Freewaremakers zijn meestal enthousiaste computergebruikers die niet programmeren uit winstbejag, maar hun vaardigheden inzetten om iets te verbeteren. Dankzij de gratis programma’s wordt computeren leuker en handiger! We bespreken de beste programma’s van dit moment en nieuwe versies van ‘evergreens’.

Tip 01: Wis usb-sporen

Geschikt voor: Windows 7, 8(.1), 10

Met USB Oblivion kun je alle sporen die je hebt achtergelaten na het gebruik van een geheugenstick, usb-koptelefoon of usb-microfoon verwijderen. Waarom zou je dat doen? Je denkt misschien: als ik een usb-stick wil verwijderen, trek ik hem toch gewoon uit de pc? Ja, dat klopt. Maar stiekem houdt Windows in het register precies bij welke usb-apparaten je op de computer hebt aangesloten. Als je niet wilt dan anderen weten dat jij een stick hebt gebruikt op een werkcomputer of een pc in een coffeecorner, dan kun je dus alle verwijzingen in het register verwijderen. En dat kan heel gemakkelijk en veilig met USB Oblivion. Er is geen installatie nodig. Je kunt simpelweg op Simulate drukken, de applicatie laat dan zien welke verwijzingen het heeft gevonden. Weet je zeker dat je ze wilt verwijderen? Selecteer dan Do real clean en klik vervolgens op Clean. USB Oblivion maakt automatisch een systeemherstelpunt en een back-up van je register. Mocht er onverhoopt toch iets misgaan, dan kun je dus of teruggaan naar het herstelpunt, of dubbelklikken op de back-up om alle verwijzingen weer terug te zetten.

©PXimport

Tip 02: Scoren met memes

Geschikt voor: Windows 7, 8(.1), 10; macOS

Gifjes bestaan al sinds 1987, maar zijn nu populairder dan ooit. De bewegende afbeeldingen zijn ideaal voor memes op sociale media. Velen kennen wel de plaatjes waarin een Minion een microfoon laat vallen (mic drop!), of Spongebob die staat te huilen, of die van de Turkse chef die zout op vlees strooit (Salt Bae). Hoe maak je zo’n plaatje? Met ScreenToGif bijvoorbeeld. Na de installatie kun je kiezen of je een opname wilt maken van je bureaublad (als je zelf een filmpje afspeelt en dat wilt opnemen), van je webcam of het tekenbord. In alle gevallen kun je de framerate en het formaat van de video kiezen. Klik je op Opname, dan krijg je een leeg kader te zien dat je bijvoorbeeld over een YouTube- of Netflix-video kunt leggen. Druk je op Opnemen, dan wordt het beeld binnen dat kader vastgelegd. Vervolgens krijg je een uitgebreide editor voorgeschoteld, waarin je de verschillende frames kunt aanpassen. Bijvoorbeeld door tekst toe te voegen, de snelheid te verhogen of overgangen in te stellen. En zo heb je binnen een paar minuten je eigen meme gemaakt om mee te scoren op bijvoorbeeld Facebook.

Tip 03: Oneindig veel creaties

Geschikt voor: Windows 7, 8(.1), 10; macOS

Voor mensen die maar niet genoeg krijgen van Lego, heeft het bedrijf een programma ontwikkeld waarmee je eindeloos kunt bouwen. Digital Designer schotelt je een oneindige hoeveelheid blokjes, wielen, deurtjes, poppetjes en wegen voor. Daar mag je lekker je fantasie op los laten, en nog gratis ook. Een Formule 1-wagen? De Death Star? Of misschien toch een hele stad? Alles wat je kunt maken met Lego-blokjes, kun je ook met Digital Designer. Je kiest links in het venster een blokje en sleept dit naar het plateau rechts. Met de pijlen naast je creatie kun je het 3D-beeld draaien, zodat je de blokken van alle kanten goed kunt bekijken. Het is even stoeien met de vele functies, maar al snel zul je zien dat het digitaal bouwen net zo verslavend is als het spelen met echte Lego. Heb je geen inspiratie? Op YouTube zijn talloze filmpjes te vinden waarin je stap voor stap kunt zien hoe je bijvoorbeeld een villa, trein of motor kunt bouwen.

