Je hebt een nieuwe schijf gekocht en die wil je nu in je systeem inbouwen, als vervangschijf voor je huidige systeemschijf of gewoon als extra opslag. Dat vergt echter de nodige voorbereiding: naast de fysieke inbouw is er immers ook nog de configuratie ervan, zoals de systeemmigratie en initialisatie, en het partitioneren en formatteren. Dit artikel helpen we je bij het plaatsen van een nieuwe harde schijf of ssd.

Tip 01: Scenario’s

We kunnen je jammer genoeg niet zomaar een rechttoe-rechtaan stappenplan meegeven om je nieuwe schijf helemaal klaar te maken voor gebruik. Dat hangt namelijk niet alleen af van je computersysteem (voor de inbouw maakt het bijvoorbeeld verschil uit of het om een laptop of een desktop gaat), maar ook van je bedoelingen. Het lastigste scenario is dat waarbij je je huidige schijf voor het nieuwe exemplaar wilt inruilen. Misschien wil je in dit geval de complete inhoud inclusief besturingssysteem van je oude naar de nieuwe schijf klonen. Of je verkiest een gloednieuwe installatie van Windows, waarbij je dan wel nog je oude data moet zien over te zetten. Is het je bedoeling (op je desktop-pc) een tweede, interne dataschijf toe te voegen, dan bespaar je je weliswaar de beslommeringen van een systeemmigratie, maar moet je de schijf wel correct voorbereiden.

In dit artikel laten we al deze aspecten aan bod komen. We beginnen met het vervangscenario, waarbij we eerst van een systeemmigratie uitgaan (door te klonen of via een imagebestand, ook wel schijfkopie genoemd) en vervolgens van een ‘schone’ Windows-installatie. In het tweede deel bespreken we het scenario van een extra schijf voor opslag van data, waarbij we de drie benodigde stappen in volgorde bespreken: initialiseren, partitioneren en formatteren.

©PXimport

Tip 02: Oude schijf

Je hebt ervoor gekozen om je oude systeemschijf door een nieuwe te vervangen, wellicht omdat je behoefte hebt aan een groter of sneller exemplaar. De neiging is dan ongetwijfeld groot om maar meteen de oude schijf uit je pc te halen, maar er zijn redenen waarom je daar beter nog even mee kunt wachten. Zo wil je misschien eerst het al geïnstalleerde besturingssysteem overzetten naar je nieuwe schijf en dan heb je de oude schijf nog even nodig. Zo’n systeemmigratie kan op twee manieren gebeuren. Je maakt van de oude schijf een imagebestand, bijvoorbeeld naar een externe usb-schijf en je zet dat image over naar je nieuwe schijf met behulp van een opstartmedium als een cd/dvd of een usb-stick. Of je gaat de schijf klonen, waarbij je zowel de oude als de nieuwe schijf gelijktijdig aan je systeem hangen. Bij een desktop-pc is dat niet eens zo lastig (zie ook tip 4). Gaat het echter om een laptop, dan kun je de nieuwe schijf via een externe schijfbehuizing, met een externe usb- en interne sata-connectie, aan je laptop hangen. Of je haalt de schijf uit je laptop en hangt die tijdelijk aan een desktop-pc, samen met je nieuwe schijf.

Ook wanneer je geen systeemmigratie overweegt, kan het handig zijn je oude schijf nog even te laten zitten. Wil je namelijk (alleen) de data van die schijf nog bewaren, dan kun je die schijf weliswaar als tweede schijf aan je pc koppelen. Op een laptop is dit hoogstwaarschijnlijk niet mogelijk. In dat geval doe je er dus goed aan eerst een back-up van alle nodige data te maken naar bijvoorbeeld een externe usb-schijf.

©PXimport

Tip 03: Systeemmigratie

Of je nou gaat klonen, dan wel met een imagebestand wilt werken voor de systeemmigratie, je kunt hiervoor goede gratis software inzetten als Macrium Reflect Free of EaseUS Todo Backup. Overigens kun je deze tools ook gebruiken voor gewone databack-ups. We tonen in het kort hoe je EaseUS Todo Backup gebruikt voor je systeemmigratie.

We beginnen met een kloonoperatie: klik op System Clone en zet een vinkje naast de doelschijf. Is je doelschijf een ssd, klik dan op Advanced options en plaats een vinkje bij Optimize for SSD. Bevestig je keuze met Next en wacht rustig af tot de operatie voltooid is. Zo makkelijk is het.

Werk je liever met een imagebestand? Kies dan Disk/Partition Backup in het hoofdvenster van EaseUS Todo Backup en selecteer de schijf of partitie waar je een complete back-up van wilt maken. Laat de optie Sector by sector backup uitgevinkt staan. Via het mapicoon bij Destination verwijs je naar een geschikte (externe) doellocatie. Bevestig met Proceed.

Om het imagebestand naar je nieuwe schijf ‘uit te pakken’ kun je het systeem opstarten met een speciaal herstelmedium: dat maak je aan via Tools / Create Emergency Disk, waarbij je bij voorkeur Create WinPE emergency disk geselecteerd laat. Selecteer USB als je een opstartbare usb-stick wilt maken van waaruit je het imagebestand kunt terugzetten.

