ID.nl logo
13 tips voor het organiseren van je werkbladen in Excel
© PXimport
Huis

13 tips voor het organiseren van je werkbladen in Excel

Een werkblad in Excel kan duizenden kolommen en meer dan een miljoen rijen bevatten. Dit voordeel is gelijk een nadeel, want als je heel veel gegevens op één werkblad samenbrengt, wordt het al snel een onoverzichtelijke brij. Voor het verwerken van allerlei soorten gegevens, formules en grafieken gebruik je beter afzonderlijke werkbladen binnen hetzelfde bestand.

Tip 01: Benoemen

Iedere werkmap in Excel bestaat uit één of meerdere werkbladen. Wanneer je met een grote hoeveelheid gegevens werkt, kun je ze het best in verschillende werkbladen van dezelfde werkmap onderbrengen. Op die manier houd je alle gegevens samen, terwijl de verschillende datagroepen toch overzichtelijk verdeeld zijn. Maak je diverse werkbladen aan, dan zal Excel ze als volgt nummeren: Blad 1, Blad 2, Blad 3, ... Maar om ze beter te kunnen beheren, kun is het verstandiger ze een onderscheidende naam te geven. Dat kunnen jaartallen, steden of maanden zijn, zolang de naam maar aangeeft wat er precies in het werkblad staat. Houd er rekening mee dat elk werkblad een unieke naam moet hebben. Klik met de rechtermuisknop op de bladtab die je wilt hernoemen en selecteer Naam wijzigen. Typ de gewenste naam en klik daarna ergens buiten het werkblad. Je kunt ook dubbelklikken op een bladtab om de naam te wijzigen.

©PXimport

Bladtabs weergeven

Ontvang je van iemand een Excel-bestand, maar zie je geen werkbladtabs, dan is de optie Bladtabs weergeven voor dit document hoogstwaarschijnlijk uitgeschakeld. Ga naar Bestand / Opties / Geavanceerd. Controleer onder Weergaveopties voor deze werkmap of het selectievakje bij Bladtabs weergeven is ingeschakeld.

©PXimport

Er is weinig zo makkelijk als het verplaatsen van een werkblad binnen dezelfde werkmap

-

Tip 02: Blad invoegen

Naast de tabs van de werkbladen vind je een knop met een plusteken. Dit is de knop waarmee je een nieuw werkblad maakt. Je kunt ook in het lint naar het tabblad Start gaan. Daar kies je in de groep Cellen de opdracht Invoegen / Blad invoegen. Om een werkblad te verwijderen, klik je met de rechtermuisknop op de bladtab en kies je Verwijderen. Of je gaat opnieuw naar het tabblad Start waar je Verwijderen / Blad verwijderen selecteert.

Veronderstel dat je al vier werkbladen hebt en je er nog drie nieuwe werkbladen aan wilt toevoegen, dan doe je dat het snelst door de Shift-toets in te drukken en onderaan het werkblad het aantal bestaande bladtabs te selecteren dat je nodig hebt. Vervolgens klik je met de rechtermuisknop op de geselecteerde bladtabs en kies je voor Invoegen. Excel voegt hiermee in één keer het geselecteerde aantal werkbladen toe.

©PXimport

Tip 03: Werkbladen kopiëren

Er is weinig zo makkelijk als het verplaatsen van een werkblad. Klik met je muis op de bladtab en sleep het bladpictogram naar de gewenste plaats in de rij met bladtabs. Je kunt ook een werkblad kopiëren. Druk daarvoor Ctrl in en sleep dan de bladtab naar de juiste locatie in de rij met bladtabs. Er zal een plusteken verschijnen in het bladpictogram. Laat de muisknop los voordat je de Ctrl-toets loslaat zodat Excel op die plaats een kopie van het geselecteerde werkblad plaatst. In de macOS-versie van Excel moet je de Alt-toets in plaats van de Ctrl-toets gebruiken om een kopie van het werkblad te maken.

