winter? Een groendak is goed voor het milieu én voor je portemonnee. In dit artikel leggen we uit hoe je zelf zo'n groen ecologisch dak aanlegt, beplant en onderhoudt.

Lees ook: De onverwachte voordelen van een groen dak

Waarom een groendak aanleggen?

Groendaken lijken de nieuwste trend op het gebied van het verfraaien van je woonomgeving, maar het is meer dan dat. Groendaken worden gezien als dé remedie tegen steeds heter wordende zomers en de daarmee gepaard gaande opwarmende leefomgeving. In de winter heb je er ook profijt: dan benut je juist de isolerende werking van deze groene laag op je dak. 

Zoals gezegd is je huis op een natuurlijke wijze koel houden voor veel bewoners en eigenaren ‘the next best thing’ in de ontwikkeling naar een betere en duurzamere leefomgeving. Met een fraai ogend groendak ben je heel groen bezig en je schept bovendien de voorwaarden voor het nog beter beheersen van je eigen microklimaat. Voor woningbezitters levert dit ook nog een waardevermeerdering op, die je vaak met een gemeentelijke subsidie kunt realiseren. Wil je weten of jouw gemeente hiervoor geld beschikbaar stelt? Dat kun je onder andere hier checken.

Constructie en materialen voor de aanleg van een groendak 

Je constructie is de basis en fundamenteel voor het goed aanleggen van een groendak. Je hebt te maken met een aantal factoren, zoals: bouwkundige aspecten, gewicht van het dak en belasting, de dakbedekking en waterdichtheid ervan. Waar moet je allemaal op letten?

Bouwkundige aspecten, gewicht van het dak en belasting

Voor je het dak daadwerkelijk kunt belasten, is het goed om na te gaan of je dak geschikt is en het ook het totale gewicht dragen van je groene dak kan dragen. Dit is sterk afhankelijk van jouw dak en luistert nauw. Hiervoor heb je de materialen van jouw dakconstructie nodig en kun je aan de hand hiervan de draagkracht berekenen. Heb je nog bouwtekeningen in je bezit? Mogelijk vind je hier ook de informatie hoeveel de constructie belast kan worden. Ga je zelf aan de slag met de berekening, bedenk dan dat je goed thuis moet zijn in de belastbaarheid van gebruikte bouwmaterialen. Wij raden je aan om je informatie te verzamelen en een bouwkundig expert in te schakelen, zodat je er zeker van bent dat je constructie niet onverhoopt instort. 

©Jonathan Law

Om de draagkracht te kunnen (laten) berekenen heb je de volgende informatie nodig; 

De belasting van het groendak

Na de constructie, de geschiktheid ervan en de draagkracht, vormt het totale gewicht van het groendak een allesbepalende rol.  Een groendak bestaat uit een aantal lagen: Dak en afdeklaag | Voedingsbodemlaag (hierna substraatlaag genoemd) | Beplantingslaag, bestaande uit de planten, mos of grassoorten.

Dak en afdeklaag

Om te zorgen dat je geen lekkend dak ontwikkeld, is het van belang om voor een goede afdekkingslaag te kiezen. De meest gebruikte materialen hiervoor zijn bitumen, PVC en EPDM. 

De meeste bestaande platte daken in Nederland zijn voorzien van bitumen, een op aardolie gebaseerde dakafdichting. Betreft het een ouder dak met een grijze/ zwarte kleur, dan gaat het hoogstwaarschijnlijk om dit materiaal. Een dergelijke (oudere) laag is vaak niet geschikt om direct een groenlaag op te leggen; de wortels kunnen dan doordringen in de dakbedekking, met lekkage als gevolg. Heb je zo'n oud bitumendak? Breng dan eerst een wortelwerende folie aan. Recent aangebrachte bitumenlagen zijn overigens wél wortelwerend. Check dit in je bouwspecificaties of bij je woningbouwvereniging.

©Luise123 - stock.adobe.com

PVC staat voor PolyVinylChloride, een kunststofsoort die vrij goedkoop is en hierdoor een betaalbare keuze ten opzichte van andere bedekkingen. Het is sterk maar toch licht in gewicht en daardoor makkelijk te verwerken. Als je voor PVC als onderlaag kiest is het belangrijk om te letten op een voldoende dikke, stevige en wortelwerende PVC-soort geschikt voor groendaken. Bijvoorbeeld: Sikaplan SG 1.5, Trocal SGmA en Protan G(G). Houd er wel rekening mee dat PVC niet heel lang meegaat: zo’n 10 tot 15 jaar. 

©Caporusso Vitantonio

EPDM (Ethyleen, Propyleen, Dieën en Monomeer) is een duurzame, synthetische rubbersoort en zeer geschikt als ondergrond voor je groendak. Door deze rubbersoort dringen fijne wortels niet door. Het materiaal is bovendien nog het meest duurzaam van de drie hier genoemde materialen: het gaat zo’n 50 jaar mee.  

©Ambiance chaleur - stock.adobe.com

Ga voor de aanleg en bescherming van je daklaag uit van een van deze drie dakbedekkingssoorten. Zinken daken of golfplaten kunnen de zuurgraad of het gewicht van de bodem niet aan, met als gevolg lekkage en andere ongemakken.

