Bij hacken denken we vaak aan software die op een computer draait, maar er draait ook heel wat software in allerlei andere elektronische apparaten, zoals ESP8266- of ESP32-microcontrollerbordjes, een bluetooth-beacon of een Apple AirTag. Hoe haal je daar gevoelige informatie uit of pas je de werking van het apparaat aan?

Hardware-hacken is een heel breed domein en in deze ene masterclass kunnen we daar helemaal geen recht aan doen. Maar we tonen je enkele voorbeelden van wat er zoal mogelijk is. We hopen dat je daardoor geïnspireerd raakt om zelf op onderzoek uit te gaan.

Laten we beginnen met iets eenvoudigs. In PCM hebben we al vaak gewerkt met ESP8266- en ESP32-microcontrollerbordjes. Je schreef je code daarvoor, compileerde die en schreef die dan naar het ontwikkelbordje. Dat deed je bijvoorbeeld met:

- Arduino IDE;

- Arduino IoT Cloud;

- PlatformIO;

- ESPHome;

- esptool.

Wifi-wachtwoorden ontfutselen

Met een ESP8266 of ESP32 wil je bijna altijd met een wifi-netwerk verbinden. In je code geef je dus de SSID en het bijbehorende wachtwoord op van het gewenste wifi-netwerk. Dat wordt door esptool naar het flashgeheugen van je microcontroller geschreven. Vaak is dit gewoon onversleuteld, zodat iedereen met toegang tot de microcontroller je wifi-wachtwoord kan uitlezen. De ESP32 ondersteunt wel flash-encryptie met een sleutel die zich in de registers van de microcontroller bevindt. Maar dit wordt nog niet al te vaak gebruikt.

Je mag er dus van uitgaan dat heel wat ESP8266- en ESP32-bordjes, ook degene die jij in je huis hebt ingezet, je wifi-wachtwoord onversleuteld hebben opgeslagen. Iemand die een van je ontwikkelbordjes steelt, kan hier dus je wifi-wachtwoord uit ontfutselen en zo in je netwerk inbreken. Dit is ook iets om mee rekening te houden als je een defect ontwikkelbordje weggooit: hier kunnen nog allerlei gevoelige gegevens uitgehaald worden. Als je het flashgeheugen niet kunt overschrijven of vernietigen, dan zit er niet anders op dan het bordje bij je te houden tot je je wifi-wachtwoord hebt veranderd.

Flashgeheugen uitlezen

Het flashgeheugen van een ESP8266 of ESP32 uitlezen is even eenvoudig als er firmware naar schrijven. Dat doe je met het programma esptool. Als je de programmeertaal Python hebt geïnstalleerd en de bijbehorende pakketbeheerder pip, dan installeer je esptool eenvoudig met de opdracht:

pip3 install esptool

Sluit nu je ESP8266- of ESP32-ontwikkelbordje via een usb-kabel op je computer aan en identificeer de chip met:

esptool.py flash_id

Je krijgt dan iets te zien als:

esptool.py v3.1

Found 1 serial ports

Serial port /dev/ttyUSB0

Connecting....

Detecting chip type... ESP8266

Chip is ESP8266EX

Features: WiFi

Crystal is 26MHz

MAC: 2c:3a:e8:10:db:a3

Uploading stub...

Running stub...

Stub running...

Manufacturer: ef

Device: 4016

Detected flash size: 4MB

Hard resetting via RTS pin...

Je ziet dat het hier om een ESP8266EX gaat en dat die 4 MB flashgeheugen heeft. Dat laatste is belangrijk als je het hele flashgeheugen wilt uitlezen. Dat doe je nu met de volgende opdracht:

esptool.py read_flash 0x0 0x400000 esp8266.bin

Deze opdracht leest het flashgeheugen van adres 0 tot 0x400000 (hexadecimaal voor 4 MB) uit en slaat dit op in het bestand esp8266.bin.

©PXimport

Firmware analyseren

Je hebt nu een kopie van de firmware die op je ESP8266 draait en deze kun je verder op je computer analyseren. Als je op een Linux-computer werkt, is de tool strings meestal standaard geïnstalleerd (onderdeel van het pakket binutils): die toont je alle leesbare tekenreeksen in een binair bestand. In Windows maakt een gelijknamig en bijna identiek programmaonderdeel uit van Windows Sysinternals.