©PXimport

Tip 04: Naar andere werkmap

We hebben het tot nu toe gehad over het verplaatsen en kopiëren van werkbladen binnen dezelfde werkmap. Maar je kunt een werkblad ook naar een andere werkmap verplaatsen. Zorg ervoor dat beide werkmappen open zijn. Voor de duidelijkheid noemen we de werkmap waarvan we een werkblad willen kopiëren WerkmapBron.xlsx. De werkmap waar het werkblad in willen plakken, noemen we WerkmapDoel.xlsx. Klik in WerkmapBron.xlsx met de rechtermuisknop op de bladtab die je wilt kopiëren en kies de opdracht Verplaatsen of kopiëren. Er zal een klein venstertje openen, waar je in het vak Naar map de optie WerkmapDoel.xlsx selecteert. Onder Voor blad bepaal je op welke positie dat werkblad moet komen te staan. En onderaan kun je aangeven of Excel een kopie van het geselecteerde werkblad moet maken. Vink je dat niet aan, dan zal Excel het werkblad niet kopiëren, maar van de ene naar de andere map verplaatsen.

©PXimport

Even controleren

Wanneer je een werkblad naar een andere werkmap verplaatst, moet je letten op eventuele formules die verwijzen naar cellen in de huidige werkmap. Zolang de formules zijn opgebouwd met gegevens van hetzelfde werkblad is er niets aan de hand. Worden er echter formules gebruikt die verwijzen naar data op andere werkbladen, dan kloppen die formules na het verplaatsen van het werkblad niet meer.

Aanpassingen kun je op verschillende werkbladen tegelijk toepassen door ze te groeperen

-

Tip 05: Kleuren

Om het overzichtelijk te houden, kun je de tabbladen niet alleen van een geschikte naam maar ook van een kleurtje voorzien. Klik met de rechtermuisknop op de tab van het werkblad en selecteer de optie Tabkleur. Hierdoor opent het palet met de themakleuren en de standaardkleuren. Met de optie Meer kleuren opent de kleurenkiezer van Windows waar in je iedere mogelijke kleur kunt selecteren. Als de bladtab een licht kleurverloop naar de betreffende kleur heeft, betekent dat dat het werkblad geselecteerd is. Klik op een tab van een ander werkblad om de daadwerkelijke kleurverandering te zien.

©PXimport

Tip 06: Groeperen

Je kunt aanpassingen op verschillende werkbladen tegelijk toepassen door ze tijdelijk te groeperen. Om de werkbladen te groeperen, druk je de Ctrl-toets in terwijl je één voor één op de verschillende bladtabs klikt. Wanneer je daarna in één blad van de groep de gegevens van cellen opmaakt in een bepaalde kleur of lettertype, zullen dezelfde cellen in de overige gegroepeerde werkbladen dezelfde opmaak overnemen. Ook kun je gegevens op dat ene tabblad typen waarna diezelfde gegevens ook op de andere tabbladen zullen verschijnen. Vergeet de groepering niet op te heffen, anders zul je, zonder dat je er erg in hebt, gegevens blijven aanpassen op alle gegroepeerde werkbladen. Om de groepering op te heffen, klik je met de rechtermuisknop op een van de tabs en kies je voor Groepering bladen opheffen.

©PXimport

Tip 07: Schakelen

Werk je met veel werbkladen, dan passen de tabs misschien niet allemaal in het Excel-venster. Je kunt op een aantal manieren door de werkbladen bladeren. In Windows zie je drie horizontale stippen aan een of beide uiteinden van de taakbalk. Klik op de drie stippen om door de bladtabs in die richting te bladeren. Ook kun je de rechter- en linkerpijlen van de tabbladbalk gebruiken. Klik je op de linkerpijl terwijl je Ctrl ingedrukt houdt, dan flits je naar het eerste blad.

©PXimport

Sneltoetsen

Liefhebbers van sneltoetsen geven we nog een handigheidje mee om snel tussen de werkbladen te kunnen schakelen. De sneltoets om het volgende blad te selecteren, is Ctrl+Page Down. Logischerwijs is de sneltoets om het vorige blad te selecteren dan Ctrl+Page Up. Je kunt de Ctrl- en Shift-toets ook gebruiken om meerdere bladen te selecteren. De werkwijze met Ctrl hebben we in tip 6 al uitgelegd. Met Shift ingedrukt kun je een aaneengesloten reeks bladen selecteren terwijl je op de eerste en laatste tabbladen in het bereik klikt.