©PXimport

Tip 04: Insta downloaden

Geschikt voor: Chrome

Instagram is niet alleen beschikbaar als app op je mobieltje, maar kan ook gewoon in je browser worden bekeken via www.instagram.com. Op de site kun je de foto’s en video’s van je vrienden bekijken, en sinds kort zijn ook hun verhalen (Instagram Stories) beschikbaar. Reden voor software ontwerper Alec Garcia om een Chrome-extensie te bouwen. Hij wilde namelijk de verhalen niet alleen bekijken, maar ook graag downloaden. En dat is via de site (nog) niet mogelijk. Chrome IG Story, zoals de extensie van Garcia heet, geeft je een heleboel mogelijkheden. Niet alleen kun je de verhalen downloaden, je kunt ze ook stiekem bekijken, zodat degene die het verhaal op Instagram heeft gezet, niet kan zien dat je het hebt bekeken. Maar je kunt via de extensie ook verhalen bekijken van publieke accounts die je niet volgt, door te zoeken op gebruikersnaam, hashtag of locatie. Verder geeft Chrome IG Story ook toegang tot live-feeds, en ook die kun je downloaden. Kortom, als je geen genoeg kunt krijgen van de foto’s en video’s van anderen, of een verslag wilt maken van alle video’s op een bepaalde plek of tijd, dan is Chrome IG Story de ideale tool.

©PXimport

Tip 05: Freeze!

Geschikt voor: Chrome

De beste Chrome-extensies maken het leven gemakkelijker zonder al te aanwezig te zijn. The Great Suspender is er zo eentje. Heb je constant veel tabbladen openstaan in je browser? Dan heeft Chrome de neiging om langzaam te worden. De verklaring daarvoor is simpel: iedere tab vraagt geheugen, dus hoe meer tabs je open hebt staan, hoe meer geheugen Chrome gebruikt om alles draaiende te houden. The Great Suspender lost dat probleem op door de tabs die je niet gebruikt te bevriezen. De tab blijft gewoon staan, maar de pagina wordt niet actief gehouden, waardoor Chrome minder geheugen hoeft te gebruiken. Wil je een pagina weer activeren, dan hoef je alleen maar binnen het tabblad ergens op de site te klikken. Als je het instelt, kan de tab ook worden geactiveerd zodra je hem opent. En heb je sites waarvan je niet wilt dat ze worden gedeactiveerd, zoals Gmail of Google Agenda, dan kun je ze gemakkelijk toevoegen aan een whitelist.

©PXimport

Tip 06: Rustig lezen

Geschikt voor: Chrome

Twitter werd een paar jaar geleden nog gebruikt door iedereen om te delen waar hij/zij mee bezig was, tegenwoordig is het vooral een kanaal voor journalisten, ambtenaren en politici. Geen probleem op zich, want dat is ook interessant. Wil je op de hoogte worden gehouden van het laatste nieuws, dan is Twitter een geweldig kanaal. Maar waar de bedenkers ooit een groot sociaal medium met korte berichtjes voor ogen hadden, zijn niet alle gebruikers het met die gedachte eens. Het aantal tekens per bericht is onlangs al verhoogd van 140 naar 280, maar ook dat is voor een hoop mensen nog niet voldoend. Die reageren dan met extra berichten op hun eerste bericht, een thread genaamd. Zo’n slier van berichten leest niet echt lekker door de vormgeving van Twitter. Thread Reader lost dat op. Het programma geeft de teksten van een thread op een overzichtelijke manier weer. Dus zonder likes, retweets of icoontjes. Dat maakt het een stuk fijner om een tekst te lezen. Thread Reader is er als Chrome-extensie en als app voor Android en iOS. Installeer het programma, tik op het pijltje naast een tweet en kies Unroll in Thread reader.

Tip 07: Netjes zitten!

