Via het gratis muziekprogramma LMMS maakje zelf muziektracks. In deze workshop laten we je zien hoe je beats maken kunt, hoe je melodieën maakt en hoe je je eigen effecten aan je track toevoegt. Wie weet ben jij straks wel de nieuwe Martin Garrix!

LMMS bestaat al zeventien jaar en was voorheen bekend als Linux MultiMedia Studio. Het is een compleet open-sourceprogramma dat door een aantal actieve leden steeds wordt bijgewerkt naar nieuwe versies. Voorheen was het programma alleen voor Linux beschikbaar, maar tegenwoordig kun je het ook op macOS of Windows draaien. Veel heb je er niet voor nodig, een cpu met kloksnelheid van 1 GHz is goed genoeg en ook wat betreft intern geheugen hoef je je computer niet te updaten: 512 MB is het minimum. Wil je echter met plug-ins werken, dan heb je wel een iets modernere computer nodig. Heb je hulp nodig met LMMS, neem dan hier een kijkje.

©PXimport

Digital audio workstation

LMMS downloaden

Ga naar www.lmms.io en klik op Download. Kies je besturingssysteem en selecteer een van de versies onder Stable version. Na de installatie wil het programma een map aanmaken waarin je projecten op kunt slaan. Klik op Yes om deze actie te bevestigen. Je kunt de locatie van de map later nog veranderen bij Edit, Settings.

LMMS opent als eerste een configuratiescherm waar je instellingen kunt aanpassen. Voordat we dit doen, is het slim om onder Language de optie Nederlands te selecteren, mocht je systeem dit niet al automatisch hebben gedaan. Klik op Ok en het programma wordt geopend. Sluit het programma, open het weer en LMMS verwelkomt je in het Nederlands.

©PXimport

Instellingen kiezen

Klik nu op Bewerken, Instellingen en je ziet hetzelfde configuratiescherm in het Nederlands. Bovenin bij Algemene Instellingen stel je de Buffergrootte in. Minder frames zorgt voor een kleinere latentie, een slechte Nederlandse vertaling van het Engelse woord latency. Hierbij gaat het in elk geval om vertraging tussen het signaal dat je inspeelt en wat er uit de luidsprekers te horen is. Deze wil je uiteraard zo laag mogelijk houden.

Als je de buffergrootte heel laag zet, vraag je wel meer van je cpu en je eventuele aangesloten audio-interface. Begin daarom bij een grootte van 256 frames en kijk of je tijdens het muziek maken een te hoge latency heeft (verklein dan de buffer) of te veel kraakjes (vergroot dan de buffer).

Links klik je op het luidsprekericoontje, hier selecteer je  je audio-interface. Mocht je gewoon je computerluidsprekers gebruiken, dan hoef je hier niks te veranderen. Maak je wijzigingen in het instellingenmenu, start dan daarna even LMMS opnieuw op.

©PXimport

Verschillende vensters

LMMS heeft een aantal vensters dat je groter en kleiner kunt maken door aan de rand te trekken. Wil je een venster helemaal niet zien, dan druk je op het kruisje rechtsboven. Heeft een venster een icoontje van twee driehoeken rechtsboven, dan kun je deze maximaliseren.

Elke daw bestaat uit twee belangrijke vensters. In de ene zie je een tijdlijn met de verschillende sporen onder elkaar. In de andere zie je dezelfde sporen verticaal weergegeven en kun je effecten op een bepaald spoor leggen. In LMMS heet de horizontale tijdlijn de Songeditor en het mixvenster de FX-mixer.

In de songeditor vind je de transportknoppen om je compositie te laten starten, te pauzeren of te stoppen. Er zijn verschillende spoortypes, een voorbeeld van elk type is standaard in de songeditor te zien. Laten we snel elk type even bij langs gaan.

©PXimport

Patronen

Om een ritme te programmeren, gebruik je een instrumentspoor van het type Beat/bassline. Klik op Beat/bassline 0 en de beat- en baslijneditor wordt geopend. Hier kun je meerdere drumelementen programmeren. Een spoor voor een bassdrum staat al open.