©PXimport

Tip 04: Vervanging (desktop)

Je beschikt nu over de benodigde databack-ups of een systeemkopie van je oude schijf. Nu kunnen we eindelijk de oude schijf uit de pc halen en die door je nieuwe schijf vervangen. Haal de stroomkabel uit je computer en ontlaad jezelf door een geaard metalen voorwerp aan te raken. Vervolgens verwijder je het zijpaneel, vaak kan dit zelfs zonder schroevendraaier, waarna je de schijf uit de behuizing kunt losschroeven. In wat oudere systeemkasten kan het gebeuren dat je daarvoor beide zijpanelen moet verwijderen. Je harde schijf is met twee kabels verbonden: met een stroomkabel en met een smalle sata-kabel voor de dataoverdracht. Maak beide kabels los van de schijf: let op dat je bij het uittrekken geen andere kabels of onderdelen losmaakt of beschadigt. Je verbindt nu de nieuwe schijf met dezelfde connectoren. Let op de kleine uitsparing aan de zijkant van de connectoren: past de schijf niet, probeer het dan door die 180° te draaien. Een harde schijf schroef je op dezelfde manier vast; een ssd hoeft niet zo vast te zitten als een ouderwetse schijf aangezien een ssd geen bewegende onderdelen bevat en dus niet vibreert, maar je wilt niet dat-ie los in je systeem bungelt dus vastzetten (of klemmen) is evengoed nodig.

Is het je bedoeling de oude schijf naar de nieuwe te klonen (zie tip 3), dan koppel je je nieuwe exemplaar aan een vergelijkbare stroom- en sata-kabel. Na een succesvolle kloonoperatie verwissel je dan beide sata-aansluitingen.

©PXimport

Tip 05: Vervanging (laptop)

Hoe je de harde schijf uit je laptop haalt, hangt af van het model van die laptop. In nagenoeg alle gevallen zul je minstens één schroefje moeten verwijderen om de bodemplaat weg te kunnen halen. Soms kleeft er een garantiesticker op zodat er weinig anders op zit dan die te scheuren. In principe vervalt dan je garantie, maar in de praktijk blijkt dat wel mee te vallen – tenzij je natuurlijk zelf schade berokkent tijdens het ombouwen. Raadpleeg eventueel eerst de website van je producent of leverancier.

Is de bodemplaat verwijderd, dan kun je de harde schijf losmaken: ook die is met meerdere schroefjes of met een klik- of schuifsysteem vastgemaakt. Normaliter zijn zowel je oude als je nieuwe schijf 2,5inch-exemplaren, zodat je van dezelfde aansluitingen en schroefjes gebruik kunt maken. Als je oude schijf met behulp van een kleine sata-adapter was verbonden, kun je die ook voor je nieuwe schijf gebruiken. Is de schijf correct bevestigd, dan maak je de bodemplaat weer dicht.

©PXimport

AHCI-modus

©PXimport

Tip 06: Windows-installatie

Een systeemmigratie is dus één oplossing om snel een nieuwe schijf van een werkend besturingssysteem te voorzien. Een ‘schonere’ oplossing is een nieuwe Windows-installatie. Op die manier sleep je geen onvolkomenheden van een al langer gebruikt systeem mee. Dat kun je als volgt aanpakken: surf naar de site van Windows 10 en kies Hulpprogramma nu downloaden. Als je deze Media Creation Tool opstart, verschijnen twee opties. Kies hier Installatiemedia (USB-stick, dvd of ISO-bestand)voor een andere pc maken. Geef de gewenste taal, versie en architectuur (32 of 64 bits, of beide) aan van Windows. Tenzij je over een aangepaste productcode beschikt laat je hier het best het vinkje staan bij Gebruik de aanbevolen opties voor deze pc.

In het volgende venster selecteer je USB-flashstation; zorg wel dat je usb-stick over minstens 8 GB opslagruimte beschikt. Na afloop kun je je computer van deze stick opstarten en van hieruit Windows schoon installeren.

Moeilijk is dat niet. Duid de gewenste taal, tijd, valuta en toetsenbord aan en klik op Nu installeren. Er wordt nu om je productcode gevraagd, maar als je de installatie uitvoert op een pc waarop je Windows 10 eerder al succesvol had geïnstalleerd en geactiveerd, kun je hier ook Ik heb geen productcode kiezen. Selecteer desgevraagd de gewenste Windows-versie en kies vervolgens Aangepast: alleen Windows installeren (geavanceerd). Het gaat om een nieuwe, nog lege schijf en dus kies je hier Niet-toegewezen ruimte op schijf [x]. Daarna gaat de eigenlijke Windows-installatie van start.

©PXimport

Tip 07: Check-up

In dit tweede scenario gaan we ervan uit dat je een nieuwe schijf aan je al bestaande schijf wilt toevoegen. Er bestaan weliswaar laptops met ruimte voor twee schijven, maar die zijn vrij uitzonderlijk. De kans is dus groot dat je met een desktop-pc werkt. In tip 4 kon je al lezen hoe je daar een (tweede) schijf aankoppelt en met behulp van de informatie in het kader ‘AHCI-modus’ kun je uitvissen of de sata-interface wel degelijk op AHCI-modus is ingesteld.

