Microsoft werkt hard aan de opvolger van Windows 7, maar er zijn nog tal van computergebruikers die met Windows Vista of Windows XP werken. Inmiddels gaan deze Windows-versies al een behoorlijke tijd mee. Met de 23 tips uit dit artikel blaast u uw besturingssysteem nieuw leven in en zorgt u ervoor dat u nog jaren plezier hebt van uw huidige Windows-versie.

1. Windows versnellen

1. Taakbeheer

Benieuwd hoe Windows XP of Vista presteert? Dan kunt u terecht bij Taakbeheer. U ziet bij dit onderdeel in één keer hoe de componenten van Windows functioneren. U opent Taakbeheer met de toetsencombinatie Ctrl+Shift+Esc. Op het tabblad Toepassingen ziet u welke programma's er zijn geopend. Op het tabblad ernaast, Processen, kunt u zien welke processen momenteel actief zijn. Het tabblad Services toont welke services op de achtergrond van Windows worden uitgevoerd. Interessanter is het tabblad Prestaties. De sectie cpu-gebruik laat u zien hoeveel procent van de totale processor-capaciteit is gereserveerd voor de eerstvolgende taak. In de vakken Geschiedenis van het cpu-gebruik en Geschiedenis van het wisselbestandsgebruik leest u hoe de onderdelen in het verleden hebben gepresteerd.

Het vak Geheugengebruik geeft aan hoeveel geheugen er wordt gebruikt (bij de regel Totaal). Is deze waarde hoger dan de waarde die Totaal aangeeft bij Fysiek geheugen? Windows gebruikt dan een wisselbestand om het gat te overbruggen. Als u regelmatig benieuwd bent naar het processorgebruik, kunt u een pictogram in het systeemvak van Windows plaatsen, zodat u altijd op de hoogte blijft. In het venster Taakbeheer kiest u voor Opties / Verbergen indien geminimaliseerd. Vervolgens kunt u het ventster minimaliseren. Er verschijnt een pictogram in het systeemvak - dat is het gedeelte op van de taakbalk waar de Windows-klok staat. Plaats de muis op het pictogram om het processorgebruik te lezen. Om het venster op te vragen, dubbelklikt u op het pictogram.

Is er een programma dat u wat meer aandacht wilt geven? Taakbeheer helpt u hierbij. Windows heeft een beperkte hoeveelheid processortijd, die uiteraard netjes wordt verdeeld over de actieve programma's. Toch kunt u hier invloed op uitoefenen. In Taakbeheer opent u het tabblad Toepassingen en zoekt u het programma dat u wat meer aandacht wilt geven. Klik erop met rechts en kies Ga naar proces. Op het geopende tabblad Processen klikt u met rechts op het bijbehorende proces en kiest u Prioriteit instellen. Geef de prioriteit op, waarbij u kunt kiezen tussen Realtime, Hoog, Hoger dan normaal, Normaal, Lager dan normaal, en Laag.

©PXimport

U kunt ervoor zorgen dat een bepaald programma iets meer aandacht krijgt.

2. Systeemmonitor

Als u Windows XP gebruikt, kunt u voor gedetailleerde informatie terecht bij Systeemmonitor. Kiest Start / Uitvoeren, typ vervolgens Perfmon.msc en klik op OK. Er wordt nu een nieuw venster geopend, bestaande uit twee onderdelen: Systeemmonitor en Prestatielogboeken en signalen. Klik op Systeemmonitor. Klik met rechts in de grafiek en kies Items toevoegen. Bij Prestatieobject kiest u het onderdeel waarover u gedetailleerde informatie wilt zien. Vervolgens kiest u bij In deze lijst geselecteerde items voor het aspect dat u in het oog wilt houden, waarna u op Toevoegen klikt. Meer informatie krijgt u via de knop Uitleg. Daar blijft het niet bij. U kunt de weergave van dit venster namelijk naar smaak aanpassen. Dat is handig als u het onderdeel vaker wilt gebruiken. Klik met rechts op de grafiek, kies voor Eigenschappen en daarna voor het tabblad Algemeen. Bij Weergeven als geeft u aan op welke manier de informatie wordt gepresenteerd, bijvoorbeeld als rapport of als histogram. Bij Weergave-elementen geeft u aan welke onderdelen in beeld moeten verschijnen. Middels het tabblad Vormgeving kunt u het uiterlijk van de grafiek aanpassen, zoals de kleur en het lettertype. Ook kunt u de grafiek zelf verder opmaken, via het gelijknamige tabblad.

©PXimport

Systeemmonitor geeft gedetailleerde informatie over onderdelen van XP.

3. Meer aanpassen

Met Tweak UI kunt u via een centraal venster niet-alledaagse instellingen van Windows XP aanpassen. U vindt Tweak UI op de website van Microsoft (klik in het venster rechts op TweakUI.exe). Het programma is opgebouwd uit twee vensters. In het venster links vindt u alle opties hiërarchisch gerangschikt. Rechts in het venster vindt u de bijbehorende instellingen. Klik bijvoorbeeld op Explorer (links in het venster) om alle opties voor de algemene gebruikersinterface van Windows op te roepen. Onder Taskbar and Start menu vindt u instellingen voor het menu Start en de Windows-taakbalk.

©PXimport

Systeemmonitor geeft gedetailleerde informatie over onderdelen van XP.

