Eerder lanceerde Sennheiser de IE 300 en IE 900, voor respectievelijk 249 en 1.299 euro. Daar tussenin zit nog een alternatief: de 699 euro kostende IE 600. Dit model moet hifi-opties naar een breder publiek brengen, maar gaat dat ten koste van de audio-ervaring? Lees het in deze Sennheiser IE 600 review.

De Sennheiser IE 600 is in allerlei opzichten een opmerkelijk product. We realiseren ons terdege dat bijna 700 euro betalen voor bedrade oordoppen niet voor iedereen weggelegd is. Dat kan verschillende redenen hebben: je kunt het er niet aan uitgeven of je wíl het er niet aan uitgeven.

Dat neemt niet weg dat Sennheiser met de IE 600 een interessant hifi-product aflevert. Wellicht dat meer mensen via deze oordoppen in aanraking komen met hifi en de mogelijkheden die de high-end producten aan te bieden hebben. Maar wat maakt dit setje nou juist zo interessant?

Speciale behuizing uit de 3d-printer

Uiteraard speelt de audiobeleving de grootste rol. Maar voordat we daar aanbelanden, bespreken we eerst het design en de specificaties. Zo komt de behuizing uit een 3d-printer. Het materiaal dat de audiofabrikant hiervoor gebruikt is ZR01 amorf zirkonium. Dat zal niet bij iedereen een belletje doen rinkelen, maar dit materiaal heeft glasachtige atomaire structuur dat drie keer zo hard en buigbestendig is als hoogwaardig staal. Dit metaal zorgt ervoor dat de oordopjes beschermd zijn tegen roest en gebruikerssporen, waardoor ze “decennialang meegaan”, aldus Sennheiser.

Zo’n claim is natuurlijk niet te controleren binnen een tijdsbestek van enkele weken dagelijks luisteren. Enige context is dus op z’n plek en Sennheiser is niet te beroerd die te geven. Zo gebruikt de Marsrover van NASA, de Noord-Amerikaanse ruimteagentschap, dit materiaal voor haar boorkop. Daardoor hebben we tenminste het vertrouwen dat het wel snor zit met de duurzaamheid en dat de oordoppen niet snel beschadigen. 

De oordoppen voelen overigens ontzettend hard en koud aan, maar zitten desondanks vrij stevig en redelijk comfortabel in je gehoorgang.

©PXimport

Twee soorten kabels

Sennheiser levert genoeg accessoires mee om de IE 600 optimaal te gebruiken. Zo krijg je verschillende oordoppen mee, gemaakt van siliconen of traagschuim. Het is tof om te zien dat de oordoppen MMCX-kabels ondersteunen. Zo kun je de kabels gemakkelijk vervangen, indien nodig. Daarnaast zijn er twee soorten kabels: de 3,5mm-audiojack en de Pentaconn-standaard van 4,4 mm. Je hoeft dus geen genoegen te nemen met het één of ander, als je een bepaalde voorkeur hebt. De kabels bieden de optie aan de oordoppen ongebalanceerd of gebalanceerd aan te sturen.

Audio-experts zijn het erover eens dat een gebalanceerde luisterervaring veel beter is dan een ongebalanceerde. Er zit minder ruis op de lijn, de impedantie is lager en van enige vervorming is weinig sprake. Om er écht optimaal gebruik van te kunnen maken, dien je te investeren in high-end of hifi-hardware. Denk dan aan de juiste muziekspelers of dac’s die je tussen een apparaat en de set oordoppen plaatst. 

Wanneer je hifi-producten als deze Sennheiser overweegt, dan ben je wellicht al voorzien. Is dit echter je eerste keer en wil je meer uit je audio halen, dan komt er een hoop op je af.

©PXimport

Is het de moeite waard?

We richten ons even op de leek; we weten zeker dat de gemiddelde hifi-liefhebber al antwoord heeft op de vraag of investeren in dergelijke producten het waard is of niet. We kunnen nu iets flauws roepen als “het is maar net wat je eruit wil halen”, maar in feite komt het daar wel op neer. Naast goede hardware en een setje oordoppen zoals de Sennheiser IE 600, heb je namelijk ook goede muziekbestanden nodig die in de hoogste resolutie afgespeeld kunnen worden. Je kunt daarvoor een persoonlijke collectie aanmaken of je sluit een abonnement af op een hifi-streamingdienst.