Je past het als volgt toe in een opdrachtvenster:

strings esp8266.bin

Toen we dit toepasten op ESPHome-firmware in onze ESP8266, vonden we onmiddellijk de SSID en wachtwoord van ons wifi-netwerk. Die kwamen zelfs bij herhaling voor in het bestand.

De opdracht strings is ook handig om te weten te komen met wat voor soort firmware je te maken hebt. Je ziet er snel functieaanroepen, versienummers en zelfs volledige html-code van een ingebouwde webinterface.

Binwalk

Als je wat meer informatie te weten wilt komen over de structuur van het firmwarebestand, is het programma binwalk handig. Dit scant de inhoud van een firmwarebestand op bepaalde signatures, en zo kan het bestandssystemen of bestanden in de firmware detecteren en zelfs uitpakken.

Stel dat je binwalk uitvoert op een firmwarebestand en je krijgt het volgende te zien:

2837765 0x2B4D05 JPEG image data, EXIF standard

Dan weet je dat op adres 0x2B4D05 een jpeg-bestand start. Hoe haal je dit nu uit de firmware? Je kunt eenvoudig alle herkende bestandstypes extraheren met de opdracht:

binwalk -e firmware.bin

Je kunt het extraheren ook beperken tot een specifiek type data waarin je geïnteresseerd bent:

binwalk -D jpeg firmware.bin

Een andere nuttige functie van binwalk is de berekening van entropie (wanorde):

binwalk -E firmware.bin

Dit toont een grafiek met op de horizontale as de geheugenadressen en op de verticale as de entropie van 0 tot 1.

Entropie is een maat voor wanorde of willekeur. De geheugengebieden waar de entropie 0 is, zijn gebieden waar dezelfde byte (bijvoorbeeld 0x00 of 0xFF) herhaald wordt. Gebieden waar de entropie 1 is, bevatten volledig willekeurige bytes. Meestal is dat een teken dat deze gebieden versleuteld zijn. Licht de entropie dicht tegen 1 en schommelt die wat, dan is het gebied waarschijnlijk gecomprimeerd. En zie je dat een specifiek gebied een merkelijk lagere entropie heeft dan andere gebieden, dan weet je dat hierin veel herhaling voorkomt. De entropiegrafiek is dus een handige manier om te onderzoeken welke geheugengebieden in de firmware extra aandacht verdienen.

©PXimport

ImHex

Een grafisch programma om firmware te analyseren is ImHex, het is een hexeditor voor reverse-engineering. Het programma is te downloaden voor Windows, Linux en macOS. Open je firmwarebestand in ImHex en vink in het menu View de weergaven aan die je wilt zien.

Met Hex editor krijg je de data in het bestand te zien, met links de hexadecimale waardes van de bytes en rechts de overeenkomstige leesbare tekens die deze bytes als hun ASCII-code hebben. Met Strings kun je ImHex laten zoeken naar leesbare tekenreeksen van een opgegeven minimumlengte.

©PXimport

Chips identificeren

Niet alle elektronica heeft een eenvoudige seriële aansluiting via usb. Vaak moet je specifieke pinnen of testpunten op een printplaatje verbinden om het geheugen van de microcontroller uit te lezen. Als je geen technische documentatie over het product vindt, dien je eerst de chip te identificeren. Een vergrootglas of een digitale microscoop kan hierbij helpen. Zelf proberen we dit uit met een bluetooth-beacon dat we op AliExpress hadden gekocht.

Wanneer we de chip onder de microscoop leggen, zien we duidelijk dat het om een nRF51822 van Nordic Semiconductor gaat, een populaire ARM-chip met bluetooth-ondersteuning. Er lopen ook duidelijke sporen van de pinnetjes aan de zijkant van de chip naar een rij met testpunten. We willen vervolgens te weten komen waarvoor die testpunten dienen, en of ze ons kunnen helpen om het geheugen van de processor uit te lezen.

