Handelen in bitcoins en andere altcoins is voor steeds meer mensen een hobby. Maar waar bewaar je cryptomunten eigenlijk? Er komt veel bij kijken, van veiligheid tot gebruiksvriendelijkheid. In deze test vergelijken we de beste cryptowallets met elkaar.

Om digitale munten te bewaren heb je een portemonnee nodig, in vaktermen een ‘wallet’. Er zijn drie varianten. De eerste variant vinden we op internet waar verschillende diensten bestaan om cryptomunten op te slaan. Het bekendste voorbeeld is Coinbase. Het gebruiksgemak is groot, want alle techniek wordt afgehandeld door de site. Helaas is het gebruik van een online wallet in praktijk niet zo veilig. In het verleden zijn dit soort sites slachtoffer geworden van hacks waarbij voor miljoenen euro’s is buitgemaakt.

Het is veiliger om zelf een portemonnee te beheren. Dat kan een programma op een computer of een app op een smartphone zijn. Dat is alvast een stuk veiliger dan een online dienst. Je kunt zelf zorgen voor het afschermen van de sleutels en ervoor zorgen dat de machine niet in handen komt van criminelen. Nog iets veiliger is een usb-wallet. Dit wordt gezien als de veiligste methode, omdat er geen verbinding is met internet en ze worden beschermd met een extra beveiligingssleutel. Helaas worden de usb-wallets steeds duurder. Bedragen ver boven de honderd euro zijn al lang gewoon.

We houden het in deze groepstest laagdrempelig en gaan aan de slag met software en apps. Deze softwarematige wallets zijn prima geschikt voor kleinere bedragen. Wie op termijn over grotere aantallen cryptomunten beschikt, kan altijd nog overwegen over te stappen op een hardwarewallet.

Hieronder de algemene scores en vergeleken functionaliteiten. Onder de tabel gaan we op iedere cryptowallet wat dieper in.

©PXimport

BreadWallet

©PXimport

BreadWallet is verkrijgbaar voor iOS en Android en ziet er strak uit. Met het gebruiksgemak zit het ook goed en ook minder ervaren gebruikers kunnen snel aan de slag. BreadWallet (ook wel ‘BRD’ genoemd) kan overweg met Bitcoin en Bitcoin Cash. De app kun je beveiligen met een 6-cijferige pincode of met een vingerafdrukscanner (op alle apparaten die dat hebben). Het is verplicht om een wachtzin van twaalf woorden aan te maken. Daarmee kan toegang tot de bitcoins hersteld worden. Handig bij verlies van telefoon of overstappen op ander toestel. Zonder de wachtzin kan een wallet niet meer hersteld worden.

Met BreadWallet kun je digitale munten ontvangen, versturen en kopen. In het scherm Ontvangen staat een qr-code in beeld, maar er is ook een knop om het ontvangstadres te delen via sms of mail. Bij het versturen is er de mogelijkheid een qr-code te scannen, maar handmatig het adres invoeren kan ook. Het kopen van bitcoins verloopt via creditcard (Visa en Mastercard). Hiervoor rekent BreadWallet 5 procent (met een minimum van 10 dollar) plus 2,9 procent. Het geld staat binnen een dag op de rekening. Het is alleen mogelijk bitcoins te kopen. Via de instellingen kun je een maximum bestedingslimiet instellen bij gebruik van alleen vingerafdruk. BreadWallet kent weinig extra’s, maar is een doeltreffende wallet.

Mycelium

©PXimport

Mycelium heeft een opvallende start, want de app vraagt je de eerste keer het toestel een tijdje heen en weer te schudden. Dat genereert informatie om een totaal willekeurige beveiligingssleutel aan te maken. Vervolgens maak je een wachtzin van twaalf woorden zodat de wallet hersteld kan worden, mocht er iets misgaan. Zonder deze wachtzin kun je bij verlies van de telefoon niet meer bij je geld. Toegang wordt beveiligd via een pincode.

