Onze laatste grote ssd-test is al weer bijna een jaar geleden en in die tijd is er veel gebeurd. De eerste 5e generatie-modellen hebben de markt inmiddels betreden en ssd's zijn ook een stuk goedkoper geworden. Maar welke moet je nu precies hebben? Om dat voor je uit te zoeken hebben we maar liefst 31 exemplaren getest.

Het staat niet ter discussie dat de komst van de ssd enorme impact heeft gehad op het snelheidsgevoel van onze pc of laptop; een ssd is belangrijker dan een processor met nóg meer cores. Met een ssd start de pc veel sneller op en reageert veel sneller op letterlijk alles wat je van hem vraagt.

Dankzij de steeds lagere prijzen kun je vandaag de dag praktisch geen kant en klare pc meer kopen zonder ssd. En die daling zet ook nog lekker door: vorig jaar kostte de goedkoopste 1TB-ssd’s zo’n 100 euro, inmiddels zijn de prijzen gehalveerd. Alleen gebruikers die vele terabytes aan data willen opslaan, zorgen nog voor enig bestaansrecht van mechanische harde schijven.

Soorten ssd’s

Ssd’s zijn er in allerlei soorten en maten. Allereerst kijken we naar de manier waarop je een ssd fysiek aansluit. Een ssd sluit je normaliter aan op een SATA- of M.2-aansluiting op je moederbord. Tegenwoordig bestaat het gros van de ssd’s uit M.2-PCIe-ssd’s. Deze steek je in een slot op het moederbord van je pc of laptop, en ze zijn naast veel sneller ook lekker praktisch; je hebt geen kabels of een extra stroomaansluiting nodig.

In voorgaande jaren betaalde je iets meer voor deze M.2-ssd’s, tegenwoordig zijn ze goedkoper dan de langzamere SATA-alternatieven. Een moderne desktop-pc heeft één of twee van die sloten, in het hogere segment is drie à vier sloten gebruikelijker. Bij laptops geldt hetzelfde: sommige laptops hebben ruimte voor twee of zelfs drie M.2-ssd’s, maar vooral kleine laptops kunnen niet zomaar worden uitgebreid. Vaak is je enige optie de bestaande ssd te vervangen.

©Maksym Yemelyanov - stock.adobe.com

Gen4- en gen5-ssd’s

Omdat de ontwikkelingen op gebied van ssd’s hard gaan, duurde het niet lang voordat ook de snelle PCIe-aansluiting zelf een bottleneck werd. Hoewel gen3 met een limiet van circa 3500 megabyte per seconde in staat is om een hele dvd in iets meer dan een seconde weg te schrijven, waren de ssd’s zelf al tot meer in staat. Met gen4 werd de grens in 2019 verdubbeld naar 7000 megabyte per seconde en afgelopen jaar kwamen moederborden op de markt met een gen5-aansluiting met een theoretische doorvoersnelheid van circa 14.000 MB/s!

PCIe is backwards compatible, maar het traagste onderdeel bepaalt de maximale snelheid. Een dure gen5-ssd kopen voor je oude gen3-moederbord is daarom weinig zinvol. Het zijn dan ook gen4-ssd’s die momenteel het best in de markt liggen. Gen5 is pas net uit en extreem duur, gen4-ssd’s kosten tegenwoordig net zoveel of zelfs minder dan oudere gen3-ssd’s waar weinig fabrikanten nog naar omkijken.

Hoe beoordelen we een ssd?

Bij het testen en beoordelen van een ssd is het vooral belangrijk om na te denken over het gebruiksdoel. Zo is de ene ssd beter geschikt voor licht gebruik of als extra ssd om bijvoorbeeld games van te laden, terwijl andere beter zijn als primaire drive voor je besturingssysteem of voor zware scenario’s, zoals foto- of videobewerking.

We hebben onze test dan ook bewust gericht op duidelijke praktijksituaties, die het best worden gesimuleerd door de benchmarks PC Mark 10 en 3D Mark. Hoe gaat de ssd om met kort intensief gebruik (Quick Test), hoe gaat de ssd om met actief gebruik als OS-schijf (Full Test), hoe gaat de ssd om met een extreem intensief scenario (Consistency test)?

