ID.nl logo
12 tips voor digitale bibliotheek Calibre
© Reshift Digital
Huis

12 tips voor digitale bibliotheek Calibre

E-books zijn nog steeds razend populair en je kunt de digitale boeken op veel verschillende manieren verkrijgen. Dit maakt het wel moeilijk om je collectie van boeken netjes op orde te houden. Met Calibre houd je eenvoudig een bibliotheek bij.

Tip 01: E-books lezen

Van steeds meer al bestaande titels verschijnt ook een digitale versie, en van nieuwe titels is in zo’n tachtig procent van de gevallen ook meteen een e-book-versie beschikbaar. Bovendien zijn er steeds meer websites, zoals De Slegte en Tom Kabinet, waar tweedehands e-books worden aangeboden. Tegelijkertijd wordt het steeds makkelijker om e-books te lezen. Er is een enorm aanbod speciale e-readers en omdat de schermen van tablets en smartphones flink zijn verbeterd, zijn er ook steeds meer mensen die hun boeken op deze apparaten lezen.

Waar het nogal eens misgaat, is als mensen boeken kopen of downloaden bij verschillende aanbieders en deze op verschillende apparaten willen lezen. Hoewel epub het meest gangbare formaat is, worden ook mobi en azw (Kindle) gebruikt. Daarnaast zijn er met name veel oudere boeken die zijn opgeslagen in het pdf-formaat. Niet alle e-readers en apps voor smartphone of tablet kunnen met al deze formaten overweg. Gelukkig biedt Calibre uitkomst.

©PXimport

Epub2 versus epub3

Met een marktaandeel van zo’n 90% is epub het populairste formaat voor e-books. Minder bekend is dat we het dan doorgaans hebben over epub2, terwijl epub3 inmiddels flink in op-komst is. Dit nieuwere formaat biedt mogelijkheden om een e-book interactief te maken en zorgt ervoor dat ook audio en video in boeken kan worden opgenomen. Daarnaast heeft de lezer veel meer invloed op de manier waarop een boek kan worden gelezen. Houd er rekening mee dat epub3 door wat oudere e-readers vaak niet wordt ondersteund. In dat geval heeft Calibre gelukkig de mogelijkheid om een e-book te converteren naar het ou-dere epub2, al kan het dan wel voorkomen dat je bepaalde functionaliteit zult moeten missen.

Tip 02: Calibre

Calibre is al sinds jaar en dag hét programma om je e-books mee te beheren. Dit gratis hulpje ondersteunt alle (on)bekende formaten en maakt het mogelijk om je boekencollectie – of een deel ervan – eventueel te converteren zodat je ze op elk gewenst apparaat kunt lezen. Calibre is, in tegenstelling tot vrijwel alle andere e-bookprogramma’s of -apps, onafhankelijk en ook niet gelieerd aan een bepaalde online boekenwinkel. In plaats van gedwongen winkelnering, kun je rustig checken bij welke winkel een e-book het voordeligst is en dat bestand na aanschaf indien nodig met Calibre converteren naar een voor jouw e-reader geschikt formaat. En het boek vervolgens nog overzetten naar je apparaat. De nieuwste versie van Calibre kun je hier downloaden, waarna je je collectie epubs, pdf’s, mobi’s, iBooks of andere bestanden in een handomdraai kunt toevoegen.

©PXimport

Tip 03: ISBNdb koppelen

Wanneer je één of meerdere boeken in Calibre selecteert en op Ctrl+D drukt, heb je de mogelijkheid om de ontbrekende metadata (titel, auteur, commentaar, uitgever, omslag enzovoort) automatisch van internet op te halen. Een belangrijke bron hiervoor is www.isbndb.com

Voordat Calibre hier ook bij kan, moet je een ISBNdb-account aanmaken. Helaas is dit slechts zeven dagen gratis te proberen, daarna betaal je minimaal (circa) een tientje per maand. Best prijzig dus, maar heb je dat er voor over, dan ga je als volgt te werk:

Ga naar de site, kies in het menu voor Account en volg de stappen. Bevestig je inschrijving door op de link te klikken die je via mail ontvangt. Kies nu op ISBNdb.com bij je account voor Developer Area / Remote Access API / Manage Access Keys en druk op Generate new key. Kopieer vervolgens de gegenereerde sleutel van acht karakters naar het klembord.