4. Meer stabiliteit

Bij elke nieuwe Windows-versie wordt geprobeerd de stabiliteit van het systeem te verbeteren. In de meeste gevallen lukt dat Microsoft. Zelf kunt u bij uw huidige besturingssysteem ook maatregelen nemen om de stabiliteit van de computer te verbeteren. Een goed voorbeeld hiervan is Windows Verkenner. Door in te stellen dat elk venster van Windows Verkenner in een apart proces wordt geopend, zal een vastloper niet meer tot gevolg hebben dat alle Verkenner-vensters worden afgesloten. Open het venster van Deze computer (via Start / Deze computer) en maak de menukeuze Extra / Mapopties. Op het tabblad Weergave plaatst u een vinkje bij de optie Mapvensters in een afzonderlijk proces openen. Klik tot slot op OK.

5. Services

Op de achtergrond van Windows zijn verschillende services actief. U maakt lang niet altijd gebruik van alle functies, dus allerlei services zijn actief zonder dat dit nodig is. U kunt een overzicht van alle services opvragen. Kies Start / Uitvoeren en typ Services.msc. Aan de rechterzijde van het venster vindt u een overzicht van de services. Klik op een service om de bijbehorende beschrijving links weer te geven. Dubbelklik op een service om het eigenschappenvenster te openen. Kies bij Opstarttype of - en wanneer - de service moet worden geladen. Bij Automatisch wordt de service geladen bij de start van Windows XP. Bij Uitgeschakeld wordt de service niet geladen en bij Handmatig wordt hij pas gestart als de gebruiker of een andere, afhankelijke service dat aangeeft.

©PXimport

U kunt zien welke services op de achtergrond worden geladen.

6. MSConfig

De installatie van nieuwe programma's, het verwijderen van software en computergebruik in het algemeen zorgen ervoor dat het opstartproces van u computer wordt vertraagd. Het is dan ook verstandig regelmatig te controleren welke items bij de start van Windows XP worden geladen. Dit doet u met het programma MSConfig. Kies Start / Uitvoeren en typ Msconfig. Open het tabblad Opstarten en zoek naar items waarvan u weet dat u ze niet meer nodig hebt. Haal het corresponderende vinkje erbij weg. Natuurlijk hangen de items die u op dit tabblad vindt af van de programma's die zijn geïnstalleerd. Klik vervolgens op het tabblad Services van MSConfig. Hierop vindt u een overzicht van services en de bijbehorende status. Plaats een vinkje bij Alle Microsoft-services verbergen als u alleen de services wilt weergeven die niet bij Windows zelf horen. Hierbij kunt u het vinkje naast een service weghalen om de service uit te schakelen. Klik nu op het tabblad System.ini, zodat u een overzicht ziet met de drivers en andere software die tijdens de start van Windows worden geladen. Meestal gaat het hier om verouderde software die u in lang niet alle gevallen nog nodig hebt. Door een vinkje weg te halen, wordt de betreffende regel inactief gemaakt.

©PXimport

Met MSConfig ziet u welke programma's bij de start van Windows worden geladen.

7. AutoRuns

Wilt u snel zien welke programma's worden geladen? Surf dan naar Media-Center7.fr en haal het gratis programma AutoRuns binnen. Dit toont in één oogopslag wat er wordt geladen. Het programma is opgebouwd uit verschillende tabbladen. Klik op Everything voor een totaaloverzicht van alle geladen programma's. Haal het vinkje weg naast de items die u niet meer wilt laden. AutoRuns geeft een keur aan informatie, bijvoorbeeld over de geladen services, achtergrondprogramma's, plug-ins en dll-bestanden. Haal alleen het vinkje weg bij items waarvan u zeker weet dat ze niet zijn vereist voor een goede werking van uw computer.

8. Opstartprogramma's beheren

De prestaties van Windows Vista worden beïnvloed door de programma's die tijdens de start van het besturingssysteem worden geladen. Windows Defender, het ingebouwde antispywareprogramma van Vista, heeft een ingebouwd beheeronderdeel waarmee u tot in detail kunt bepalen welke programma's wel of niet mogen worden geladen. Open Windows Defender (via Start / Alle programma's / Windows Defender). In het hoofdvenster kiest u voor Hulpprogramma's. Klik vervolgens op Softwareverkenner. Nu ziet u welke onderdelen bij de start van Windows worden geladen. Via het menu Categorie bepaalt u welk overzicht u wilt zien. Wilt u een onderdeel niet meer laden? Klik erop en klik op de knop Uitschakelen (rechtsonder in het venster). Klik op de knop Voor alle gebruikers weergeven als u de opstartprogramma's van alle gebruikers wilt tonen.

©PXimport

Het onderdeel Softwareverkenner van Windows Defender toont welke onderdelen bij de start van Windows worden geladen.

2. Windows verbeteren

9. Security Essentials

In de loop der jaren zijn de beveiligingseisen die aan computers worden gesteld, omhoog gegaan. Het is dan ook belangrijk dat u een goed beveiligingspakket gebruikt. Veel geld hoeft dit inmiddels niet meer te kosten. Onlangs bracht Microsoft zijn Security Essentials uit. Dit pakket is gratis beschikbaar - voor onder meer Windows XP en Windows Vista - en beschermt de computer tegen aanvallen en virussen. U vindt het op de website van Microsoft. Na installatie is het menu Start uitgebreid met een verwijzing naar het programma, zodat u het kunt starten via Start / Alle programma's / Microsoft Security Essentials. In het hoofdvenster leest u of de computer voldoende is beveiligd. Driemaal daags worden er updates gedownload, voor zover die beschikbaar zijn.

©PXimport

Security Essecitals biedt gratis beveiliging, onder meer voor Windows XP en Windows Vista.