Je tweede schijf hangt inmiddels aan je pc. Controleer eerst of de schijf überhaupt zichtbaar is voor Windows: druk op Windows-toets+R en voer diskmgmt.msc uit. De module voor Schijfbeheer start op en de kans is groot dat je al meteen de melding krijgt dat je nieuwe schijf nog niet is geïnitialiseerd. Dat klopt, want er is nog helemaal niets met deze schijf gebeurd. Voorlopig mag je deze melding echter Annuleren. Belangrijk is dat Windows de nieuwe schijf netjes in het overzicht van het Schijfbeheer toont.

©PXimport

Tip 08: Initialisatie

Als je in het Schijfbeheer linksonder bij de opsomming van de gedetecteerde schijven kijkt, zie je dat je nieuwe schijf een speciaal icoontje heeft meegekregen: een wit pijltje op een rode achtergrond. En er staat: Onbekend en Niet geïnitialiseerd. Dat brengen we meteen in orde: klik met de rechtermuisknop op dit vak en kies Schijf initialiseren. Windows wil nu van je weten welke partitiestijl je voor je schijf wilt gebruiken: MBR of GPT. In het kader ‘MBR of GPT’ lichten we beide opties toe, zodat je een optimale keuze kunt maken. Wat je ook kiest, de initialisatie is in een oogwenk voltooid. Heb je per ongeluk de foute partitiestijl gekozen, dan is er nog geen man overboord. Klik met de rechtermuisknop op het vak en kies Schijf converteren naar MBR/GPT-schijf. Het is maar dat je het weet: deze conversie is een stuk lastiger als je de schijf al hebt gepartitioneerd (zie tip 9): in dit geval moet je namelijk eerst alle bestaande partities weer weghalen.

©PXimport

MBR of GPT

©PXimport

Tip 09: Partitionering

Zodra je de nieuwe schijf hebt geïnitialiseerd, verschijnt de indicatie Standaard in het Windows Schijfbeheer. Jammer genoeg duikt de schijf nog niet in Verkenner op. Logisch, want de schijf bevat momenteel alleen nog maar niet-toegewezen ruimte. Je moet namelijk eerst nog minstens één schijfstructuur oftewel partitie creëren waarop je data kunt plaatsen. Klik met de rechtermuisknop op de visuele voorstelling van de schijf en kies Nieuw eenvoudig volume. Er duikt een wizard op en zodra je op Volgende klikt, geef je aan hoe groot de nieuwe partitie moet worden. Standaard wordt hiervoor de volledige opslagcapaciteit benut, maar je kunt ook meerdere kleinere partities creëren (weliswaar één tegelijk). We gaan ervan uit dat je partitie de volledige schijfruimte mag innemen en dus druk je maar op Volgende, waarna je een geschikte stationsletter selecteert voor die partitie. Bevestig met Volgende. De schijf is nu klaar voor de laatste voorbereidingsfase: het formatteren.

©PXimport

Tip 10: Formattering

Een schijf formatteren betekent zoveel als de nodige structuren voorzien zodat een specifiek bestandssysteem (zoals ntfs) data op een correcte en efficiënte manier kan benaderen en bewaren. Een lekker ouderwets voorbeeld: zoiets als een archiefkast met hangmappen plaatsen, zodat je later daadwerkelijk iets in die dossierkast kunt opbergen.

Allereerst dien je hier dus het gewenste besturingssysteem aan te duiden en in nagenoeg alle omstandigheden zul je hier NTFS aanduiden. Het veld Clustergrootte laat je gewoon op Standaard staan. Vul een naam naar keuze in voor je partitie en laat vooral het vinkje staan bij Snelformatteren. Klik op Volgende en op Voltooien. Even later is je partitie netjes geformatteerd en dus klaar om data te ontvangen. Dat heeft Windows Verkenner inmiddels ook door, want kijk: je nieuwe station verschijnt nu wél in de lijst, net als je andere schijfpartities.

©PXimport

Windows 11 is ontworpen om je pc beter te laten presteren dan zijn voorganger Windows 10. Toch geldt ook hier dat het systeem gaandeweg steeds trager wordt. Gelukkig zijn er eenvoudige trucs om je computer weer vleugels te geven.

Zelfs een modern besturingssysteem kan na verloop van tijd trager aanvoelen. Met de onderstaande tips kun je Windows 11 opnieuw optimaliseren. Uiteindelijk draait het vooral om keuzes. Het systeem zit boordevol functies en opties, maar niet alles heb je echt nodig. Schakel overbodige onderdelen uit, dan win je meestal direct aan snelheid. 

Zet Widgets uit

Veel klassieke trucs om Windows sneller te maken, werken ook in Windows 11. Maar er zijn ook enkele optimalisaties die specifiek voor dit besturingssysteem gelden en echt merkbaar verschil maken. Zo introduceert Windows 11 Widgets: interactieve kaarten die dynamisch informatie tonen over het weer, nieuws, aandelen of sport… Handig, maar ze verbruiken geheugen en bandbreedte. Vind je dit te veel van het goede, dan kun je ze beter uitschakelen. Dat doe je eenvoudig via de taakbalk: klik met de rechtermuisknop op een lege plek. Kies Taakbalkinstellingen en zet Widgets uit.