Geschikt voor: macOS

Iedereen weet dat lang achter je pc zitten slecht voor je gezondheid kan zijn. Als je geen goede houding aanneemt, kun je na enkele uren last van je ogen of rug krijgen. Het is daarom beter om vaak pauzes te nemen en eventjes tussendoor te bewegen. Dat vindt niet iedereen ideaal, want wat als je net lekker aan het werk bent? Dan wil je nog helemaal geen pauze nemen. En dan kun je maar beter zo goed mogelijk op je houding letten. Nekoze helpt daarbij. Het programma houdt via de ingebouwde camera van je MacBook je postuur in de gaten. Ga je te veel voorover zitten of hangen, dan geeft Nekoze je ervan langs door een miauwende poes te laten horen (geen zorgen, je kunt het geluid ook uitzetten). De eerste keer moet je het programma kalibreren door de ideale zithouding aan te nemen. Geeft Nekoze je te vaak een waarschuwing? Via het menu Preferences kun je onder Advanced de gevoeligheid van het programma aangeven.

©PXimport

Tip 08: Digiboeken

Geschikt voor: Windows 7, 8(.1), 10; macOS

Veel mensen zweren bij papier. En dat is ook niet vreemd: de geur van de bladzijden, het gevoel als je het boek opent en een pagina omslaat, het hoort allemaal bij de beleving van het lezen van een goed verhaal. Maar boeken zijn soms lastig mee te nemen, bijvoorbeeld op vakantie. Dan zijn e-books ideaal. Met Kobo eBooks kun je je boekenkast gewoon meenemen op je laptop. Met de app kun je de e-books (epub-formaat) die je al bezit, gemakkelijk importeren. Je kunt ook nieuwe kopen in de online Kobo-winkel. Heb je ook een e-reader of lees je boeken op je mobiel, dan synchroniseert de Kobo-app je bladwijzers, zodat je verder kunt waar je gebleven was. Kobo eBooks is een mooi vormgegeven programma, dat het gemakkelijk maakt om door je boekencollectie te bladeren. Lees je een boek, dan kun je met een klik in het midden van het scherm de weergave makkelijk aanpassen. Zo kun je de witte bladzijden ook een sepia-kleurtje geven om het beeld wat rustiger te maken voor je ogen. En natuurlijk kun je ook de letters groter maken en een ander lettertype kiezen. Heb je al je romans uit, dan geeft de app je suggesties voor nieuw leesvoer.

©PXimport

Tip 09: Gratis tikken

Geschikt voor: Windows 7, 8(.1), 10; macOS

Wie een tekst moet schrijven of een spreadsheet moet maken, grijpt al snel naar het Office-pakket van Microsoft. Dat pakket werkt natuurlijk uitstekend, maar het is ook wat prijzig. Gelukkig zijn er ook gratis alternatieven. Een daarvan is het populaire LibreOffice. Dit pakket bestaat uit Writer (tekstverwerker), Calc (spreadsheets), Impress (presentaties), Draw (tekenprogramma), Base (database manager) en Math (wiskundige formules). Heb je eerder gewerkt met Office 2003, dan voelt LibreOffice erg bekend aan. De menu’s icoontjes en werkbalken lijken daar namelijk erg op. De kleuren doen wel wat kinderlijk aan. De simpele interface kan voor sommigen een verademing zijn ten opzichte van Word 2016, dat met z’n vele kleurtjes en tabbladen soms wat onoverzichtelijk is. Tekstverwerker Writer gebruikt een eigen odt-bestandsformaat om bestanden in op te slaan, maar kan ook bestanden lezen en opslaan in Microsofts doc- en docx-formaten. Hetzelfde geldt voor Calc en Impress, die ook overweg kunnen met de bekende Microsoft-formaten xlsx en pptx. Het Office-pakket van Libre werkt soepel en snel en heeft Nederlandse spellingcontrole ingebouwd. Een mogelijkheid om bestanden in de cloud op te slaan ontbreekt.

©PXimport

Tip 10: Ontdubbelaar

Je kunt nog zó je best doen om je bestandsverzameling op orde te houden … het is bijna onmogelijk om na verloop van tijd te ontkomen aan dubbele exemplaren. Je zet een keer foto’s over vanaf je camera of je smartphone zonder te bedenken dat je dat al een keer gedaan had, je downloadt wat muziek die je al bleek te hebben, die bestanden van dat ene project staan op twee plekken op je computer enzovoort. Om de overbodige rommel op te ruimen, bestaat specialistische software voor bijvoorbeeld foto’s of muziek. Maar met een algemeen programma ruimt u snel alle bestandssoorten op. Een voorbeeld van zo’n tool is AllDup. Het is snel, werkt gedegen en kan doublures vinden op basis van allerlei criteria. Er is een installatietool voor Windows en ook een portable versie.