Kies in Calibre voor Voorkeuren / Metadata downloaden en klik linksonder bij Bron op ISBNdb. Wanneer je hier nog niets hebt geconfigureerd, staat er een rood kruis voor. Klik vervolgens op de knop Geselecteerde bron configureren. Plak nu achter isbnDB sleutel de sleutel en klik op Opslaan. Wanneer je nu de metadata van een boek opzoekt, wordt voortaan ook de database van ISBNdb geraadpleegd. 

©PXimport

Via ISBNdb voeg je (tegen betaling) automatisch metadata toe aan je boeken

-

Tip 04: Omzetten naar Word

Het is ook mogelijk om boeken in Calibre om te zetten naar docx, zodat je ze kunt bewerken in bijvoorbeeld Microsoft Word of een andere tekstverwerker. Klik hiervoor met de rechtermuisknop op een boek en kies in het menu voor Boeken converteren / Individueel converteren. Kies nu rechtsboven achter Uitvoerformaat voor DOCX. Klik vervolgens op OK om het boek om te zetten. Bij het converteren wordt het oorspronkelijke formaat behouden en een kopie gemaakt in nieuwe formaat. Je kunt dit vervolgens openen door in de bibliotheek, wanneer je een boek hebt aangeklikt, aan de rechterkant (onderdeel Details) achter Formaten te klikken op DOCX.

©PXimport

Tip 05: Virtuele bibliotheken

Naarmate je verzameling boeken groeit, kan het prettig zijn om je collectie in genres te gaan onderbrengen, bijvoorbeeld ‘romans’, ‘Mijn favoriete auteurs’, ‘Engelstalig’, ‘ongelezen’ enzovoort. Dat kan al grotendeels door je boeken tags mee te geven, maar Calibre beschikt ook over de mogelijkheid om zogeheten virtuele bibliotheken aan te maken. Hier wordt dan – aan de hand van bijvoorbeeld zoekterm, auteur en/of tag – slechts een specifiek deel van je verzameling als subcollectie getoond. Het is een handige manier om je bibliotheek overzichtelijk te houden zonder dat je je boeken op verschillende locaties hoeft te bewaren.

Klik linksboven in Calibre op Virtuele bibliotheek en kies Virtuele bibliotheek maken. Geef je virtuele bibliotheek eerst een passende naam. Voer vervolgens een zoekopdracht in of kies een opgeslagen zoek­opdracht. Je kunt ook onderaan klikken op Auteurs, Labels, Uitgevers enzovoort en zo een bibliotheek samenstellen. Klik vervolgens op OK om je bibliotheek op te slaan. Extra tip: druk nogmaals op Virtuele bibliotheek en kies voor Toon virtuele bibliotheekals tabs om voortaan met een muisklik snel tussen je subcollecties te kunnen wisselen.

©PXimport

Tip 06: Ontdubbelen

Bent jij iemand die fanatiek (gratis) boeken van diverse plekken downloadt, dan is de kans groot dat je vroeg of laat dubbele titels in je verzameling hebt. Zeker wanneer je duizenden e-books in je collectie hebt, valt dit niet snel op. Gelukkig is een handige plug-in voor Calibre met de naam Find Duplicates die goed van pas komt om je collectie netjes te houden. Om deze te installeren, ga je naar Voorkeuren en kies je onder Geavanceerd voor Plug-ins. Klik nu op Nieuwe plug-ins verkrijgen, kies in de lijst die verschijnt voor Find Duplicates en druk daarna op Installeren. Je dient Calibre te herstarten en zult daarna een nieuwe knop genaamd Find Duplicates in de werkbalk aantreffen. Klik hierop, voer eventuele parameters in en na enkele seconden verschijnt een overzicht van alle dubbele of zeer op elkaar lijkende boeken.