©PXimport

Testpunten identificeren

Om de pinnetjes van een microprocessor te identificeren, moeten we in de datasheet van de processor duiken. We zoeken in het InfoCenter van Nordic Semiconductor naar de product specification van de nRF51822. Op pagina 11 vinden we de pinnen van de QFN48-uitvoering van de nRF51822. De labels op de chip begint met QF, net zoals bij ons exemplaar.

Let op het zwarte bolletje in de linkerbovenhoek op de afbeelding met de pintoewijzing (zie boven/onder/plaatsaanduiding). Dit komt overeen met het bolletje op de chipbehuizing op je printplaatje. Oriënteer de chip hetzelfde. Je ziet dan in de afbeelding dat de pin rechtsonder in de onderste rij SWDCLK is en links ernaast SWDIO. Helemaal links zie je VSS, wat de negatieve spanning is (GND). In het rijtje pinnen links zie je twee keer VDD, de positieve spanning. Met deze vier pinnen weten we genoeg om verder te gaan. We hoeven alleen de sporen van die pinnen naar de overeenkomende testpunten te volgen. Voor SWDCLK en SWDIO is dat eenvoudig te zien: dat zijn de twee testpunten aan de rechterkant van de rij.

©PXimport

Serial Wire Debug (SWD)

De nRF51822 is een ARM Cortex-M0 32bit-processor, uitgerust met Serial Wire Debug (SWD). Dit is een debugpoort waarover kleinere ARM-processoren wel vaker beschikken. Ze bestaat uit twee pinnen (SWDIO en SWDCLK of ook wel SWCLK), en dan uiteraard nog een voedingspin en GND. Via SWDIO worden de data uitgewisseld, terwijl SWDCLK het kloksignaal vervoert.

Er is geen algemeen geldende standaardlay-out voor de SWD-pinnen, dus die zul je moeten uitzoeken. Op de meeste printplaatjes in commerciële producten zullen er geen labels bij de pinnen afgedrukt zijn. Zo ook bij het bluetooth-beacon dat we onderzochten. Maar als je de testpunten eenmaal geïdentificeerd hebt, is het een kwestie van een SWD-debugger op de correcte testpunten aan te sluiten.

Positieve en negatieve spanning identificeren

De SWDIO- en SWDCLK-testpunten hebben we al geïdentificeerd, terwijl VDD en GND moeilijker te identificeren zijn. Daarvoor heb je een multimeter nodig. Maar eerst moet je het printplaatje goed fixeren, zodat je er eenvoudig met meetpennen spanningen op kunt meten. Wij zijn zelf fan van de PCBite Kit van Sensepeek. Je plaatst twee of meer standaarden magnetisch op een metalen onderplaat, en bovenaan de standaarden klem je het printplaatje vast.

Plaats de batterij nu in het bluetooth-beacon. Het apparaatje start op en begint bluetooth-signalen uit te zenden. De SWD-testpunten hebben we al geïdentificeerd, dus nu is het enkel belangrijk om VDD en GND te vinden. Stel je multimeter in op een gelijkspanningsbereik rond 3 V, leg de zwarte meetpen van de multimeter op één testpunt en de rode op een ander testpunt. Zodra je een continue spanning van 3,3 V tussen beide punten meet, weet je dat het testpunt met de zwarte meetpen GND is en het testpunt met de rode meetpen VDD. Je hebt nu alle vier de benodigde testpunten geïdentificeerd.

©PXimport

SWD-debugger aansluiten

Om met deze testpunten te verbinden, heb je een SWD-debugger nodig. Wij gebruiken de Black Magic Probe, een JTAG- en SWD-debugger voor ARM Cortex-microcontrollers (Cortex-M en Cortex-A). In tegenstelling tot vele andere SWD-debuggers heb je hiervoor geen speciale software nodig, alleen gdb uit de GNU Arm Embedded Toolchain. Deze kun je op de website van ARM downloaden voor Windows, Linux en macOS.