De substraatlaag

Deze laag neemt een belangrijk deel voor zijn rekening qua gewicht. Het neemt neerslag, zoals regen of sneeuw, als een spons op. Dit vormt meteen de waterbuffer voor de beplanting. Samen staat dit voor een waterverzadigd gewicht. Bij extreme regenbuien of vorst kan in deze laag tijdelijk wat volume ontstaan. Hoe dikker de substraatlaag, hoe hoger het gewicht ervan zal zijn. Een natgeregende of bevroren sedumlaag weegt al gauw zo’n 80 kilo per vierkante meter. Afhankelijk van de beplanting kan dit gewicht nog verder oplopen tot 150 kilo per vierkante meter. Samen met de constructie kan dit gewicht dus substantieel zijn. Het is dus belangrijk dat je van tevoren goed in kaart brengt wat jouw dak kan dragen. Ga in de berekeningen uit van de zwaarste belasting voor je groendak, dan zit je altijd goed. 

Helling van het dak 

Ook de helling van je dak kan de belasting beïnvloeden ,omdat er door stapeling van het gewicht een kans is op schuiven van het groendak. Dit kun je ondervangen door hier in je calculaties rekening mee te houden, of te kiezen voor lichtgewicht oplossingen. Deze zijn met hun gewicht van 45-50 kilo per m² aanzienlijk lichter dan een regulier groendak. De substraatlaag is dunner, er is dus wel meer verzorging nodig (water en bemesten) en kan het minder water opnemen. 

De juiste vegetatie kiezen voor je groendak

Bedenk van tevoren met welk doel je groendak wilt aanleggen. Het onderscheid wordt in deze fase vooral gemaakt op basis van het onderhoud. 

Moet het dak groen ogen en weinig onderhoud hebben? Ga dan voor een extensief groendak. Dat heeft weinig onderhoud, water en voedingsstoffen nodig, is ongevoelig voor ziekten en insectenplagen en is toch groen! Op dit dak leg je een mix aan van mos, sedum, kruiden en gras. In deze categorie valt ook het sedumdak; je plant er dus sedumplanten, eventueel in combinatie met mos in aan.  Sedum wortelt ondiep. Ideaal dus voor een extensief groendak met een geringe diepte voor de substraatlaag. Zo'n dunnere substraatlaag betekent ook dat het gewicht niet enorm hoeft op te lopen.

Wil je het dak laten bijdragen aan de biodiversiteit en / of wil je een goede waterbuffer aanleggen?  Dan spreek je over een intensief groendak. 

©visuals-and-concepts - stock.adobe.com

Geschikte planten voor een extensief groendak

• Sedum acre
• Sedum album Coral Carpet
• Sedum sexangulare
• Sedum hispanicum
• Sedum floriferum
• Sedum hybridum
• Sedum reflexum Blue Spruce
• Sedum reflexum Angelina
• Sedum spurium Coccineum
• Sedum spurium Summer Glory
• Sedum spurium John Creech
• Sedum takesimense

©Frans Blok / 3Develop

Beplanting intensief groendak

In deze opzet kun je naar hartenlust combineren met sedums en verschillende bodembedekkers, bloemen, insectenhotels en zelfs bomen! Wil je een intensief groenak aanleggen, kjjk dan naar de volgende beplanting: 

• Sedums zoals Atlantis en Sunsparkler als bodembedekker
• Primula
• Akkerboterbloem (Ranunculus Arvensis)
• Kruiptijm
• Bieslook Allium
• Anemonen
• Bleke klaproos
• Alpine-aster
• Duizendblad
• Stekelnootjes
• Panicum (grassoort)
• Geel walstro
• Klokjesbloemen of Campanula
• Gewoon biggenkruid
• Kogeldistel of framboosdistel
• Sempervivum (winterhard)
• Gewoon struisgras
• Rhodohypoxis 'Beverly'
• Kleine tijm
• Anijsnetel
• Kleine klaver
• Aster 
• Zonnehoed

©Ulf Wittrock - stock.adobe.com

Welke klimaat en omgevingsfactoren zijn van belang voor de aanleg?

Bij de aanleg van een groendak is de ideale ligging een plat dak met veel zon (tenminste 4 tot 6 uur per dag). Sedum heeft weinig water nodig; door het zonlicht zullen de plantjes goed groeien en is het resultaat een gezond en vol ogend sedumbed. Als het groendak te weinig zonlicht krijgt, kan de substraatlaag te lang nat blijven. Hierdoor kunnen de wortels niet goed gedijen en mogelijk zelfs gaan rotten. Mocht je groendak minder zonlicht vangen, dan kun je ook kijken naar vetplanten zoals aloë, haworthias en gasterias: die gedijen ook goed zonder veel zonlicht. Daarnaast kun je ook siergrassen en kruiden gebruiken. Een combinatie van deze soorten zorgt voor de beste samenstelling. 

Onderhoud en verzorging 

Inspectie en onderhoud van een groendak

Inspecteer een groendak minimaal twee keer per jaar (voor- en najaar). Drainage van je groendak is essentieel, dus check of de waterafvoer nog naar behoren werkt en geen verstoppingen door blad of andere groenresten bevat.