10. Betrouwbaarheidscontrole

Met Betrouwbaarheids- en prestatiecontrole van Windows Vista ziet u in één oogopslag hoe het is gesteld met de prestaties van de processor, harde schijf, netwerkkaart en het geheugen. In het menu Start typt u Betrouwbaarheid, zodat in het zoekresultatenvenster Betrouwbaarheids- en prestatiecontrole verschijnt. Het venster wordt geopend en op de hoofdpagina vindt u al direct nuttige informatie: hier ziet u hoe de processor, harde schijf, netwerkkaart en het geheugen presteren. Klik op een balk om de sectie uit te klappen en meer informatie op te vragen.

Vallen de prestaties van uw computer tegen, dan gebruikt u betrouwbaarheidscontrole om de systeemstabiliteit te controleren. Bekijk de grafiek voor informatie over hoe de stabiliteit van de machine zich heeft ontwikkeld. Daalt de grafiek, dan betekent dit dat de stabiliteit van de machine achteruit is gegaan. Klik op een datum om de oorzaak te achterhalen. De betrouwbaarheidscontrole maakt onderscheid tussen toepassingsfouten, hardwarefouten, Windows-fouten en uiteenlopende andere fouten. In het linkermenu van hetzelfde venster vindt u de sectie Rapporten. De sectie Systeemdiagnose (klik op Systeem en selecteer Systeemdiagnose) kan interessante informatie tonen met betrekking totr waarschuwingen en diagnoses. Wilt u een rapport lezen, dan dubbelklikt u erop. Het rapport is opgesplitst in verschillende onderdelen, zoals Softwareconfiguratie, Hardwareconfiguratie, CPU-gebruik en netwerkactiviteit. U klikt op een balk om het rapport te bekijken.

©PXimport

Hoe staat de gezondheid van uw computer ervoor?

11. Effecten beheren

Allemaal goed en wel, die speciale effecten die Windows biedt. Maar mogelijk hebt u er toch minder aan dan Microsoft denkt. Onder Windows Vista kunt u de effecten in bedwang houden en hun impact zelfs terugdringen. In het menu Start typt u Hulpprogramma's in het zoekvak, waarna u in het resultatenvenster klikt op Hulpprogramma's voor en informatie over prestaties. Klik hierna op Visuele effecten aanpassen. U vindt deze optie links in het venster. In het nieuw geopende venster kiest u bijvoorbeeld voor Beste prestaties. Hierbij worden de visuele effecten zoveel mogelijk uitgeschakeld. Er bestaat echter ook een middenweg, waarbij u zelf opgeeft welke effecten mogen worden uitgevoerd. Plaats vinkjes naast de items die u in stand wilt houden. De rest van de opties laat u achterwege. Bevestig met een klik op OK.

©PXimport

Vanuit een centraal venster kunt u de visuele effecten van Windows beheren.

12. Groepsbeleid

Wie Windows XP Professional gebruikt en op zoek is naar goede beheerprogramma's, kan eenvoudigweg niet om Groepsbeleid heen. Het is een wat verborgen, maar bijzonder krachtig programma waarmee u meer invloed kunt uitoefenen op de werking van het besturingssysteem. Klik op Start / Uitvoeren, typ Gpedit.msc en klik op OK. Het venster dat u krijgt te zien, is opgebouwd uit twee delen: Computerconfiguratie en Gebruikersconfiguratie. Kies hier voor Computerconfiguratie / Beheersjablonen / Windows-onderdelen. Aan de rechterzijde vindt u de bijbehorende instellingen. Klik op het tabblad Uitgebreid en selecteer een instelling. Aan de linkerkant vindt u de bijbehorende beschrijving. Dubbelklik op een instelling om hem te veranderen. Op het tabblad Instelling kunt u kiezen tussen Niet geconfigureerd, Ingeschakeld en Uitgeschakeld. Vaak vindt u daarnaast nog een los instellingenvak waarin u aanvullende opties kunt opgeven. Klik op Volgende instelling om stuksgewijs door alle instellingen te lopen. Wees voorzichtig met het aanpassen van instellingen waarvan u niet weet wat het effect is.

©PXimport

Groepsbeleid biedt een veelvoud aan opties.

13. Schijfbeheer

Windows Vista beschikt over een redelijk geavanceerde schijfbeheerfunctie, zodat u voor veelvoorkomende schijftaken geen aparte programma's nodig hebt. Goed voorbeeld hiervan is het indelen van de harde schijf op basis van partities. In Windows Vista kunt u de omvang van partities verkleinen en vergroten. Hiervoor opent u het configuratiescherm en kiest u Systeem en onderhoud. Onder Systeembeheer kiest u voor Partities op vaste schijf maken en formatteren. Klik met rechts op de lege partitie die u onder handen wilt nemen en kies Volume uitbreiden of Volume verkleinen. Vervolgens geeft u de gewenste grootte aan en bevestigt u met een klik op OK. Het volume wordt nu aangepast.

14. Oud? Niks oud!

Als iemand u vertelt dat u een verouderde Windows-omgeving hebt, kunt u dat met een flinke korrel zout nemen. Zeker als u na een herinstallatie de nodige tijd besteedt aan het actualiseren van de programma's, valt dat namelijk reuze mee. Hebt u bijvoorbeeld zojuist Microsoft Office geïnstalleerd, maar het nog niet bijgewerkt? Er zijn inmiddels de nodige servicepacks voor uitgebracht. Door uw programma's te controleren, weet u of het nodig is om te gaan updaten. De lijst met geïnstalleerde programma's biedt daarvoor een handig overzicht. Kies Start / Configuratiescherm, klik op Software en bekijk de lijst met Geïnstalleerde programma´s. Vervolgens brengt u een bezoek aan de websites van de softwareleveranciers en controleert u of er inmiddels nieuwe updates zijn verschenen. Bij sommige programma's kunt u vanuit de software zelf een controle op updates uitvoeren. Ga in dat geval op zoek naar een optie met een naam die lijkt op Controleren op updates. Als zo'n optie aanwezig is, vindt u hem doorgaans in het menu Info.