Visuele effecten en animaties uitschakelen

Windows 11 bevat heel wat grafische tierlantijntjes die er fraai uitzien, maar wel extra rekenkracht vragen. Denk aan animaties bij het minimaliseren of maximaliseren van vensters, transparante achtergronden en schaduwen. Vooral op systemen met weinig RAM of een oudere grafische kaart kan dit merkbare vertraging opleveren. Kies je liever voor prestaties dan voor cosmetica, dan schakel je deze visuele effecten uit. Druk op Win+I om de Instellingen te openen en ga naar Toegankelijkheid / Visuele effecten. Zet daar de schakelaars bij Transparantie-effecten en Animatie-effecten uit. Omdat Windows 11 hierdoor minder grafische elementen hoeft te renderen, merk je direct een vlottere werking, vooral bij het openen en sluiten van vensters.

Instellingen voor prestaties

Er bestaat ook een snelle manier om in één keer alle visuele effecten te beheren. Typ in de zoekfunctie van Start: De weergave en prestaties van Windows aanpassen. Standaard staat dit ingesteld op Automatisch selecteren. Ga naar het tabblad Visuele effecten en je leest precies welke opties voor de vormgeving actief zijn. Wil je alle grafische franje in één klap uitschakelen, kies dan voor Beste prestaties. Klik vervolgens op Toepassen en bevestig met OK.

In de instelling Beste prestaties worden alle visuele effecten uitgeschakeld.

Kritisch voor opstartprogramma’s

Telkens wanneer je Windows opstart, worden automatisch programma’s in de achtergrond geladen. Veel software installeert zo’n opstartprogramma zonder dat je het beseft. Applicaties die je zelden gebruikt, verbruiken daardoor onnodig geheugen en processorkracht en vertragen bovendien de opstartprocedure. Hoe meer programma’s mee opstarten, hoe langer het duurt voor je pc gebruiksklaar is. Controleer dit via Instellingen / Apps / Opstarten. Daar vind je een overzicht van alle apps die samen met Windows starten. Bekijk de lijst kritisch en zet de schakelaar uit bij programma’s die je niet meteen nodig hebt. Zo start je pc merkbaar sneller op.

Dubbelchecken in Taakbeheer

Daarna kun je ook nog een keer via Taakbeheer snoeien in de programma’s die op de achtergrond draaien. Open deze app door met de rechtermuisknop op een lege plek in de taakbalk te klikken en Taakbeheer te kiezen. Deze handige tool toont alle actieve programma’s en services. Klik in de linkerbalk op het vijfde pictogram van boven om de lijst met opstart-apps te openen. Sorteer vervolgens op Status, zodat de ingeschakelde apps bovenaan verschijnen. In de kolom Invloed op opstarten zie je meteen of een app geen, weinig of juist veel invloed heeft op de systeemprestaties. Wil je voorkomen dat een programma automatisch meedraait, klik er dan met de rechtermuisknop op en kies Uitschakelen. Hiermee verwijder je de toepassingen niet. Je voorkomt alleen dat ze bij het opstarten worden geladen. Je kunt de apps dus nog altijd handmatig starten. Besluit je later dat een programma tóch automatisch mee moet opstarten, dan schakel je het op dezelfde manier weer in.

Zuiniger in plaats van sneller

In Taakbeheer zit een handige functie om het energieverbruik van Windows 11 te verbeteren: de Efficiëntiemodus. Deze modus verlaagt de prioriteit van achtergrondapplicaties, waardoor je pc sneller werkt en de batterijduur wordt verlengd. Daarom heeft deze modus een eco-pictogram in de vorm van twee blaadjes. Een belangrijke kanttekening: niet alle processen en apps ondersteunen deze modus. Bij sommige zul je het pictogram dus niet zien. Start Taakbeheer en ga naar de weergave Processen (het derde pictogram van boven in de linkerbalk, bestaande uit drie vierkantjes). Hier zie je de lijst van actieve apps en processen. Selecteer de app of het proces dat je in de efficiëntiemodus wilt zetten en klik op het Efficiëntiemodus-pictogram rechtsboven in het scherm. Bevestig je keuze. Je kunt dezelfde optie ook bereiken door met de rechtermuisknop op een app of proces te klikken. Sommige apps, zoals Microsoft Edge, staan standaard al in de efficiëntiemodus. Bij deze apps kun je de modus niet uitschakelen.

Sommige applicaties ondersteunen de efficiëntiemodus.