Tip 08: Extra ruimte

In Windows zit onder aan in het Excel-venster een schuifbalk die nogal wat plaats inneemt. Als je met veel werkbladen werkt, kom je daardoor ruimte tekort om alle bladtabs te zien. Dan is het fijn om te weten dat je de tabblad-balk langer kunt maken. Klik daarvoor met je muisaanwijzer op de drie verticale stippen links van de schuifbalk. Sleep vervolgens de drie stippen naar rechts om de schuifbalk in te korten.

©PXimport

Met een eenvoudig trucje is het mogelijk meerdere werkbladen tegelijk in beeld te hebben

-

Tip 09: Meer bladen in venster

Wanneer je met meerdere werkbladen werkt, zie je normaal gesproken slechts één werkblad op het scherm. Maar met een eenvoudig trucje is het mogelijk om meerdere werkbladen tegelijk in beeld te hebben. We tonen dit met de werkbladen: Kopenhagen, Brussel, Amsterdam. Zorg dat het eerste werkblad (Kopenhagen) in beeld is en ga via het lint naar het tabblad Beeld. Klik in dit tabblad op de knop Nieuw venster. Hierdoor zie je hetzelfde werkblad in een tweede venster. In dat tweede venster klik je op de bladtab Brussel, zodat die in beeld komt. Omdat je nog een derde werkblad wilt weergeven, gebruik je de knop Nieuw venster nog een keer. En in dit derde venster klik je op de bladtab Amsterdam. Het derde venster is herkenbaar aan de aanduiding 3 achter de bestandsnaam in de titelbalk. Nu kun je de drie openstaande vensters combineren door via het lint in het tabblad Beeld op de knop Alle vensters te klikken. Er verschijnt een klein dialoogvenster dat vraagt hoe je de vensters wilt combineren. Kies Naast elkaar en bevestig met OK. Alle openstaande vensters worden nu netjes naast en onder elkaar gerangschikt.

©PXimport

Tip 10: Verbergen

Wil je bepaalde werkbladen verbergen? Dat kan. Klik met de rechtermuisknop op tabblad dat uit het zicht moet verdwijnen en kies Verbergen in het contextmenu. Om een verborgen werkblad weer terug naar de oppervlakte te brengen, klik je met de rechtermuisknop op een van de andere tabbladen en selecteer je de opdracht Zichtbaar maken. Waren er meerdere werkbladen verborgen, dan zal Excel in een pop-upvenstertje vragen welk werkblad je tevoorschijn wilt halen.

©PXimport

Tip 11: Bladlijst

Waar we in tip 7 besproken hoe je tussen de verschillende tabbladen kunt schakelen, is er nog een andere manier, namelijk de bladlijst. Dat is een lijst van alle zichtbare bladen. Hoe je de bladlijst opent? Klik met de rechtermuisknop op de tabnavigatieknoppen, dat is een mondvol voor de twee navigatiepijltjes die je links onderaan bij de bladtabs ziet. Er verschijnt een lijst met de werkbladen uit de werkmap waar je gewoon kunt dubbelklikken op de naam van het blad dat je actief wilt maken.

©PXimport

Aantal bladen

Hoeveel werkbladen toont Excel wanneer je met een nieuwe werkmap begint? Dat hangt af van de instellingen. Klik op in het lint het tabblad Bestand. Daarna selecteer je onderaan de Opties. In het venster Opties voor Excel kies je in de linkerkolom Algemeen en dan zoek je in het onderdeel Wanneer nieuwe werkmappen worden gemaakt de opdracht Aantal op te nemen bladen. Gebruik het tellertje om aan te geven hoeveel werkbladen een nieuwe werkmap moet bevatten.

©PXimport

Tip 12: Sjabloon

Wanneer je een Excel-bestand opslaat als .xltx-bestand wordt het een sjabloon. Hierdoor zullen alle andere werkbladen van dit bestand ook in sjablonen veranderen. Het tegenovergestelde kan ook. Je kunt een sjabloon in een bestaande werkmap als nieuw werkblad invoegen. Klik hiervoor met de rechtermuisknop op een bestaande tab en kies de opdracht Invoegen. Dit opent een venster waarin je selecteert wat je wilt invoegen. Van hieruit kun je ook de online Office-sjablonen raadplegen en selecteren. Een sjabloon dat je op deze manier invoegt, wordt automatisch voor de bladtab geplaatst die je had geselecteerd.