Op dit moment kan Mycelium alleen gebruikt worden om bitcoins op te slaan. Handig is de mogelijkheid om meerdere accounts aan te maken. Zo krijg je binnen een en dezelfde app toegang tot meerdere bitcoin-rekeningen. Je kunt met de app geld ontvangen en verzenden, maar ook bitcoins kopen. Dit verloopt via de marktplaatsen Simplex of Glidera. Dat is wel vrij duur. Voor aankoop van 120 dollar aan bitcoins betaal je bij Simplex 16 dollar. Ook het wisselen van andere digitale munten naar bitcoin kan in de app.

Mycelium ontwikkelt niet alleen een wallet, maar ook andere hard- en software rond bitcoin-diensten. Mycelium kan worden geïnstalleerd op Android- en iOS-toestellen. De app is gratis, maar er wordt een bedrag verrekend bij transacties. Mycelium werkt samen met verschillende diensten van derden. Zo is het mogelijk om te koppelen met hardwarewallets Trezor en Ledger. Mycelium kan ook dienst doen als ‘cold storage wallet’.

Jaxx

©PXimport

Opvallend aan Jaxx is dat het veel cryptovaluta ondersteunt. De ontwikkelaars wilden een programma maken om digitale munten eenvoudig te beheren en daarin zijn ze geslaagd. Het ontvangen en verzenden van cryptomunten gaat vlot. Ook dit programma werkt met een wachtzin om bij problemen de portemonnee te herstellen. Bijzonder is de mogelijkheid de software te koppelen aan de gelijknamige app op smartphone of tablet, via een qr-code.

Je kunt instellen hoeveel je betaalt voor transacties: er is keuze tussen een hoog, gemiddeld of laag bedrag. Bij hoge kosten wordt een transactie snel verwerkt. Een laag bedrag raadt Jaxx niet aan: de transactie kan soms dagen nodig hebben. Handig is de ingebouwde exchange. Daarmee kun je cryptomunten omwisselen naar ander digitaal geld. Hiervoor wordt de Zwitserse dienst ShapeShift gebruikt. Nadeel is dat Jaxx niet opensource is. Toch is de broncode grotendeels beschikbaar om in te zien, zodat er controle is op de veiligheid. Alleen de code voor de gebruikersinterface is niet beschikbaar gesteld.

Jaxx bewaart de sleutels voor de cryptomunten op het toestel zelf waardoor de kans op hacks kleiner is, mits je de computer of smartphone goed beveiligd. Punt van zorg: volgens onderzoekers van beveiligingsbedrijf Cheetah Mobile is het voor hackers relatief makkelijk om de wachtzin te achterhalen. Jaxx zegt dat het risico meevalt en wijst erop dat gebruikers hun toestel goed moeten beveiligen met een wachtwoord of pincode. Daarnaast benadrukt het bedrijf dat de wallet slechts is bedoeld voor kleinere bedragen, vergelijkbaar met een portemonnee in het echte leven.

Electrum

©PXimport

Deze wallet is een oudgediende in de bitcoin-wereld. In 2011 kwam de eerste versie uit. Met de wallet kun je alleen bitcoins bewaren. De software is gericht op veiligheid en dat staat het gebruiksgemak soms iets in de weg. Het gebruik van een wachtzin is verplicht. Naast een standaard wallet kun je ook kiezen voor een multi-signature-wallet. Een transactie moet dan door meerdere personen worden goedgekeurd.

Ook is het mogelijk om Bitcoin-adressen en privésleutels te importeren. Privésleutels staan lokaal opgeslagen. Electrum is beschikbaar voor Windows, macOS, Linux en Android. Een versie voor iOS ontbreekt. Handig is de mogelijkheid om de mobiele app te koppelen aan de software op de computer. Zo heb je zowel thuis op de desktop als onderweg toegang tot de wallet.

Electrum zoekt verbinding met externe servers om de wallet vlot te laten werken, maar dit houdt volgens de makers geen risico in omdat er geen privéinformatie wordt verzonden. Electrum kan samenwerken met hardwarewallets zoals Trezor en Ledger. Electrum ziet er op het eerste gezicht wat ingewikkeld uit.