Die praktische scenario’s geven niet dezelfde extreme getallen van sequentiële tests die fabrikanten graag gebruiken in hun marketing, maar geven wel een beter beeld van welke ssd nu echt beter is in de praktijk. Ter controle nemen we de sequentiële test (ATTO Benchmark 2M Test) wel mee. De ssd-gamescore in de tabel is een eigen berekening die we maken op basis van wat wij belangrijk vinden voor games: laadtijd in drie games plus de tijd die nodig is voor installeren en updaten. De rangorde bij de scores wijkt iets af van die in 3D Mark omdat die ook naar extra zaken kijkt, zoals recording en streaming.

Meerwaarde van een snelle ssd

Wanneer heb je nu écht zo’n rappe ssd nodig? Dat is de cruciale vraag waarop we het antwoord in drie groepen verdelen.

Welke capaciteit?

Een bekend fenomeen is dat grotere ssd’s sneller zijn dan kleinere varianten. Althans, in de benchmarks, want vlot je pc starten kan elke ssd wel. Vanaf 1 terabyte is dat effect praktisch verwaarloosbaar, zo bleek uit onze recente test met verschillende capaciteiten van dezelfde ssd.

De 1TB-ssd’s zijn inmiddels zo goedkoop geworden, dat het prijsverschil met kleinere ssd’s heel klein is. Het is niet zinnig om veel opslag te kopen als je die niet nodig hebt, maar het loont absoluut om niet té zuinig te zijn. Een grotere ssd geeft je immers iets betere prestaties, een hogere betrouwbaarheid (minder slijtage per geheugencel), plus extra capaciteit voor de toekomst.

Koopadviezen

We hebben voor dit artikel 31 verschillende ssd’s getest. We kiezen er daarom voor om de beste ssd’s voor verschillende doeleinden uit te lichten. In de meeste categorieën is de concurrentie echter stevig en zijn de onderlinge verschillen tussen de beste en bijna-beste soms erg klein. Daarbij wisselen de prijzen van dag tot dag. We zetten bij elke categorie dan ook enkele alternatieven. Zie je dat een van die alternatieven veel goedkoper is, dan kun je daar in de praktijk je voordeel mee doen.

Voor (semi)professioneel gebruik

In zware applicaties maakt een rappe ssd een wezenlijk verschil. Denk daarbij aan foto- of videobewerking, of andere taken waarbij je actief werkt met grote bestanden. Dit zijn vaak (semi)professionele doeleinden, waarbij zaken als prestaties, stabiliteit en ondersteuning zwaarder wegen dan de prijs.

De Samsung 990 Pro maakte een valse start door fouten in de firmware, maar dankzij firmware-updates is het een ssd waar elke (semi)pro lastig omheen kan. Hij presteert consequent in de top en is vooral in extreme scenario’s met ruime marge onverslaanbaar, zelfs de gen5-ssd’s blijven hier achter. Samsung heeft ook met marge de best uitgevoerde software met vlot uit te voeren software- en firmware-updates. Het is de consistentie van prestaties, de zekerheid en de software waardoor de Samsung 990 Pro onze keuze is voor deze doelgroep.

Andere goede ssd’s voor professionele gebruikers zijn de WD Black SN850x, Kingston Fury Renegade, Kingston KC3000, Transcend MTE250H/S, Corsair MP600 Pro LPX/XT en de Seagate Firecuda 530.

Voor gamers

Gebruik je je pc vooral voor gamen, dan is de gen5 Corsair MP700 de snelste ssd in deze test. Deze is opvallend genoeg flink rapper dan de eveneens gen5 Gigabyte Aorus 10000. Torenhoge prijzen weerhouden ons er echter van om gen5-ssd’s nu al aan te raden. Ons advies gaat dan ook uit naar de WD Black SN850x, met aardige marge de snelste gen4-ssd in deze test, sneller nog dan de Aorus 10000. Dit geldt ook voor PS5-bezitters, een PlayStation is van binnen namelijk niet zo heel veel anders dan een pc.

Een goed alternatief is de significant goedkopere WD Black SN770. Het gebrek aan een DRAM-cache maakt de SN770 wel minder geschikt voor PlayStation-gebruik. De SN850X is een veel veiligere aanrader als je gewoon een goede allrounder wilt hebben.