©PXimport

Als u uw besturingssysteem herinstalleert, is het goed om vervolgens ook meteen al uw opnieuw te installeren programma's te upgraden.

15. Modern zoeken

Maakt u nog steeds gebruik van de ingebouwde zoekfunctie van Windows XP? Deze is inmiddels hopeloos verouderd. De eenvoudige zoekfunctie via het menu Start (zoals bekend uit Windows Vista en Windows 7) is standaard niet beschikbaar in Windows XP. Geen nood, want nadat u Windows Search 4.0 hebt geïnstalleerd, beschikt u over een volwassen zoekmethode in uw vertrouwde besturingssysteem. Ga naar de website van Microsoft en haal de nieuwste versie van Windows Search binnen. Na installatie kunt u de Windows-taakbalk gebruiken om zoekopdrachten op te geven. De resultaten (niet alleen afkomstig uit uw documenten, maar ook van andere locaties. zoals internetfavorieten en e-mail) worden direct getoond. Zo hoeft u de achterhaalde zoekassistent van Windows XP dus niet meer te gebruiken. U kunt overigens ook gebruikmaken van Google Desktop Search. Ook als u deze uitbreiding installeert, kunt u via de taakbalk van Windows gaan zoeken. De programma's werken op basis van een index waarin de locatie van veelgezochte items is opgeslagen. Dankzij deze technologie verlopen uw zoekacties aanzienlijk sneller.

©PXimport

Het zoekmechanisme van Windows XP is ernstig verouderd. Vervang het daarom door Windows Search.

16. Taakbalk bij de tijd

Eerlijk is eerlijk: de prominente Windows-taakbalk van XP kan inmiddels wel een flinke update gebruiken. Het is immers best handig om de taakbalkknoppen onderling te kunnen verschuiven, waarbij u bijvoorbeeld het meest gebruikte programma vooraan plaatst en minder vaak gebruikte programma's wat verderop. Deze functie kunt u in Windows XP inbouwen met behulp van het gratis programma Taskbar Shuffle. Ook voor gebruikers van Windows Vista komt deze uitbreiding overigens goed van pas. Na installatie start u Windows opnieuw op. U kunt vervolgens de knoppen op de taakbalk verschuiven naar een nieuwe positie. Overigens beperken de mogelijkheden van het programma zich niet alleen tot taakbalkknoppen. Ook de pictogrammen in het systeemvak (het gedeelte naast de klok in de taakbalk) kunt u van positie verschuiven. Handig!

©PXimport

Met Taskbar Shuffle kunt u de taakbalkknoppen onderling verschuiven.

©PXimport

Als u een fervent MSN-gebruiker bent, kunt u de Messengerknop op een meer prominente positie zetten.

Geen zin om over te stappen naar een nieuwe Windows-versie, maar kijkt u wel met een schuin oog naar de vernieuwde Windows-taakbalk in Windows 7? Met een slimme uitbreiding kunt u dezelfde balk ook in Windows XP gebruiken. Het gratis programma ViGlance neemt de taakbalk van Windows XP onder handen, Het zorgt er onder meer voor dat u een miniatuurweergaven van geopende programma's kunt bekijken en uw favoriete programma's kunt vastpinnen aan de taakbalk. Daarnaast wordt de groene knop Start van Windows XP vervangen door de ronde Start-knop van Windows 7. U kunt het programma downloaden via Lee Soft.

©PXimport

ViGlance vervangt de groene knop van Windows XP door de variant die voor Windows 7 is ontworpen.

17. Video's

De versie van Windows Media Player die in Windows XP en Windows Vista zit, is aardig verouderd. Zo kan deze mediaspeler minder soorten video's afspelen dan de versie van Media Player die u bij Windows 7 aantreft. Hebt u de speler bijgewerkt naar versie 11 (zie verderop in dit artikel), maar bent u nog steeds niet tevreden? Geef Windows XP een flinke opkikker met VLC Media Player. Deze opensource-videospeler speelt standaard een grote hoeveelheid verschillende videobestanden af. Denk hierbij aan mpeg-1, mpeg-2, mpeg-4, maar ook mp3, DivX en dvd's. U kunt VLC Media Player downloaden via VideoLAN. Ook voor Windows Vista vormt VLC Media Player een waardig alternatief.

©PXimport

VLC Media Player is een interessant alternatief voor Windows Media Player.

18. Windows Media Player

Hoewel Windows 7 is uitgerust met versie 12 van Windows Media Player, kunt u ook Windows XP en Windows Vista tot op zekere hoogte up-to-date brengen. Windows Media Player 11 is geschikt voor deze twee besturingssystemen. U kunt de versie gratis downloaden via de website van Microsoft (kies in het menu aan de linkerzijde achtereenvolgens voor Windows Media Player / For Windows XP of Windows Media Player / For Windows Vista).