Besproeien groendak 

Een sedumdak kan drie tot vier weken zonder water, de blaadjes kunnen misschien wel wat rood kleuren. Wanneer de droogte langer duurt, besproei de sedum dan twee keer per week in de avond. Het groendak is verzadigd wanneer je ziet dat het water in de afvoer begint te lopen. 

Bemesten groendak 

Een extensief groendak kun je twee keer per jaar bemesten, zo rond april en september, afhankelijk van het verloop van deze jaargetijden. Meststof bevat sporenelementen die groei van de wortels bevorderen. Het gaat bovendien niet de groei van mosgroei tegen. Strooi de mest gelijkmatig uit. Gebruik niet teveel, maar strooi liever nog wat na. Teveel kan namelijk soms averechts werken bij sedum. Gebruik bij voorkeur een biologische afbreekbare vorm en geef wel meteen water na het bemesten. 

Je groendak heeft ook kalk nodig. Kalk helpt de plant goede wortels te ontwikkelen en voedingsstoffen op te nemen. Een tekort kan leiden tot verzwakking en zo raken de planten meer gevoelig voor ziektes en plagen.  

Snoeien en onkruid verwijderen

Er kan van buitenaf onkruid op je groendak zijn gewaaid. Trek dat er met de hand uit, het liefste tot aan de wortel. Dit blijft - hoe weinig voldoening gevend misschien - toch de beste bestrijding. Chemische bestrijdingsmiddelen zijn echt een no-go wanneer je doel is bijdragen aan de biodiversiteit! Het snoeien van je groendak doe je met een handsnoeischaar. Knip eventuele uitlopers weg, zodat je groendak weer mooi gelijkmatig oogt en groeit. 

Wat kost een groendak?

Afhankelijk van de grootte van je groendak (en daarmee het aantal aan te leggen vierkante meters) lopen de kosten voor een groendak uiteen van ongeveer 50 tot 65 euro per vierkante meter. Voor de aanleg van dit type groendak heb je relatief weinig gereedschap nodig. Er zijn zelfs kant-en-klare pakketten verkrijgbaar. Je kunt dan kiezen uit cassettes die de complete samenstelling voor je bevatten, of pakketten waarmee je de aanplant zelf kunt verzorgen. Daarnaast zijn er lichtgewicht oplossingen van goede kwaliteit, die je op schuurtjes of aanbouwen kunt gebruiken. Relatief gezien zijn deze oplossingen wel iets duurder dan zelf aanlegde en samengestelde groendaken.  

Het was de grote verrassing van The Game Awards in 2024: CD Projekt Red keert na Cyberpunk 2077 terug naar de Witcher-franchise met een vierde deel. Als vervolg op het grandioze The Witcher 3: Wild Hunt heeft de ontwikkelaar grote - en eigen - schoenen te vullen, dus de ontwikkeling kan nog wel even duren. In dit artikel houden we je op de hoogte over alles rondom The Witcher 4.

Dit overzicht is bijgewerkt op 19 januari .

Releasedatum en platforms

CD Projekt Red heeft nog geen releasedatum voor The Witcher 4 bekendgemaakt, al is er reden om te geloven dat het spel in 2027 of later in de winkels moet liggen.

Tijdens de aankondiging op The Game Awards werd al bekendgemaakt dat de game 'in 2026 of later' zou uitkomen, en bij het onthullen van de fiscale cijfers in 2025 heeft CDPR definitief wereldkundig gemaakt dat The Witcher 4 niet in 2026 uitkomt. Volgens Chief Financial Officer Piotr Nielubowicz is de game in het najaar van 2024 volledig in productie gegaan.

Daarentegen nam Eurogamer in 2024 - voor de onthulling van het spel - een uitgebreid interview af met verschillende ontwikkelaars bij CDPR, waarin onder andere duidelijk werd dat het bedrijf probeert hun nieuwe games binnen twee jaar na onthulling uit te brengen. In het geval van The Witcher 4 zou deze regel een release in december 2026 betekenen, maar het lijkt er dus eerder op dat we de game later in 2027 in handen krijgen.

Cyberpunk 2077-launch zorgde voor verandering

CD Projekt Red heeft in een interview met Digital Foundry aangegeven dat de consoleversies van The Witcher 4 leidend zijn bij de ontwikkeling. De game moet op 60 fps draaien op de PlayStation 5 en Xbox Series X en S. Het is een verandering voor de ontwikkelaar, die zijn games normaliter ontwikkelt met voornamelijk een pc-publiek in het achterhoofd. De aanname is dat dit besluit is voortgekomen uit de desastreuze launch van Cyberpunk 2077, waarbij de game voor velen bijna onspeelbaar was op consoles en zelfs pc-spelers problemen ervoeren.

