Handelen in bitcoins en andere altcoins is voor steeds meer mensen een hobby. Maar waar bewaar je cryptomunten eigenlijk? Er komt veel bij kijken, van veiligheid tot gebruiksvriendelijkheid. In deze test vergelijken we de beste cryptowallets met elkaar.

Om digitale munten te bewaren heb je een portemonnee nodig, in vaktermen een ‘wallet’. Er zijn drie varianten. De eerste variant vinden we op internet waar verschillende diensten bestaan om cryptomunten op te slaan. Het bekendste voorbeeld is Coinbase. Het gebruiksgemak is groot, want alle techniek wordt afgehandeld door de site. Helaas is het gebruik van een online wallet in praktijk niet zo veilig. In het verleden zijn dit soort sites slachtoffer geworden van hacks waarbij voor miljoenen euro’s is buitgemaakt.

Het is veiliger om zelf een portemonnee te beheren. Dat kan een programma op een computer of een app op een smartphone zijn. Dat is alvast een stuk veiliger dan een online dienst. Je kunt zelf zorgen voor het afschermen van de sleutels en ervoor zorgen dat de machine niet in handen komt van criminelen. Nog iets veiliger is een usb-wallet. Dit wordt gezien als de veiligste methode, omdat er geen verbinding is met internet en ze worden beschermd met een extra beveiligingssleutel. Helaas worden de usb-wallets steeds duurder. Bedragen ver boven de honderd euro zijn al lang gewoon.

We houden het in deze groepstest laagdrempelig en gaan aan de slag met software en apps. Deze softwarematige wallets zijn prima geschikt voor kleinere bedragen. Wie op termijn over grotere aantallen cryptomunten beschikt, kan altijd nog overwegen over te stappen op een hardwarewallet.

Hieronder de algemene scores en vergeleken functionaliteiten. Onder de tabel gaan we op iedere cryptowallet wat dieper in.

©PXimport

BreadWallet

©PXimport

BreadWallet is verkrijgbaar voor iOS en Android en ziet er strak uit. Met het gebruiksgemak zit het ook goed en ook minder ervaren gebruikers kunnen snel aan de slag. BreadWallet (ook wel ‘BRD’ genoemd) kan overweg met Bitcoin en Bitcoin Cash. De app kun je beveiligen met een 6-cijferige pincode of met een vingerafdrukscanner (op alle apparaten die dat hebben). Het is verplicht om een wachtzin van twaalf woorden aan te maken. Daarmee kan toegang tot de bitcoins hersteld worden. Handig bij verlies van telefoon of overstappen op ander toestel. Zonder de wachtzin kan een wallet niet meer hersteld worden.

Met BreadWallet kun je digitale munten ontvangen, versturen en kopen. In het scherm Ontvangen staat een qr-code in beeld, maar er is ook een knop om het ontvangstadres te delen via sms of mail. Bij het versturen is er de mogelijkheid een qr-code te scannen, maar handmatig het adres invoeren kan ook. Het kopen van bitcoins verloopt via creditcard (Visa en Mastercard). Hiervoor rekent BreadWallet 5 procent (met een minimum van 10 dollar) plus 2,9 procent. Het geld staat binnen een dag op de rekening. Het is alleen mogelijk bitcoins te kopen. Via de instellingen kun je een maximum bestedingslimiet instellen bij gebruik van alleen vingerafdruk. BreadWallet kent weinig extra’s, maar is een doeltreffende wallet.

Mycelium

©PXimport

Mycelium heeft een opvallende start, want de app vraagt je de eerste keer het toestel een tijdje heen en weer te schudden. Dat genereert informatie om een totaal willekeurige beveiligingssleutel aan te maken. Vervolgens maak je een wachtzin van twaalf woorden zodat de wallet hersteld kan worden, mocht er iets misgaan. Zonder deze wachtzin kun je bij verlies van de telefoon niet meer bij je geld. Toegang wordt beveiligd via een pincode.