19. Snel inzoomen

Wilt u snel kunnen inzoomen op een bepaald onderdeel van uw scherm? Helaas kennen zowel Windows XP als Windows Vista geen mogelijkheid om specifieke gedeelten uit te vergroten. Tijd om deze functie bij de tijd te brengen. Ga naar Microsoft en haal het gratis programma ZoomIt binnen. Met dit programma, dat zich in het systeemvak nestelt en pas in actie komt wanneer u hierom vraagt, kunt u gedeelten van het scherm uitvergroten. Na installatie kunt u het programma zelf aanpassen naar uw wensen. In het optievenster kunt u aangeven hoe de zoommodus moet worden geactiveerd (bijvoorbeeld met de toetsencombinatie Ctrl+1). Het inzoomen doet u vervolgens met het scrollwiel van de muis. Daarnaast kunt u aangeven of u gebruik wilt maken van de optie om op het scherm te 'tekenen', bijvoorbeeld als u een specifiek gebied wilt uitlichten. Tot slot is het mogelijk om een timer te gebruiken en hiervoor de gewenste toetsencombinatie en vertraging op te geven. Tevreden met de instellingen? Klik op OK. Het programma en de opties zijn bereikbaar via een pictogram in het systeemvak.

©PXimport

Met ZoomIt kunt u snel inzoomen op een onderdeel van de gebruikersomgeving.

20. Verbeterd vensterbeheer

Om in Windows XP en Windows Vista vensters naast elkaar te plaatsen, moet u aardig wat handelingen verrichten. Het venster simpelweg naar links of rechts verplaatsen en boven de rand loslaten (zoals in Windows 7) is standaard helaas niet mogelijk. U kunt deze functie echter zelt toevoegen en het vensterbeheer een flinke opfrisbeurt geven. Met WinShake - een compact programma dat u kosteloos mag gebruiken - voegt u de Aero-vensteropties toe aan Windows XP en Windows Vista. Hier vindt u ook Aero Peek, een nieuwe functie waarmee u de geopende vensters transparant kunt maken om het achterliggende bureaublad te zien, zonder dat u de vensters hoeft te minimaliseren.

21. Alt+Tab,maar nu goed

Wie bij Windows XP de toetsencombinatie Alt+Tab gebruikt om te schakelen tussen geopende vensters en programma's, krijgt alleen maar de saaie pictogrammen van de programma's te zien. Veel eenvoudiger is het om ook een miniatuurweergave van het betreffende venster te zien. Het is dan ook niet zo vreemd dat nieuwe Windows-versies standaard over deze functionaliteit beschikken. Gelukkig kunt u deze extra gemakkelijk toevoegen aan Windows XP. Ga naar Microsoft en download Alt-Tab Replacement. Na installatie drukt u op Alt+Tab om snel naar een ander venster te schakelen, terwijl u netjes ziet welke inhoud elk venster heeft.

©PXimport

De standaardfunctie Alt+Tab is voor verbetering vatbaar.

22. XP Media Center

Gebruikt u Windows XP Media Center? Nadeel van Media Center is dat sommige onderdelen slechts beperkt kunnen worden aangepast. Met Tweak MCE kunt u opties aanpassen die niet via de gebruikersomgeving toegankelijk zijn. U gebruikt het programma via de gebruikersomgeving van Media Center. Het is opgedeeld in vijf gebieden: General, TV, Music, Remote Control en Extender. Via Tweak MCE kunt u onder meer de instellingen van de afstandsbediening aanpassen en de weergave via een eventuele Extender optimaliseren. Ook kunt u de instellingen voor weergave aan uw wensen aanpassen en opgeven waar de opgenomen televisieprogramma´s standaard moeten worden opgeslagen.

23. Snapshot maken

Als u de vorige 22 tips het doorgelopen, zit uw taak erop: Windows gaat weer jaren mee. Als laatste tip willen we u nog meegeven dat het de overweging waard is om met behulp van een imaging-programma een volledige systeemback-up te maken. Gaat er in de toekomst onverhoopt iets mis of bent u genoodzaakt om het systeem opnieuw in te richten, dan kunt u de gemaakte image gebruiken om de systeemstaat te herstellen. Bekende image-software is Norton Ghost van Symantec.

©PXimport

Maak eventueel een image van uw volledige systeem, zodat u het bij onverhoopte problemen snel kunt herstellen.

Als je services op je eigen thuisserver draait, wil je daar ook eenvoudig meldingen van kunnen ontvangen. Ntfy stelt je in staat om eenvoudig pushnotificaties naar je telefoon of computer te sturen. Bovendien kun je ntfy op je eigen thuisserver draaien, zodat je alles in eigen handen hebt. In dit artikel gaan we ermee aan de slag.

Netwerkmonitoringsoftware, een programma dat je Docker-containers bijwerkt, een smarthomecontroller, back-upsoftware, ze hebben allemaal één ding gemeen: ze moeten je meldingen kunnen sturen als er iets gebeurt. Dat kan op verschillende manieren: via e-mail, instant messaging of pushnotificaties naar je telefoon. Dat laatste verloopt doorgaans via een gecentraliseerde dienst zoals Firebase Cloud Messaging (voorheen Google Cloud Messaging) of Apple Push Notification service.

Pushnotificaties zijn handig omdat ze bijna onmiddellijk aankomen en omdat zowel Android als iOS toestaan om in te stellen hoe je ervan op de hoogte wordt gebracht. Wil je pushnotificaties kunnen ontvangen zonder een server onder controle van een partij zoals Google of Apple, dan moet je ook hiervoor je eigen service installeren. Een opensource-project dat dit implementeert, is ntfy.

Werking van ntfy

Je ntfy-server ontvangt meldingen van je programma's via http over een REST-API en zet deze om in pushnotificaties voor de bijbehorende Android- of iOS-app of voor een webpagina op je computer. De API is in de documentatie van het project beschreven, zodat je ook je eigen software met ntfy kunt laten praten. Het project heeft ook een command-line-interface, zodat je bijvoorbeeld shellscripts op je Linux-server eenvoudig pushnotificaties kunt laten verzenden.