Exodus

©PXimport

De prijs voor de fraaist ogende wallet gaat naar Exodus. Dat komt vooral door de weergave van gekochte munten. In een mooi taartdiagram staan percentages om aan te geven hoeveel procent bitcoins, litecoins of andere cryptovaluta er in de portemonnee staan. Exodus kan overweg met een meerdere cryptomunten en heeft goede veiligheidsmaatregelen. Exodus is alleen beschikbaar voor de computer (Windows, macOS en Linux). Aan een mobiele versie wordt wel gewerkt, maar wanneer die komt is onduidelijk.

Handig is de ingebouwde exchangemogelijkheid. Daarmee kun je cryptovaluta wisselen naar andere muntsoorten. Hiervoor gebruikt Excodus de dienst ShapeShift. Bij het wisselen van munten gaat er een klein bedrag naar de makers van Exodus. De cryptomunten worden versleuteld op de computer zelf opgeslagen. Net als de andere programma’s is het mogelijk een wachtzin aan te maken om een wallet te herstellen. Het is daarnaast mogelijk om een back-uplink van de portemonnee per mail te ontvangen. De software is niet opensource, al zijn delen wel vrijgegeven.

Bitcoin Armory

©PXimport

Deze wallet legt sterk de nadruk op veiligheid, ten koste van het gebruiksgemak. Bij het instellen wordt meteen om een sterk wachtwoord gevraagd en een wachtzin. Het programma raadt in grote letters aan om een papieren back-up te maken van die wachtzin en biedt handige hulp bij het maken ervan. Het is ook mogelijk om een digitale back-up te maken of de individuele sleutels te exporteren. Optioneel legt Bitcoin Armory uit wat de voor- en nadelen zijn.

De nadruk op veiligheid wordt ook duidelijk bij het werken met de bitcoin wallet. Zo is er de optie van ‘cold storage’. In tegenstelling tot een ‘hot wallet’ is er daarbij geen sprake van internetverbinding. Bitcoin Armory kan dus werken op een computer zonder internet, waardoor de kans op hackers klein is. Om toch transacties te kunnen doen, kan een zogeheten ‘watching-only copy’ worden gemaakt die draait op een computer met internet. Op die computer wordt een transactie gemaakt, deze wordt ondertekend op de offline computer waarna hij op de online computer wordt verzonden.

Bitcoin Armory ondersteunt ook multi-signature, waarbij er meerdere sleutels nodig zijn om een transactie goed te keuren. Nadeel van Bitcoin Armory is dat het Bitcoin Core vergt om te werken (zie ook het kader ‘Bitcoin Core’ op pagina ##). Het downloaden van deze software kan via Bitcoin Armory zelf. Voor wie relatief weinig ervaring heeft met Bitcoin is Bitcoin Armory een ingewikkelde wallet en misschien niet aan te raden. Wie echter al wat langer bezig is en veel munten bezit, doet er goed aan Bitcoin Armory uit te proberen.

GreenAddress

©PXimport

Ook dit is een zeer geschikte wallet voor wie ervaring heeft met cryptomunten. Met GreenAddress kun je alleen bitcoins opslaan. De software is opensource en werkt zowel op de mobiel als desktop. Op de desktop werkt GreenAddress in de browser dankzij een Chrome-plug-in. De wallet verschijnt dus in een browservenster, maar het programma draait lokaal op de computer. De sleutels gaan niet het internet op. Voor Android en iOS zijn er apps beschikbaar.

GreenAddress is gratis, maar brengt bij het doen van transacties worden wel kosten in rekening. De installatie van de software is bijzonder eenvoudig. Op de website van GreenAddress volstaat een eenvoudige klik op de knop Maak uw portemonnee. Direct verschijnt er een wachtzin bestaande uit 24 woorden. Die moet je eerst opschrijven voordat je verder kunt. Die code is ook nodig om later de app in gebruik te kunnen nemen.