Andere interessante ssd’s voor gamers zijn de Corsair MP700, Samsung 990 Pro, Kingston KC3000, Kingston Fury Renegade, Corsair MP600 PRO LPX/XT en de MSI M480.

Voor non-stop gebruik

Om goed tot zijn recht te komen in een scenario bij non-stop gebruik, moet een ssd daar eigenlijk specifiek voor ontwikkeld zijn. In de consistency-test worden ssd’s vele uren aan het werk gezet, terwijl de meeste ssd’s de rustmomenten juist hard nodig hebben om wat zaken op orde te brengen.

In dit segment is de Samsung 990 Pro niet te verslaan, gevolgd door de Corsair MP600 Pro LPX (of XT) en de Kingston Fury Renegade. Aan de scores kunnen we zien dat het verschil met de rest in deze test opvallend groot is.

De beste budget-ssd

Ga je vooral voor een lage prijs, dan zien we twee ssd’s de hand opsteken. De Kingston NV2 en de WD Black SN770. De Kingston NV2 is in principe de allergoedkoopste ssd die je kunt kopen. Het is zeker geen hoogvlieger, maar voor simpel thuisgebruik is het meer dan prima.

Toch kunnen we de WD Black SN770 lastig negeren, want die scoort veel beter voor een redelijk bescheiden meerprijs. En dan krijg je ook een theoretisch duurzamere TLC-SS-ssd voor je geld. Dus mocht je toch íéts ruimte in je budget hebben, dan adviseren we om net wat hoger te gaan zitten, maar als dat echt niet kan, hoef je je met een NV2 ook niet te schamen. Andere interessante budget-ssd’s zijn de Crucial P3 Plus en Kingston KC3000.

De beste prijs-prestatie

Voor de beste prijs-prestatieverhouding, en eigenlijk een soort allround advies, stellen we een aantal eisen. Zo willen we naast dat deze ssd goed presteert en niet te duur moet zijn, ook dat het een 3bit-TLC-model is met een DRAM-cache, oftewel een mooi compleet pakket voor een eerlijke prijs.

Gezien de sterke concurrentie is dit een zwaar bevochten titel, en een die vanwege de wisselende prijzen zo naar een van de verderop genoemde alternatieven zou kunnen gaan. Toch is het op dit moment de Kingston KC3000 die er als beste uitkomt: consistent top- of subtop-prestaties, maar dan voor net wat minder geld dan zijn directe concurrenten. Maar verlies die concurrentie dus niet uit het oog, want de WD Black SN850X, Kingston Fury Renegade, Transcend 250H/S, Crucial P5 Plus en de Corsair MP600 Pro LPX/XT zijn eveneens zeer interessante ssd’s.

De beste 4TB-ssd

Lang niet alle modellen zijn in capaciteiten groter dan 2 TB leverbaar. Minder concurrentie leidt tot hogere prijzen per gigabyte en grotere verschillen onderling.

Gaat het je puur om goedkoop volume, dan is de Kingston NV2 verreweg het goedkoopst, maar dan geef je alsnog 230 euro uit aan een ‘budget-ssd’.

We gaan er gemakshalve vanuit dat iemand die veel wil opslaan ook actief met de data bezig is. De Transcend 250S is dan weliswaar met 319 euro een stukje duurder, maar alsnog verreweg de goedkoopste ssd die zowel technisch als qua prestaties tot de subtop behoort. Andere 4TB-ssd’s zijn een stuk duurder voor in de praktijk te kleine verschillen.

Bij de juiste prijs kun je echter ook kijken naar de Kingston KC3000, WD SN850X of de Kingston Fury Renegade.

Resultaten

In onderstaande afbeeldingen vind je de testresultaten van de geteste ssd's.

Conclusie

Inmiddels mogen we de markt van gen4-ssd’s volwassen noemen. Het resultaat is een ruime collectie aan ssd’s die zichzelf toppers of subtoppers mogen noemen, en ook de budget-ssd’s van afgelopen jaar doen het nog uitstekend. Dat alles zorgt voor alsmaar dalende prijzen en daarmee worden snellere ssd’s toegankelijker en aantrekkelijker.