Ntfy gebruikt het bekende publish/subscribe-patroon. Een zender publiceert notificaties op een specifiek onderwerp door data te sturen naar een url via een http POST- of PUT-aanvraag. Het onderwerp wordt gedefinieerd door een segment van de url dat volgt op de domeinnaam. Een ontvanger kan zich dan abonneren op dit onderwerp. Elke keer dat de zender daarna een notificatie op dit onderwerp publiceert, stuurt ntfy de data naar alle ontvangers die zich op dit onderwerp hebben geabonneerd. Door ntfy op je eigen server te installeren, heb je de volledige controle over deze notificaties.

Serververeisten

De mobiele app van ntfy moet met je server kunnen communiceren om te vragen of er notificaties zijn. Als je ntfy op een server in je lokale netwerk installeert, moet die dus van buitenaf bereikbaar zijn. Dat kun je met portforwarding in je modem regelen of door je telefoon buitenshuis automatisch met een VPN-server op je lokale netwerk te laten verbinden. Heeft je internetaansluiting thuis geen vast ip-adres, dan moet je ook een DynDNS-updater te draaien.

Een andere optie is om ntfy op een VPS (Virtual Private Server) te installeren. Hierop draai je dan ook een reverse proxy voor https-toegang, die een TLS-certificaat van Let's Encrypt opvraagt. Je hebt dan een domein nodig, waarvoor je een DNS A-record naar het ip-adres van je server laat verwijzen. In de rest van dit artikel gaan we uit van een installatie van ntfy op een lokale server met Debian 13 ("trixie") met behulp van Docker Compose.

Basisconfiguratie

Creëer eerst enkele directory's voor ntfy:

$ mkdir -p containers/ntfy/{cache,etc,lib}

Creëer dan het bestand containers/ntfy/etc/server.yml met de volgende configuratie voor ntfy:

base-url: "https://ntfy.example.com"

cache-file: "/var/cache/ntfy/cache.db"

attachment-cache-dir: "/var/cache/ntfy/attachments"

auth-file: "/var/lib/ntfy/user.db"

auth-default-access: "deny-all"

Vervang het domein achter base-url door het domein waarop je ntfy-server draait. Als je gebruikmaakt van een reverse proxy, dan moet dit de url zijn die door de proxy naar ntfy wordt doorgestuurd. Bovendien moet je dan ook een regel behind-proxy: true toevoegen. In de documentatie van ntfy staan voorbeeldconfiguraties voor nginx, Apache2 en Caddy.

Met auth-default-access: "deny-all" tot slot heeft standaard niemand toegang tot onderwerpen. Elke toegang moet dus expliciet worden toegestaan.

Account bij ntfy.sh

De ontwikkelaar van ntfy draait een publiek beschikbare ntfy-server op ntfy.sh. De webinterface daarvan is bereikbaar op https://ntfy.sh/app. Die kun je gratis gebruiken, bijvoorbeeld om ntfy uit te proberen, maar dat komt met beperkingen. Zo kun je geen onderwerpen reserveren en is er een maximum van 250 notificaties per dag en 2 MB per bijlage. Verder is er geen enkele vorm van authenticatie. De enige manier van beveiliging ligt dus in het geheimhouden van je onderwerpen. Die beperkingen heb je niet als je ntfy zelf installeert. Maar als je liever niet zelf een installatie onderhoudt, kun je een betaald plan nemen. Daarmee ondersteun je ook de ontwikkeling van het opensource-project. Dat begint met een Supporter-plan van 5 dollar per maand (circa 5 euro), waarmee je drie onderwerpen kunt reserveren en 2.500 notificaties mag sturen met maximum 25 MB per bijlage.

Betaal voor gebruik van de publieke ntfy-server en ondersteuning van het opensource-project.

Docker Compose

Definieer nu de container in het bestand docker-compose.yaml:

services:

  ntfy:

    image: binwiederhier/ntfy

    container_name: ntfy

    command: serve

    restart: always

    environment:

      - TZ=Europe/Amsterdam

    volumes:

      - ./containers/ntfy/cache:/var/cache/ntfy

      - ./containers/ntfy/etc:/etc/ntfy

      - ./containers/ntfy/lib:/var/lib/ntfy

    ports:

      - 80:80

Ga je voor de aanpak met een reverse proxy, dan definieer je in ditzelfde bestand ook een container voor die reverse proxy.

Start daarna de container met:

$ docker-compose up -d

Als alles goed gaat, is de webinterface van ntfy daarna bereikbaar op het ingestelde domein of ip-adres. Bovenaan links zie je een melding Notifications are disabled. Klik op Grant now om notificaties in je webbrowser toe te staan, en bevestig dit daarna in het dialoogvenster dat je webbrowser toont.

Lees ook: Docker op je NAS: zo draai je Plex, Home Assistant en meer

Notificaties testen

Omdat je ntfy zo geconfigureerd hebt dat alle toegang standaard wordt geblokkeerd, kun je nog niets doen in de webinterface. Je dient dus eerst gebruikers aan te maken en die de toelating te geven om op specifieke onderwerpen te publiceren of zich te abonneren. Open daarvoor een shell in de container van ntfy met de opdracht docker exec -ti ntfy /bin/sh. Als je daarna ntfy user list intypt, krijg je te zien dat anonieme, niet geauthenticeerde gebruikers geen enkele permissies hebben. Met de opdracht ntfy user add --role=admin admin voeg je dan een admin-gebruiker met de naam admin toe. Gebruikers met de rol admin kunnen op alle onderwerpen publiceren en zich erop abonneren. Geef de gebruiker een wachtwoord en bevestig.