Sta automatisch Windows-onderhoud toe

Windows 11 voert voortdurend onderhoud uit om te controleren of alles naar behoren functioneert. Dit omvat systeemdiagnoses en beveiligingsscans. Het lost bovendien automatisch gevonden problemen op. Dit automatisch onderhoud vindt plaats op een vastgesteld tijdstip wanneer het apparaat in slaapstand staat en is aangesloten op een stroombron. Het is mogelijk dat je deze functie per ongeluk hebt uitgeschakeld, of dat het een tijd niet actief was. Bijvoorbeeld als je de laptop ’s nachts hebt uitgeschakeld in plaats van in slaapstand te zetten, of als hij tijdelijk niet op het lichtnet was aangesloten. Zorg er daarom voor dat de functie dagelijks actief is. Typ in het zoekvak van de taakbalk Configuratiescherm en selecteer in deze app Systeem en beveiliging. In het gedeelte Onderhoud klik je onder Automatisch onderhoud op Onderhoud starten als je het direct wilt uitvoeren. Om ervoor te zorgen dat dit dagelijks gebeurt, klik je op Onderhoudsinstellingen wijzigen. Kies het gewenste tijdstip en vink het vakje aan: Gepland onderhoud toestaan om mijn computer aan te zetten.

Verwijder bloatware

Bij de installatie van Windows 11 worden automatisch programma’s meegeleverd waar je niet om hebt gevraagd. Sommige zijn logisch en nuttig, veel andere worden niet eens door Microsoft zelf ontwikkeld, maar door externe leveranciers. Soms gebeurt het ook dat bij de installatie van een programma een andere applicatie ongemerkt mee op je pc wordt gezet. Deze adware en bloatware zijn verraderlijk, omdat ze vaak automatisch starten zonder dat je het merkt. Je zult merken hoeveel beter je pc presteert wanneer je er vanaf bent. Je kunt Taakbeheer gebruiken om adware en bloatware te herkennen, maar gemakkelijker is het gebruik van een externe tool. Een handige optie is O&O AppBuster: volledig gratis en zonder installatie. Download de tool via https://www.oo-software.com/en/ooappbuster en start het exe-bestand. De tool scant het systeem en maakt het verwijderen eenvoudig. Je ziet telkens de uitgever van elke app en een aanbeveling. Een rode stip met het label Remove betekent dat je moet overwegen of je deze software echt nodig hebt. Is dat niet het geval, selecteer dan de titel en klik op Remove. Je kunt O&O AppBuster ook gebruiken om reguliere software te verwijderen die via de standaardmethode moeilijk te de-installeren is.

Zoekindexering uitschakelen

De zoekfunctie van Windows 11 maakt gebruik van indexering op je harde schijf. Dit gebeurt op de achtergrond, waardoor je pc sneller doorzocht kan worden dan zonder indexering. Zonder index moet Windows elk bestand en elke map bij iedere zoekopdracht opnieuw doorzoeken, wat langer duurt. Bovendien zorgt de indexering ervoor dat je bestanden kunt vinden op basis van de tekst die ze bevatten. Dit is handig, maar op tragere pc’s kan de indexering de prestaties verminderen. Je kunt de snelheid van een trage computer verbeteren door de indexering uit te schakelen. Zelfs op een pc met een ssd kan dit de prestaties ten goede komen. Open de app Services door in het zoekvak van de taakbalk services.msc te typen. Scroll naar Indexeringsservice of Windows Search in de lijst met services. Dubbelklik erop en klik in het venster dat verschijnt op Stoppen. Herstart daarna de pc. Je zoekopdrachten kunnen iets trager zijn, maar het verschil merk je mogelijk niet. Wel zul je waarschijnlijk een algemene snelheidsverbetering ervaren.

Opslaginzicht

Een harde schijf vol overbodige bestanden kan de pc vertragen. Door deze op te schonen, kun je vaak een snelheidsboost krijgen. Windows 11 biedt hiervoor een ingebouwde tool: Opslaginzicht. Open Instellingen en ga naar Systeem in de linkerbalk, zodat je rechts Opslag kunt openen. Schakel hier de optie Opslaginzicht in.

Vanaf dat moment controleert Windows voortdurend de opslag op je pc en verwijdert oude of overbodige bestanden die je waarschijnlijk niet meer nodig hebt. Denk aan tijdelijke bestanden, bestanden in de map Downloads en oude bestanden in de Prullenbak. Standaard komt Opslaginzicht pas in actie wanneer er weinig vrije schijfruimte overblijft. In dat geval verwijdert het systeem bestanden die al langer dan 30 dagen in de Prullenbak of Downloads staan. Je kunt dit ook instellen op dagelijks, elke 14 dagen of elke 60 dagen.

Stop de synchronisatie via OneDrive

De Microsoft-cloudopslagtool OneDrive zorgt ervoor dat de bestanden op je pc perfect gesynchroniseerd worden met de cloud. Het is een efficiënte back-uptool voor het geval je pc te maken krijgt met een virusinfectie of hardwareschade. OneDrive is zo diep geïntegreerd in Windows dat veel gebruikers denken dat het niet uit te schakelen is, maar dat klopt niet. De automatische OneDrive-synchronisatie kan je computer aanzienlijk vertragen. Als je ervoor kiest om je back-up op een andere manier te organiseren, kun je de synchronisatie eenvoudig uitschakelen. Klik op het OneDrive-cloudpictogram in het systeemvak en daarna op het tandwielpictogram om de Instellingen te openen. Ga naar het tabblad Account en klik op Deze pc ontkoppelen. Dit betekent niet dat je de bestanden kwijt bent die in de lokale OneDrive-map staan.