De zestien vierkantjes staan voor zestien slagen in één maat. Klik op een vierkantje om een noot te plaatsen. Als je nu op de afspeelknop bovenaan de beat- en baslijneditor klikt, dan hoor je het bassdrumpatroon dat je zojuist hebt geprogrammeerd. Het patroon wordt herhaald zolang je niet op stop drukt. Deze bassdrum komt overigens uit Kicker, deze plug-in is speciaal bedoeld voor het maken van bassdrums.

©PXimport

Om het patroon nu met een tweede percussieklank uit te breiden, kun je een instrument aan de beat- en baslijneditor toevoegen. Hiervoor open je links het menu Instrument-plug-ins. Sleep bijvoorbeeld het instrument AudioFileProcessor naar de beat- en baslijn-editor, onder het Kicker-spoor. Op dit spoor programmeer je nu een ander patroon. Je moet nog wel even een sample toewijzen aan de AudioFileProcessor. Klik erop en de plug-in wordt geopend.

Druk op het foldericoontje om een geluid te laden. Selecteer een kort geluidsbestand dat je op je harde schijf hebt staan, bijvoorbeeld van een snaredrum. Het patroon wordt nu met dit geluid afgespeeld. Heb je geen geluiden op je schijf, dan is de website Freesound een handige bron. Hier vind je duizenden gratis geluidseffecten en muzikale loops.

Variaties in tijdlijn

Het gemaakte patroon kun je aan je compositie toevoegen door nu in de tijdlijn achter Beat/bassline 0 te dubbelklikken. Een blauw vierkantje verschijnt in de tijdlijn. Dit vierkantje kun je langer maken door aan de rechterkant te trekken. Om nu een ander patroon te programmeren, moet je een nieuw spoor aanmaken. Klik hiervoor in de songeditor bovenin op het icoontje voor Beat-/baslijn toevoegen. Klik nu op dit spoor en je kunt met dezelfde instrumenten van het eerste patroon een tweede patroon maken.

In de tijdlijn voeg je op dit nieuwe spoor een vierkantje toe. Speel deze bijvoorbeeld pas na vier maten af door het vierkantje naar rechts te slepen. Als je nu op de afspeelknop in de songeditor klikt, dan speelt het vier maten het eerste patroon af en daarna het tweede patroon.

©PXimport

Melodie inspelen

U kunt niet alleen herhalende patronen maken, het is natuurlijk ook mogelijk om een lange melodie over de verschillende patronen te spelen. Hiervoor gebruik je bijvoorbeeld het spoortype TripleOscillator, die al standaard in het project is geladen.

TripleOscillator is een synthesizer. Om een melodie op te nemen, dubbelklik je eerst achter het TripleOscillator-spoor in de tijdlijn. Er wordt een segment aangemaakt. Open nu de Piano roll door op het piano-icoontje linksboven te drukken. In de piano roll voer je nu noten in.

Als je een usb-midi-keyboard hebt aangesloten op je pc, dan kun je ook op de opnameknop linksboven in de piano roll klikken en een gespeelde partij meteen opnemen. De noten verschijnen in de piano roll. Je ziet dat je melodie in de songeditor wordt toegevoegd en dat het segment groen wordt. Een kleine weergave van je gespeelde noten kun je in de songeditor zien.

©PXimport

Geluiden veranderen

Het standaardgeluid van de TripleOscillator is niet heel inspirerend. Gelukkig kun je het geluid zelf veranderen als je een beetje kennis van synthesizers hebt. Dubbelklik op het spoor om de eigenschappen van de synthesizer te bekijken en draai aan de knoppen om het geluid van je melodie te veranderen. Dit kan overigens terwijl je je song afspeelt.

Om je melodie met een andere plug-in af te spelen, open je links de Instruments-plug-ins en sleep je bijvoorbeeld de plug-in Mallets naar het spoor met TripleOscillator. De melodie blijft staan, maar wordt nu door de plug-in Mallets afgespeeld.