Klik nu in de webinterface van ntfy links op Settings en dan onder Manage users op Add user. Vul de url van je ntfy-server in, de gebruikersnaam admin en het wachtwoord dat je zojuist hebt ingesteld. Klik dan links op Subscribe to topic. Kies een naam of klik op Generate name om ntfy een willekeurige naam te laten kiezen en abonneer je dan op het onderwerp met Subscribe. Klik dan op Publish notification en vul hetzelfde onderwerp in. Voer ook een titel en een bericht voor je notificatie in en klik op Send. Als alles goed gaat, verschijnt je testbericht nu in een 'conversatie' met de naam van het onderwerp, en wijst je webbrowser je op een notificatie.

Gebruikersrechten

De webapplicatie is leuk voor een test, maar een mobiele app is vaak handiger. De app van Ntfy voor Android en iOS stelt je in staat om op je telefoon je te abonneren op onderwerpen (publiceren is niet mogelijk) en daarvoor notificaties te ontvangen. Als je de Android-app via F-Droid installeert, is dat zonder ondersteuning voor Firebase; de versie op Google Play gebruikt wél de servers van Google. Je maakt voor je app bij voorkeur een gebruiker aan die alle onderwerpen alleen kan lezen. Dat doe je weer in de shell van de container van ntfy met ntfy user add android om de gebruiker android aan te maken (voer een wachtwoord in) en dan ntfy access android "*" read-only voor de leesrechten.

Open daarna de Android-app en tik op de drie stippen rechtsboven. Kies Settings en stel dan Default server in op het domein van je ntfy-server. Tik daarna op Manage users en Add new user en vul de url van je ntfy-server in, de gebruikersnaam android en het bijbehorende wachtwoord. Tik dan op Add user. Keer dan terug naar het hoofdscherm van de app en klik op het plusicoontje rechtsonder. Voer het onderwerp in dat je tijdens de test in stap 5 hebt gebruikt en tik op Subscribe om je erop te abonneren. Vanaf nu zal de app voor elk ontvangen bericht op dit onderwerp een notificatie tonen. Je krijgt zelfs de al verzonden berichten te zien. Overigens toont de app twee waarschuwingen. Voor betrouwbare notificaties volg je de suggesties om batterijoptimalisaties uit te schakelen en naar WebSockets over te schakelen in plaats van een http-stream.

Shellscripts

Nu je hebt getest dat je ntfy-server werkt, is het tijd om je eigen services notificaties te laten uitsturen. Hoe je dat precies configureert, hangt van de service af. Maar je zult altijd eerst een gebruiker met schrijfpermissies voor een specifiek onderwerp moeten aanmaken. Voor een back-upproces dat je op de hoogte moet houden van de status van je back-ups, maak je bijvoorbeeld een gebruiker aan met de opdracht ntfy user add backup in de container van ntfy. Geef die dan schrijfrechten op het onderwerp backup met ntfy access backup backup write-only.

Het publiceren van een bericht op een specifiek onderwerp behelst niet meer dan het sturen van een http POST-aanvraag naar de webserver. Dat kan bijvoorbeeld in een shellscript op je Linux-server met de opdracht curl:

curl -u backup:password -d "Backup successful" ntfy.example.com/backup

Als je in de ntfy-app op je telefoon je op dit onderwerp abonneert, ontvang je deze notificatie nadat het back-upscript is uitgevoerd. Op deze manier is het heel eenvoudig om je eigen shellscripts notificaties te laten verzenden.

Berichten met extra's

Ntfy ondersteunt talloze extra functies om je berichten te laten opvallen of om hun gedrag aan te passen. Je gebruikt deze allemaal door een http-header aan je aanvraag toe te voegen. Zo kun je aan de notificaties van je back-upscript een titel, prioriteit en tags toevoegen. De tags worden als pictogrammen getoond door de mobiele app. Een voorbeeld:

curl -u backup:password -H "Title: Backup failure" -H "Priority: urgent" -H "Tags: warning,skull" -d "Backup unsuccessful" ntfy.example.com/backup

Als de Android-app een bericht met standaardprioriteit ontvangt, doet ze je telefoon kort vibreren en speelt ze een kort geluidje af. Door de prioriteit op urgent te zetten, wordt het standaardnotificatiegeluidje vergezeld van een langer getril van je telefoon, waardoor je onmiddellijk merkt dat dit dringend je aandacht vereist.

Plaatjes en lay-out

Ntfy kan ook plaatjes sturen, bijvoorbeeld een foto van een ip-camera die beweging detecteert, maar niet in combinatie met een tekstbericht. Om een bestand naar ntfy te uploaden met curl in een http PUT-aanvraag gebruik je de optie -T en de bestandsnaam. Met de header Filename voeg je de bestandsnaam toe die de ntfy-app je moet tonen. Dat ziet er dan als volgt uit:

curl -u admin:password -T foto.jpg -H "Filename: beweging.jpg" -H "Title: Beweging voordeur" -H "Tags: boom" ntfy.example.com/beweging

Als je een tekstbericht als Markdown opmaakt, kun je wel plaatjes in een tekst opnemen, maar dan moet je naar het bestand linken. Alleen ntfy's webinterface ondersteunt dit; de mobiele app toont gewoon de Markdown-brontekst. Een Markdown-bericht stuur je door de header Markdown: yes of Content-Type: text/markdown aan je http POST-aanvraag toe te voegen. Ntfy ondersteunt overigens alleen beperkte Markdown-functies, zoals vette en schuine tekst, lijsten, links en afbeeldingen.