©PXimport

Tip 07: Uiterlijk aanpassen

Hoewel Calibre veel meer in huis heeft dan alle andere e-bookprogramma’s, is niet iedereen even gecharmeerd van het uiterlijk. Standaard is Calibre nogal zakelijk en een eerste stap om hier wat aan te doen is door rechtsonder op de knoppen te klikken waarmee je de Omslagbrowser en/of het Omslaggrid inschakelt. Deze weergave kun je via de knop Voorkeuren / Uitstraling gevoel (onder Interface) helemaal naar je hand zetten.

Ook interessant is hier het tabblad Hoofdvenster, waar je onder Pictogrammen thema ervoor kunt zorgen dat Calibre andere pictogrammen laat zien waarvan ook de grootte is aan te passen. Ook kun je voor een ander lettertype kiezen en kleuren veranderen.

©PXimport

Tip 08: Meer metadata

Bij tip 3 las je hoe je ISBNdb kunt raadplegen voor ontbrekende metadata van je boeken. Er zijn nog twee belangrijke bronnen, die niet standaard worden geraadpleegd: www.bol.com en www.amazon.nl. Deze zijn echter via plug-ins alsnog aan Calibre toe te voegen. Ga hiervoor naar het onderdeel Nieuwe plug-ins verkrijgen (zie tip 6) en installeer de plug-ins BOL_NL en Amazon.comMultiple Countries. Herstart Calibre. Druk nu op Ctrl+D en kies vervolgens voor Download configureren. Schakel BOL_NL en Amazon.com Multiple Countries in door er een vinkje voor te zetten. Klik bij deze laatste nog even op de knop Geselecteerde bron configureren en zorg er onderaan voor dat de Amazon-website van Nederland is geselecteerd.

Extra tip: interessant bij Bronnen voor Metadata is de kolom Prioriteit omslag. Afhankelijk van het getal dat hier staat (hoe lager, des te meer voorkeur) zal Calibre op die plek een omslag zoeken en downloaden wanneer deze ontbreekt.

Beveiligde boeken

Er zijn zoals besproken meerdere bestandsformaten voor e-books en niet al deze bestanden kun je wijzigen. Sommige bestanden zijn namelijk beveiligd en kun je daarom niet omzetten. Het gaat hierbij om boeken van Amazon (.AZW-bestanden) en .epub- of pdf-bestanden met een DRM-beveiliging. Vaak wordt DRM (digital rights managment) gebruikt als kopieerbeveiliging waarmee je boeken op een beperkt aantal readers kunt gebruiken. Zo kun je boeken delen met bijvoorbeeld je gezin. .AZW-bestanden kun je alleen uitlezen op een Kindle e-reader van Amazon (naast je smartphone of tablet), dus als je een andere e-reader hebt dan kun je dergelijke boeken niet lezen.  Het lastige aan DRM is dat het de betalende gebruiker straft doordat hij zijn aankoop niet vrij kan gebruiken en ook het maken van een back-up vaak onmogelijk wordt. Wil je baas zijn over je eigen gekochte e-books, dan kun je de DRM verwijderen. Uitleggen hoe dat moet, is echter (net als het verwijderen van DRM zelf) in Nederland verboden. Evengoed is op internet veel informatie te vinden.

©PXimport

Tip 09: Bieb verhuizen

Wil je je Calibre-collectie naar een andere locatie verhuizen, bijvoorbeeld omdat je daar meer opslagruimte hebt? Dat gaat gelukkig heel eenvoudig. Kies in de werkbalk voor Calibrebibliotheek en kies onder in het venster voor Verplaats de momenteel gebruikte bibliotheek naar de nieuwe locatie. Gebruik nu de knop achter Nieuwe locatie om de andere plek te selecteren en kies OK.