CDPR is zich ervan bewust dat deze problemen nog in het achterhoofd van spelers hangen, en zegt alles op alles te zetten om te zorgen dat dit niet nog een keer gebeurt. Dat lieten de regisseur van The Witcher 4, Sebastian Kalemba, en executive producer Małgorzata Mitręga weten aan IGN. "Allereerst: let it cook," zegt Kalemba, doelend op het niet overhaast uitbrengen van de game. "Ten tweede is de manier waarop we games produceren inmiddels veranderd, op een erg goede manier. We definiëren heel bewust de verschillende stadia van ontwikkeling. Zo zorgen we dat de fundering eerst in orde is."

Dat leidt volgens Kalemba nu al tot merkbare verbeteringen ten opzichte van de Cyberpunk 2077-ontwikkeling: "Het helpt ons met het feit dat alles dat we creëren enorm goed samenhangt met de rest van het spel. Daardoor hebben we het gevoel dat we meer controle hebben over een enorm complexe omgeving. En het geeft iedereen ook meer zelfvertrouwen over de gameontwikkeling op een dagelijkse basis."

Verhaal en de wereld van The Witcher 4

Op het moment is er nog zeer weinig bekend over het verhaal van de nieuwe game, maar we weten wel dat we in dit deel Ciri - ofwel Cirilla Fiona Elen Riannon - onder de knoppen krijgen. In The Witcher 3: Wild Hunt was Geralt of Rivia het hoofdpersonage, al waren er ook secties waarin Ciri speelbaar was. In dit nieuwe deel is de 'Child of the Elder Blood' daarentegen de hoofdpersoon, al heeft ze een nieuwe stemactrice. Ciri werd in de vorige game namelijk ingesproken door Jo Wyatt, maar in dit nieuwe deel neemt Ciara Berkeley de rol op zich.

Ciri is een ontzettend belangrijk personage in de Witcher-reeks. Naast dat ze de prinses van het koninkrijk Cintra is, beschikt ze ook over magische krachten dankzij het zogenaamde 'Elder Blood' dat door haar aderen pompt. De boekenreeks waarin de Witcher-franchise is ontstaan toont in detail hoe de band tussen Geralt en Ciri ontstaat en evolueert, terwijl het jonge meisje continu achterna wordt gezeten door krijgers, tovenaars en een keizer. In The Witcher 3: Wild Hunt speelt ze ook een grote rol, omdat de Wild Hunt uit de titel – een bovennatuurlijke groep krijgers – achter haar aan zit.

De implicatie van The Witcher 4 is vrij duidelijk: Ciri is in een Witcher. De onthullingstrailer laat vrij 'standaard' bezigheden voor de monsterjagers zien, waarin Ciri op een monster jaagt en juist mensen haar verraden. Hoewel specifieke details rondom het verhaal ontbreken, kunnen we vanuit de beelden wel het een en ander opmaken over de nieuwe status quo.

Verschillende eindes van The Witcher 3 en magische krachten

Dat Ciri een Witcher is, is bijvoorbeeld opvallend. Er zijn verschillende scenario's mogelijk in The Witcher 3: Wild Hunt op basis van de keuzes die je maakt, waaronder één waar Ciri inderdaad door het leven gaat als een monsterjager. Ook is het mogelijk dat ze de koningin van Nilfgaard wordt, of ze kan op pad gaan met de Wild Hunt. Volgens regisseur Sebastian Kalemba moet geen van deze eindes botsen met het verhaal in The Witcher 4, dus het maakt niet uit welk einde je in jouw playthrough hebt behaald.

Desalniettemin zijn de magische krachten die Ciri gebruikt in de eerste trailer opvallend. Witchers beschikken weliswaar over een sterker metabolisme, snellere reflexen en een paar simpele magische spreuken - in de vorm van Signs - maar Ciri lijkt nóg sterkere magie te hebben. In The Witcher 3 had zij al magische krachten, maar dat was nog voordat Ciri een volwaardige Witcher was. Volgens executive producer Małgorzata Mitręga gaat het spel uiteindelijk duidelijkheid scheppen over haar krachten.

School of the Lynx

In de Witcher-games is er sprake van verschillende 'scholen' waar de monsterjagers worden opgeleid en muteren. Zo valt Geralt of Rivia bijvoorbeeld onder de Wolf-school, maar zijn er ook Witchers uit de Cat-, Bear- en Griffin-school te vinden. In The Witcher 4 wordt hier een nieuwe school aan toegevoegd: de School of the Lynx. In de beelden is namelijk te zien dat Ciri een Witcher-medaillon van een Lynx draagt, wat herbevestigd wordt in de CD Projekt Red Store, waar de Lynx-ketting te koop is. Hoe deze school is ontstaan is niet duidelijk, maar het is mogelijk dat Ciri hem zelf heeft opgericht.

Nieuwe regio en grootte van de spelwereld

Ook is inmiddels bekend dat je in The Witcher 4 de regio Kovir kunt verkennen. Een Unreal Engine 5-techdemo laat deze locatie uit de Witcher-boeken namelijk zien. Het is voor het eerst dat we in een Witcher-game deze locatie kunnen bezoeken. Kovir is een bergachtig gebied dat hier en daar voorkomt in de Witcher-boeken, en bekendstaat om glashandel. Uit de demo blijkt dat er daarbij ook een heus smokkelwereldje in de regio schuilt, en dat er monsters zoals manticores ronddwalen. Genoeg voor een Witcher om de tanden in te zetten, dus.