©PXimport

Tip 13: Beveiligen

Een werkblad beveilig je om te voorkomen dat jij zelf of iemand anders er per ongeluk wijzigingen in aanbrengt. Ga daarvoor in het lint naar het tabblad Controleren en kies in de groep Beveiligen voor Blad beveiligen. In het pop-upvenster geef je aan wat de gebruiker nog wel mag doen. Als de gebruiker er niets in mag doen, haal je alle vinkjes weg. Vul vervolgens een wachtwoord in om ervoor te zorgen dat de beveiliging niet zomaar kan worden opgeheven. Ter bevestiging zal Excel vragen om het wachtwoord te herhalen.

©PXimport

▼ Volgende artikel
Oppo lanceert Reno14 Series met AI-fotografie en vernieuwd ontwerp
Huis

Oppo lanceert Reno14 Series met AI-fotografie en vernieuwd ontwerp

OPPO heeft de Reno14 Series gelanceerd. De smartphones, bestaande uit de Reno14 5G en Reno14 F(S) 5G, bieden AI-fotografie, verbeterde productiviteitsfuncties en een water- en stofbestendig ontwerp. Beide modellen zijn uitgerust met grote batterijen, snellaadtechnologie en ColorOS 15 op basis van Android 15. En ja, het is ook hier AI dat de klok slaat.

De nieuwe Reno14 5G en de Reno14 F(S) 5G combineren geavanceerde AI-functies met een ontwerp dat volgens de fabrikant is geïnspireerd op, eh, zeemeerminnen. Bijzonder ja... Beide modellen zijn uitgerust met verbeterde cameratechnologie en beschikken over een water- en stofbestendige behuizing met IP66, IP68 en IP69-certificeringen. De toestellen zijn per direct verkrijgbaar in Nederland.

Zeemeermin-look in glas

De Reno14 Series introduceert het zogenoemde Iridescent Mermaid Design, dat tot stand komt via twaalf coatinglagen en vijf fasen van microgravure, aldus Oppo. Hierdoor ontstaat een glanzende lichtreflectie op de achterkant. De Reno14 5G heeft een glazen afwerking uit één stuk gecombineerd met een aluminium frame, wat bijdraagt aan de stevigheid van het toestel. De behuizing is bestand tegen water en stof, en de usb-c-aansluiting is voorzien van een platina coating om corrosie te beperken, ook bij intensief gebruik.

©Oppo

Aan de achterzijde is dankzij vernuftige techniek inderdaad een soort zeemeermin zichtbaar. Of in elk geval iets van een staartvin...

Scherm reageert altijd

Beide modellen beschikken over een plat amoledscherm met smalle randen. De Reno14 5G heeft een 6,59-inch display, terwijl de Reno14 F 5G een 6,57-inch scherm biedt. Ze ondersteunen functies als Splash Touch en Glove Mode, waarmee het scherm dus ook bij natte handen of gebruik met handschoenen blijft reageren. Qua kleurstelling zijn er meerdere varianten beschikbaar. De Reno14 5G komt in Opal White en Luminous Green, terwijl de Reno14 F 5G verkrijgbaar is in Opal Blue en eveneens in Luminous Green.

Flitser versterkt nachtbeelden

Een belangrijk onderdeel van de serie is 'AI Flash Photography'. De Reno14 5G beschikt over een drievoudig flitssysteem, waaronder een speciale focusflitser voor de telefotocamera. Dit moet volgens Oppo tot tien keer meer lichtopbrengst geven dan bij de vorige generatie. De Reno14 F 5G heeft een tweevoudig flitssysteem dat een verdubbeling van de helderheid levert ten opzichte van eerdere modellen. De Reno14 5G is daarnaast uitgerust met een 50 megapixel 3,5x telefotocamera, waardoor gebruikers meer mogelijkheden hebben voor portret- en zoomfotografie.

©Oppo

Een geavanceerd camerasysteem moet voor nog betere foto's zorgen, ook al de lichtomstandigheden niet ideaal zijn.