Het enige ‘nadeel’: we hebben weliswaar heel wat ssd’s genoemd, maar er zijn alternatieven die er nauwelijks voor onderdoen en die met een kleine prijsdaling interessanter zouden kunnen zijn. Met andere woorden: onze aanraders zijn uitstekende uitgangspunten, maar blijf altijd scherp op de prijzen letten voordat je een ssd koopt.

Bij ID.nl zijn we dol op kwaliteitsproducten waar je niet de hoofdprijs voor betaalt. Een paar keer per week speuren we binnen een bepaald thema naar zulke deals. Wil je funcooken voor een aantrekkelijke prijs? We hebben vijf interessante apparaten voor je gespot die niet duurder zijn dan 190 euro.

Solis 5 in 1 tafelgrill (7910)

Zoek je een kwalitatief gourmetstel waarmee je jarenlang vooruit kunt? Dit luxe exemplaar van Solis voldoet aan alle eisen. Met de traploze regelaar aan de voorzijde kun je heel precies de gewenste temperatuur instellen. Bak vervolgens op de grillplaat de lekkerste hapjes gaar. Daarnaast kun je ook een van de vier bijgesloten miniwoks of (raclette)pannetjes gebruiken. Hiermee maak je bijvoorbeeld een kleine pannenkoek of pizza.

De werking is kinderlijk eenvoudig. Zodra je het kooktoestel inschakelt, gaat er eerst een rood lampje branden. Het gourmetstel is nu aan het opwarmen. Als het lampje groen kleurt, kan het eetfestijn beginnen. Is een gerecht zo heet dat je je mond kunt branden? Plaats het pannetje of de miniwok dan even in de koudzone onderin het toestel. Naast de eerder genoemde accessoires levert de fabrikant ook nog vier spatels mee.

Princess 162655 Black Steel Raclette

De betaalbare Princess 162655 Black Steel Raclette valt bij heel wat Kieskeurig.nl-testers goed in de smaak, want zij beoordelen dit gourmetstel met een 8,3 (gemiddeld cijfer). Verschillende reviewers vinden het prettig dat dit apparaat zich makkelijk laat schoonmaken. De losse onderdelen kunnen bovendien in de vaatwasser. Een ander pluspunt is dat het gourmetstel volgens diverse gebruikers snel opwarmt. Niet vreemd, gezien het respectabele vermogen van 1300 watt.

Het gourmetstel heeft een riant bakoppervlak van 44 × 25 centimeter. Dankzij de stevige anti-aanbaklaag heb je geen bakboter of olie nodig om te grillen. Het apparaat leent zich prima voor een ruim gezelschap, want de productdoos telt acht (raclette)pannetjes met een houten handvat en evenzoveel spatels. Via een draaiknop reguleer je nauwkeurig de temperatuur. Overigens vindt een enkele tester het netsnoer wat aan de korte kant.

Tefal WokParty Duo PY5828

Wie met een groepje gezellig wil wokken, kan dit leuke kooktoestel van Tefal eens uitproberen. Er zijn zes diepe pannen bijgesloten. Dankzij de gekleurde markering op het handvat weet iedereen precies welk pannetje van hem of haar is. De bakplaat bevat ronde uitsparingen, waardoor de boel niet gaat schuiven. Hierin kun je trouwens ook prima mini-pannenkoeken bakken. Speciaal daarvoor is er een handige gietlepel inbegrepen. Verder telt de verpakking zes spatels.

De WokParty Duo PY5828 heeft een zogeheten Thermo-spot. Hieraan zie je in hoeverre het kooktoestel op temperatuur is. Met een vermogen van duizend watt hoef je niet zo lang te wachten. Tefal levert een receptenboek mee, zodat je inspiratie kunt opdoen. Klaar met tafelen? Stop dan alle losse accessoires in de vaatwasser. Handig is dat je het netsnoer, de spatels en de gietlepel in de onderkant kunt opbergen.