Diezelfde techdemo onthult ook dat Ciri beschikt over een paard om mee rond te rijden, Kelpie genaamd. Je gaat het paard ook nodig hebben, aangezien de game minstens net zo groot wordt als The Witcher 3: Wild Hunt - een game die al honderd uur aan content biedt voor spelers die alles willen voltooien. Zowel qua oppervlakte en hoeveelheid quests moet dit nieuwe deel vergelijkbaar zijn met diens voorganger. Maar CDPR heeft ook ambitie, zo vertelde Sebastian Kalemba in een interview met SkillUp.

"De kaart is vergelijkbaar qua grootte, net als de hoeveelheid missies. Nogmaals: het spel wordt groot. Maar we hebben ook veel ambitie, dus het allerbelangrijkste is dat we een enorm boeiende ervaring willen leveren. Kwaliteit boven kwantiteit. Maar we kunnen beloven dat dit spel behoorlijk groot wordt. Het wordt groot vergeleken met al het andere wat we tot nu toe hebben gedaan."

Eerder vertelden andere ontwikkelaars bij CD Projekt Red echter dat The Witcher 4 'groter en beter' moet worden dan hun vorige werk, al is het ook mogelijk dat daarmee niet de fysieke grootte van de kaart wordt bedoeld. De studio lijkt namelijk ook sterk in te zetten op immersie en de geloofwaardigheid van de wereld, blijkt uit een interview met Gamertag Radio.

"We hebben de regel om elke NPC (in The Witcher 4) eruit te laten zien alsof ze een leven hebben, met een eigen verhaal." Volgens Kalemba wordt dit ondersteund door het verhaal in de onthullingstrailer, waarin inwoners van een dorp geloven dat er een god in het bos woont. Eigenlijk is dit een monster, waar de dorpelingen al jaren jonge meisjes aan offeren.

"We willen de kwaliteit van NPC's echt zoveel mogelijk vooruit stuwen. Hun uiterlijk, hun gedrag, de gezichtsanimaties. We willen er een nog meeslependere ervaring van maken dan wat we gewend zijn. We willen grenzen verleggen."

Waar is Geralt?

Het einde van The Witcher 3: Blood and Wine - de tweede uitbreiding van het spel - deed een aardige strik om het verhaal van Geralt of Rivia, dus dat we in dit nieuwe deel als Ciri spelen is weinig verrassend. Maar Geralt is voor velen toch synoniem aan de Witcher-reeks, en er zijn dus veel vragen rondom zijn aanwezigheid in The Witcher 4. CDPR heeft in ieder geval aangegeven dat de White Wolf een rol speelt in de nieuwe game, wat ook al te herleiden was uit de aankondiging op The Game Awards, waar de trailer werd opgevolgd door stemacteur Dough Cockle die zegt: "Tijd voor een nieuwe saga. Zie je op het Pad". Wat Geralts rol in de game precies gaat worden, is vooralsnog onbekend.

Gameplay in The Witcher 4

Over de gameplay van The Witcher 4 is momenteel nog weinig te zeggen. De onthullingstrailer was een geregisseerd filmpje, en hoewel CD Projekt Red samen met Epic Games een Unreal Engine 5-techdemo heeft uitgebracht, representeren die beelden niet het eindproduct - daarover later meer.

In ieder geval is duidelijk dat The Witcher 4 net als zijn voorganger een openwereld-RPG wordt, waarin verschillende quests te ondernemen zijn. Daaronder valt onder andere het jagen op en verslaan van monsters en menselijke vijanden, terwijl spelers keuzes maken die de voortgang van die quests en de overkoepelende verhaallijn beïnvloeden.

Ciri als Witcher

Wat gameplay betreft moet The Witcher 4 spelers meer vrijheid geven, zoals Cyberpunk 2077 toegang geeft tot uiteenlopende builds. Hoewel je in The Witcher 3 vooral met een zwaard wappert, is dit verder in te vullen door onder andere te focussen op het gebruik van signs (magische vaardigheden), alchemie voor extra status-effecten of speciale aanvallen. Het zal ons benieuwen hoe dit systeem er voor Ciri uit gaat zien.

Verhaalsgewijs biedt de verandering naar Ciri als hoofdpersonage ook mogelijkheden, zo geeft de regisseur van het spel aan. Spelers krijgen zo meer controle over hoe zij haar willen definiëren, gezien ze ook een stuk jonger is dan Geralt. "Ze staat op het punt de Witcher te worden. (...) Ze gaat op haar eigen manier om met monsters, missies en avonturen. Het geeft ons ook meer ruimte om andere verhalen te vertellen."

Daarbij hoort volgens Kalemba ook de mogelijkheid om betekenisvolle (romantische) relaties op te bouwen met personages in het spel, net zoals dat in The Witcher 3 bijvoorbeeld kon met tovenaressen Yennefer of Vengerberg en Triss Merigold.

