Je ziet steeds vaker dat jonge stellen hun compacte auto inruilen voor een ruime gezinswagen, zelfs nog voordat de eerste baby geboren is. De vraag naar extra ruimte lijkt grenzeloos. Onlangs bespraken we een reeks elektrische zevenzitters, voornamelijk SUV's. Hoewel indrukwekkend, zijn er alternatieven die nóg meer binnenruimte bieden. In dit artikel duiken we dieper in deze volledig elektrische opties die ruimte en functionaliteit naar een hoger niveau tillen.

Vrijwel elk groot autoconcern heeft ze in het assortiment: de veelzijdige MPV's (multi-purpose vehicles). In essentie zijn dat bedrijfswagens die zijn omgetoverd tot comfortabele personenauto's, voorzien van extra zitplaatsen en ramen in plaats van een afgesloten laadruimte. Het aanbod is divers en groeiend. Denk aan de Volkswagen ID.Buzz, de Mercedes eVito Tourer, maar ook aan de Renault Trafic met een dubbele cabine. Deze eTech Electric biedt bijvoorbeeld plaats aan maximaal zes inzittenden.

©Sebastien Mauroy

Stellantis: een dominante speler

Een belangrijke speler in dit segment is het Stellantis-concern. Samen met Toyota, waarmee ze sinds 2016 partneren op het gebied van bedrijfswagens (LCV), beheersen ze zo'n 30 procent van de Europese markt. Dat komt vooral doordat ze in de basis dezelfde bedrijfswagens onder verschillende merknamen op de markt brengen. Denk aan de Peugeot Expert, de Citroën Jumpy, maar ook de Fiat Scudo en Toyota ProACE Worker. Stuk voor stuk hetzelfde product, zij het met een ander neusje, logo en voorwaarden.

©arnaupuigphoto

Van bedrijfswagen naar gezinsauto

Tot voor kort waren deze voertuigen minder aantrekkelijk voor particulieren. Hoewel ze qua ruimte en gebruiksgemak uitblonken, maakte vooral de aanwezigheid van een nagelende dieselmotor ze minder geschikt. Niemand zit immers te wachten op een ruim 1600 kg zware dieselbus met een motorrijtuigenbelasting van 550 tot 600 euro per kwartaal. Ook de aanschafprijs ging al snel richting de 70.000 euro. De oplossing? Grondige elektrificatie!

Ruimte als unique selling point

Als we naar het huidige aanbod van volledig elektrische zeven-, acht- of negenzitters kijken, zien we naast de eerdergenoemde modellen van Mercedes, Volkswagen en Renault ook de Stellantis-familie: de Peugeot e-Traveller, de Citroën SpaceTourer, de Fiat e-Scudo, de Toyota ProACE Verso en de Opel Zafira Life. Deze vijf varianten van dezelfde volledig elektrische personenbus bieden standaard acht zitplaatsen, optioneel negen, met nog steeds 550 liter bagageruimte. In de langste uitvoering (L3) loopt dat zelfs op tot bijna 1000 liter – en dat met alle zitplaatsen in gebruik. Een uniek aanbod in vergelijking met traditionele zevenzitters zoals de Kia EV9, die 'slechts' 333 liter biedt.

©arnaupuigphoto

Praktisch en comfortabel

Met een lengte van ongeveer 6 meter zijn deze MPV's fors, maar de breedte van 1,89 meter en hoogte van 1,90 meter vallen relatief mee. Hierdoor blijven de meeste parkeergarages in Nederland toegankelijk. Naast een hogere instap en zitpositie achter het stuur bieden deze MPV's praktische features zoals een grote achterklep en twee handige schuifdeuren. Ze kunnen bovendien tot 1000 kg trekken, wat voor de meeste gezinnen meer dan genoeg is.

Luxe en technologie

Op het vlak van comfort komen deze elektrische MPV's ook niets te kort. Doorgaans is het aanbod op het gebied van infotainment gelijkwaardig aan dat van luxe personenauto's. Denk aan uitgebreide smartphone-integratie, Apple CarPlay, Android Auto, maar ook aan live-navigatie, een 4G-verbinding en app-toegang op afstand. Adaptieve cruisecontrol is leverbaar, evenals wifi aan boord, klimaatregeling, een panoramadak en zelfs leren bekleding met stoel- en stuurwielverwarming.

©arnaupuigphoto

Batterij en prestaties

Wat betreft de aandrijving zien we bij de Mercedes eVito Tourer een forse 90kWh-batterij en zo'n 320 kilometer bereik. De Renault Trafic komt ongeveer 290 kilometer ver dankzij een accu van 52 kWh. Bij de Stellantis-vijfling kun je kiezen uit een 50- of 75kWh-accu met respectievelijk 230 of 350 km bereik. Ze zijn allemaal snel bij te laden en een 11kW-boordlader is standaard. Net als bij personenauto's zien we ook hier standaard een automaat en voldoende vermogen: 204 pk in het geval van de Mercedes en de Volkswagen ID.Buzz, en 136 pk voor de vijfling van Stellantis.