Per oordop biedt Sennheiser één driver aan. In de markt voor hifi-oordoppen waait er al snel een laaiende discussie op over het gebruik van drivers in oordoppen. De één vindt dat een enkele driver moet kunnen, terwijl er ook fabrikanten zijn drie vier tot tien drivers propt in de compacte behuizing. Sennheiser houdt het dus op één driver, de zogenaamd TrueResponse-driver. Die is 7 mm groot, waardoor er genoeg ruimte is voor hogere tonen. 

Lagere tonen zijn van nature iets minder aanwezig, maar de klankkamers in de oordoppen weten het geluid subtiel te versterken waar nodig.

©PXimport

Audio-ervaring van hoog niveau

Oké, genoeg over de specificaties, de behuizing en de onderdelen, hoe klinkt de Sennheiser IE 600? We benoemen het nog één keer: de ervaring hangt sterk af van de hardware die je gebruikt en het soort muziekbestanden dat je afspeelt. Zo zit er bijvoorbeeld – even voor de leek – een gigantisch verschil tussen liedjes luisteren via Spotify en Tidal, via hetzelfde apparaat. Dat komt door het verschil in kwaliteit, maar ook door de oordoppen. Die brengen meestal een relatief neutraal geluid ten gehore, waardoor de audiobeleving grenst aan de ervaring die een artiest voor ogen heeft.

Klinkt nog steeds een beetje vaag. Want hoe klinkt het dan? Nou, ten eerste ontzettend helder. Je hoort fijne details op de achtergrond en de verschillende lagen komen allemaal mooi naar voren, zonder elkaar in de weg te zitten. De bas is niet heel sterk aanwezig, zoals dat bij draadloze consumentenoordoppen wel het geval kan zijn. Maar dat is een duidelijke keuze. 

Het betekent niet dat het basgeluid afwezig is, integendeel. Maar hij is minder hard en dreunt echt niet sterk door, waardoor je over het algemeen – ongeacht het genre – een prettige luisterervaring overhoudt.

©PXimport

Daarmee valt de IE 600 goed tussen de IE 300 en IE 900 in. Daar waar de IE 900 nóg neutraler klinkt en de IE 300 logischerwijs een stuk minder, betaal je hier niet de hoofdprijs voor een sound die heel fijn je oren in walst. De audio klinkt wat warmer in vergelijking met het duurdere model en gaat daarin nooit een grens over. 

Muziek klinkt daardoor altijd levendig en natuurlijk, evenals gecontroleerd en erg precies. De soundstage klinkt daardoor zowel heel breed als intiem. Het maakt daarin niet uit naar welke muziek je luistert; vrijwel alles klinkt mooi met de IE 600 in.

Sennheiser IE 600 – conclusie

700 euro voor een setje oordoppen is een hoop geld. Maar het is geen 1.300 euro, terwijl je wel een flinke hifi-ervaring in huis haalt. Mocht je interesse hebben in dit soort producten en wil je eens ervaren hoe muziek kan klinken door neutralere oordoppen, dan is dit een prettig startpunt wanneer je óók meteen iets nieuws in huis wil halen. 

De Sennheiser IE 600 lijkt het beste van twee werelden samen te brengen: een hifi-muziekbeleving en een relatief lage prijs. Mochten de oordoppen inderdaad “decennialang meegaan”, dan klinkt 700 euro niet als een verkeerde investering. 

Philips Hue SpatialAware is een nieuwe functie die lichtscènes afstemt op de indeling van je kamer. In plaats van kleuren 'los' over je lampen te verdelen, gebruikt Hue een ruimtelijke kaart waarbij rekening wordt gehouden met de onderlinge verhouding van je lampen. Het resultaat? De scènes voelen een stuk natuurlijker aan. Hoe zit dat precies, en hoe stel je het in?

Veel Hue-scènes bestaan vooral uit een palet: kleur + helderheid. De app houdt daarbij tot nu toe beperkt rekening met waar je lampen staan en op welke hoogte ze hangen. Het gevolg is dat een staande lamp in de hoek soms dezelfde kleur of felheid krijgt als spots boven de eettafel, terwijl je bij een scène als "zonsondergang" juist een logisch verloop verwacht dat door de ruimte loopt. In de praktijk voelt zo'n scène dan meer als losse lampen die toevallig hetzelfde thema draaien, in plaats van één lichtbeeld dat klopt vanuit een richting of 'bron'.