©PXimport

Tip 11: Sleutels opzoeken

Geschikt voor: Windows 7, 8(.1), 10

Ben je van plan om Windows of alleen bepaalde software opnieuw te gaan installeren? Dan is het verstandig om eerst de productstleutel/licentiecodes te achterhalen. Die codes staan waarschijnlijk nu ergens achterop een dvd-hoesje of in een oud mailtje … vind die maar eens terug! Bereid je dus alvast goed voor door de sleutels van de nu geïnstalleerde software te achterhalen. Dat kan gelukkig eenvoudig met Belarc Advisor. Dit programma analyseert je complete pc en toont vervolgens in een gedetailleerd verslag welke hard- en software je gebruikt. Al die informatie is voor dit doel wat overbodig, maar als je links in het verslag klikt op Software Licenses, vind je meteen wat je zoekt. Belarc geeft je daar een lijst van programma’s met de productsleutels die daarbij horen. Het programma kan de sleutels van Microsoft Office, Windows, antivirus programma’s en een heleboel andere software detecteren.

Tip 12: Virtuele machine

Geschikt voor: Windows 7, 8(.1), 10; macOS

Soms zou je willen dat je een tweede computer had staan met een ander besturingssysteem. Bijvoorbeeld omdat een bepaald programma alleen werkt op een bepaalde (verouderde) Windows-versie of omdat je Linux eens wilt uitproberen. Gelukkig hoef je in die gevallen niet meteen je portemonnee te trekken. Je kunt het andere besturingssysteem namelijk gewoon draaien op je huidige computer, binnen je huidige besturingssysteem. Dankzij software als VirtualBox kun je een virtuele machine op je computer draaien. Heb je een Windows-pc? Dan kun je bijvoorbeeld in een apart venster een oudere Windowsversie of Linux installeren. Zelfs macOS draaien is (met wat moeite) mogelijk. Dat klinkt misschien eng en lastig, maar VirtualBox neemt je door het hele proces aan de hand mee. Zodra je op Nieuw hebt geklikt, kun je uit een menu kiezen welk besturingssysteem je wilt installeren. VirtualBox vraagt je daarna hoeveel ruimte van je harde schijf, of hoeveel geheugen je aan dit extra besturingssysteem wilt geven. Vervolgens kun je het besturingssysteem installeren zoals je dat ook op een nieuwe pc zou doen. Ben je klaar met het systeem? Dan hoef je het alleen te selecteren en op Verwijderen te drukken. Kom je er toch niet helemaal uit, of wil je meer informatie, dan kun je hier de handleiding lezen.

©PXimport

Gevaarlijk?

Niet te snel klikken

©PXimport

Waarom start een computer met een SSD binnen enkele seconden op, terwijl een oude harde schijf blijft ratelen? Het vervangen van een HDD door een SSD is de beste upgrade voor een trage laptop of pc. We leggen in dit artikel uit waar die enorme snelheidswinst vandaan komt en wat het fundamentele verschil is tussen deze twee opslagtechnieken.

Iedereen die zijn computer of laptop een tweede leven wil geven, krijgt vaak hetzelfde advies: vervang de oude harde schijf door een SSD. De snelheidswinst is direct merkbaar bij het opstarten en het openen van programma's. Maar waar komt dat enorme verschil in prestaties vandaan? Het antwoord ligt in de fundamentele technologie die schuilgaat onder de behuizing van deze opslagmedia.

De vertraging van mechanische onderdelen

Om te begrijpen waarom een Solid State Drive (SSD) zo snel is, moeten we eerst kijken naar de beperkingen van de traditionele harde schijf (HDD). Een HDD werkt met magnetische roterende platen. Dat kun je vergelijken met een geavanceerde platenspeler. Wanneer je een bestand opent, moet een fysieke lees- en schrijfkop zich naar de juiste plek op de draaiende schijf verplaatsen om de data op te halen. Dat fysieke proces kost tijd, wat we latentie noemen. Hoe meer de data op de schijf verspreid staat, hoe vaker de kop heen en weer moet bewegen en wachten tot de juiste sector onder de naald doordraait. Dit mechanische aspect is de grootste vertragende factor in traditionele opslag.