Compactere alternatieven

Is 6 meter aan MPV toch iets te veel van het goede? Kijk dan eens naar een maatje minder. Zo levert Nissan bijvoorbeeld de zevenzits Townstar Evalia. Deze auto is gebaseerd op de Renault Kangoo en dat betekent veel goeds. We zien hier een platform en gedeelde techniek met bijvoorbeeld de Renault Austral, maar ook de Nissan Qashqai. Dat zorgt onder andere voor stabiele en verfijnde rijeigenschappen. Met zo'n 265 kilometer rijbereik, een 11- of 22kW-boordlader en een snellaadvermogen van 80 kW is hij prima dagelijks inzetbaar. Liever de Renault-variant? Dan biedt Renault je alleen een versie met dubbele cabine en maximaal vijf zitplaatsen.

©sebastienmauroy

Berlingo, Partner, Doblo, Combo of ProACE City

Ook hier is het Stellantis-concern onvermijdbaar. De basis wordt hier gevormd door een absolute legende in dit segment: de Citroën ë-Berlingo. Het concern levert deze ook als Peugeot e-Rifter, Fiat Doblo, Opel Combo of Toyota ProACE City Verso. Ook hier zien we twee lengtes en die keuze hangt samen met vijf of zeven zitplaatsen. We zien een modern EMP2-platform (dat ook onder de grotere modellen schuilt) en voor maximaal comfort onafhankelijke wielophanging rondom. Voor de aandrijving zorgt een 50 kWh batterij, die met 11 kW of 100 kW is bij te laden, en een 136 pk sterke elektromotor. Dit alles is goed voor 320 km bereik. Twee schuifdeuren, een grote achterklep met naar wens zelfs een separaat te openen achterruit doen de rest. Verwacht ook hier de laatste generatie infotainment, een digitaal instrumentarium en smartphone-connectiviteit.

Conclusie

Elektrische MPV's combineren ongeëvenaarde ruimte met modern comfort en milieuvriendelijkheid. Of je nu geregeld een hoop spullen vervoert of dagelijks als voetbalvader of -moeder rond de kerk rijdt, de combinatie van een lage vloer en een hoog dak is met naar wens minimaal vijf of maximaal negen zitplaatsen onverslaanbaar. Welke je moet kiezen? Dat heeft met smaak, merken- of dealertrouw of misschien wel garantievoorwaarden te maken. Want hoewel het Stellantis-concern de Toyota-versies mag bouwen, levert het Japanse merk de ProACE Verso modellen in Nederland met 10 jaar garantie - zo'n twee jaar meer dan de rest. 

Onderweg telt soms iedere gram, zeker als je veel reist. Voor wie niet houdt van een zware rugtas heeft HP de OmniBook 7 Aero. Deze laptop weegt nog geen kilogram, maar heeft toch een processor met 8 cores in combinatie met 32 GB RAM. Dat klinkt als een uitstekend product voor wie veel onderweg is. Of dat echt zo is? Wij hebben hem getest.

Natuurlijk wist ik dat de HP OmniBook 7 Aero ongeveer een kilogram weegt, maar toch was ik positief verrast toen ik hem uit de doos haalde. De OmniBook 7 Aero is zó licht dat het bijna een stuk speelgoed lijkt. Dat is gelukkig niet het geval, want de behuizing van een aluminium-magnesium-legering zit ondanks het geringe gewicht degelijk in elkaar. Het is daardoor een laptop die je zonder zorgen in je rugtas stopt, waarna je eigenlijk niet meer merkt dat je hem bij je hebt. Mijn eigen laptop is met 1,35 kilogram ook niet bijzonder zwaar, maar toch voel ik een duidelijk verschil als ik de OmniBook 7 Aero meeneem. Fijn als je dagelijks met de trein naar kantoor of studie gaat.

©Jeroen Boer - ID.nl

Waar ik ook blij van word, is dat HP ondanks de compacte behuizing toch in een fijne verzameling aansluitingen heeft voorzien. Natuurlijk wordt de basis tegenwoordig gedekt door usb-c en daarvan krijg je er twee die allebei geschikt zijn voor zowel laden als het aansluiten van een beeldscherm. Thuis of op kantoor kun je hem dus met één kabel aansluiten op je werkplek. Maar omdat je een lichte laptop waarschijnlijk juist onderweg gebruikt, is het fijn dat HP je ook twee normale usb-poorten, een HDMI-aansluiting en een headsetaansluiting geeft. Zo kun je hem ook gewoon gebruiken op plekken waar nog een oudere monitor of beamer staat en heb je ook voor een usb-stickje geen adapter nodig. Het enige dat een klein beetje jammer is, is dat de usb-c-poorten geen usb 4 ondersteunen terwijl de gebruikte processor dat op zich wel kan.