Er is sterke nadruk op veiligheid, bijvoorbeeld door dubbele authenticatie. Een belangrijk nadeel van GreenAddress dat de dienst transacties pas uitvoert nadat ze die zelf goedkeuren.

In de rubriek Waar voor je geld gaan we op zoek naar producten waar je niet de hoofdprijs voor betaalt of die zijn voorzien van bijzondere functies. Een paar keer per week maken we een overzicht van zulke producten. Dit keer: combimagnetrons voor minder dan 200 euro.

Een combimagnetron is een veelzijdig keukenapparaat dat meerdere bereidingswijzen in één toestel combineert, vandaar 'combi'. Waar een gewone magnetron vooral geschikt is voor het opwarmen en ontdooien van eten, kan een combimagnetron veel meer. Je kunt er niet alleen mee magnetronnen, maar ook bakken, grillen en vaak zelfs volledig ovenfuncties gebruiken, zoals hetelucht. Daardoor vervangt een combimagnetron in veel keukens zowel een losse magnetron als een traditionele oven. Wij vonden op kieskeurig.nl vijf combimagnetrons voor minder dan 200 euro.

Samsung MC28H5015CS

Met deze Samsung haal je een stijlvolle keukenhulp in huis die veel meer kan dan alleen opwarmen. Je hebt de beschikking over een ruime inhoud van 28 liter, waardoor ook grotere ovenschalen erin passen. Het draaiplateau kun je stilzetten, wat handig is als je vierkante borden gebruikt die anders tegen de randen zouden stoten. De binnenkant is voorzien van een keramische emaille laag, waardoor vet en vuil nauwelijks hechten en je hem met een doekje zo weer schoon hebt. Dankzij de diverse automatische programma's hoef je niet zelf te gokken hoe lang je groenten of vlees moet garen.

Specificaties:
Inhoud: 28 Liter
Vermogen: 100 - 900 Watt (6 standen)
Maximum temperatuur: 200 °C
Aantal kookprogramma's: 15

Sharp R-843INW

Deze Sharp is een compacte krachtpatser die perfect is voor kleinere keukens. Je bedient hem eenvoudig via het duidelijke digitale display en de draaiknop. Naast de standaard magnetronfunctie beschikt hij over een krachtige grill en een heteluchtoven die tot 230 graden gaat, wat hoog is voor deze prijsklasse. De zogeheten dubbele grill-functie zorgt ervoor dat je gerechten zowel van boven als onderen knapperig worden. Een leuke extra is de speciale pizza-stand, waarmee je diepvriespizza's net dat beetje extra krokantheid geeft.

Specificaties:
Inhoud: 25 Liter
Vermogen: 90 - 900 Watt (5 standen)
Maximum temperatuur: 230 °C
Aantal kookprogramma's: 10

Tomado TMC2302B

Met de TMC2302B haal je een veelzijdig apparaat in huis dat ondanks zijn compacte formaat van 23 liter toch over uitgebreide functies beschikt. Je bedient de combimagnetron eenvoudig via de draaiknop en de druktoetsen onder het digitale display. Naast de standaard magnetronfunctie kun je gebruikmaken van de heteluchtoven en de grill, of een combinatie hiervan om gerechten sneller te bereiden met een krokant resultaat. Er zijn 10 automatische kookprogramma's ingebouwd, zodat je voor veelvoorkomende gerechten zoals pizza of aardappelen niet zelf de tijd en temperatuur hoeft te bedenken. Het draaiplateau zorgt voor een gelijkmatige verwarming van je eten en de binnenverlichting springt automatisch aan zodra je de deur opent. Mocht je kleine kinderen in huis hebben, dan kun je het bedieningspaneel vergrendelen met het kinderslot.