Op dit moment kan Mycelium alleen gebruikt worden om bitcoins op te slaan. Handig is de mogelijkheid om meerdere accounts aan te maken. Zo krijg je binnen een en dezelfde app toegang tot meerdere bitcoin-rekeningen. Je kunt met de app geld ontvangen en verzenden, maar ook bitcoins kopen. Dit verloopt via de marktplaatsen Simplex of Glidera. Dat is wel vrij duur. Voor aankoop van 120 dollar aan bitcoins betaal je bij Simplex 16 dollar. Ook het wisselen van andere digitale munten naar bitcoin kan in de app.

Mycelium ontwikkelt niet alleen een wallet, maar ook andere hard- en software rond bitcoin-diensten. Mycelium kan worden geïnstalleerd op Android- en iOS-toestellen. De app is gratis, maar er wordt een bedrag verrekend bij transacties. Mycelium werkt samen met verschillende diensten van derden. Zo is het mogelijk om te koppelen met hardwarewallets Trezor en Ledger. Mycelium kan ook dienst doen als ‘cold storage wallet’.

Jaxx

©PXimport

Opvallend aan Jaxx is dat het veel cryptovaluta ondersteunt. De ontwikkelaars wilden een programma maken om digitale munten eenvoudig te beheren en daarin zijn ze geslaagd. Het ontvangen en verzenden van cryptomunten gaat vlot. Ook dit programma werkt met een wachtzin om bij problemen de portemonnee te herstellen. Bijzonder is de mogelijkheid de software te koppelen aan de gelijknamige app op smartphone of tablet, via een qr-code.

Je kunt instellen hoeveel je betaalt voor transacties: er is keuze tussen een hoog, gemiddeld of laag bedrag. Bij hoge kosten wordt een transactie snel verwerkt. Een laag bedrag raadt Jaxx niet aan: de transactie kan soms dagen nodig hebben. Handig is de ingebouwde exchange. Daarmee kun je cryptomunten omwisselen naar ander digitaal geld. Hiervoor wordt de Zwitserse dienst ShapeShift gebruikt. Nadeel is dat Jaxx niet opensource is. Toch is de broncode grotendeels beschikbaar om in te zien, zodat er controle is op de veiligheid. Alleen de code voor de gebruikersinterface is niet beschikbaar gesteld.

Jaxx bewaart de sleutels voor de cryptomunten op het toestel zelf waardoor de kans op hacks kleiner is, mits je de computer of smartphone goed beveiligd. Punt van zorg: volgens onderzoekers van beveiligingsbedrijf Cheetah Mobile is het voor hackers relatief makkelijk om de wachtzin te achterhalen. Jaxx zegt dat het risico meevalt en wijst erop dat gebruikers hun toestel goed moeten beveiligen met een wachtwoord of pincode. Daarnaast benadrukt het bedrijf dat de wallet slechts is bedoeld voor kleinere bedragen, vergelijkbaar met een portemonnee in het echte leven.

Electrum

©PXimport

Deze wallet is een oudgediende in de bitcoin-wereld. In 2011 kwam de eerste versie uit. Met de wallet kun je alleen bitcoins bewaren. De software is gericht op veiligheid en dat staat het gebruiksgemak soms iets in de weg. Het gebruik van een wachtzin is verplicht. Naast een standaard wallet kun je ook kiezen voor een multi-signature-wallet. Een transactie moet dan door meerdere personen worden goedgekeurd.

Ook is het mogelijk om Bitcoin-adressen en privésleutels te importeren. Privésleutels staan lokaal opgeslagen. Electrum is beschikbaar voor Windows, macOS, Linux en Android. Een versie voor iOS ontbreekt. Handig is de mogelijkheid om de mobiele app te koppelen aan de software op de computer. Zo heb je zowel thuis op de desktop als onderweg toegang tot de wallet.

Electrum zoekt verbinding met externe servers om de wallet vlot te laten werken, maar dit houdt volgens de makers geen risico in omdat er geen privéinformatie wordt verzonden. Electrum kan samenwerken met hardwarewallets zoals Trezor en Ledger. Electrum ziet er op het eerste gezicht wat ingewikkeld uit.