©PXimport

Project afmixen

Om een effect aan een bepaald spoor toe te voegen (bijvoorbeeld een echo aan je melodie), klik je op het tandwiel voor een spoor en kies je voor FX 0: Master en selecteer je  Aan nieuw FX-kanaal toewijzen. Als je nu de FX-mixer opent met F9, dan zie je dat er een schuif is bijgekomen voor het spoor waar je een effect aan wilt toevoegen.

Selecteer dit spoor in de FX-mixer en klik op Effect toevoegen. Kies bijvoorbeeld het effect Echo delay line(maximum delay line 5s) en je hoort een echo over je ingespeelde melodie.

Op deze manier kun je effecten aan allerlei verschillende sporen toevoegen. Sla je compositie op door op Bestand, Opslaan als te klikken. Wil je je compositie als audiobestand opslaan, kies dan voor Bestand, Exporteren. Geef achter File name een naam op en kies achter Files of type voor wav voor de beste kwaliteit of mp3 voor de kleinste bestandsgrootte. Klik op Save en in het volgende venster op Starten.

Dit artikel geeft natuurlijk maar een kleine kijk in de mogelijkheden van LMMS. Het programma is om eerlijk te zijn niet heel erg geschikt voor echte beginners. Het vereist iets meer kennis van zaken dan bij een programma als FL Studio of Magix Music Maker. Maar daarvoor kun je het dan wel weer helemaal gratis gebruiken.

©PXimport

Niets zo fijn als een complete webshop waar je alles vindt met betrekking tot het inrichten van een slim huis. Dat is wat tink te bieden heeft: alles wat je nodig hebt voor smart living vind je in de ruime catalogus van deze webshop. Alle merken hebben ze in huis, en onlangs zijn ook de nieuwste Amazon Echo-producten aan het assortiment toegevoegd.

Partnerbijdrage - in samenwerking met tink

Compleet aanbod

Op de webshop van tink kun je terecht voor een veelzijdigheid aan smarthomeproducten. Onlangs lanceerde Amazon een hele reeks nieuwe Echo-producten; de apparaten die je thuis installeert en waarmee je je slimme huis kunt aansturen. De nieuwe Echo-producten helpen je veel in huis te automatiseren met smarthome-apparatuur.

En ook nieuw en handig: De spraakassistent van Amazon - Alexa - is nu volledig Nederlandstalig. Of je nu wilt weten wat voor weer het wordt of de verlichting in de keuken wilt aanzetten: je vraagt het gewoon in het Nederlands. Geef commando’s als "Alexa, draai meezingers" om direct te genieten van muziek via Spotify, Apple Music of Amazon Music. Ook voor je favoriete radiozenders, het laatste nieuws of de uitslagen van je voetbalclub kun je bij haar terecht. Ter vermaak kan ze zelfs een liedje zingen of een verhaaltje voorlezen. Bovendien leert Alexa continu bij, waardoor deze steeds meer nieuwe vaardigheden en functies krijgt.

Compatibel met tal van apparaten

De Amazon Echo-producten en de Alexa spraakassistent zijn compatibel met een groot aantal smarthomeproducten. Zo kun je met een enkele Nederlandstalige opdracht als ‘lichten aan in de woonkamer’ je Philips Hue- of IKEA Trådfri-lampen inschakelen of laat je je huishoudelijke apparaten van Samsung bedienen met de SmartThings-koppeling. Veel Amazon Echo-apparaten zijn bovendien voorzien van een Zigbee-hub, waardoor je vrijwel alle Zigbee-apparaten, zoals de bekende Hue-lampen, direct kunt aansturen. Alle nieuwe Echo-producten vind je in de shop van link. We nemen de producten kort met je door.

Amazon Echo Show 8 - €199,99

Deze Amazon Echo Show 8 is voorzien van een een 8,68‑inch aanraakscherm met een resolutie van 800 × 1340 pixels en een in‑cell capacitieve touch‑technologie. Dit is dezelfde aanraaktechnologie die op smartphones wordt gebruikt. Het apparaat draait op Amazons eigen AZ3 Pro‑chip, een 64‑bit SoC met twee A78‑kernen en vier A55‑kernen en Wi‑Fi 6e‑ondersteuning.