Strakkere foto's dankzij AI

De toestellen bieden verschillende AI-gedreven functies. 'AI Livephoto 2.0' combineert korte en lange belichtingen in één opname, zodat bewegingen worden vastgelegd zonder onscherpte. Met de ingebouwde AI Editor kunnen foto's automatisch worden bijgesneden, vervorming worden hersteld en filters worden toegepast. Extra functies zijn onder andere 'AI Perfect Shot', dat ongewenste gezichtsuitdrukkingen kan corrigeren, en 'AI Eraser' en 'Reflection Remover', waarmee storende objecten of reflecties uit beelden worden gepoetst. Ook voor video zijn er verbeteringen, met ondersteuning voor 4K HDR-opnames met een breder dynamisch bereik en natuurgetrouwe kleuren.

Tolk en personal assistant in één

Naast fotografie richt Oppo zich met de Reno14 Series ook op productiviteit. Het nieuwe ColorOS 15 introduceert 'AI Mind Space', waarin informatie uit apps of het web eenvoudig kan worden opgeslagen en later via natuurlijke taal kan worden teruggevonden. Ook zijn er vertaalmogelijkheden toegevoegd, waaronder AI Call Translator voor live-gesprekken en een speciale app die tekst of spraak realtime vertaalt. Deze functies moeten de smartphones bruikbaarder maken in internationale situaties en bij dagelijks multitasken.

©Oppo

Extra koeling voor gamers

Voor betere prestaties tijdens gamen en multitasken zijn de toestellen voorzien van een verbeterd koelsysteem. De Reno14 5G beschikt over een 'AI Nano Dual-Drive'-koelsysteem, ondersteund door 'AI HyperBoost 2.0', dat de temperatuur ook tijdens intensief gebruik onder controle houdt. Daarnaast introduceert Oppo 'AI LinkBoost 3.0' voor stabielere netwerkprestaties, met automatische schakeling tussen netwerken en prioritering van belangrijke datastromen. Beide modellen hebben een 6000 mAh-batterij en ondersteunen de eigen SuperVooc-snellaadtechnologie.

Updates tot zes jaar

De Reno14 Series draait op Android 15 met ColorOS 15. Oppo belooft vijf grote ColorOS-updates en zes jaar beveiligingspatches, wat de gebruiksduur van de toestellen flink moet verlengen. Met functies als de 'Trinity Engine' en 'Luminous Rendering Engine' zijn vloeiende animaties en stabiele prestaties een belangrijk aandachtspunt.

De Reno14 Series is zoals gezegd per direct verkrijgbaar. De Reno14 5G kost 649 euro voor de versie met 512 GB opslag en 599 euro voor 256 GB. De Reno14 FS 5G met 512 GB opslag kost 449 euro, terwijl de Reno14 F 5G met 256 GB voor 399 euro al beschikbaar is. Oppo biedt tot 28 september verschillende introductiebundels aan, waaronder draadloze oordopjes en snelladers bij aankoop van een toestel.

▼ Volgende artikel
3D-printen zonder eigen printer: zo doe je dat
© Kittipong Jirasukhanont
Huis

3D-printen zonder eigen printer: zo doe je dat

Heb je een ingenieus ontwerp in gedachten, maar geen 3D-printer in huis? Geen probleem, want er zijn steeds meer manieren om objecten te laten printen zonder zelf apparatuur te bezitten. Online printdiensten nemen je werk uit handen, terwijl je alleen een digitaal bestand hoeft aan te leveren. Of je nu een sleutelhanger ontwerpt of een uniek cadeautje voor een verjaardag, 3D-printen biedt talloze mogelijkheden. Bovendien kun je putten uit uitgebreide digitale bibliotheken met kant-en-klare modellen.

In dit artikel laten we zien hoe je zonder eigen 3D-printer toch fysieke objecten maakt:

  • Zoek of ontwerp zelf een 3D-model
  • Upload je bestand naar een online printservice
  • Kies materiaal, kleur en afwerking
  • Houd rekening met de levertijd en combineer bestellingen om transportkosten te beperken
  • Meet onderdelen nauwkeurig op als je vervangstukken wilt laten printen
  • Let bij speciale projecten op resolutie en laaghoogte-instellingen