©PXimport

Je verplaatst je Calibre-boekenkast eenvoudig naar een andere locatie

-

Tip 10: Calibre Server

De meeste mensen verbinden hun e-reader, tablet of smartphone via een usb-kabel met de computer waarop Calibre staat, om e-books via de functie Naar apparaat sturen over te zetten. Een andere manier om dit (draadloos) te doen is door de ingebouwde Calibre-server in te schakelen. Dit doe je via de knop Verbinden/delen / Inhoudsserver starten. Je kunt dan, door het ip-adres van die computer op een ander apparaat in de browser in te typen en hier :8080 achter te zetten, overal in je netwerk bij je boeken. Calibre ondersteunt ook Open Publication Distribution System (opds), wat het delen nog makkelijker maakt. Installeer op je Android- of iOS-apparaat een app als Marvin, FBReader of een andere e-book-app die opds kent, en je kunt je collectie boeken heel eenvoudig op afstand doorzoeken en overzetten. Je kunt de server configureren via Voorkeuren / Delen via (Inter)net. Calibre Server gebruikt standaard geen https, waardoor de uitwisseling van gegevens niet veilig is. Gebruik deze server dan ook alleen binnen je eigen netwerk, tenzij je weet hoe je zelf een beveiligingslaag kunt aanbrengen.

©PXimport

Zijn e-books goedkoper? 

Hoewel je wellicht denkt dat e-book veel goedkoper moeten zijn dan gedrukte boeken, is dat niet zo. Het drukken en verspreiden van fysieke boeken vormt een kleiner gedeelte van de totale kosten als je wellicht zou denken. Nieuwe e-books zijn daardoor meestal net zo duur als hun fysieke tegenhangers. Op oudere e-books kun je vaak wel goede aanbiedingen vinden. Daarnaast hebben zowel Amazon als Kobo een abonnement waarin je onbeperkt boeken kunt lezen. Voor veellezers interessant, al krijg je met een dergelijk abonnement geen toegang tot het hele aanbod e-books. Het gaat om een selectie uit het totale aanbod.

Tip 11: Nieuwslezer

Het is in Calibre mogelijk om via rss allerlei nieuws uit externe bronnen te betrekken en er op gezette tijden automatisch een e-book of e-magazine van te maken. Standaard zijn er meer dan 1600 nieuwsbronnen in binnen- en buitenland waaruit je een selectie kunt maken: een handige manier om ervoor te zorgen dat de hoogtepunten dagelijks in Calibre – of je mobiele apparaat – in e-book-formaat worden getoond. Druk boven in de werkbalk op de knop Nieuws downloaden om een overzicht te krijgen van alle nieuwsbronnen, gerubriceerd op land. Maak je keuze en geef aan met welke frequentie het nieuws moet worden opgehaald. Nieuws dat is binnengehaald, vind je vervolgens links onder het label Nieuws. Calibre maakt gebruik van standaard rss-feeds voor het binnenhalen van nieuws. Wil je een andere nieuwsbron toevoegen, klik dan op het pijltje naast de knop Nieuws downloaden en kies voor Een aangepaste nieuwsbron toevoegen.

©PXimport

Een handige manier om ervoor te zorgen dat je al het nieuws dagelijks als e-book krijgt

-

Tip 12: Calibre Companion

De makkelijkste manier om via Calibre je e-books op je Android of iOS-apparaten over te zetten, is via de relatief nieuwe Calibre Companion-app die voor deze twee platformen beschikbaar is. Installeer de app op je smartphone/tablet, selecteer vervolgens in Calibre de boeken die je wilt delen en kies voor Verbinden/delen / Draadloze apparaat-verbinding maken. Je kunt natuurlijk ook contact maken vai Calibre Server (tip 10) en zo e-books naar je mobiele apparaat downloaden. Calibre Companion is vooral bedoeld om je digitale bibliotheek goed te organiseren. Om boeken daadwerkelijk te kunnen lezen, heb je nog een aparte e-reader-app nodig.