Voor dit soort bewerkingen op printplaatjes met testpunten is de combinatie van de Black Magic Probe met de testnaalden van de PCBite Kit ideaal. Deze testprobes hebben een heel dunne naald die je op het kleinste testpunt laat rusten en die dan door het gewicht op de juiste plaats blijft liggen. De arm blijft magnetisch op de metalen onderplaat bevestigd. Aan de kop met de testnaald zijn twee pinnen te vinden waarop je jumperwires kunt aansluiten. De andere kant van de jumperwires sluit je aan op de overeenkomstige pinnen van het 7-pins JTAG-adapterbordje waarmee de Black Magic Probe wordt geleverd. Sluit SWDIO aan op TMS/SWDIO, SWDCLK op TCK/SWCLK, VSS op GND en VDD op VCC/tVref.

©PXimport

Continuïteit testen

SWD in GDB

Sluit nu de usb-poort van de Black Magic Probe aan op je computer en kijk welke COM-poort (in Windows) of welk TTY-apparaat (in Linux of macOS) eraan wordt toegekend. De Black Magic Probe geeft zich uit voor twee seriële apparaten: een voor SWD en een voor UART. Start nu de ARM-versie van gdb en verbind met de gdb-server op de Black Magic Probe met de opdracht:

arm-none-eabi-gdb -ex "target extended-remote /dev/ttyACM0"

Gebruik het juiste apparaatbestand voor jouw situatie. Scan daarna in de debugger naar een SWD-apparaat:

monitor swdp_scan

Als je het volgende ziet in het opdrachtvenster, dan heb je geen correcte verbinding met een of meer van de testpunten:

Target voltage: 0.0V

SW-DP scan failed!

Kijk alles dan nog eens na. Mogelijk ligt een van de testnaalden net naast een testpunt.

Je zou iets moeten zien als:

Target voltage: 3.1V

Available Targets:

No. Att Driver

1 Nordic nRF51 M0

Verbind dan met doel 1:

attach 1

De waarschuwing die je dan krijgt, mag je negeren.

Firmware uitlezen via SWD

Je wilt nu de firmware uit het geheugen uitlezen en naar een bestand schrijven. In de productspecificatie van de nRF51822 vinden we dat het flashgeheugen van de microcontroller 256 of 128 KB groot is. Voor de nRF51822-QFAA is dat 256 KB. Dan lezen we de eerste 256 KB van het geheugen uit, omdat de code zich volgens de memory-map in de productspecificatie aan het begin bevindt:

dump binary memory nrf51822-beacon.bin 0x000000 0x040000

Als je een foutmelding krijgt dat je het geheugen niet kunt uitlezen, dan heeft de fabrikant de leesbeveiliging van de nRF51822 ingeschakeld. Er zijn manieren om dit te omzeilen en er bestaan tools die je daarmee helpen, maar dat zou te ver gaan in dit artikel. Zoek maar eens op nRF51822 Read Back Protection Configuration of RBPCONF.

Verlaat nu gdb met quit en bevestig dat je het doel wilt afkoppelen.

Firmware disassembleren met ImHex

Nu kun je het opgeslagen firmwarebestand weer openen met ImHex. In plaats van tekenreeksen te zoeken, gaan we nu de machinecode disassembleren. Kies daarvoor in het menu View de Disassembler View. Vul bij Code region het adresbereik in van 0 tot 3FFFF. Kies bij Settings als architectuur ARM32, Little Endian, Thumb mode en Cortex-M mode.

Klik op Disassemble, waarna je de firmware te zien krijgt als assembler, een min of meer leesbare vorm van machinecode. Je kunt hetzelfde overigens ook op de opdrachtregel doen met de opdracht arm-none-eabi-objdump uit de GNU Arm Embedded Toolchain:

arm-none-eabi-objdump -D -bbinary -marm nrf51822-beacon.bin -Mforce-thumb > nrf51822-beacon.s

Het resultaat vind je in het bestand nrf51822-beacon.s.

Een complete analyse van de code gaat te ver in dit artikel, maar in principe kun je hier nu ook code gaan aanpassen, het firmwarebestand opslaan en daarna de aangepaste firmware met de Black Magic Probe via SWD weer naar het flashgeheugen van de chip schrijven.