©Jeroen Boer - ID.nl

Lekker tikken

Als je het scherm openklapt, wordt het palmgedeelte in een lichte hoek gezet zodat je fijner kunt tikken. Dat is op de OmniBook sowieso geen straf. Het toetsenbord heeft een prettige aanslag met duidelijke feedback. Prettig, zeker als je net als ik veel met teksten werkt. Het toetsenbord ziet er met zijn grijze toetsen ook overzichtelijk uit en heeft toetsverlichting in twee helderheidsstanden. Een eigenschap die wat mij betreft vooral weer onderweg als je werkt op allerlei ongunstige locaties onmisbaar is. De touchpad met geïntegreerde fysieke knop laat zich eerder omschrijven als oké. Het geheel werkt op zich goed, maar voelt wel minder premium dan het uitstekende toetsenbord.

©Jeroen Boer - ID.nl

Geen last van spiegeling

Het 13,3inch-scherm maakt gebruik van een IPS-paneel en heeft een resolutie van 2560 × 1600 pixels. Hierdoor krijg je goede inkijkhoeken en een scherp beeld. Handig voor onderweg is dat HP het paneel mat heeft afgewerkt, zodat je geen last hebt van storende lichtinval. Ook de helderheid is voor veel omstandigheden hoog genoeg. Verder is het scherm niet heel bijzonder. Zo wordt er slechts een maximale verversingssnelheid van 60 Hz ondersteund, terwijl steeds meer duurdere laptops schermen met een hogere verversingssnelheid hebben. Dat heeft misschien ook iets met de accuduur te maken, iets waarover je verderop meer leest. Boven het scherm vind je een prima webcam die ook geschikt is voor inloggen met gezichtsherkenning via Windows Hello. Prettig is dat de webcam een schuifje heeft om de lens fysiek te bedekken; zo weet je zeker dat je niet bespied wordt.

©Jeroen Boer - ID.nl

Goede prestaties

Op papier stelt de configuratie met een Ryzen AI 7 350, 32 GB RAM en een 1TB-ssd niet teleur. Misschien is 32 GB RAM een beetje overdreven voor een laptop die zich niet laat omschrijven als workstation, maar het is voor een laptop waarvan je het geheugen niet kunt uitbreiden ook weer niet heel gek. Dit is wellicht juist het moment om nog even je slag te slaan voordat laptops met veel geheugen veel duurder worden. De opslag wordt verzorgd door een ssd van 1 TB die gewoon prima presteert. Het is een M.2-ssd die je eventueel kunt vervangen als je opslag tekort komt.

De Ryzen AI 7 350 combineert vier normale met vier energiezuinige cores en heeft een npu die voldoet aan de eisen voor een Copilot+-pc. Je krijgt dus alle extra AI-functies van Windows 11. De prestaties van de chip zijn goed en de laptop scoort een mooie 7527 punten in PCMark 10. Ook de score van 1975 en 12433 punten in CineBench R23 voor respectievelijk single-core- en multi-core-prestaties zijn voor een mobiele processor uitstekend. De prestaties kennen bovendien weinig verval als je de laptop langdurig aan het werk zet. Helaas verandert de koeling dan wel in een soort stofzuiger: de laptop laat goed van zich horen als je hem wat langer aan het werk zet. Bij lichte dingen als browsen of tekstverwerken is de laptop gelukkig wel stil.

©Jeroen Boer - ID.nl

Best wel kleine accu

Wanneer een laptop zo dun en licht mogelijk is, kan het bijna niet anders dan dat er ergens concessies gedaan zijn. Dat is in het geval van deze HP overduidelijk de accu, want een accu met een capaciteit van slechts 43 Wh is tegenwoordig wel heel magertjes. Toch wist de HP me positief te verrassen, want de werktijd bij alledaagse (kantoor)werkzaamheden is met zo'n 12 uur helemaal niet zo verkeerd. Natuurlijk zijn er genoeg laptops met een veel langere accuduur (waaronder de eveneens ook superlichte ASUS ZenBook A14), maar een echte dealbreaker is de werktijd ook weer niet.

©Jeroen Boer - ID.nl

En gamen?