De geschiedenis van Calibre

De oervader van Calibre – Linprs500 – werd geboren in 2006, het jaar waarin ook het eerste commerciële e-ink-apparaat op de markt verscheen: de PRS-500. Deze reader van Sony werkte niet met Linux en gebruikte bovendien het afwijkend lrf-bestandsformaat voor de boeken. Kovid Goyal ontwikkelde daarom het hulpje Linprs500 waarmee de PRS-500 ook met Linux-pc’s kon communiceren én het mogelijk werd om andere e-boekformaten om te zetten naar lrf en andersom. In 2008 kreeg Linprs500 een grafische schil en omdat het inmiddels ook andere e-bookreaders ondersteunde, werd het omgedoopt tot Calibre. Aardig detail is dat je deze naam volgens de maker hoort uit te spreken als ‘Cali-ber’ en dus niet als ‘Ca-libre’. In de jaren daarop is Calibre uitgegroeid tot hét hulpmiddel voor het beheren en bewerken van e-bookbibliotheken en is het beschikbaar gekomen in tientallen verschillende talen. Waar tegenwoordig veel e-readers de gebruiker min of meer dwingen om e-boeken bij een bepaalde winkel aan te schaffen en weinig flexibiliteit bieden, streeft Calibre ernaar om je zelf te laten bepalen waar je je boeken koopt en op welke apparaten je ze leest. En daar mag best voor gedoneerd worden.

▼ Volgende artikel
Maak een lichtgewicht Windows met Tiny11 Builder
© ID.nl
Huis

Maak een lichtgewicht Windows met Tiny11 Builder

Windows is een veelzijdig besturingssysteem, maar compact en gestroomlijnd kun je het niet noemen. Bovendien lijkt elke nieuwe versie er weer extra functies en onderdelen bij te krijgen. Kan het niet wat compacter? Met de juiste hulpmiddelen draai je hier je hand niet voor om: alles voor een lichtgewicht Windows 11.

Wat gaan we doen?

Dit artikel bestaat uit twee delen. In het eerste deel gaan we aan de slag met het gratis Tiny11 Builder. Hiermee maak je een compacte Windows-versie, die je vervolgens kunt installeren. Wil je liever je bestaande Windows 11 compacter maken en Windows niet opnieuw installeren? Daarover lees je in het tweede deel, waarbij we de hulp inroepen van het programma CrapFixer. 

Lees ook: De verborgen parels van Windows 11: deze apps moet je hebben

Aan de slag met Tiny 11

Tiny11 bestaat uit een set hulpmiddelen waarmee je Windows 11 op dieet zet en zorgt voor een lichtgewicht versie van het besturingssysteem. Het werkt grotendeels met scripts die specifieke onderdelen uit de software verwijderen. Resultaat is een compacte versie van Windows die je op de computer kunt installeren. Tiny11 is beschikbaar in twee varianten. De eerste – Tiny11 Maker – is de standaardversie die Windows flink afslankt, maar waarbij je de mogelijkheid houdt om gangbare functies alsnog toe te voegen. Denk aan talen, updates en Windows-onderdelen die je wél graag gebruikt. De tweede variant – Tiny11 Core Maker – pakt het rigoureuzer aan: deze versie stript Windows tot een minimum. Je kunt de eerdergenoemde functies niet meer toevoegen. Volgens de makers leent zo'n ultraslanke Windows-versie zich voor testdoeleinden en is de versie bijvoorbeeld ideaal om in een virtuele machine te gebruiken. Voor dagelijks gebruik is zo'n Windows-versie niet bruikbaar.

Je vindt Tiny11 Builder via GitHub.

Het voorwerk

Om te beginnen, zorg je voor de meest recente versie van Windows 11. Op het moment van schrijven is dat Windows 11 25H2. Je haalt deze versie binnen via https://www.microsoft.com/nl-nl/software-download/windows11. Kies voor het iso-bestand. Die vind je onder Download Windows 11-schijfkopiebestand (ISO) voor x64-apparaten. In het menu selecteer je Windows 11 (multi-versie ISO-bestand voor x64-apparaten) en klik je op Download nu. Wanneer hierom wordt gevraagd, kies je de gewenste taal. Sla het iso-bestand op in een aparte map, die je bijvoorbeeld Windows 11 Compact noemt. Vervolgens haal je de nieuwste versie van Tiny11 op via de eerdergenoemde website. Je vindt het installatiebestand boven aan de pagina. Klik op de knop Code en kies Download ZIP. Pak het zip-bestand uit en plaats het bestand Tiny11maker.ps1 op een eenvoudige locatie, bijvoorbeeld in de root op de C:\-schijf. Je beschikt nu over alles om van start te gaan.

Download de meest recente iso van Microsofts website.