Lees ook: Zo voorkom en verwijder je vieze luchtjes na het gourmetten

Emerio PO-113255.4

Pizzaliefhebbers opgelet! De binnenzijde van deze Emerio fungeert als een kleine oven. Op die manier kunnen maximaal zes personen hun eigen mini-pizza bakken. Met behulp van de bakspatel schuif je de lekkernij moeiteloos in de oven. Geen zin in pizza? In de zes bijgesloten pannetjes kun je allerlei andere gerechten klaarmaken. Bovendien bevindt zich bovenop een ronde grillplaat met een diameter van veertig centimeter. Daar kun je dus behoorlijk wat hapjes op kwijt!

De bediening heeft weinig om het lijf, want de behuizing bevat alleen een aan-uitknop. Met een riant vermogen van 1500 watt worden de gerechten goed warm. De maximale oventemperatuur bedraagt dan ook 250 graden. Volgens de fabrikant houdt de koepelvormige behuizing de warmte in de (pizza)over beter vast. Diverse accessoires zijn vaatwasserbestendig, zodat je na afloop niet zoveel tijd kwijt bent aan schoonmaken.

Princess Dinner4All

Als je met een groepje gaat gourmetten, staat het kooktoestel voor sommige personen wellicht te ver weg. Daar heeft Princess iets op bedacht. Met de Dinner4All bedient iedereen zijn eigen bakplaat van 250 watt. Even een satéstokje of biefstukje omdraaien is dus zo gepiept. Is het hapje eenmaal gaar, dan schuif je het zo op je eigen bordje. Princess levert hiervoor vier aardewerken-borden mee.

Je sluit de centrale unit aan op netstroom, waarna je hierop maximaal vier individuele gourmetstellen kunt aansluiten. Vermenging van smaken is dus verleden tijd! Plaats op deze unit eventueel de inbegrepen serveerschaal. Zo kan iedereen zijn of haar favoriete hapjes pakken. Wil je weten hoe andere gebruikers dit slimme gourmetstel beoordelen? Lees dan eens deze reviews op Kieskeurig.nl. Dit kooktoestel is als alternatief ook met twee individuele bakplaten te koop.

De Olympische Winterspelen gaan bijna van start, en het zien van al die atleten in de kou werkt op een bepaalde manier toch inspirerend. Terwijl je dus uitkijkt naar de volgende skivakantie (of juist liever thuisblijft om gebroken botten te voorkomen), kun je jouw wintersportdromen vervullen dankzij videogames. Hieronder staan vijf van de beste wintersportgames waarin je je helemaal kunt uitleven.

⛷️🏂 🪂 Steep

Platforms:PlayStation 4, Xbox One, pc

Een van de meest moderne en toegankelijke wintersportgames komt uit de stal van het Franse Ubisoft, dat in 2016 Steep uitbracht. De game combineert verschillende sporten zoals skiën, snowboarden, parachutespringen en… vliegen met jetpacks? Deze sporten doe je op de Mont Blanc, de hoogste berg in de Alpen - en Europa trouwens. De physics is wat Steep bijzonder maakt: het is een veel realistischere insteek dan bijvoorbeeld SSX.

In Steep beweeg je je al sleeënd en skiënd over deze berg, waar ondertussen ook allerlei andere spelers rondbewegen, wat een bijzonder gevoel van samenhorigheid geeft. Ook kun je dus in alle rust wintersporten met vrienden als een soort virtuele skivakantie. De game draait in principe om het onder de knie krijgen van de verschillende soorten wintersport om zo de 'Ultimate Legend' te worden, maar in alle rust genieten van de Alpen is net zo goed een optie.

Overigens is er ook een soort vervolg in de vorm van Riders Republic, een game die zich meer richt op zomersporten maar ook het snowboarden uit Steep uitstekend overneemt en verbetert.

🏂 SSX 3

Platforms: GameCube, PlayStation 2, Xbox, GameBoy Advance

Wie aan wintersport in games denkt, komt waarschijnlijk zeer snel uit op de SSX-reeks. Het derde deel in die franchise is misschien wel de meest geliefde, vanwege de keiharde soundtrack, grote hoeveelheden complexe trucs die je kunt uitvoeren en een meeslepende, met vele collectables gevulde open wereld om in te snowboarden. De game kwam uit in 2003, en werd toentertijd ook sterk geprezen om de indrukwekkende physics en graphics.