"Het maakt onderdeel uit van hoe we spellen ontwikkelen. Het maakt ook onderdeel uit van de menselijke natuur. Het is doodnormaal. Zonder dat zouden we niet het volledige verhaal kunnen vertellen. We willen er veel tijd aan besteden en het enorm boeiend en erg betekenisvol maken. Het wordt geen romantiek alleen maar om romantiek in de game te hebben. Daar doen we niet aan bij CD Projekt Red."

Unreal Engine 5

Met de aankondiging van The Witcher 4 werd ook bekendgemaakt dat de ontwikkeling van het spel niet met de in-house RED Engine van CD Projekt Red gebeurt. In plaats daarvan gebruikt de studio nu Unreal Engine 5, waarvan de technische capaciteiten getoond werden met de eerder getoonde techdemo.

De beelden zijn dus niet representatief van hoe het spel er uiteindelijk uit gaat zien en hoe het speelt, maar moeten een indruk geven van wat er mogelijk is met de technologie. Een woordvoerder van CDPR zei er het volgende over:

"Het is belangrijk om in het achterhoofd te houden dat deze techdemo niet bedoeld is als representatie van The Witcher 4 - het is een tentoonstelling van de gereedschappen die we samen met Epic Games ontwikkelen. Dat betekent dat specifieke graphics, zoals de modellen van personages en omgevingen, anders kunnen zijn in The Witcher 4."

In ieder geval representeert de tech demo de kwaliteit waar CDPR op mikt, al is het nog te vroeg om te zeggen welke hardwarespecificaties hiervoor nodig zijn.

Levendige spelwereld

Naast het feit dat de Unreal-demo er bloedmooi uitziet, wordt er veel aandacht besteed aan het natuurlijke gedrag van de NPC's, wat aansluit bij wat de ontwikkelaar vertelde over immersie. Zoals je bij het stuk over het verhaal en de wereld hierboven al kon lezen zei de regisseur van het spel: "We willen de kwaliteit van NPC's echt zoveel mogelijk vooruit stuwen. Hun uiterlijk, hun gedrag, de gezichtsanimaties. We willen er een nog meeslependere ervaring van maken dan wat we gewend zijn. We willen grenzen verleggen."

Het begin van een trilogie

CD Projekt Red kondigde in 2022 aan dat The Witcher 4 (dat in 2022 alleen nog bekendstond als Project Polaris) het begin vormt van een nieuwe Witcher-trilogie. Verdere informatie over de invulling van deze trilogie is er niet, maar de eerste game is dan ook nog altijd niet uitgekomen.

Meer Witcher-games

Met die aankondiging van een trilogie bracht CDPR ook direct naar buiten dat er aan meer projecten werd gewerkt. Naast het vervolg op Cyberpunk 2077 - werknaam Orion - onthulde het bedrijf twee Witcher-titels. Helaas is één daarvan inmiddels geannuleerd: Drake Hollow-ontwikkelaar The Molasses Flood werkte aan een Witcher-game met multiplayer-elementen, maar die gaat het daglicht helaas niet zien.

Dan is er wel nog Project Canis Majoris, wat een remake is van het eerste Witcher-spel. De ontwikkeling daarvan wordt uitgevoerd door Fool's Theory, bekend van hun gameThe Thaumaturge en als ondersteunende studio voor onder andere Baldur’s Gate 3. De status van dit project is onbekend, maar er gaan geruchten dat de ontwikkelaar de laatste jaren de focus heeft verschoven naar een nieuwe uitbreiding voor The Witcher 3: Wild Hunt.

Het Poolse platform Strefa Inwestorów heeft namelijk van een aantal bronnen vernomen dat het bedrijf werkt aan een nieuwe DLC om de 'marketing' voor The Witcher 4 af te trappen en de tijdsperiode tussen de games te overbruggen. Het is dus mogelijk dat we in de uitbreiding dus ook als Ciri spelen, gezien het verhaal van Geralt volgens velen prachtig werd afgesloten in Blood and Wine - de tweede uitbreiding van The Witcher 3.

Borys Nieśpielak, een van de mensen die dit gerucht in de wereld heeft geholpen, had een maand later contact met Eurogamer. Hij vertelde nog altijd achter het gerucht te staan, en verwijst naar een specifieke zin van de ceo van CD Projekt Red bij het bekendmaken van de kwartaalcijfers:

"Gezien de huidige geboekte progressie is er een mogelijkheid dat nieuwe content waar recentelijk naar gehint is komend jaar uitkomt en een impact heeft op onze financiële resultaten."

Het klinkt absurd: een nieuwe The Witcher 3-uitbreiding, elf jaar na release. Neem dit gerucht dus uiteraard met een korreltje zout, ook al kunnen we het niet geheel negeren.

Meer van The Witcher

Met de gigantische populariteit van de Witcher-games weten nieuwkomers of minder ingelezen fans soms niet dat de franchise veel verder gaat dan steengoede RPG's. Hieronder vind je een paar tips om je verder te verdiepen in de wereld van The Witcher.