Lees ook: High-tech hobby’s: de leukste tools om zelf iets moois te maken

Het printen van ruimtelijke objecten is makkelijker dan ooit, zelfs zonder eigen 3D-printer. Er is namelijk een groeiend aanbod van onlineplatforms en webshops dat het fysieke printproces voor hun rekening neemt, terwijl jij enkel een digitaal ontwerp aanlevert. Daardoor is 3D-printen niet langer alleen weggelegd voor techfanaten of bedrijven. Het volstaat om een geschikt 3D-model te hebben in een gangbaar bestandstype, zoals STL, OBJ of STEP, en je kunt direct aan de slag. De rest van het printproces kun je uitbesteden aan professionele printservices, zodat je altijd verzekerd bent van hoge kwaliteit. Zo kunnen hobbyisten, studenten en ondernemers gemakkelijk experimenteren met 3D-technologie. Het maakt niet uit of je een miniatuur voor bordspellen, een vervangend onderdeel voor een huishoudelijk apparaat of een gepersonaliseerd sierobject wilt maken. Je regelt alles met een paar simpele online handelingen.

Een ontwerp vinden of zelf maken

De eerste stap bij 3D-printen zonder eigen printer is het vinden of ontwerpen van een geschikt model. Online zijn er miljoenen gratis en betaalde ontwerpen beschikbaar, die je vrij kunt downloaden en gebruiken. Platformen als Thingiverse en MyMiniFactory staan bol van de creaties van hobbyisten en professionals. Via de zoekfunctie typ je bijvoorbeeld ‘phone holder’ (telefoonhouder), waarna je talloze varianten vindt die direct te printen zijn. Heb je liever iets unieks? Dan kun je zelf aan de slag met ontwerpprogramma’s met een intuïtieve interface, waarmee je een 3D-bestand genereert (zie het kader ‘Zelf 3D-modellen maken’). Zo heb je de basis voor je zelfgemaakte 3D-project klaar. Het kost uiteraard wat meer moeite dan kiezen voor een ontwerp van iemand anders, maar zelf ontwerpen is wel een stuk leuker en niet in de laatste plaats leerzamer.

Op sites zoals Thingiverse staan talloze leuke en praktische ontwerpen die je kunt downloaden.

Zelf 3D-modellen maken

Wil je liever zelf unieke modellen ontwerpen? Dan zijn er diverse gratis en betaalde ontwerppakketten. Een interessante optie is Tinkercad, dat volledig in de browser werkt. In Tinkercad kies je voor Create new design, waarna je primitieve vormen sleept en schaalt. Ook Blender is een optie, met krachtige sculpting- en animatiefuncties. Let wel op de leercurve: Blender is uitgebreider dan Tinkercad, wat voor beginners interessant maar ook uitdagend kan zijn. Voor elk programma geldt dat talloze tutorials online beschikbaar zijn. Neem de tijd om wat basisprincipes te leren, zodat je eenvoudig jouw eigen creaties vormgeeft. Zo hoef je nooit te vertrouwen op bestaande downloadbare ontwerpen.

De Sculpt-modus in Blender (beeld: Blender.org).

Online printservices: zo werkt het

Als je eenmaal een bestand hebt, kun je het uploaden naar een online printservice. Er is keuze uit vele aanbieders, bijvoorbeeld 3DLabs en 3D Print Portaal. Je gaat naar de website en uploadt simpelweg het bestand vanaf je computer. De dienst controleert of je model printbaar is en toont vervolgens de geschatte kosten. Die kosten hangen af van materiaal, afmetingen en complexiteit. Wil je bijvoorbeeld een prototype in kunststof? Dan kies je in het materiaalmenu voor PLA of ABS en vink je de gewenste kleur aan. Ook metalen zoals staal of messing zijn soms mogelijk, maar die opties liggen prijstechnisch hoger. Heb je de instellingen gevonden? Dan rond je de bestelling af zoals je bij een reguliere webshop winkelt. De levertijd varieert van een paar dagen tot weken. Zo heb je in een handomdraai een professioneel geprint object in huis, zonder zelf technische apparatuur te hoeven bezitten. Het hele proces is daardoor uiterst laagdrempelig en snel geregeld.

Bij het aanleveren van je 3D-model is het belangrijk om te weten welke bestandstypen de printservice accepteert. STL is veruit de meest gangbare standaard. Het bevat de geometrie van je ontwerp in de vorm van kleine driehoekige vlakken. Daarnaast is OBJ populair omdat het extra informatie kan bevatten, zoals kleur- of textuurdetails. Er bestaan ook formaten als STEP, 3MF en AMF, maar niet elke aanbieder ondersteunt deze. Kijk op de website van de aanbieder ook of er aanvullende eisen zijn, bijvoorbeeld ten aanzien van de wanddikte van je ontwerp.