Acties

Je ontvangt de notificaties van ntfy in de app in een 'conversatie' per onderwerp. Wanneer je op een notificatie tikt, kopieert dit standaard gewoon de tekst van het bericht naar het klembord. Als je de header Click: URL toevoegt, opent de app die url wanneer je op de notificatie tikt. Zo kun je in een notificatie van je back-upscript bijvoorbeeld een link naar de webinterface van je back-upserver opnemen om het gemelde probleem snel te onderzoeken.

Je kunt ook tot drie 'actieknoppen' definiëren, die dan onderaan een notificatie verschijnen. Door op een van die knoppen te tikken, open je een website of app, activeer je een Android broadcast intent waarop andere apps dan weer kunnen reageren, of zend je een http POST-, PUT- of GET-aanvraag. De manier om dit alles te definiëren is wat omslachtig, maar wordt volledig in de documentatie van ntfy uitgelegd.

Python-code

Curl is natuurlijk niet de enige tool waarmee je notificaties naar je ntfy-server kunt sturen. Sommige tools bieden rechtstreeks ondersteuning voor notificaties via ntfy. Dan hoef je alleen maar het domein van je server, het onderwerp, de gebruikersnaam en het bijbehorende wachtwoord in te vullen. Maar ook in je eigen Python-scripts kun je eenvoudig ondersteuning voor ntfy inbouwen. Dat gaat via het pakket Requests, waarmee je http POST-aanvragen naar de server stuurt. Een eenvoudig voorbeeld ziet er als volgt uit:

import requests

requests.post("http://ntfy.example.com/backup",

    data="Backup unsuccessful",

    headers={

        "Authorization": "Basic Z2VicnVpa2Vyc25hYW06d2FjaHR3b29yZA==",

        "Title": "Backup failure",

        "Priority": "urgent",

        "Tags": "warning,skull"

    })

Met de header Authorization stel je http Basic-authenticatie in. De tekenreeks die na Basic komt, is een Base64-codering van de gebruikersnaam en het wachtwoord met een dubbele punt ertussen. Je creëert die codering op je Linux-systeem met de opdracht echo "Basic $(echo -n 'gebruikersnaam:wachtwoord' | base64)".

En verder

Ntfy biedt een betrouwbare manier om notificaties van allerlei services te centraliseren, terwijl je zelf de volledige controle behoudt. Het programma blinkt uit in flexibiliteit om het overal in te integreren. Als een service bijvoorbeeld geen http POST-aanvragen ondersteunt, kun je ook http GET-aanvragen doen. En als een service je niet de mogelijkheid geeft om de headers aan te passen, laat ntfy je toe om de berichten inclusief headers in JSON-formaat door te sturen. En als een service webhooks ondersteunt maar daarvoor zijn eigen JSON-formaat gebruikt, kan ntfy die met berichtsjablonen omzetten naar leesbare berichten.

Ook via e-mail is ntfy te integreren. Je kunt bijvoorbeeld berichten die op je ntfy-server aankomen automatisch laten doorsturen naar een SMTP-server om ze ook als e-mail te ontvangen. Maar ook de andere richting is voorzien: ntfy kan dan zelf een ingebouwde SMTP-server draaien, handig voor services die alleen maar notificaties via e-mail ondersteunen. Elk onderwerp op de ntfy-server heeft dan een bijbehorend e-mailadres op je domein. De service hoeft dan alleen maar een e-mail naar dat adres te sturen om berichten op dat onderwerp te publiceren op je ntfy-server. Deze en andere geavanceerde functies zijn uitgebreid gedocumenteerd op de website van ntfy.

The Duskbloods, de nieuwe game van Elden Ring- en Dark Souls-ontwikkelaar FromSoftware, zal echt alleen op Nintendo Switch 2 uitkomen.

Dat heeft de ontwikkelaar benadrukt bij het bekendmaken van zijn kwartaalcijfers (via VGC). Daarbij werd ook nog eens benadrukt dat The Duskbloods nog altijd gepland staat om ergens dit jaar uit te komen, net zoals de Switch 2-versie van Elden Ring.

Over de exclusieve Switch 2-release van The Duskbloods: "Het wordt verkocht via een samenwerking met Nintendo, met verkoopverantwoordelijkheden verdeeld per regio. De game komt alleen voor Nintendo Switch 2 beschikbaar." Daarmee is dus duidelijk gemaakt dat Nintendo een nauwe samenwerking met FromSoftware is aangegaan voor de game en dat het spel niet zomaar op andere platforms uit zal komen.

Over The Duskbloods

The Duskbloods werd begin vorig jaar aangekondigd in een speciale Nintendo Direct waarin de eerste Switch 2-games werden getoond, maar sindsdien zijn er geen nieuwe beelden van het spel uitgebracht. Zoals gezegd is de game ontwikkeld door FromSoftware, het Japanse bedrijf dat naam voor zichzelf heeft gemaakt met enorm uitdagende spellen, waaronder de Dark Souls-serie en Bloodborne. Met de openwereldgame Elden Ring scoorde de ontwikkelaar enkele jaren geleden nog een megahit.

The Duskbloods wordt een PvPvE-game, waarbij spelers het dus tegen elkaar en tegen computergestuurde vijanden opnemen. Maximaal acht spelers doen aan potjes mee. Na het kiezen van een personage in een hub-gebied wordt men naar een gebied getransporteerd waar er met andere spelers en vijanden gevochten wordt, al kan men soms ook samenwerken om vijanden te verslaan.

Spelers besturen een 'Bloodsworn', wezens die dankzij een speciaal bloed dat in hun lichaam zit meer krachten tot hun beschikking hebben dan reguliere mensen. Ondertussen is het einde van de mensheid nabij, en bestaat de wereld uit verschillende tijdperken, wat voor een mengelmoes van stijlen zorgt.