©Claudio Divizia

Flashgeheugen en directe gegevensoverdracht

Een SSD rekent definitief af met deze wachttijden omdat er geen bewegende onderdelen in de behuizing zitten. De naam 'Solid State' verwijst hier ook naar; het is een vast medium zonder rammelende componenten. In plaats van magnetische platen gebruikt een SSD zogenoemd NAND-flashgeheugen. Dat is vergelijkbaar met de technologie in een usb-stick, maar dan veel sneller en betrouwbaarder. Omdat de data op microchips wordt opgeslagen, is de toegang tot bestanden volledig elektronisch. Er hoeft geen schijf op toeren te komen en er hoeft geen arm te bewegen. De controller van de SSD stuurt simpelweg een elektrisch signaal naar het juiste adres op de chip en de data is direct beschikbaar.

Toegangstijd en willekeurige leesacties

Hoewel de maximale doorvoersnelheid van grote bestanden bij een SSD indrukwekkend is, zit de echte winst voor de consument in de toegangstijd. Een besturingssysteem zoals Windows of macOS is constant bezig met het lezen en schrijven van duizenden kleine systeembestandjes. Een harde schijf heeft daar enorm veel moeite mee, omdat de leeskop als een bezetene heen en weer moet schieten. Een SSD kan deze willekeurige lees- en schrijfopdrachten (random read/write) nagenoeg gelijktijdig verwerken met een verwaarloosbare vertraging. Dat is de reden waarom een pc met een SSD binnen enkele seconden opstart, terwijl een computer met een HDD daar soms minuten over doet.

©KanyaphatStudio

Van SATA naar NVMe-snelheden

Tot slot speelt de aansluiting een rol in de snelheidsontwikkeling. De eerste generaties SSD's gebruikten nog de SATA-aansluiting, die oorspronkelijk was ontworpen voor harde schijven. Hoewel dat al een flinke verbetering was, liepen snelle SSD's tegen de grens van deze aansluiting aan. Moderne computers maken daarom gebruik van het NVMe-protocol via een M.2-aansluiting. Deze technologie communiceert rechtstreeks via de snelle PCIe-banen van het moederbord, waardoor de vertragende tussenstappen van de oude SATA-standaard worden overgeslagen. Hierdoor zijn snelheden mogelijk die vele malen hoger liggen dan bij de traditionele harde schijf.

Misschien heb je wel eens een vraag gesteld aan een AI-chatbot als ChatGPT, Microsoft Copilot of Perplexity. Maar hoe ontwerp je zelf nu zo'n chatbot? Met de juiste tools is daar zelfs weinig tot geen programmeerwerk voor vereist. We bekijken twee uiteenlopende oplossingen.

Een AI-chatbot is een digitale gesprekspartner die wordt aangedreven door kunstmatige intelligentie. Meestal is de intelligentie gebaseerd op een taalmodel dat is getraind om mensachtige gesprekken te voeren. In tegenstelling tot traditionele op regels gebaseerde chatbots, die alleen vooraf ingestelde antwoorden geven, kan een AI-chatbot vrije tekst begrijpen en ‘natuurlijke’ reacties geven.

In dit artikel kijken we naar het bouwen van een eigen chatbot die je op je desktop of mobiel kunt gebruiken en zelfs op een eigen website kunt plaatsen. We bespreken twee manieren. De eenvoudigste is een no-code chatbotplatform dat het AI-gedeelte achter de schermen afhandelt en je via een gebruiksvriendelijke interface laat bepalen hoe de gespreksflow verloopt. Typische voorbeelden zijn Chatfuel en Chatbot voor zakelijke toepassingen. Daarnaast zijn er de meer toegankelijke Poe en Coze, die we hier behandelen. Onze tweede oplossing is technischer, maar flexibeler. Daarbij gebruik je de Application Programming Interface (API) van een AI-taalmodel om de AI-functionaliteit in je eigen omgeving te integreren. Hiervoor werken we graag met de online omgeving Google Colab.