Het gebruik van een 3D-printservice is vaak heel eenvoudig.

 Keuze uit materialen en afwerking

Niet alleen de technologie achter 3D-printen is divers, ook de materiaalkeuzes zijn talrijk. Voor de meeste beginnende gebruikers volstaan de eerder genoemde kunststoffen zoals PLA en ABS (zie kader ‘De meest gebruikte materialen’). PLA is biologisch afbreekbaar en relatief eenvoudig te printen, terwijl ABS sterker en iets hittebestendiger is. Zoek je een chique uitstraling? Dan kun je kiezen voor harsgebaseerde prints, gemaakt met lasers (SLA) of lcd-technologie. Het resulterende oppervlak is zeer glad, ideaal voor gedetailleerde miniaturen of sieraden. Daarnaast zijn er steeds meer mogelijkheden om met metalen te werken, hoewel dit vaak duurder uitvalt. Als je een model in metaal bestelt, wordt het in meerdere stappen gefreesd, gegoten of gesinterd, afhankelijk van de aanbieder. Na het printen kan een object extra nabewerkt worden, bijvoorbeeld door schuren, polijsten of zelfs verven. Sommige onlinediensten bieden deze nabewerking als extra optie aan. In de menu’s kies je dan voor afwerkingen als Polished of Painted en geef je eventueel een gewenste kleur op. Zo bepaal je zelf hoe je uiteindelijke ontwerp eruit komt te zien, zonder eigen apparatuur in huis.

©stockphoto-graf - stock.adobe.com

PLA-filament is in eindeloos veel kleuren op rollen verkrijgbaar.

De meest gebruikte materialen

PLA is een biologisch afbreekbaar bioplastic gemaakt van maïszetmeel. Het is goedkoop en relatief stevig, waardoor het ideaal is voor beginnende 3D-projecten. ABS is wat sterker en beter bestand tegen hitte. Voor afdrukken met extreme details, zoals miniaturen of sieraden, wordt vaak een op hars gebaseerd proces gebruikt waarvan het eindresultaat bijzonder glad is. Metalen prints, waaronder roestvrij staal en messing, komen tot stand via geavanceerde technieken als lasersinteren of gietprocessen. Deze zijn duurder, maar leveren zeer duurzame stukken op. Nylon (polyamide) is een ander materiaal dat veel wordt toegepast, zeker voor functionele onderdelen. Het is licht, flexibel en slijtvast. Voor elk materiaal gelden specifieke ontwerpregels. Probeer bijvoorbeeld niet te dunne wanden te maken als je met harsprint werkt, omdat die kunnen breken. Ook is de nabehandeling verschillend: PLA kun je schuren en verven, terwijl metalen vaak worden gepolijst of gecoat. Er is keuze genoeg, zodat er altijd wel een geschikt materiaal is voor jouw project.

Kosten en planning in de hand houden

Wanneer je een 3D-object laat printen via een onlinedienst, is het verstandig om vooraf je budget en tijdsplanning te bepalen. De prijs wordt meestal berekend op basis van volume en materiaalkeuze. Een simpel plastic figuurtje kost bijvoorbeeld maar een paar euro, terwijl een groot metalen voorwerp in de honderden euro’s kan lopen. Doe een paar proefuploads met verschillende materialen en controleer de gepresenteerde prijs om een idee te krijgen van de mogelijkheden. Let ook op eventuele opstartkosten per bestelling. Sommige platformen rekenen een vast tarief voor elke nieuwe opdracht, ongeacht het formaat. Om transportkosten te beperken, kun je bestellingen combineren of meerdere exemplaren in één keer laten printen. Daarnaast is het slim om te checken hoelang de productie en verzending duren. Voor belangrijke deadlines is het verstandig om wat extra speling in te bouwen, zeker als je nog nabewerking wilt uitvoeren of het object elders moet laten afwerken. Zo voorkom je teleurstellingen, zowel financieel als qua timing, en houd je de kosten en planning beter onder controle.

©ANDREY RADCHENKO

3D-printen in metaal is aanzienlijk kostbaarder dan printen in kunststof.