De boeken en comics

Net als veel welbekende fantasy-epieken ligt de oorsprong van The Witcher in boeken, en dan zowel in de korte verhalen en romans van Poolse schrijver Andrzej Sapkowski. Zijn saga neemt zes romans en twee bundels met korte verhalen in beslag waarvan die bundels zich voor het grote overkoepelende verhaal van de overige boeken afspelen. De volgorde van de boeken is als volgt:

-       The Witcher: Crossroads of Ravens

-       The Witcher: The Last Wish

-       The Witcher: Sword of Destiny

-       The Witcher: The Blood of Elves

-       The Witcher: Time of Contempt

-       The Witcher: Baptism of Fire

-       The Witcher: The Tower of the Swallows

-       The Witcher: The Lady of the Lake

-       The Witcher: Season of Storms

Het laatste boek in bovenstaande lijst, Season of Storms, is overigens een roman die zich afspeelt tussen de korte verhalen in The Last Wish, maar daarna pas uitkwam. Daarbij heeft Sapkowski in 2025 een nieuwe Witcher-roman uitgebracht: Crossroads of Ravens. Dit verhaal volgt een jonge Geralt of Rivia, die pas net zijn opleiding als Witcher heeft voltooid en vrij naïef de wijde wereld ingaat.

Daarbij heeft uitgever Dark Horse een fikse collectie Witcher-comics uitgebracht, waaronder ook adaptaties van Andrzej Sapkowski's korte verhalen. Sommige comics vertellen daarbij unieke verhalen met Geralt of andere - nieuwe - personages. The Witcher: Ronin heeft sterke Oosterse invloeden, en een verhaal als The Witcher: The Bear and the Butterflyvertelt een klassiek Witcher-verhaal waarin Geralt in een dorpje onderzoek doet naar een monster.

Overigens maakt CD Projekt Red met zijn games geen adaptaties van Sapkowski's verhalen. De games spelen zich in principe af na de gebeurtenissen van de boeken , maar Sapkowski hoeft het verhaal van de studio ook niet in acht te nemen als hij eventueel een boek in dat tijdperk wil schrijven.

The Witcher op Netflix

We gingen er met relatief goede moed in, maar het tijdperk van The Witcher op Netflix ging vrij snel bergafwaarts. In 2019 kwam het eerste seizoen van de serie uit, met Superman-acteur Henry Cavill als Geralt of Rivia. Dat seizoen was een adaptatie van verschillende gebeurtenissen in The Last Wish en Sword of Destiny, en werd ondanks wat klachten over Geralts karakterisatie en verwarring door het continu springen tussen tijdlijnen redelijk goed ontvangen.

In de seizoenen die daarop volgden steeg de onvrede met de serie en de karakterisatie van Geralt, die in de serie veel meer stoïcijns is dan in het bronmateriaal. Ook werden sleutelmomenten uit de romans maar losjes of helemaal niet overgeheveld naar de serie, wat bij fans in het verkeerde keelgat schoot. Na het derde seizoen werd bekendgemaakt dat in de laatste twee seizoenen van de serie Cavill niet langer zou doorgaan als Geralt. In seizoen 4 en 5 wordt de monsterjager nu dus gespeeld door Liam Hemsworth. Het laatste seizoen van The Witcher moet ergens in 2026 uitkomen.

Daarbij heeft Netflix twee geanimeerde films geproduceerd die zich in de wereld van The Witcher afspelen. Allereerst The Witcher: Nightmare of the Wolf, die het verhaal van de Witcher Vesemir vertelt, en onthult waarom er nog maar weinig Witchers over zijn op het Continent. Later kwam ook The Witcher: Sirens of the Deep uit, een adaptatie van het verhaal A Little Sacrifice uit The Sword of Destiny. De troubadour Jaskier en Geralt hebben daarin geen cent te makken, maar raken verwikkeld in een conflict tussen mensen en Meermensen met een Little Mermaid-sausje. Ook leuk: Geralt wordt in deze film ingesproken door Doug Cockle - de stemacteur van Geralt in The Witcher 3: Wild Hunt.

Thronebreaker: The Witcher Tales

Naast de genummerde Witcher-games is er ook een spin-off uitgebracht door CD Projekt Red, dat ook fungeert als een soort standalone-versie van het kaartspelGwent. Menig Witcher 3-speler is verknocht geraakt aan dit spel, en Thronebreaker is in grote lijnen een versie van Gwent waarin je daadwerkelijk een leger aanvoert.

Waar velen vooral mee weglopen na het spelen van Thronebreaker is echter het verhaal. Dat speelt zich af tijdens de gebeurtenissen van de Witcher-boeken, waarin spelers de controle krijgen over Queen Meve - de leider van Rivia Lyria. Keuzes staan ook weer centraal, dus als je The Witcher 3: Wild Hunt inmiddels wel gezien hebt en niet kunt wachten op The Witcher 4, is deze game een meer dan prima tussendoortje.

In de rubriek Waar voor je geld gaan we een paar keer per week voor je op zoek naar producten die voor een mooie prijs op Kieskeurig.nl te koop zijn, of die bijzondere eigenschappen hebben. Dit keer: vijf smartphones met royale opslag voor al je foto's, video's, e-mails en documenten.