De 13‑MP‑camera met auto‑framing en 3,3× zoom staat boven het scherm, samen met vier microfoons en een schuifje om de camera fysiek af te schermen. Het ingebouwde Zigbee/Matter/Thread‑huisautomatisatiecentrum en Bluetooth 5.3 bieden brede connectiviteit voor een scala aan apparaten . De audio komt van een 2,8‑inch woofer en twee full‑range drivers met een gezamenlijk vermogen van 40 watt en ondersteuning voor ruimtelijk geluid.

Amazon Echo Dot - € 64,99

De Echo Dot is een compacte bolvormige slimme luidspreker met een diameter van slechts 10 centimeter en een gewicht van 340 gram. Binnenin zit een MediaTek MT8519‑processor met vier ARM Cortex‑A55‑kernen op 1,8 GHz en 512 MB LPDDR4‑geheugen.

De luidspreker heeft een volledig bereik met een frequentierespons tussen 100 Hz en 40 kHz. De Dot ondersteunt Wi‑Fi tot 802.11ac en Bluetooth 5. Het werkt als smart‑home‑hub voor Matter en Thread en heeft een microfoon met fysieke dempknop.

Amazon Echo Show 11 - € 239,99

De Echo Show 11 heeft een groter 10,95‑inch full-hd-scherm met een resolutie van 1200 × 1920 pixels en een in‑cell capacitieve aanraaklaag. De 13‑megapixelcamera beschikt over auto‑framing en 3,3× digitale zoom. Onder de motorkap vinden we een AZ3 Pro‑processor met twee A78‑kernen (1,8 GHz) en vier A55‑kernen (2 GHz). Draadloze connectiviteit vinden in Wi‑Fi 6e en Bluetooth 5.3 en er is ondersteuning voor Zigbee, Matter en Thread.

Het audiosysteem bevat een 2,8‑inch woofer en twee full‑range drivers met een gezamenlijk vermogen van 40 watt en frequentiebereik van 90 Hz tot 40 kHz. Een fysieke microfoonschakelaar en multi‑room‑functie maken de Echo Show 11 compleet. Je kunt deze Echo Show ook in een 2-pack-variant aanschaffen, zodat je er bijvoorbeeld eentje beneden hebt, en een in de slaapkamer.

Amazon Echo Show 5 - € 109,99

De Amazon Echo Show 5 heeft een 5,5‑inch scherm met 960 × 480 pixels met een compacte driehoekige behuizing van 147 × 91 × 82 millimeter en weegt 456 gram. De MediaTek MT8169B‑octacoreprocessor en 1 GB RAM zorgen voor snelle bediening en afhankdelijk van je opdrachten .Er is een 2‑MP‑camera met fysieke sluiter en microfoonknop voor privacy. Connectiviteit omvat Wi‑Fi 5 (802.11ac) en Bluetooth 5.0.

De Echo Show 5 heeft geen ingebouwde smart‑home‑hub. Het geluid komt van een enkele 1,75‑inch full‑range driver en de speaker wordt gevoed door een 21‑watt netadapter. Multi‑room‑ondersteuning en een netsnoer worden meegeleverd. Je kunt de Amazon Echo Show 5 ook aanschaffen in een 2-pack variant.

Amazon Echo Dot Max - € 109,99

Deze Echo Dot Max is een krachtigere versie van de Dot en heeft een wat groter formaat. Binnenin draait de AZ3‑chip met 1 GB DDR4‑geheugen en 1 GB pNAND‑opslag. Hij fungeert als bridge voor Zigbee, Matter en Thread en ondersteunt Wi‑Fi 6e en Bluetooth 5.3.

De audioconfiguratie bestaat uit een 2,5‑inch woofer en 0,8‑inch tweeter met een frequentierespons van 53 Hz tot 16 kHz. Vier microfoons met fysieke mute‑knop zorgen voor stemopdrachten. Door de fysieke microfoonknop waarborg je je privacy.