©PXimport

Apple AirTags reverse-engineeren

Een groot deel van hardware-hacken bestaat uit het reverse-engineeren van de hardware en de firmware/software die erop draait. Een goed voorbeeld hiervan vind je op de webpagina Apple AirTag Reverse Engineering van Adam Catley. Hierop heeft de beveiligingsonderzoeker alle informatie verzameld die hij over de AirTag heeft gevonden, ook van andere onderzoekers.

Interessant aan de AirTag is dat Apple gebruikmaakt van de functie Access Port Protection (APPROTECT) van de nRF52832-chip, een geavanceerdere bescherming tegen het uitlezen van het interne flashgeheugen via de SWD-poort dan RBPCONF bij de nRF51822. Maar net zoals RBPCONF is ook APPROTECT niet onfeilbaar. Hacker LimitedResults vond in 2020 een manier om APPROTECT te omzeilen.

De truc zit erin om het hardware-initialisatieproces dat de bescherming van het flashgeheugen instelt, tijdens het opstarten uit te schakelen. Dat gebeurt door enkele condensatoren van het printplaatje te verwijderen en op het juiste moment een kleine puls aan te brengen op de juiste pin. Op die manier slaagde hacker Ghidra Ninja erin om het flashgeheugen van de AirTag volledig uit te lezen.

AirTag inbouwen

Adam Catley is nog verder gegaan en hij heeft een AirTag volledig gedemonteerd en in een afstandsbediening ingebouwd. Door de demontage van de behuizing krimpt de diameter van 32 mm tot 26 mm en de hoogte van 8 mm tot 3,3 mm, waardoor het in heel wat apparaten in te bouwen is.

In zijn afstandsbediening krijgt de AirTag stroom via de batterij van de afstandsbediening. De volledige functionaliteit van de AirTag blijft behouden en de ingebouwde microfoon werkt zelfs nog beter omdat de behuizing van de afstandsbediening als diafragma werkt.

©PXimport

BitLocker-decryptiesleutel uit TPM-chip halen

©PXimport

Windows 11 kreeg de afgelopen jaren veel nieuwe en vernieuwde apps. Deze werden vaak in de schijnwerpers gezet door de opmars van AI. Maar naast die blikvangers zitten er in dit systeem ook minder opvallende toepassingen. Dit zijn bescheiden werkpaarden die je dagelijkse pc-gebruik net dat tikkeltje efficiënter maken.

Terwijl de meesten van ons vooral vertrouwen op de klassieke apps die ze dagelijks gebruiken, zitten er in Windows 11 nog tal van functies verscholen die je workflow vereenvoudigen, je creativiteit stimuleren en je tijd besparen. In dit artikel belichten we elf van die handige helpers. Het gaat om gratis oplossingen die je niet apart hoeft te installeren; ze zijn namelijk al onderdeel van je Windows 11-systeem. Kleine tools die je misschien nog nooit hebt geopend, maar die je, eenmaal ontdekt, waarschijnlijk niet meer wilt missen.

Sticky Notes

Sticky Notes is het digitale alternatief voor de bekende kleefbriefjes. Handig voor ideeën, herinneringen, takenlijstjes en meer. Om misverstanden te voorkomen: ook Plaknotities staat op je Windows 11-pc, maar dat is de oude app met minder mogelijkheden. In zijn nieuwste versie is dit appje slimmer dan ooit.

Door met de camera van je smartphone de QR-code in Sticky Notes te scannen, openen je notities meteen in de mobiele OneNote-app. De app is verdeeld in twee tabbladen. In het eerste tabblad maak en beheer je de notities. Het tweede tabblad is bedoeld voor schermafdrukken die je hiermee maakt van actieve vensters. Staat er tekst in zo’n afbeelding? Dan herkent Sticky Notes die automatisch via OCR en kopieert de tekst naar het klembord, zodat je hem direct in een andere toepassing kunt plakken.Nog een slimme toevoeging: Sticky Notes bewaart automatisch de bron van geplakte inhoud. Kopieer je iets van een webpagina, dan wordt de link vanzelf mee opgeslagen. Zo open je later automatisch de bron van de informatie opnieuw vanuit zo’n roze, geel of blauw kattenbelletje.