Specificaties:
Inhoud: 23 Liter
Vermogen: 90 - 900 Watt (5 standen)
Maximum temperatuur: 200 °C
Aantal kookprogramma's: 10

Etna CMV328ZT

Deze Etna valt op door zijn strakke zwarte design dat in bijna elke moderne keuken past. Je bedient hem met druktoetsen en een draaiknop, wat de bediening intuïtief maakt. Hij heeft een inhoud van 28 liter en combineert magnetron, grill en hetelucht. Een handige feature is de ontdooifunctie op gewicht: je voert in hoeveel gram vlees je hebt en deze magnetron berekent zelf de tijd. De ovenfunctie gaat tot 230 graden, waardoor je er ook prima een cake of lasagne in kunt bereiden.

Specificaties:
Inhoud: 28 Liter
Vermogen: 90 - 900 Watt (5 standen)
Maximum temperatuur: 230 °C
Aantal kookprogramma's: 10

Inventum MN297CB

Inventum staat bekend om degelijke apparatuur en dat zie je terug in dit model. Je hebt de keuze uit diverse kookprogramma's die het leven makkelijker maken. De combinatie van magnetron en hetelucht zorgt ervoor dat je gerechten snel gaar zijn maar toch die lekkere oven-structuur behouden. Het apparaat wordt geleverd met een draaiplateau en een grillrooster, zodat je direct aan de slag kunt met grillen. De timer is digitaal in te stellen tot 95 minuten, wat lang genoeg is voor de meeste ovengerechten.

Specificaties:Inhoud: 29 Liter
Vermogen: 100 - 1000 Watt (5 standen)
Maximum temperatuur: 240 °C
Aantal kookprogramma's: 10

Een terminaal zieke fan van de Grand Theft Auto-reeks heeft mogelijk de kans gekregen om Grand Theft Auto 6 al ruim voor release te spelen.

Ubisoft Toronto-ontwikkelaar Anthony Armstrong plaatste in december een inmiddels verwijderd bericht op LinkedIn. Daarin viel te lezen dat een familielid van hem al jaren tegen kanker streed, en dat de persoon in kwestie nog maar een halfjaar tot jaar te leven had.

'Geweldig nieuws'

In het bericht verduidelijkte Armstrong dat het familielid in kwestie een enorme fan van de Grand Theft Auto-reeks is, en dat het er naar uitzag dat de persoon niet het nieuwste deel in de reeks zou kunnen spelen, dat pas op 19 november uitkomt. Armstrong sprak dan ook de wens uit dat GTA-ontwikkelaar Rockstar Games het op een of andere manier mogelijk zou kunnen maken om de zieke fan alvast GTA 6 te laten spelen.

Enkele weken later gaf Armstrong een update: de ceo van Take-Two Interactive - de uitgever van de GTA-spellen - had contact opgenomen en alleen ontwikkelaar Rockstar moest nog laten weten wat er mogelijk was. In een laatste update voordat het hele bericht werd verwijderd, liet Armstrong weten dat contact met Rockstar inmiddels was gelegd en dat er "geweldig nieuws" uit kwam.

Het lijkt er dus op dat Rockstar Games de terminaal zieke fan tegemoet kwam en hem alvast Grand Theft Auto 6 liet spelen. Het is niet voor het eerst dat de ontwikkelaar iets dergelijks mogelijk maakt: in 2018 mocht een terminaal zieke fan al aan de slag met Rockstars Red Dead Redemption 2, dat een paar weken later pas uit zou komen.

Over Grand Theft Auto 6

De rest van de wereld moet in ieder geval nog tot 19 november wachten tot men met Grand Theft Auto 6 aan de slag kan op PlayStation 5 en Xbox Series X en S. De game draait om twee hoofdpersonages: Lucia Caminos en Jason Duval. Het duo heeft een relatie, en duidelijk is in ieder geval dat Lucia vrijkomt uit de gevangenis en het tweetal vervolgens nog verder het criminele pad op gaat.

De game speelt zich af in Vice City, een fictieve versie van Miami, en omstreken. Dat betekent dat spelers glooiende stranden en met neon verlichte straten kunnen verwachten. Het was ook al de setting van de PlayStation 2-game Grand Theft Auto: Vice City, dat na GTA 3 uitkomt. Naar verwachting zal Grand Theft Auto 6 een ongekende hoeveelheid details vertonen. Lees hier alles over de game.