Poe

Laten we starten met een gebruiksvriendelijke optie: het no-code chatbotplatform Poe (www.poe.com). Je kunt hier ook de app voor desktop of mobiel downloaden en installeren, met vrijwel dezelfde interface en functies als in de browser. De eerste keer maak je een account aan of meld je je aan met je Google- of Apple-account. Via Bots and apps kun je met allerlei AI-chatbots praten, maar in dit geval willen we vooral een eigen chatbot maken. Concreet gaat het om het creëren van een eigen ‘persona’ binnen een gekozen AI-model. Zo’n persona kun je zien als het perspectief, de rol of identiteit die je een AI-bot meegeeft.

Klik hiervoor op Create +. Je krijgt nu verschillende opties, zoals Image generation bot, Video generation bot en Prompt bot. Wij kiezen dit laatste.

Creatie

Je hoeft nu eigenlijk alleen maar een onlineformulier in te vullen. We doorlopen kort de belangrijkste onderdelen. Naast het gekozen bottype moet je een naam verzinnen. Omdat deze deel uitmaakt van de url, kies je bij voorkeur een originele, korte naam in kleine letters. Voeg ook een beschrijving toe, die zichtbaar is voor gebruikers van je bot.

Bij Base bot selecteer je een geschikt AI-model, bijvoorbeeld Claude-Haiku-3, GPT-4o-mini, GPT-5 of Grok-4. Afhankelijk van het model gelden er soms beperkingen. Poe-abonnees krijgen doorgaans uitgebreidere toegang tot de duurdere modellen.

Bij Prompt beschrijf je nauwkeurig en uitgebreid hoe de bot moet reageren. De optie Optimize prompt for Previews kun je uitgeschakeld laten. Vul bij Greeting message een welkomstwoord in dat de bot bij elke start toont. Het onderdeel Advanced kun je eigenlijk ongemoeid laten, maar interessant is wel dat je bij Custom temperature het ‘creativiteitsgehalte’ van de bot kunt instellen: hoe hoger de waarde, hoe creatiever en onvoorspelbaarder.

Bij Access kies je de zichtbaarheid van je bot. Wellicht is Only people with the access link de handigste optie, waarna de url zichtbaar wordt en je deze kunt verspreiden. Klik bovenin op Edit picture en kies of ontwerp een passend pictogram. Is alles ingevuld, klik dan onderin op Publish. Je bot is nu klaar voor gebruik. Om je bot te bewerken, hoef je deze maar bij Bots and apps te selecteren en via het knopje met de drie puntjes op Edit te klikken. Ook de optie Delete is beschikbaar.

GPT's van OpenAI

Binnen de omgeving van OpenAI (https://chat.openai.com) kun je ook je eigen AI-chatbots maken, de zogeheten GPT’s. Hiervoor heb je wel een plusabonnement nodig (23 euro per maand). Je bent daarbij ook beperkt tot de GPT-modellen van OpenAI, maar je kunt je creaties wel delen via een link of in de GPT-store.

In het kort werkt dit als volgt. Meld je aan en klik links op GPT’s. Klik rechtsboven op + Maken. Via Configureren stel je alles handmatig in, maar via Maken kan het ook ‘al converserend’. Beschrijf kort wat je GPT moet doen en voor wie. Laat de tool een naam en profielfoto voorstellen en beantwoord de vragen om toon en werking af te stemmen. Test je GPT in de preview en ga daarna naar Configureren, waar je naam, beschrijving, instructies en gespreksopeningen ziet. Bij Kennis kun je bestanden uploaden zodat je GPT ook informatie uit je eigen documenten haalt. Via Nieuwe handeling maken koppel je eventueel acties aan externe API’s, gebruik alleen API’s die je vertrouwt. Bevestig met Maken en bepaal hoe je je GPT deelt: Alleen ik, Iedereen met de link of GPT-winkel (in een zelfgekozen categorie). Rond af met Opslaan. Je kunt de link (https://chatgpt.com/g/<code><naam>) daarna kopiëren en verspreiden. Via GPT’s / Mijn GPT’s kun je eerder gemaakte GPT’s bewerken of verwijderen.