Geheugenintegriteit uitschakelen

Merk je dat Windows 11 op een oudere computer niet soepel draait? Dit kan te maken hebben met ingebouwde beveiligingsfuncties zoals TPM 2.0 en Geheugenintegriteit. Geheugenintegriteit helpt je pc te beschermen tegen geavanceerde aanvallen, maar kan op oudere of minder krachtige hardware een impact op de prestaties hebben. Als je bereid bent om een klein beetje veiligheid in te ruilen voor betere prestaties, kun je Geheugenintegriteit uitschakelen via Instellingen / Privacy & Beveiliging / Windows-beveiliging / Apparaatbeveiliging / Kernisolatie en Geheugenintegriteit.

Vooral op oudere pc’s heeft de Geheugenintegriteit een negatieve invloed op de snelheid.

Schakel de Gamemodus uit

De Gamemodus van Windows 11 optimaliseert je pc voor het spelen van games. Wanneer Windows merkt dat je een game speelt, geeft het de prioriteit aan de systeembronnen voor gaming door deze tijdelijk weg te nemen bij andere apps en achtergrondprocessen. Dit is interessant voor serieuze gamers, maar wanneer je geen games speelt, kan het systeem juist vertragen omdat het resources reserveert ‘voor het geval dat’ je toch een game zou starten. Het uitschakelen van de Gamemodus kan je pc daarom ook sneller maken. Je kunt de functie altijd opnieuw inschakelen wanneer je een game wilt spelen. Zelfs als je nog nooit een game op je pc hebt gespeeld, staat de Gamemodus standaard ingeschakeld. Om deze uit te schakelen, ga je naar Instellingen / Gaming / Gamemodus. Zet de schakelaar Gamemodus uit.

Bezit je een flinke digitale muziekcollectie, dan heb je waarschijnlijk helemaal geen Spotify of andere streamingsdienst nodig. Met Navidrome bouw je gewoon je eigen muziekcloud. Alle toegevoegde nummers zijn op al je apparaten beschikbaar, ook onderweg. In deze workshop lees hoe je de muziekserver zo goed mogelijk inricht.

Het gratis downloaden van muziek was tot 2014 legaal. Mogelijk heb je uit dat tijdperk nog heel wat audiobestanden op je computer of externe harde schijf staan. Daarnaast bewaar je natuurlijk net zo makkelijk kopieën van cd’s op de pc of laptop. Gebruik hiervoor een gratis tooltje, zoals Exact Audio Copy of fre:ac. Als je eenmaal een omvangrijke digitale muziekverzameling hebt opgebouwd, wordt Navidrome zeer interessant. Installeer de freeware op je computer en stream vervolgens jouw favoriete liedjes naar geschikte afspeelapparaten. Denk aan je smartphone en tablet.

Client-servermodel

Met Navidrome installeer je een muziekserver op de computer. Dit programma indexeert alle audiobestanden en creëert hiervan een overzichtelijke bibliotheek. Daarna kunnen overige computers, smartphones en andere clients de nummers opvragen. Dit zogenoemde client-servermodel werkt alleen wanneer de muziekserver actief is. Kortom, regel dat het systeem met Navidrome op de juiste luistermomenten is ingeschakeld.

Navidrome downloaden

Een pluspunt is dat de freeware lage eisen aan de hardware stelt. Gebruik het programma dus gerust op een wat oudere pc of laptop. Er zijn versies voor Windows, macOS en Linux beschikbaar. Ga naar www.navidrome.org/docs/installation om de juiste editie te downloaden. Navidrome werkt ook op een Raspberry Pi of geschikte NAS, maar voor deze workshop concentreren we ons op de Windows-versie.

Navidrome stuurt je voor het juiste downloadbestand uiteindelijk door naar de GitHub-site. Klik onderaan zo nodig op Show all om alle downloadbestanden te tonen. Kies in de lijst het msi-bestand en start direct na het downloaden de installatie. Mogelijk slaat Windows alarm, omdat dit besturingssysteem het programma niet kent. Geen zorgen, want volgens VirusTotal vormt Navidrome geen enkele bedreiging.

Enkele instellingen

Tijdens het installatieproces verschijnt er een instellingenvenster. Merk op dat Navidrome standaard poortnummer 4533 gebruikt. Dit nummer is in feite een digitale toegangspoort tot jouw muziekserver. Je hebt dat nodig om browsers en apparaten met jouw persoonlijke muziekcloud te verbinden. Daarover later meer. Je laat het poortnummer in de meeste gevallen gewoon staan. Alleen wanneer Navidrome met een ander programma conflicteert, kun je de getallen wijzigen.

Geef verder in het veld onder Music Folder aan in welke map de nummers staan opgeslagen. Bewaar je op verschillende bestandslocaties albums? Houd er rekening mee dat het programma in eerste instantie slechts één map (met alle onderliggende submappen) accepteert. Je kunt op een later moment nog wel andere bestandslocaties toevoegen. Rond met Next en Install de installatieprocedure af.