Amazon Echo Studio - € 239,99

De Echo Studio is een cilindrische stevige luidspreker met een gewicht van 1,63 kilogram. Hij gebruikt vier A55‑cores tot 2,0 GHz en 2 GB LPDDR5‑geheugen en ondersteunt Wi‑Fi 6e en Bluetooth 5.3.

Qua audio zit je helemaal goed, want het bestaat uit meerdere luidsprekerdrivers (woofers en full‑range) met frequentiebereik van 40 Hz tot 20 kHz en Dolby Atmos‑ondersteuning. De Vega OS‑software biedt ondersteuning voor Alexa, Matter, Thread en Zigbee. Met de bijbehorende Echo-app kun je de bass‑ en treble‑instellingen aanpassen.

Lekker lezen!

Heb je niets met een slim huis en ben je meer van het lezen? Ook daarvoor kun je terecht bij tink, want verschillende Amazon Kindle e-readers zitten eveneens in het assortiment. We nemen de drie belangrijkste modellen even kort met je door.

Amazon Kindle Colorsoft Signature Edition - € 299,99

De Kindle Colorsoft Signature Edition beschikt over een 7‑inch kleurenscherm met 150 ppi voor kleurweergave en 300 ppi voor zwart‑wit, ondergebracht in een dunne behuizing. De Signature Edition is wat luxer uitgerust, onder meer door het automatisch aanpassen van de helderheid van de verlichting aan de omgeving, waardoor je ogen minder snel vermoeid raken. Lezen is nu nog natuurlijker, of het nu dag of nacht is.

De e-reader weegt slechts 218 gram en licht daardoor lekker in de hand. De e-reader ondersteunt Wi‑Fi 5 en Bluetooth 5.0 en laadt via usb-c of Qi‑draadloos. Een adapter wordt niet meegeleverd. De interne opslag van 32 GB wordt ondersteund door een 2310 mAh‑accu die wekenlang lezen mogelijk maakt; de reader is daarnaast IPX8‑waterdicht.

Amazon Kindle Paperwhite Signature Edition - € 199,99

De Kindle Paperwhite Signature Edition heeft een 6,8‑inch E‑Ink‑scherm met 300 ppi en instelbare frontverlichting in een compacte behuizing van 176,72 × 127,56 × 7,83 millimeter en weegt maar 214 gram. De reader beschikt over 32 GB interne opslag. De helderheid van het scherm wordt ook bij deze Kindle automatisch aangepast aan de omgeving. Qua connectiviteit ondersteunt deze Kindle Wi‑Fi a/b/g/n/ac en Bluetooth 2.1/3.0/4.1.

Een 1900 mAh‑Li‑ion‑polymeeraccu biedt een batterijduur tot maar liefst 12 weken. De reader is IPX8‑waterdicht, ondersteunt Audible‑luisterboeken via Bluetooth en wordt geleverd met een usb-c-kabel en natuurlijk een handleiding. De adapter wordt niet meegeleverd, maar iedere usb-c-adapter is in principe geschikt om deze Kindle op te laden.

Amazon Kindle Colorsoft - € 269,99

De Kindle Colorsoft is een lichtere variant van de Signature Edition. Het 7,05‑inch scherm heeft een resolutie van 150 ppi voor kleurweergave en 300 ppi voor zwart‑wit. De reader meet 176,73 × 127,56 × 7,83 millimeter en weegt 215 gram. Binnenin zit een MTK MT8113S‑dual‑coreprocessor op 2 GHz met 1 GB RAM en 2310 mAh‑accu; er is 16 GB interne opslag.

Connectiviteit voor deze e-reader bestaat uit Wi‑Fi 5 en Bluetooth 5.0, opladen doe je via een usb-c-kabel. De reader is IPX8‑waterdicht en compatibel met een optionele EMR‑stylus. In de verpakking vind je naast de e-reader een usb-c-oplaadkabel (zonder adapter) en een snelstartgids

Belangrijk om te weten voor iedereen die Dispatch op een Switch of Switch 2 wil aanschaffen: de game is op die platforms gecensureerd, en dit kan niet uitgezet worden.