De open wereld van het spel is een soort aaneenschakeling van alle courses waar je op snowboardt. Daar kun je dus in op zichzelf staande races op rondscheuren en tegenstanders van hun bord af meppen, of op je eigen tempo trucs oefenen terwijl je jamt op nummers van onder andere de Black Eyed Peas. Als je nog een PlayStation 2, GameCube of originele Xbox hebt staan is dit het perfecte moment om weer met grandioze tricks te gooien. En mocht je die niet hebben, dan is de game backwards compatible op Xbox.

©Electronic Arts

⛷️🏂 🥌⛸️Mario and Sonic at the Olympic Winter Games

Platforms: Wii, DS

Ooit was de rivaliteit tussen Mario en Sonic zó groot dat er gehele marketingcampagnes vanuit de ontwikkelaars werden gevoerd - Sega does what Nintendon't bijvoorbeeld. Door de jaren heen is die storm gaan liggen, maar in de Mario and Sonic sport-spellen konden fans van beide kampen hun conflicten toch nog een beetje uitvechten. Je kunt namelijk zowel Mario- als Sonic-personages selecteren en deelnemen aan de Olympische Spelen.

In de game uit 2009 gaat het specifiek om de Winterspelen, dus onder de activiteiten vallen in dit deel onder andere sporten als skiën, bobsleeën en schaatsen. Daarbij maakten beide versies van het spel - op de Wii en DS - allebei op eigen manieren gebruik van motion controls of de touchscreen om deze spellen speelbaar te maken. Dat maakt een wintersportervaring die ook zonder de kleurrijke personages uniek is.

⛷️Lonely Mountains: Snow Riders

Platforms:pc, Xbox Series, PlayStation 5

Skiën kan best een rustgevende bezigheid zijn, zeker met een mooi uitzicht en wanneer niemand zijn of haar botten breekt. In Lonely Mountains: Snow Riders komen beide van die aspecten naar voren, terwijl je steeds sierlijker naar de onderkant van een berg beweegt. Waar het juiste pad vinden aanvankelijk wellicht lastig lijkt, word je er na verloop van tijd handiger in, en een bijkomend voordeel is dat je bij een crash zelf geen botbreuken oploopt. Je blijft het gewoon proberen.

Jouw afdaling van de berg perfectioneren kun je in Snow Riders trouwens ook met een aantal vrienden doen - maximaal acht - en daarbij is het mogelijk om tegen elkaar te racen. Een fijne samenkomst van relaxatie en uitdaging, dus. Daarmee kom je wel in de sfeer voor de Winterspelen.

©Megagon Industries

⛷️🏂 🛷☃️Ski or Die

Platforms: Commodore 64, NES, MS-DOS, Amiga

We gaan nog even flink terug in de tijd, naar 1990. Toen kwam Ski or Die namelijk uit, dat weer bestond uit vijf verschillende minigames. Daaronder vallen halfpipe snowboarden, racen in een opblaasbare slee, twee versies van skiën, waarvan één draait om trucs en de ander om het afdalen van een berg zonder obstakels te raken, en als laatste: sneeuwbalgevechten.

We hebben in deze lijst al zoveel sneeuw gezien, en dit is de eerste keer dat de leukste bezigheid in de sneeuw naar voren komt. Deden ze toch goed in 1990. Misschien is het een idee om van sneeuwbalgevechten een Olympische sport te maken?

©Electronic Arts

Overige tips

Uiteraard zijn er nog meer wintersportgames die in mindere of meerdere mate nog steeds relevant zijn. Hieronder daarom nog een aantal overige tips voor games om in de stemming voor de Olympische Winterspelen te komen:

🏂 SSX: Tricky (PlayStation 2, Xbox, GameCube en Game Boy Advance)
🏂 Alto's Adventure (PlayStation 4, Xbox One, Switch, iOS, Android en pc)
🏂 1080 Snowboarding (Switch 2, Switch, Wii U, Wii en Nintendo 64)
🏂 Shaun White Snowboarding (PlayStation 3, Xbox 360, Wii, Nintendo DS, PSP en pc)
🏒 EA Sports NHL 26 (PlayStation 5, Xbox Series X en S)