Snelle videomontage met Clipchamp

Windows Movie Maker is dood, zo dood als een pier. En toch maken we tegenwoordig meer video’s dan ooit. Voor snelle en toegankelijke videobewerking is er inmiddels een overvloed aan apps. Maar met Clipchamp heb je meteen een krachtige en beginnersvriendelijke tool in huis. Je kunt er clips mee knippen, splitsen en soepel in elkaar laten overvloeien. Tekstoverlays, overgangen, achtergrondmuziek en voice-overs voeg je eenvoudig toe.

Clipchamp blinkt uit in gebruiksgemak, maar biedt tegelijk verrassend veel mogelijkheden. Zo heb je toegang tot een uitgebreide bibliotheek met stockbeelden, filters, audiotracks en effecten om de montage een professionele uitstraling te geven. Extra handig zijn de sjablonen die je sneller op weg helpen. Of laat de ingebouwde AI je begeleiden. Die doorloopt met je de selectie van media, daarna stelt de AI enkele leuke stijlen en een passende muzikale achtergrond voor. Enkele seconden later plaatst de AI een voorstel van de montage op de tijdlijn. Natuurlijk kun je het resultaat daarna nog helemaal naar je hand zetten.

Knippen en kopiëren met Klembordgeschiedenis

We knippen en kopiëren aanhoudend tijdens ons werk op de pc. Veel mensen zijn nog altijd tevreden met het standaardklembord, toch is de functie Klembordgeschiedenis vele malen handiger. Dankzij deze functie blijven de gekopieerde items bewaard tot je de computer uitschakelt of de geschiedenis wist. Zo raak je nooit meer iets kwijt. Let wel, gekopieerde bestanden of mappen komen niet in de klembordgeschiedenis terecht.

De tool kan maximaal vijfentwintig items opslaan en per item geldt een limiet van 4 MB. Wil je een eerder gekopieerd item plakken? Gebruik dan de sneltoets Windows-toets+V. Is de functie nog niet ingeschakeld, dan verschijnt er een melding met de knop Inschakelen. Daarna zie je een overzicht van alle items die in de huidige sessie zijn opgeslagen. Met de vastzetfunctie (het pinnetje) kun je belangrijke items vergrendelen, zodat ze niet verdwijnen, zelfs niet wanneer de lijst volloopt. Klik gewoon op een item en het wordt meteen in het actieve programma geplakt.

Quick Assist: Hulp op afstand

Met Quick Assist kun je via internet het scherm van iemand anders bekijken en zelfs overnemen. Ideaal om op afstand een vriend, gezinslid of collega te helpen, zonder extra software te installeren. Eerst starten beide partijen de Quick Assist-app op. Dan geven ze aan of ze hulp willen of dat ze willen assisteren. Daarna komt de verbinding tot stand dankzij een beveiligingscode.

Eenmaal verbonden kan de helper het scherm bekijken en met toestemming volledig de controle krijgen. De helper beschikt bovendien over een knoppenbalk om virtuele aantekeningen op het scherm van de ander te maken en het is mogelijk om een chatkanaal te openen. Ook kan de externe pc indien nodig vanop afstand worden herstart. Uiteraard kunnen beide partijen de verbinding op elk moment verbreken.

Live ondertiteling: Audio wordt tekst

Een ander verborgen pareltje in Windows 11 is Live ondertiteling. Deze functie zet alle audio op je pc automatisch om naar tekst. Het maakt niet uit of het gaat om een YouTube-video, een Teams-vergadering, een lokaal videobestand of een podcast. Handig voor wie gehoorondersteuning nodig heeft of wie gewoon graag meeleest.

Via de microfoonoptie kun je zelfs je eigen spraak live laten ondertitelen, bijvoorbeeld tijdens een gesprek. Er is wel een belangrijke beperking: momenteel werkt dit alleen in het Engels en Chinees. Bij Nederlandstalige audio verschijnt er geen of een sterk gebrekkige ondertiteling. Bij Engelstalige content werkt de functie daarentegen uitstekend, zelfs offline.