Koppelen

Keer terug naar de map waarin je het iso-bestand hebt opgeslagen. Klik met de rechtermuisknop op het bestand en kies voor Koppelen. Hiermee koppel je de Windows-installatiebestanden aan een virtuele schijf, zodat Tiny11 ermee kan werken. Links in het venster van Verkenner verschijnt de schijf, bijvoorbeeld F:. Als je erop klikt, toont de Verkenner de Windows-installatiebestanden. Onthoud welke schijfletter wordt gebruikt: dit heb je later nodig.

Tiny11 bestaat uit een script dat je aanroept via PowerShell. PowerShell is het scripting-onderdeel van Windows. Open het Startmenu en typ PowerShell. Klik met de rechtermuisknop op Windows PowerShell en kies Als administrator uitvoeren. Een nieuw venster opent. Typ op de opdrachtregel: Set-ExecutionPolicy Bypass -Scope Process. Druk op Enter. Vervolgens typ je de opdracht om Tiny11 Maker te starten: C:\LOCATIE\tiny11maker.ps1 -ISO <LETTER> -SCRATCH <LETTER>. Neem de opdracht letterlijk over, maar vervang LOCATIE door de locatie waar je het Tiny11-script hebt bewaard. Vervang achter -ISO de <LETTER> door de schijfletter van het iso-bestand van Windows, bijvoorbeeld F. Vervang achter -SCRATCH de <LETTER> door de schijfletter waarmee Tiny11 met de bestanden mag werken en opslaan, bijvoorbeeld C. De opdracht kan er dus zo uitzien: C:\tiny11maker.ps1 -ISO F -SCRATCH C.

Je voert het script van Tiny11 uit via de PowerShell-opdrachtregel.

Welke versie

Het iso-bestand van Windows bevat de bestanden voor verschillende Windows-edities, zoals Windows 11 Home en Windows 11 Pro. Tiny11 vraagt welke Windows-versie je wilt afslanken. Elke editie heeft een eigen nummer: typ het nummer van de gewenste editie en druk op Enter. Het grootste deel van het werk zit erop. Kies wel een Windows-versie waarvoor je over een geldige licentie beschikt.

Kies de gewenste versie van Windows 11.

Installeren maar

Tiny11 heeft een nieuwe iso met Windows-installatiebestanden gemaakt. Het bestand heet Tiny11.iso. Met behulp van deze iso en een usb-stick kun je vervolgens een schone installatie van het afgeslankte Windows uitvoeren. Je kunt een opstartbare usb-stick op verschillende manieren maken, waaronder met Rufus. Ga naar https://rufus.ie/nl/ en haal de nieuwste versie binnen. Start de app en wijs bij Apparaat de usb-stick aan. Je hebt een stick met een minimale capaciteit van 8 GB nodig. Bij Opstartselectie kies je Schijf of ISO-image en klik je op Selecteren. Wijs het zojuist gemaakte iso-bestand van Tiny11 aan. Klik tot slot op Starten. Om de afgeslankte versie van Windows op een computer te installeren, start je deze op met de usb-stick. Doorloop de stappen van de installatiewizard, zoals je ook zou doen bij een gangbare installatie. Het resultaat: een afgeslankte Windows-versie.

Met Rufus maak je betrekkelijk eenvoudig een opstartbare usb-stick.

Handig voor Rufus:

USB-sticks in allerlei formaten
Opstartvolgorde

Probeer je de computer op te starten met de usb-stick en lukt het niet? Controleer in de BIOS-instellingen van de computer of de computer daadwerkelijk opstart vanaf de usb-stick. Open de BIOS-instellingen (vaak door het indrukken van de Delete- of F1-toets tijdens het opstarten) en zoek naar een optie die gelijk is aan Boot Order. Zorg dat de usb-stick eerst wordt gebruikt tijdens het opstarten.

Weer opbouwen

Prettig aan de compacte versie van Windows is de mogelijkheid om naderhand de onderdelen toe te voegen die je wel degelijk gebruikt. Heb je gekozen voor Tiny11 Maker (en niet voor Tiny11 Core), dan is dit mogelijk. Open het Startmenu, typ Onderdelen en kies Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Plaats vinkjes naast de componenten die je wilt gebruiken. Daarnaast vind je een deel van de standaard-apps via de Microsoft Store: open het Startmenu, typ Store en kies Microsoft Store. Kies Apps en ga op zoek naar de apps die je alsnog wilt gebruiken, bijvoorbeeld Outlook.