Je kunt ook je ook eigen ‘chatbots’ (GPT’s) ontwerpen, gebruiken en met anderen delen.

Poe biedt ook geavanceerdere mogelijkheden als een Server bot-type (waarmee je ook andere API’s kunt aanroepen). Via Knowledge base kun je verder eigen informatiebronnen toevoegen waaruit de bot kan putten. Voor complexere bots gebruiken we toch liever het no-code platform Coze (www.coze.com) dat veel extra opties kent. Meld je aan met je Google-account, klik op + Create in de linkerkolom en daarna op + Create bij Create agent.

Coze

Coze gebruikt de term agent in plaats van bot om duidelijk te maken dat je er een digitale assistent mee kunt maken die niet alleen met een AI-model antwoorden geeft, maar ook geheugen of context kan gebruiken en meerdere kanalen kan bedienen, zoals een website of een Discord-server, maar zover gaan we hier niet.

Vul een passende naam voor je bot of agent in en schrijf een korte maar duidelijke omschrijving, bijvoorbeeld “Deze bot haalt allerlei informatie uit onze eigen documenten rond computerbeveiliging.” Laat Personal geselecteerd bij Workspace en klik linksonder op het knopje om een geschikt pictogram te uploaden of klik op het sterretje om er een te laten genereren. Klik daarna op Confirm.

Uitwerking

Je komt nu in je dashboard waar je de bot verder vorm kunt geven. Ontwerp de persona door in het linkerdeelvenster een uitvoerige omschrijving van de bot in te vullen. Optimaliseer deze omschrijving snel met het blauwe knopje Auto Optimize prompt rechtsboven. Na bevestiging met Auto-optimize werkt Coze meteen een geoptimaliseerde prompt uit voor de persona. Klik op Replace om deze te gebruiken. In het rechterdeelvenster kun je je bot direct testen. De antwoorden komen uit de kennisdatabank van het geselecteerde model (zoals GPT-4o).

Wil je dat de bot ook uit eigen bronnen put, dan moet je deze eerst uploaden. Dit doe je in het middelste deelvenster, bij

Knowledge, waar je uit Text, Table en Images kunt kiezen. Klik op het plusknopje bij bijvoorbeeld Text en daarna op Create knowledge. Selecteer Text format en geef een naam aan je informatiebundel. Je kunt data ophalen uit bronnen als Notion of Google Doc, maar wij kiezen voor Local documents om eigen bestanden te uploaden. Klik op Create and import en versleep de gewenste documenten naar het venster. Klik daarna op Next (3x) en wat later zijn je documenten verwerkt. Rond af met Confirm en met Add to Agent rechtsboven. Je vindt je informatiebundel nu terug bij Knowledge en de bot put voortaan (ook) uit deze gegevens.

Om je bot beschikbaar te maken, klik je rechtsboven op Publish en daarna op Confirm. Je kunt hem op diverse platformen publiceren, onder meer in de Coze Agent Store. Selecteer een passende categorie en bevestig met Publish.

Extra's

Daarnaast biedt Coze nog diverse andere nuttige opties, zoals talrijke plug-ins. Klik hiervoor op het plusknopje bij Plugins of gebruik het A-knopje om automatisch geschikte plug-ins te laden op basis van je persona-beschrijving. Deze kun je meteen inzetten, eventueel na optimale afstelling via het tandwielpictogram.

API-sleutels

No code-platformen als Poe en Coze zijn handig, maar wil je meer flexibiliteit en schrik je niet terug voor enige basiscodering, dan werk je beter met de API van een AI-model. Deze fungeert als tussenpersoon die je script en de AI-dienst laat communiceren via een set regels en commando’s. We gaan uit van de API van OpenAI (GPT) en maken eerst een sleutel aan om de API-interface te gebruiken. Ga naar https://platform.openai.com/api-keys, meld je aan met je account (zoals Google) en klik op +Create new secret key. Geef de sleutel een naam, bijvoorbeeld aibot, en klik op Create secret key. Klik daarna op Copy en bewaar de sleutel op een veilige plek. Rond af met Done: de sleutel is nu toegevoegd. Je kunt deze hier op elk moment ook weer intrekken.