Exodus

©PXimport

De prijs voor de fraaist ogende wallet gaat naar Exodus. Dat komt vooral door de weergave van gekochte munten. In een mooi taartdiagram staan percentages om aan te geven hoeveel procent bitcoins, litecoins of andere cryptovaluta er in de portemonnee staan. Exodus kan overweg met een meerdere cryptomunten en heeft goede veiligheidsmaatregelen. Exodus is alleen beschikbaar voor de computer (Windows, macOS en Linux). Aan een mobiele versie wordt wel gewerkt, maar wanneer die komt is onduidelijk.

Handig is de ingebouwde exchangemogelijkheid. Daarmee kun je cryptovaluta wisselen naar andere muntsoorten. Hiervoor gebruikt Excodus de dienst ShapeShift. Bij het wisselen van munten gaat er een klein bedrag naar de makers van Exodus. De cryptomunten worden versleuteld op de computer zelf opgeslagen. Net als de andere programma’s is het mogelijk een wachtzin aan te maken om een wallet te herstellen. Het is daarnaast mogelijk om een back-uplink van de portemonnee per mail te ontvangen. De software is niet opensource, al zijn delen wel vrijgegeven.

Bitcoin Armory

©PXimport

Deze wallet legt sterk de nadruk op veiligheid, ten koste van het gebruiksgemak. Bij het instellen wordt meteen om een sterk wachtwoord gevraagd en een wachtzin. Het programma raadt in grote letters aan om een papieren back-up te maken van die wachtzin en biedt handige hulp bij het maken ervan. Het is ook mogelijk om een digitale back-up te maken of de individuele sleutels te exporteren. Optioneel legt Bitcoin Armory uit wat de voor- en nadelen zijn.

De nadruk op veiligheid wordt ook duidelijk bij het werken met de bitcoin wallet. Zo is er de optie van ‘cold storage’. In tegenstelling tot een ‘hot wallet’ is er daarbij geen sprake van internetverbinding. Bitcoin Armory kan dus werken op een computer zonder internet, waardoor de kans op hackers klein is. Om toch transacties te kunnen doen, kan een zogeheten ‘watching-only copy’ worden gemaakt die draait op een computer met internet. Op die computer wordt een transactie gemaakt, deze wordt ondertekend op de offline computer waarna hij op de online computer wordt verzonden.

Bitcoin Armory ondersteunt ook multi-signature, waarbij er meerdere sleutels nodig zijn om een transactie goed te keuren. Nadeel van Bitcoin Armory is dat het Bitcoin Core vergt om te werken (zie ook het kader ‘Bitcoin Core’ op pagina ##). Het downloaden van deze software kan via Bitcoin Armory zelf. Voor wie relatief weinig ervaring heeft met Bitcoin is Bitcoin Armory een ingewikkelde wallet en misschien niet aan te raden. Wie echter al wat langer bezig is en veel munten bezit, doet er goed aan Bitcoin Armory uit te proberen.

GreenAddress

©PXimport

Ook dit is een zeer geschikte wallet voor wie ervaring heeft met cryptomunten. Met GreenAddress kun je alleen bitcoins opslaan. De software is opensource en werkt zowel op de mobiel als desktop. Op de desktop werkt GreenAddress in de browser dankzij een Chrome-plug-in. De wallet verschijnt dus in een browservenster, maar het programma draait lokaal op de computer. De sleutels gaan niet het internet op. Voor Android en iOS zijn er apps beschikbaar.

GreenAddress is gratis, maar brengt bij het doen van transacties worden wel kosten in rekening. De installatie van de software is bijzonder eenvoudig. Op de website van GreenAddress volstaat een eenvoudige klik op de knop Maak uw portemonnee. Direct verschijnt er een wachtzin bestaande uit 24 woorden. Die moet je eerst opschrijven voordat je verder kunt. Die code is ook nodig om later de app in gebruik te kunnen nemen.