De Ryzen AI 7 350 heeft een geïntegreerde AMD Radeon 860M-gpu en is volgens AMD ook geschikt voor gamen. Je kunt natuurlijk niet verwachten dat een geïntegreerde gpu echt topprestaties biedt. Een score van 2571 punten in 3D mark Time Spy is in ieder geval niet heel indrukwekkend. Ik heb Shadow of the Tomb Raider geïnstalleerd, een spel waarvan ik weet dat het inmiddels goed speelbaar is op een geïntegreerde gpu. Het is een spel van alweer zeven jaar oud, maar grafisch nog altijd mooi. Om op Full HD een beetje soepel te kunnen spelen, moest ik kiezen voor de voorinstelling Lowest waarmee je zo'n 54 fps haalt. Opvallend is dat er met AI-upscaler Intel XeSS niet significant meer frames gehaald worden. Jammer, want op andere laptops heb ik goede ervaringen met zulke AI-upscalers. Het hangt natuurlijk ook een beetje van het spel af en een titel met ondersteuning voor AMD's eigen FSR presteert misschien wel wat beter. De prestaties in Shadow of the Tomb Raider geven wel een goed beeld van de mogelijkheden. Voor soepel gamen zul je wat oudere spellen met lagere kwaliteitsinstellingen of esports-titels moeten spelen. Dit klinkt misschien teleurstellend, maar voor een dunne en lichte ultrabook zijn de prestaties helemaal niet zo verkeerd. 

Conclusie

De HP OmniBook 7 Aero is al met al een heel fijne laptop en dat komt voor een groot deel door het gewicht. Je moet hem dus ook vooral overwegen als je echt een lichte laptop wilt hebben. De laptop weegt nog geen kilo, waardoor je hem altijd makkelijk meeneemt. Ondanks het lage gewicht zijn de prestaties prima en kun je comfortabel werken. Over de stevigheid hoef je je geen zorgen te maken; de aluminium-magnesiumbehuizing is lekker degelijk. Natuurlijk heeft HP wel wat concessies moeten doen om dat lage gewicht te bereiken. Zo is de accucapaciteit niet heel indrukwekkend, al overleef je met 12 uur werktijd op zich wel een werkdag. Voor hetzelfde geld kun je zeker laptops kopen waar je langer op kunt werken, maar die wegen dan ook een stuk meer dan een kilo.

Sony zou overwegen de PlayStation 6 intern uit te stellen en de console pas ergens na 2028 uit te brengen.

Dat meent MST Financial-analist David Gibson via Sandstone Insights Japan. Hoewel de PlayStation 5 al meer dan vijf jaar beschikbaar is - de console kwam eind 2020 uit - is het volgens hem onwaarschijnlijk dat Sony de PlayStation 6 binnenkort uitbrengt.

"Sony verwacht dat de levenscyclus van de PlayStation 5 wordt verlengd, en dat de PlayStation 6-release langer op zich laat wachten dan de meesten voorspellen", zo stelt Gibson. Hij verwacht dat de nieuwe console pas ergens na 2028 uitkomt - op zijn vroegst dus in 2029.

PlayStation 6 is nog niet aangekondigd

Sony zelf heeft nog geen officiële releaseperiode gegeven voor de PlayStation 6. De console is immers nog niet officieel aangekondigd, al is het logisch dat het bedrijf achter de schermen al aan een opvolger van de PlayStation 5 werkt.

Eerder gingen er al wel geruchten over een PS6-release in 2027 of 2028, maar volgens bovengenoemde analyse wordt het dus pas later. Er gaan ook geruchten dat Sony twee apparaten wil uitbrengen: een traditionele console en een hybride versie die ook als handheld gebruikt kan worden - vergelijkbaar met de Nintendo Switch dus.

Reden voor vertraging

Een van de redenen voor een vertraagde komst van PlayStation 6 kunnen de alsmaar stijgende prijzen voor geheugen zijn. Prijzen van RAM (Random Access Memory) stijgen alsmaar doordat er massaal RAM nodig is om het alsmaar populairder wordende AI werkende te houden. RAM is echter nodig in spelcomputers.

De theorie is dat bedrijven nu hun plannen voor nieuwe consoles uitstellen, omdat de prijzen voor RAM zo hoog liggen. Dat zou immers betekenen dat men ook hogere prijzen voor nieuwe consoles moet vragen, en dat zou eventueel een negatief effect op het succes van deze consoles kunnen hebben.

Valkuil van uitstel

Het intern uitstellen van de PlayStation 6 - of andere consoles - kan echter een prijzige aangelegenheid zijn voor bedrijven. Sony heeft vele miljoenen dollars in de ontwikkeling van een nieuwe console gestoken en mogelijk de technologie die in deze console zit gekozen.

Door de PlayStation 6 uit te stellen, veroudert de technologie in de console ook, en komt het bedrijf voor een lastige keuze te staan: gooit Sony de vele miljoenen aan onderzoekskosten weg om nieuwe specificaties samen te stellen, of brengt het bedrijf op een later moment een console met ietwat achterhaalde specificaties uit?