Account aanmaken

Na de installatie is de muziekserver direct actief op de achtergrond van jouw systeem. Staat het programma niet in het startmenu? Dat klopt, want je bedient Navidrome in een willekeurige browser. Typ in de adresbalk http://localhost:4533 en druk op Enter. Er verschijnt een inlogscherm. Je creëert nu eerst een account. Bedenk een gebruikersnaam en typ twee keer het wachtwoord. Bevestig daarna met Create Admin.

Als je tijdens de installatie een muziekmap hebt opgegeven, zie je waarschijnlijk diverse albumhoezen. Zelfs bij grote muziekcollecties gaat het indexeren erg snel. Ga uit van hooguit enkele minuten. Een pluspunt is dat de freeware met ieder gangbaar audioformaat uit de voeten kan, waaronder mp3 en flac. Je gebruikt bovenaan de zoekfunctie om een album of artiest te vinden. Het is helaas niet mogelijk om naar de naam van een liedje te speuren.

Muziek correct taggen

Zie je in Navidrome dubbele hoezen of is de artiest onbekend? Daar kun je iets aan doen. Elk nummer heeft metadata. Hierin is onder meer de naam van het liedje, het album en de artiest opgeslagen. Wanneer de metadata niet kloppen, wordt het al gauw een rommeltje. Navidrome creëert op basis van deze gegevens namelijk een bibliotheek. Zeker bij audiotracks afkomstig uit omstreden downloadnetwerken is de informatie soms niet correct.

Het aanpassen van metadata heet in computerjargon ook wel het taggen van muziek. Jammer genoeg zit deze functie niet in Navidrome. Mp3tag en MusicBrainz Picard zijn twee tools die deze taak moeiteloos vervullen. Selecteer de gewenste nummers en pas de metadatavelden naar eigen inzicht aan. Overigens kan dat bij de genoemde programma’s ook automatisch. In dat geval maakt Mp3tag of MusicBrainz Picard verbinding met een onlinedatabase. Vergeet niet om de wijzigingen op te slaan.

Op jouw verzoek plukt MusicBrainz Picard de juiste tags uit de eigen database.

Nog wat aanpassingen

Voordat je muziek gaat luisteren, pas je eerst nog enkele instellingen aan. De voertaal is standaard Engels, maar er is ook een Nederlandse vertaling beschikbaar. Klik rechtsboven op Settings (pictogram met poppetje) en kies Personal. Je klikt nu in het uitrolmenu onder Language op Nederlands. De taal verandert direct. Vind je de huidige vormgeving te donker? Selecteer dan onder Thema een ander uiterlijk. Je laat Navidrome desgewenst zelfs op Spotify lijken.

Bepaal verder of je de instelling ReplayGain wilt activeren. Hierdoor krijgen nummers van verschillende albums hetzelfde volumeniveau, mits ze voorzien zijn van zogeheten ReplayGain-tags. Voorkom daarmee dat een bepaald liedje ineens veel luider of zachter klinkt. Besef wel dat niet alle clients met deze techniek overweg kunnen. Navidrome slaat alle instellingen automatisch op.

Extra muziekmap

Je voegt eventueel nog een extra muziekmap toe. Navidrome creëert hiervan een tweede bibliotheek. Zodra je naar Instellingen / Libraries navigeert, verschijnt de eerder opgegeven map. Met Toevoegen opent er een nieuwe pagina. Typ eerst een relevante naam. Vul nu achter Path het volledige pad van de beoogde map in. Bij gebruik van Windows kopieer je dat eenvoudig vanuit de verkenner.

Blader eerst naar de gewenste bestandslocatie en klik vervolgens in de adresbalk van dit hulpprogramma. Je kopieert het pad nu naar Navidrome. Bevestig met Opslaan en klik daarna linksboven op Alle. De ‘nieuwe’ muziek is meteen beschikbaar. Kies linksboven op Libraries en vink de zojuist aangemaakte bibliotheek aan. Verandert er nog niets? Met behulp van het gebogen pijltje bovenaan ververs je de bibliotheken.

Afspeellijst aanmaken

Je luistert eenvoudig naar muziek. Zweef met de muisaanwijzer boven een albumhoes en klik op de playknop. Er verschijnt nu onderin een balk met mediaknoppen. Je kunt nummers skippen, de audioweergave pauzeren en het volume wijzigen. Klik desgewenst op het hartje om een liedje aan je favorieten toe te voegen. Er is zelfs een downloadknop om de audiobestanden lokaal op te slaan. Deze optie is met name nuttig wanneer je een ander apparaat met de Navidrome-server verbindt. Zo speel je de muziek ook op plekken zonder internetverbinding af.

Luister je graag naar nummers van verschillende artiesten? Maak dan een afspeellijst. Klik op een albumhoes om de bijbehorende nummers te tonen. Je plaatst daarna voor één of meerdere liedjes een vinkje. Kies Voeg toe aan afspeellijst en bedenk een naam. Je klikt vervolgens op het plusteken, waarna je bevestigt met Voeg toe. In het linkermenu duikt nu de zojuist ingevoerde naam op. Je sleept voortaan eenvoudig verse nummers naar deze afspeellijst.