Achteraf weer zaken toevoegen.

Tiny11 Core

Heb je de smaak te pakken en wil je een nog compactere Windows-versie? Dan kun je Tiny11 Core overwegen. Deze vind je op dezelfde pagina als het andere Tiny11-script. De resulterende Windows-versie ontbeert alle onderdelen die ook door Tiny11 Maker worden verwijderd, maar haalt ook weg: Windows Component Store, Windows Defender, Windows Update en WinRE. Vooral Windows Update is een onderdeel dat je niet graag kwijt wilt, tenzij je de Windows-versie tijdelijk wilt gebruiken om bijvoorbeeld iets te proberen, en daarbij Windows in een virtuele machine installeert. Met Tiny11 Core een Windows-installatie maken voor dagelijks gebruik, is niet aan te raden. 

Veiligheid voor alles

Wil je een reeds geïnstalleerde versie van Windows compact maken, zorg dan altijd vooraf voor een goede back-up van je bestanden en andere belangrijke gegevens. Gaat er onverhoopt iets mis bij het afslanken van Windows, dan kun je terugvallen op de reservekopie. Je kunt gebruikmaken van het ingebouwde programma van Windows: open het Startmenu, typ Back-up en kies Windows Back-up.

Bestaande Windows afslanken

Heb je al een bestaande Windows-versie draaien en geen behoefte om een nieuwe installatie van een afgeslankte versie uit te voeren? Met een ander programma – CrapFixer – kun je een bestaande Windows-computer uitkleden en hoef je geen schone installatie uit te voeren. Je mag het programma gratis gebruiken. De nieuwste versie vind je op https://github.com/builtbybel/CrapFixer/releases. Pak het zip-bestand uit en dubbelklik op CrapFixer.exe om het programma te starten. Je hoeft het niet te installeren.

CrapFixer is opgebouwd uit drie hoofdonderdelen: Fixer, Restore en Tools. Kies Fixer. Dit onderdeel bestaat uit twee tabbladen: Windows en Applications. Op de tab Windows vind je aan de linkerzijde de collectie met 'opties' die je via CrapFixer kunt uitschakelen als je er geen behoefte aan hebt. De opties zijn onderverdeeld in verschillende categorieën, zoals Gaming, Privacy en System. Klik eerst op Analyze. CrapFixer scant het systeem en geeft aan wat het aan overbodige troep (zoals bloatware) aantreft. In het venster rechts lees je de aanbevelingen. CrapFixer geeft aan of het onderdeel momenteel wordt uitgevoerd, wat de geadviseerde instelling is en of die al is toegepast. Roodgemarkeerde items vragen extra aandacht, bijvoorbeeld als het gaat om de eerdergenoemde bloatware.

Met CrapFixer neem je een bestaande installatie onder handen.

Selecteren maar

Nu komt het leuke werk: bepalen van welke onderdelen je afscheid neemt. Gebruik de lijst aan de linkerkant van het venster om de onderdelen te selecteren. Ben je het eens met de standaardselectie van CrapFixer voor een volledig onderdeel, dan vink je de hoofdcategorie aan. Om bijvoorbeeld alle advertenties uit te zetten, plaats je een vinkje bij Ads. Wil je niet alle wijzigingen toepassen, dan vink je ze individueel aan. Weet je niet zeker wat een onderdeel inhoudt? Klik erop met de rechtermuisknop en kies Help (of druk op de F1-toets): een compacte toelichting verschijnt. Ben je tevreden over de selectie? Uitvoeren maar. Klik op de knop Run Fixer, die je rechtsonder in het venster vindt. 

Meer met plug-ins

CrapFixer ondersteunt plug-ins, waarmee je nog meer onderdelen van Windows 11 kunt afslanken. Klik op Tools en kies Plugins. Rechts vind je een lijst met beschikbare plug-ins. Klik op een plug-in om de beschrijving ervan te lezen boven in het venster. Spreekt die je aan, klik dan op Install. Zodra je CrapFixer weer draait, wordt deze plug-in meegenomen.