Er is sterke nadruk op veiligheid, bijvoorbeeld door dubbele authenticatie. Een belangrijk nadeel van GreenAddress dat de dienst transacties pas uitvoert nadat ze die zelf goedkeuren.

Wanneer je je dekbed gewassen hebt, wil je dat het natuurlijk weer lekker dik en luchtig aanvoelt. Maar wanneer je hem gewoon in de droger gooit, kan de vulling gaan klonteren, zodat er dunne stukken en dikke stukken ontstaan. Dat slaapt niet echt lekker. Om dat te voorkomen, gooien veel mensen er een paar tennisballen bij. Helpt dat echt?

Wat tennisballen in de droger doen

Tijdens het drogen raken de tennisballen telkens het dekbed. Dat helpt vooral bij dons en veren. Als die nat zijn, blijven ze aan elkaar plakken en zakt de vulling in. Door de constante beweging vallen die samengepakte delen weer uiteen, waardoor de vulling zich opnieuw verspreidt. Zo kan de warme lucht overal beter bij en droogt het dekbed gelijkmatiger. De droogtijd wordt er niet korter van, maar het dekbed komt wel duidelijk voller uit de droger.

Hoeveel tennisballen zijn genoeg?

Met één tennisbal in de wasdroger merk je vaak weinig, zeker bij een groot dekbed. Die verdwijnt al snel in de stof en heeft dan weinig effect. Met twee tot vier ballen werkt het beter, omdat ze het dekbed op meerdere plekken tegelijk in beweging houden. Zolang de ballen vrij kunnen bewegen en niet vast blijven zitten in de vulling, doen ze hun werk.

Kun je elke tennisbal gebruiken bij het drogen van een dekbed in de droger?

iet elke tennisbal is even geschikt. Vooral nieuwe of felgekleurde ballen kunnen bij hogere temperaturen kleur afgeven en kleine pluisjes verliezen van de vilten buitenlaag. Dat komt niet vaak voor, maar het risico is wel aanwezig. Gebruik je oudere tennisballen, dan is de kans hierop kleiner. Wil je dat verder beperken, dan kun je de ballen in een oude witte sok stoppen en die dichtknopen. Het effect blijft grotendeels hetzelfde, al is het iets minder uitgesproken dan met losse ballen.

Geef het dekbed genoeg ruimte in de droger

Tennisballen helpen alleen als het dekbed voldoende ruimte heeft om te bewegen. Is de trommel te vol, dan draait alles als één geheel rond en gebeurt er weinig. Wil je grote tweepersoonsdekbedden drogen, dan heb je een droger met een ruime trommel nodig. Heb je die niet zelf? Kijk dan of er een wasserette bij je in de buurt is. Meer ruimte zorgt voor meer beweging en daarmee voor een beter eindresultaat.

Niet elk dekbed kan in de droger

Tennisballen hebben vooral effect bij dons- en verendekbedden. Bij synthetische vulling is dat verschil kleiner en kan de constante beweging van de ballen de vulling na verloop van tijd zelfs vervormen. Wol, zijde en andere natuurlijke materialen mogen meestal helemaal niet in de droger. Check daarom altijd eerst het waslabel voordat je het dekbed in de trommel legt.

Even tussendoor opschudden helpt

Haal het dekbed halverwege het programma even uit de droger en schud het los, alsof je het bed opmaakt. Leg het daarna omgedraaid terug in de trommel. Zo verdeelt de vulling zich opnieuw en kan het dekbed gelijkmatiger drogen.

Wat kun je van het eindresultaat verwachten?

Tennis- of drogerballen zijn vooral een hulpmiddel, geen vervanging voor de juiste drooginstellingen. Droog het dekbed niet te vaak of te heet: kies een lage of middelhoge temperatuur en selecteer een speciaal dons- of beddengoedprogramma als dat op je droger zit. Zorg ook voor voldoende ruimte in de trommel. Als je dan ook nog eens ballen laat meedraaien, heb je er alles aan gedaan om te zorgen dat je dekbed weer lekker vol uit de droger komt!