Je kunt het vergelijken met surround sound. Als je kanalen zonder plattegrond willekeurig aan speakers koppelt, hoor je wel geluid, maar de richting klopt niet. SpatialAware doet voor licht hetzelfde als een goede speakeropstelling voor audio: de plek in de ruimte wordt het uitgangspunt.

Wat SpatialAware anders doet

SpatialAware draait de aansturing om. Je scant je kamer met de camera van je telefoon of tablet, waarbij de Hue-app augmented reality gebruikt om vast te leggen waar je lampen zich bevinden: links of rechts, hoog of laag, plafond of vloer. Op basis daarvan slaat de Hue-app een ruimtelijk model van de kamer op, dat automatisch wordt bijgewerkt als je later lampen toevoegt. Kies je daarna een ondersteunde scène, dan verdeelt Hue kleur en helderheid bewust op basis van die posities. Daardoor krijgen plafondlampen en lampen op ooghoogte niet meer zomaar dezelfde tinten, maar spelen ze een eigen rol in het totale lichtbeeld.

Wanneer zie je het meeste effect

Heb je maar een paar Hue-lampen in je kamer, dan is het effect heel beperkt. Maar heb je in je kamer meerdere lampen op verschillende posities en hoogtes staan en/of hangen, dan is SpatialAware wel een mooie toepassing. Denk aan een woonkamer met plafondspots, een staande lamp naast de bank, een ledstrip achter het tv-meubel en sfeerverlichting in een kast. Dan valt er echt iets 'ruimtelijks' te verdelen en zie je sneller dat de scène als één geheel aanvoelt.

Bij scènes die op de natuur geïnspireerd zijn, zie je het verschil vaak als eerste, omdat dit soort scènes draait om een geleidelijke overgang. Denk aan het idee van een horizon: aan de ene kant warm en dieper van kleur, alsof de zon net ondergaat, en richting plafond juist lichter en koeler, zoals een heldere lucht. Zonder ruimtelijke logica kan zo'n verdeling op willekeur lijken, waardoor de sfeer niet helemaal klopt. Met SpatialAware kan Hue dat verloop koppelen aan de posities van je lampen, zodat de kleuren zich logischer verdelen en de scène als één geheel voelt.

©Philips Hue

Zo stel je Hue SpatialAware in

Open in de Hue-app de kamer waarin je SpatialAware wilt gebruiken en start de scan. De app begeleidt je terwijl je de ruimte filmt, zodat de posities van je lampen worden vastgelegd. Daarna sla je het ruimtelijke model op. Voeg je later lampen toe of verplaats je ze, dan scan je die kamer opnieuw zodat de kaart weer klopt.

Voor welke scènes kun je SpatialAware gebruiken?

Op dit moment werkt SpatialAware met ongeveer de helft van alle 'geremasterde' scènes uit de Scene Gallery. De nadruk ligt op natuur-scènes (bijvoorbeeld Savanna Sunset, Lake Placid en Mountain Breeze). Het belangrijkste om te onthouden: niet elke scène krijgt meteen SpatialAware. In de app hoort per scène zichtbaar te zijn of de functie wordt ondersteund.

©Philips Hue

Dit heb je nodig

SpatialAware werkt alleen samen met de Hue Bridge Pro. Daarnaast heb je een smartphone of tablet nodig waarop de Hue-app geïnstalleerd is (downloaden voor iOS | downloaden voor Android), zodat er een scan gemaakt kan worden. Zonder die scan is er geen ruimtelijke kaart en kan SpatialAware niets verdelen.

Wat zie je in de praktijk?

De winst zit vooral in samenhang: scènes ogen netter en meer 'zoals bedoeld', omdat hoogte en positie van je lampen meetellen. Kleur en licht worden daardoor logischer verdeeld. Plafondlicht en sfeerverlichting zitten elkaar minder in de weg, omdat ze niet meer automatisch dezelfde tinten en felheid toebedeeld krijgen.

Hue SpatialAware: praktijkvoorbeeld

Op de foto (klik erop om hem groot te openen) zie je boven de Lake Mist-scène zonder SpatialAware en daaronder dezelfde scène mét SpatialAware. Als je kijkt naar de thumbnail van het scènevoorbeeld links onderin, dan zie je dat het voorbeeld in de onderste afbeelding beter klopt met wat je in de kamer ziet: de kleuren zijn verdeeld alsof je naar een horizon kijkt. Onderaan zitten warmere, oranje tinten, die geleidelijk opschuiven naar blauwere tonen richting 'lucht'.