Neem apps mee

Werp ook een blik op de tab Applications, eveneens beschikbaar via het onderdeel Fixer. Hier lees je voornamelijk welke apps je kunt uitschakelen. Denk aan apps zoals Bing Nieuws en Weer, Copilot en andere ingebakken programma's zoals Telefoonkoppeling. Wil je deze allemaal verwijderen? Klik op Select all (linksonder in het venster). In plaats daarvan kun je ze ook selectief aanvinken.

Kom je later terug op een bepaalde selectie, dan kun je de situatie ook terugdraaien en de instellingen herstellen. Klik links op Restore. In het rechtervenster lees je wat er is teruggedraaid.

Welke standaard-apps wil je liever niet zien?

Handmatig te werk

Ondanks alle welkome hulp van buitenaf, kun je zelf ook een aantal stappen nemen om Windows meer lichtgewicht te maken. Voorkom allereerst dat er onnodige programma's tijdens de systeemstart worden geladen. Open de Windows-instellingen (Windows-toets+I) en kies Apps / Opstarten. Een overzicht van opstart-apps verschijnt. Zet de schuif op Uit bij de apps die je niet wilt laden. Verwijder ook de apps die nog aanwezig zijn, maar je niet meer gebruikt. Kies Apps / Geïnstalleerde apps. Zoek de app die je wilt verwijderen, klik op Meer opties (herkenbaar aan de drie puntjes) en kies Verwijderen.

Je kunt ook zelf een groot deel van de Windows-onderdelen in- en uitschakelen vanuit de standaardgebruikersomgeving. Open het Startmenu en typ Onderdelen. Klik op Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Wil je een volledige categorie uitschakelen, verwijder dan het vinkje bij de hoofdcategorie. Wil je losse onderdelen uitschakelen, dan klap je de hoofdcategorie open en verwijder je de vinkjes bij de ongewenste onderdelen. Plaats de muis op een onderdeel om een compacte beschrijving van het onderdeel te zien. Bij twijfel: schakel het onderdeel niet uit.

Wees kritisch bij het toestaan van opstart-apps.
Groepsbeleid

Ben je een gevorderde gebruiker en beschik je over Windows 11 Pro? Dan kun je ook het onderdeel Groepsbeleid slim gebruiken om Windows compact te maken. Open het venster Uitvoeren (Windows-toets+R) en typ Gpedit.msc. Vooral onder Computerconfiguratie / Beheersjablonen / Alle instellingen kun je flink wat opties aanpassen. Een interessante instelling is Standaardpakketten Microsoft Store uit het systeem verwijderen. Kies Ingeschakeld en zet aan de linkerzijde van het venster vinkjes bij de apps die je niet wilt gebruiken. Neem ook de rest van de categorie Windows-onderdelen door en zoek naar de standaardprogramma's (bijvoorbeeld Windows Agenda). Vaak kun je die individueel uitschakelen (bijvoorbeeld via Windows Agenda uitschakelen).

Voor Pro's: het ingebouwde groepsbeleid gebruiken.

💻 Nieuwe laptop nodig? Kijk en vergelijk op Kieskeurig.nl

▼ Volgende artikel
De Switch 2 als enige console? (Nintendo Partner Direct) - Bonuslevel
Huis

De Switch 2 als enige console? (Nintendo Partner Direct) - Bonuslevel

Cody en Jacco lopen door de Partner Direct heen en stellen de vraag: is de Switch 2 nu multiplatform-waardig? Ook zit Jacco drie dagen in Zwitserland voor een gamingmuis en is één persoon jarig.

Kom bij onze Discord. Via ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠deze link kan je met ons en andere luisteraars kletsen over games, deals, nieuws en meer.

Wil je zelf ook een vraag insturen of heb je iets leuks om te melden? Dat kan! Stuur een mailtje naar bonuslevelcast@gmail.com (of bonuslevelkast@gmail.com of bonuslevelqast@gmail.com) en wellicht hoor je jezelf terug in de volgende aflevering!