Waarom start een computer met een SSD binnen enkele seconden op, terwijl een oude harde schijf blijft ratelen? Het vervangen van een HDD door een SSD is de beste upgrade voor een trage laptop of pc. We leggen in dit artikel uit waar die enorme snelheidswinst vandaan komt en wat het fundamentele verschil is tussen deze twee opslagtechnieken.

Iedereen die zijn computer of laptop een tweede leven wil geven, krijgt vaak hetzelfde advies: vervang de oude harde schijf door een SSD. De snelheidswinst is direct merkbaar bij het opstarten en het openen van programma's. Maar waar komt dat enorme verschil in prestaties vandaan? Het antwoord ligt in de fundamentele technologie die schuilgaat onder de behuizing van deze opslagmedia.

De vertraging van mechanische onderdelen

Om te begrijpen waarom een Solid State Drive (SSD) zo snel is, moeten we eerst kijken naar de beperkingen van de traditionele harde schijf (HDD). Een HDD werkt met magnetische roterende platen. Dat kun je vergelijken met een geavanceerde platenspeler. Wanneer je een bestand opent, moet een fysieke lees- en schrijfkop zich naar de juiste plek op de draaiende schijf verplaatsen om de data op te halen. Dat fysieke proces kost tijd, wat we latentie noemen. Hoe meer de data op de schijf verspreid staat, hoe vaker de kop heen en weer moet bewegen en wachten tot de juiste sector onder de naald doordraait. Dit mechanische aspect is de grootste vertragende factor in traditionele opslag.

©Claudio Divizia

Flashgeheugen en directe gegevensoverdracht

Een SSD rekent definitief af met deze wachttijden omdat er geen bewegende onderdelen in de behuizing zitten. De naam 'Solid State' verwijst hier ook naar; het is een vast medium zonder rammelende componenten. In plaats van magnetische platen gebruikt een SSD zogenoemd NAND-flashgeheugen. Dat is vergelijkbaar met de technologie in een usb-stick, maar dan veel sneller en betrouwbaarder. Omdat de data op microchips wordt opgeslagen, is de toegang tot bestanden volledig elektronisch. Er hoeft geen schijf op toeren te komen en er hoeft geen arm te bewegen. De controller van de SSD stuurt simpelweg een elektrisch signaal naar het juiste adres op de chip en de data is direct beschikbaar.

Toegangstijd en willekeurige leesacties

Hoewel de maximale doorvoersnelheid van grote bestanden bij een SSD indrukwekkend is, zit de echte winst voor de consument in de toegangstijd. Een besturingssysteem zoals Windows of macOS is constant bezig met het lezen en schrijven van duizenden kleine systeembestandjes. Een harde schijf heeft daar enorm veel moeite mee, omdat de leeskop als een bezetene heen en weer moet schieten. Een SSD kan deze willekeurige lees- en schrijfopdrachten (random read/write) nagenoeg gelijktijdig verwerken met een verwaarloosbare vertraging. Dat is de reden waarom een pc met een SSD binnen enkele seconden opstart, terwijl een computer met een HDD daar soms minuten over doet.

©KanyaphatStudio

Van SATA naar NVMe-snelheden

Tot slot speelt de aansluiting een rol in de snelheidsontwikkeling. De eerste generaties SSD's gebruikten nog de SATA-aansluiting, die oorspronkelijk was ontworpen voor harde schijven. Hoewel dat al een flinke verbetering was, liepen snelle SSD's tegen de grens van deze aansluiting aan. Moderne computers maken daarom gebruik van het NVMe-protocol via een M.2-aansluiting. Deze technologie communiceert rechtstreeks via de snelle PCIe-banen van het moederbord, waardoor de vertragende tussenstappen van de oude SATA-standaard worden overgeslagen. Hierdoor zijn snelheden mogelijk die vele malen hoger liggen dan bij de traditionele harde schijf.