Van idee tot realiteit met handige voorbeelden

Stel, je wilt een vervangende knop voor je keukenmachine ontwerpen. Om te beginnen meet je de diameter van de as, de hoogte van de originele knop en andere relevante maten met een schuifmaat. Daarna start je je ontwerpsoftware en maak je een cilinder met dezelfde afmetingen. Vervolgens ‘boor’ je een gat in het midden, iets groter dan de as. Je voorziet de buitenzijde van ribbels voor extra grip door simpelweg in je 3D-programma meerdere verticale vlakken toe te voegen. Vervolgens exporteer je het model. Upload je ontwerp naar een printservice en pas de materiaalinstellingen aan. Hierdoor krijg je direct zicht op de prijs. Ben je tevreden? Dan plaats je de bestelling en wacht je tot het pakketje arriveert. Een ander voorbeeld is het printen van gepersonaliseerde sieraden. Upload een eigen 3D-ontwerp, kies een metaal of metaalfinish en laat de aanbieder de rest regelen. Zo wordt 3D-printen iets tastbaars. Creatieve mogelijkheden zijn eindeloos, voor hobby, werk en studie.

©Studio Peace - stock.adobe.com

Meten is weten, dat geldt zeker voor het nauwkeurig namaken van vervangende onderdelen.

Verwacht geen wonderen

Als laatste is het belangrijk om je verwachtingen realistisch te houden. 3D-prints zien er over het algemeen net wat minder strak en glad uit dan in een fabriek of door een professional vervaardigde producten. Bekijk ook altijd de reviews van een printservice en controleer of ze ervaring hebben met het materiaal dat je wilt gebruiken. Blaas je ontwerp niet onnodig op, want hoe groter het is, hoe hoger de kosten en de kans op printfouten. Zorg dat je ontwerp fysiek stabiel staat, zonder overbodige uitsteeksels die kunnen breken. Een handige tip is om bij twijfel eerst een kleinere testversie te laten printen en die vervolgens aan te passen in de configuratietool, waarin je bijvoorbeeld de afmetingen eenvoudig aanpast. Zo zie je of het model overeenkomt met wat je in gedachten had, zonder direct de hoofdprijs te betalen. Voor speciale projecten met verfijnde details, zoals sieraden of miniaturen, is het raadzaam te informeren naar de resolutie en laaghoogte. Vaak kun je deze waarden instellen in de bestelmodule. Door daar goed op te letten, verbeter je de kwaliteit enorm. Zo haal je het beste uit je online 3D-printervaring.

Eigen prints zijn vrijwel altijd net wat minder strak dan in serie gemaakte producten, wat hier goed te zien is.

Meer controle

Met de juiste voorbereidingen, zoals een goed bestandstype en kennis van verschillende materialen, en door gebruik te maken van online printservices, kun je snel en voordelig aan de slag. Wil je nóg meer controle? Dan loont het om software te verkennen en op termijn eventueel zelf een 3D-printer aan te schaffen. Uiteindelijk is 3D-printen voor iedereen toegankelijk, zolang je maar de juiste stappen volgt.

Voordelige 3D-printers voor thuis

Als je na een paar online bestellingen de smaak te pakken hebt, kun je overwegen zelf een printer aan te schaffen. Er zijn tegenwoordig al betaalbare instapmodellen onder de driehonderd euro. Bekende merken bieden FDM-printers aan, waarmee je met gesmolten filament in lagen print. Let bij je aankoop op de bouwgrootte, de maximale temperatuur en de beschikbaarheid van reserveonderdelen. Een populair instapmodel is de Creality Ender-reeks, bekend om zijn uitbreidbaarheid. Wil je hogere resolutie of fijne details? Dan is een zogenoemde resinprinter wellicht interessant. Merken als Anycubic leveren compacte harsprinters (lcd of SLA), die vloeibare hars laag voor laag uitharden. Houd er rekening mee dat je te maken krijgt met geuren en chemische resten. Een goede ventilatie en beschermingsmiddelen zijn dus belangrijk. Verder moet je je geprinte objecten reinigen en nabelichten. Dit klinkt als veel werk, maar als je serieus in 3D-printen wilt duiken, bieden deze apparaten ultieme controle en eindeloze experimenteermogelijkheden in eigen huis.

3D-printers uit de Ender-reeks van Creality vind je online al voor minder dan 300 euro.