Dat zie je vooral terug in de verdeling over de lampen. In de bovenste versie lijkt het alsof vooral één ledstrip de scène draagt, waardoor de rest van de verlichting minder meedoet. In de onderste versie vormen de lichtpunten meer één geheel: het licht boven en achter de deur links is nu bijvoorbeeld één duidelijke kleur in plaats van dat het bestaat uit meerdere losse tinten. Dat oogt rustiger en gelijkmatiger. Tegelijk voelt die onderste versie ook wat koeler, waardoor Lake Mist misschien niet de meest uitgesproken scène is om het verschil te demonstreren, maar je ziet wel goed wat SpatialAware doet: het maakt van losse kleuren een verdeling die beter past bij het idee achter de scène.

©Philips Hue

Privacy en veiligheid

Voor SpatialAware scan je je kamer met de camera. Die 3D-scan wordt vervolgens opgeslagen in de Hue-app. Of de kaart volledig lokaal blijft of ook opgeslagen wordt in de cloud hebben wij niet kunnen achterhalen. Ga er dus niet automatisch vanuit dat alles op je telefoon blijft. Als voorzorgsmaatregel kun je de Hue-app alleen cameratoegang geven op het moment dat je de scan doet en daarna kijken in iOS of Android of je die permissie weer wilt beperken. Kan er gevoelige informatie in beeld komen (bijvoorbeeld post, documenten of een whiteboard) tijdens het scannen? Berg dat dan even weg tot na je scan.  

JBL brengt met de BandBox-serie zijn eerste audioproducten uit die specifiek gericht zijn op het maken van muziek. De BandBox Solo en Trio zijn bluetooth-speakers die tegelijkertijd functioneren als versterker voor instrumenten. De opvallendste toevoeging is het gebruik van kunstmatige intelligentie om audiosporen in realtime te scheiden, wat het meespelen met bestaande nummers makkelijker moet maken.

De kern van de nieuwe serie is de zogeheten 'Stem AI'-technologie. Hiermee kunnen gebruikers specifieke onderdelen van een liedje, zoals de zang, drums of gitaar drums in realtime op het apparaat zelf kunt isoleren of verwijderen uit elk nummer. Voor muzikanten biedt dit praktische voordelen: je kunt een gitaarpartij isoleren om precies te horen hoe deze gespeeld wordt, of de partij juist wegdraaien om zelf mee te spelen over de originele begeleiding.

Voor één muzikant

De instapversie is de BandBox Solo, een compacte speaker met een vermogen van 18 watt RMS. Het apparaat beschikt over één ingang die geschikt is voor een gitaar of microfoon. Gebruikers kunnen via de JBL One-app diverse digitale versterkers en effecten zoals reverb, chorus en phaser instellen, waardoor externe effectpedalen in veel gevallen overbodig zijn. Daarnaast functioneert de Solo als audio-interface: via de usb-c-aansluiting koppel je hem aan een laptop om direct opnames te maken in muziekproductiesoftware (DAW).

Voor meerdere muzikanten tegelijk

Voor wie meer aansluitmogelijkheden of volume nodig heeft, is er de BandBox Trio. Dit model levert 135 watt vermogen en is uitgerust met een ingebouwde vierkanaalsmixer. Hierdoor is het mogelijk om met meerdere mensen tegelijk te spelen, bijvoorbeeld een zanger en twee instrumentalisten. De Trio onderscheidt zich verder door een verwisselbare accu die tot tien uur speeltijd biedt en een LCD-scherm voor directe feedback. Ook heeft dit model meer fysieke knoppen, zodat je het geluid tijdens het spelen kunt aanpassen zonder direct de app erbij te hoeven pakken.

Prijs en beschikbaarheid

De JBL BandBox Solo en Trio zijn vanaf februari verkrijgbaar. De BandBox Solo heeft een adviesprijs van 249,99 euro. De grotere BandBox Trio kost 599,99 euro. Een belangrijk detail voor vroege kopers is dat de 'looper'-functie, waarmee je laagjes muziek over elkaar opneemt, bij lancering nog niet beschikbaar is; deze wordt volgens JBL pas in oktober via een update toegevoegd.