Dispatch kwam afgelopen jaar al uit op platforms als pc en PlayStation 5, en is sinds eerder deze week ook te koop voor Nintendo Switch en Nintendo Switch 2. Veel Switch-gamers keken al lange tijd uit naar de release van deze geprezen indiegame.

Censuur in Dispatch

Nu blijkt echter dat Dispatch op Switch-consoles gecensureerd is. De game bevat zo nu en dan scènes waarin (getekende) naaktheid voorkomt. Ook zitten er andere volwassen beelden in, zoals het opsteken van een middelvinger. In de andere platformversies zit er als optie de mogelijkheid deze beelden te censureren, maar spelers kunnen dit zelf bepalen door het aan of uit te zetten.

Op Switch en Switch 2 blijkt dit dus niet het geval: daar is het censuur vooralsnog verplicht. Volgens Dispatch-ontwikkelaar AdHoc (via Eurogamer) is dit gedaan omdat de game aan bepaalde regels moet doen om op de Nintendo eShop uit te komen.

Het lijkt er dan ook niet op dat er een patch uitkomt waarmee spelers het alsnog zelf kunnen bepalen, al is de kritiek online niet mals. Mocht die kritiek groeien, dan wordt er wellicht alsnog wat aan gedaan, maar dit is vooralsnog niet bevestigd.

Mogelijk heeft het te maken met strengere regels in bepaalde regio's - zoals Japan. Het zou kunnen dat AdHoc er voor heeft gekozen één versie van het spel voor alle regio's uit te brengen, waardoor het censuur voor alle regio's geldt. In Japan is de PS5-versie van de game bijvoorbeeld ook gecensureerd.

Nintendo heeft in een statement aan NintendoLife niet veel meer duidelijkheid gegeven over de situatie. Het bedrijf benadrukt dat leeftijdsclassificaties door onafhankelijke organisaties worden gegeven, maar dat het ook zelf richtlijnen voor zijn platforms heeft. "We informeren partners wanneer hun games niet aan deze richtlijnen voldoen, maar Nintendo past zelf niet de content van partners aan."

Nintendo en volwassen games

Nintendo zelf heeft in het verleden enkele controversiële keuzes gemaakt rondom censuur. Nintendo's spelcomputers staan er om bekend dat ze voor de hele familie bedoeld zijn, en in het verleden zorgde dit er bijvoorbeeld voor dat rood bloed met een andere kleur werd vervangen.

De laatste jaren leek Nintendo echter steeds coulanter te worden op het gebied van het vertonen van geweld en andere volwassen beelden in games. Diverse andere Switch 2- en Switch-games tonen wel volwassen materiaal, dus het is niet duidelijk waarom Dispatch dan toch gecensureerd is. Wellicht ligt het aan de combinatie met de tekenfilmachtige beelden in de game.

Over Dispatch

Dispatch draait om de aan lager wal geraakte superheld Robert Robertson. Tegenwoordig vult hij zijn tijd met een kantoorbaan, waarbij hij de administratie van andere superhelden verzorgt. Toch hoopt hij zelf uiteindelijk ook weer de held uit te kunnen hangen.

De game heeft daarmee een focus op het narratief, en doet daardoor meer dan eens denken aan de adventuregames van Telltale Games. Ontwikkelaar AdHoc bestaat dan ook gedeeltelijk uit voormalige werknemers van de studio achter de The Walking Dead-spellen.

Dispatch heeft daarbij een sterrencast die de rollen van de personages vervullen. Denk aan Aaron Paul (in de rol van de hierboven genoemde Robert), Jeffrey Wright (The Last of Us, Westworld, Matthew Mercer en Laura Bailey.

Dispatch is gestructureerd als een seizoen van een serie - de game kwam uit verspreid over meerdere episodes. AdHoc heeft eerder al laten weten dat een 'tweede seizoen' wordt overwogen.