M3u-bestanden

Zie je in Navidrome al een afspeellijst? Waarschijnlijk telt jouw digitale muziekcollectie dan één of meerdere m3u-bestanden. In zo’n tekstbestandje staan verwijzingen naar verschillende liedjes. Navidrome creëert hiervan op eigen houtje een afspeellijst. Wil je dat liever niet? Zweef in het linkermenu dan met de muisaanwijzer boven Afspeellijsten en klik op het tandwiel. Nadat je alle ongewenste afspeellijsten hebt aangevinkt, klik je op Verwijderen.

Als je een afspeellijst niet gebruikt, verwijder je die uit het menu.

Extra gebruiker

Je geeft optioneel andere mensen toegang tot de Navidrome-server, zoals gezinsleden en vrienden. In dat geval creëer je voor ieder persoon een eigen account. Diegene kan dan eigen favorieten en afspeellijsten opslaan. Navigeer achtereenvolgens naar Instellingen, Gebruikers en Toevoegen. Je vult nu een gebruikersnaam, naam, e-mailadres en wachtwoord in. Bedenk goed of je iemand beheerdersrechten wilt geven. Een beheerdersaccount heeft rechten om onder meer nieuwe muziekbibliotheken en gebruikers toe te voegen. Bepaal verder welke afspeellijsten je wilt delen en vink die zo nodig aan. Zodra je onderaan op Opslaan klikt, verschijnt de nieuwe gebruiker in het overzicht. Aan jou de taak om de inloggegevens met de bewuste persoon te delen. Nuttig om te weten is dat je een gebruiker op een later moment weer kunt verwijderen.

Clients binnen thuisnetwerk

Wanneer de Navidrome-server eenmaal correct is ingesteld, kun je ook op andere apparaten van de muziek genieten. Op een pc, laptop of mobiel apparaat binnen jouw thuisnetwerk is dat relatief simpel. Open een willekeurige browser en typ in de adresbalk http://[ip-adres]:4533. Hierbij vervang je [ip-adres] door het ip-adres van de computer waar Navidrome op draait.

Weet je dat niet? Open dan in Windows het hulpprogramma Opdrachtprompt. Typ nu ipconfig en druk op Enter om het lokale ip-adres te tonen. Zodra je op een andere computer binnen jouw netwerk naar het juiste adres gaat, verschijnt er een inlogvenster van Navidrome. Als je persoonlijke muziekcloud niet verschijnt, gooit wellicht een firewall roet in het eten. Je kunt een uitzondering instellen of de firewall op eigen risico (tijdelijk) uitzetten.

Portforwarding

Het is ook mogelijk om een computer, tablet of smartphone buiten je thuisnetwerk met de Navidrome-server te verbinden. Uiteraard is het dan wel een voorwaarde dat het apparaat verbonden is met internet. Verder dien je poortnummer 4533 in jouw router open te zetten voor netwerkverkeer. Op die manier maak je de muziekserver toegankelijk voor inkomende verbindingen van buiten het thuisnetwerk. Het openzetten van een netwerkpoort heet portforwarding. Bij elke router werkt het op een andere manier.

Gebruik je bijvoorbeeld een SmartWifi-modem van Ziggo? Ga met een browser dan naar https://smartwifiweb.ziggo.nl en log in. Je bereikt de meeste andere routers door het ip-adres van dit netwerkapparaat in de browser te typen. Navigeer in het routerpaneel van Ziggo naar Geavanceerde instellingen / Poort Forwarding en kies Nieuwe regel aanmaken. Stel bovenaan het ip-adres van de Navidrome-server in. Je hoeft alleen maar de getallen na de laatste punt in te vullen. Typ in de velden onder Lokale startpoort, Lokale eindpoort, Externe startpoort en Externe eindpoort het poortnummer 4533. Je selecteert bij Protocol de optie UDP/TCP en kiest onder Ingeschakeld voor Aan. Bevestig tot slot met Regel toevoegen.

Via het publieke ip-adres van jouw internetadres en poortnummer 4533 open je op afstand je persoonlijke muziekcloud. Via whatismyipaddress.com kun je het benodigde ip-adres achterhalen. Kijk op http://[publieke ip-adres]:4533 en geniet van de muziek.

Mobiel streamen

De vorige paragraaf beschrijft hoe je een apparaat buiten jouw thuisnetwerk met de Navidrome-server verbindt. Dat werkt ook met een browser op je smartphone, maar misschien vind je dat niet zo prettig. Gelukkig verbind je als alternatief een geschikte app met jouw muziekserver. Substreamer is daarvan een uitstekend voorbeeld. Deze toepassing is zowel voor iOS als Android beschikbaar.

Inloggen is simpel. Typ het correcte ip-adres en poortnummer van de Navidrome-server. Bedenk voor het invullen van de juiste gegevens of je binnen of buiten het thuisnetwerk actief bent. Je vult daarna de gebruikersnaam en het wachtwoord in. Zodra je bevestigt met Login verschijnt de muziekbibliotheek met alle albumhoezen. Vanwege de gelikte gebruikersomgeving lijkt het net alsof je een app van een online muziekdienst gebruikt. Substreamer heeft diverse handige functies in huis. Zo kun je onder andere albums downloaden en nummers naar een Chromecast doorsturen. Veel luisterplezier!