Interactie

Een snelle manier om een script te maken dat deze API aanroept, is via het gratis Google Colab (https://colab.research.google.com), een online notitieboek voor Python. Meld je aan met je Google-account, klik op + Nieuw notebook of ga naar Bestand en kies Nieuw notebook in Drive, en geef het ipynb-bestand (Interactive PYthon NoteBook) een zinvolle naam. Het notebook wordt automatisch in je Google Drive bewaard en is bereikbaar via het pictogram met de oranje cirkels.

Klik nu op + Code voor je eerste codecel, waarmee je de OpenAI-bibliotheek installeert:

!pip install openai

Voer dit uit met het pijlknopje en klik vervolgens op + Code voor de tweede cel met de volgende code:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

response = client.chat.completions.create(

    model="gpt-3.5-turbo",

    messages=[{"role": "user", "content": "Wat weet je over Haarlem( Nederlands)?"}]

)

print(response.choices[0].message.content)

Je laadt hierbij eerst de geïnstalleerde Python-bibliotheek en zet je geheime sleutel in de clientconfiguratie. Vervolgens stuur je een chataanvraag naar OpenAI en bewaar je het antwoord in de variabele ‘response’. Vervolgens haal je de tekst van het (eerste) antwoord op en druk je dit af in de uitvoer van de code-cel.

Eigen chatbot

 We gaan nu een stap verder en maken er een heuse chatbot van die via een while-lus een doorlopend gesprek kan voeren:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

messages=[

    {"role":"system","content":"Je beantwoordt elke prompt leuk, maar correct, met een rijmschema zoals ABAB of ABBA"}]

while True:

  user_input=input("Jij:")

  if user_input.lower() in ["stop","exit","quit"]:

    break

  messages.append({"role":"user","content":user_input})

  response=client.chat.completions.create(

      model="gpt-4o",messages=messages)

  bot_reply=response.choices[0].message.content

  print("Bot:",bot_reply)

  messages.append({"role":"assistant","content":bot_reply})

Zolang de gebruiker geen stopwoord invoert, blijft de lus actief. De bot antwoordt in de stijl en taal die je zelf hebt vastgelegd in de systeemrol (zie coderegel 3). Met de methode-aanroep messages.append voeg je telkens een nieuw bericht van zowel de gebruiker (user) als de bot (assistant) toe aan de gespreksgeschiedenis.

Mocht je ergens een fout hebben gemaakt in je script, dan is de kans groot dat je via de knop Fout uitleggen nuttige feedback krijgt en met de knop Accepteren (en uitvoeren) de fout zelfs automatisch kunt laten verbeteren.

In het kader ‘Mooi gepresenteerd’ lichten we kort toe hoe je dit script bijvoorbeeld ook op een eigen webpagina kunt laten draaien.

Mooi gepresenteerd

Je Colab-script werkt, maar het oogt niet fraai en je wilt het natuurlijk mooi gepresenteerd met anderen delen. Dit doe je het makkelijkst met Gradio, een opensource-Python-bibliotheek waarmee je snel een webinterface rond je script bouwt. Installeer en importeer daarvoor eerst Gradio in je Colab-omgeving:

!pip install -q gradio

import gradio

Via www.kwikr.nl/colabcode vind je de code (als py-bestand) waarmee je rond het Colab-script met Gradio een eenvoudige webinterface genereert. Deze verschijnt in je Colab-omgeving, maar je krijgt ook een publieke url te zien waar je de interface rechtstreeks kunt openen (https://<code>.gradio.live).

Dankzij de volgende aanroep in de laatste coderegel kunnen bezoekers van deze webpagina je chatbot-script ook als PWA-app op hun pc bewaren en starten:

demo.launch(share=True,pwa=True)

Een alternatief is deze webpagina via een <iframe>-instructie in de html-code van je eigen site op te nemen:

<iframe src=https://<code>.gradio.live></iframe>

Gradio heeft een eenvoudige webinterface gecreëerd voor ons chatbotscript.