Hoe meer we met onze smartphones doen, des te meer ruimte we nodig hebben om alles op te slaan. Wat te denken van al je (vakantie)foto's, gemaakte video's in 4K-kwaliteit of belangrijke e-mails? We gebruiken onze telefoon voor van alles, maar de opslagruimte is vaak beperkt. Met deze vijf smartphones hoef je je daar de komende tijd in ieder geval niet meer druk over te maken.

Motorola Edge 50 Ultra

De Motorola Edge 50 Ultra heeft een opslagcapaciteit van 1 TB en draait op Android. Met een 6,67‑inch OLED‑scherm en 5G‑ondersteuning biedt deze smartphone een ruime weergave en snelle verbindingen. Deze telefoon werd in 2024 geïntroduceerd en is nog volop verkrijgbaar . De 50 MP hoofdcamera is onderdeel van een drievoudige camerasetup, waardoor je foto’s met verschillende brandpunten kunt maken. Aan de voorkant bevindt zich een 50 MP selfiecamera, ondersteund door een flitser voor extra licht.

De accu heeft een capaciteit van 4 500 mAh en is niet verwisselbaar. Deze smartphone is geschikt voor 5G‑netwerken en heeft natuurlijk ook gps, wifi en Bluetooth voor connectiviteit. Aan de binnenkant combineert Motorola een krachtige chipset met voldoende RAM om apps soepel te laten draaien.

Schermgrootte: 6,7 inch
Werkgeheugen: 16 GB
Energielabel: B
Gewicht: 197 gram
Opslag uitbreidbaar: Nee

Xiaomi 14T Pro 5G 

De Xiaomi 14T Pro 5G is een Android‑telefoon met 12 GB werkgeheugen en natuurlijk 1 TB opslagruimte. Het 6,67‑inch AMOLED‑scherm biedt een heldere weergave en ondersteunt een hoge resolutie, terwijl 5G connectiviteit zorgt voor de vlotte dataoverdracht. De accu van 5 000 mAh zorgt daarnaast voor een flinke gebruiksduur.

Aan de achterkant zit een 50 MP hoofdcamera, en aan de voorkant een enkele selfiecamera. Dankzij de moderne processor en het ruime werkgeheugen kun je meerdere apps zonder haperingen gebruiken.

Schermgrootte: 6,67 inch
Werkgeheugen: 12 GB
Energielabel: F
Gewicht: 209 g
Opslag uitbreidbaar: NEE

Samsung Galaxy S25 Ultra

Deze Samsung Galaxy S25 Ultra richt zich op gebruikers die op zoek zijn naar een krachtig topmodel met 1 TB opslagcapaciteit. Het toestel heeft een 6,8‑inch AMOLED‑scherm en ondersteunt 5G. Binnenin zorgt een moderne chipset in combinatie met 16 GB RAM voor snelle prestaties, terwijl 1 TB opslag ruimte biedt voor veel foto’s, video’s en apps. De smartphone beschikt over een quad‑camera met een 200 MP hoofdsensor, waarmee je veel details vastlegt.

De accu van 5 000 mAh is niet verwisselbaar maar ondersteunt snelle laadtechnieken. Samsung levert Android 15 met langdurige softwareondersteuning. Dankzij IP68‑certificering is het toestel water‑ en stofbestendig. Voor connectiviteit ontbreken Bluetooth 5.4, wifi en gps uiteraard niet.

Schermgrootte: 6,9 inch
Werkgeheugen: 12 GB
Energielabel: B
Gewicht: 218 g
Opslag uitbreidbaar: NEE

Apple iPhone 15 Pro Max

De iPhone 15 Pro Max is Apple’s high‑end toestel uit 2023 maar kan nog steeds prima meekomen. Het toestel beschikt over een 6,7‑inch OLED‑scherm. Onder de motorkap zorgt Apple’s eigen chip voor snelle prestaties en energie‑efficiëntie. De smartphone ondersteunt 5G en is uitgerust met een driedubbele camera met 48 MP hoofdsensor, waarmee je foto’s en video’s in hoge resolutie maakt.

De titanium behuizing zorgt voor stevigheid zonder dat het toestel te zwaar wordt. Met 1 TB opslagruimte heb je voldoende plek voor video’s, foto’s en grote apps.

Schermgrootte: 6,7 inch
Werkgeheugen: 8 GB
Energielabel: B
Gewicht: 221 g
Opslag uitbreidbaar: NEE

Apple iPhone 16 Pro

De iPhone 16 Pro is een 2024‑model van Apple dat 1 TB opslagruimte biedt. Het is een handzaam 6‑inch model en dankzij Apple’s eigen processor en 16 GB RAM draait het iOS-besturingssysteem soepel, en geeft de interne opslag van 1 TB veel ruimte voor video’s, foto’s en apps. De drievoudige camerasetup omvat een 48 MP hoofdcamera; voor selfies is er een 12 MP camera.

De iPhone 16 Pro biedt functies zoals Face ID, draadloos laden en uitgebreide AR‑mogelijkheden dankzij de krachtige chip. De behuizing is water‑ en stofbestendig (IP68) en gemaakt van aluminium en glas.

Schermgrootte: 6,3 inch
Werkgeheugen: 8 GB
Energielabel: B
Gewicht : 199 g
Opslag uitbreidbaar: NEE