Alles gebeurt volledig lokaal op je apparaat, zodat je privacy gegarandeerd blijft. Volgens Microsoft wordt Live ondertiteling binnenkort uitgebreid naar talen zoals Frans, Duits, Japans, Portugees en Spaans, maar Nederlands staat nog niet op de lijst. Inschakelen kan eenvoudig met Windows-toets+Ctrl+Lof via Instellingen / Toegankelijkheid / Ondertiteling / Live ondertiteling. Je kunt bepalen waar de ondertitels op het scherm verschijnen en het is mogelijk om het lettertype, de kleur en achtergrond aan te passen voor betere leesbaarheid.

Geluidsrecorder: meer dan opnemen

De Geluidsrecorder van Windows 11 overklast zijn voorganger Voicerecorder uit Windows 10. Het is veel meer dan een eenvoudige opnametool. De app heeft een frisse interface met aan de linkerkant een overzicht van de opnames en onderaan duidelijke knoppen voor opnemen en afspelen.

Tijdens het opnemen verschijnt een golfvorm, zodat je meteen ziet of de microfoon geluid oppikt. Je kunt het gewenste opnameapparaat selecteren en hebt meer controle over de kwaliteit en het bestandsformaat. Standaard neemt Geluidsrecorder op in AAC, maar ook andere indelingen zijn mogelijk, zoals mp3, WMA, flac of wav. Daarnaast kun je bestaande audiobestanden importeren en afspelen, én de weergavesnelheid aanpassen van 0,25× tot 4×.

Handig zijn de markers die je tijdens of na de opname plaatst. Ze onderbreken de opname niet, maar maken het wel eenvoudig om achteraf direct naar specifieke punten te navigeren. Geluidsrecorder van Windows 11 gebruik je om opnames te maken en af te spelen, maar je kunt geen fragmenten knippen of wegsnijden.

Focussessies: slim focussen met timer

Omdat geconcentreerd blijven vaak lastig is, helpt Focussessie je om zonder afleiding te studeren of te werken. Zodra een sessie start, dempt Windows automatisch meldingen en minimaliseert het onderbrekingen. Het draait dus volledig om productief aan de slag te gaan. Je stelt een timer in, werkt onafgebroken en neemt korte pauzes volgens de Pomodoro-methode.

Daarnaast kun je je Microsoft To Do-taken koppelen, zodat je duidelijk ziet welke taken je tijdens een sessie wilt afronden. Wie beter werkt met muziek, kan zijn Spotify-account verbinden in het tabblad Focussessies van de Klok-app en zo zijn favoriete afspeellijsten beluisteren. Na afloop krijg je een overzicht van het aantal voltooide sessies en de totale werktijd.

Delen in directe omgeving via bluetooth of wifi

Met Delen in directe omgeving kun je bestanden, foto’s of links rechtstreeks delen met een andere Windows-pc in de omgeving. Dat gebeurt zonder tussenstation, via bluetooth of wifi. In Windows 11 is de functie grotendeels hetzelfde als in Windows 10, maar gebruiksvriendelijker. De interface oogt moderner, je hebt snellere toegang via het actiecentrum en je kunt nu zelf de opslagmap kiezen voor de ontvangen bestanden (in Windows 10 belandden die altijd in Downloads).

Voor gebruik moeten beide apparaten bluetooth 4.0+ met LE ondersteunen, binnen bereik zijn en de functie ingeschakeld hebben. In Windows 11 vind je de optie via Instellingen / Systeem / Delen in de buurt. Daar bepaal je of alleen apparaten met jouw Microsoft-account of ook iedereen in de buurt bestanden mag ontvangen. Een bestand delen gaat eenvoudig: klik met de rechtermuisknop, kies Delen en selecteer Delen in directe omgeving.

Automatisch opruimen met Opslaginzicht

Opslaginzicht kan automatisch schijfruimte vrijmaken wanneer dat nodig is. Veel gebruikers kennen deze functie niet of hebben hem uitgeschakeld, terwijl het een eenvoudige manier is om opslagproblemen te voorkomen. Je vindt de functie via Instellingen / Systeem / Opslag. Zet de schakelaar bij Gebruikersinhoud automatisch opschonen aan en Windows verwijdert bestanden uit de Prullenbak die er langer dan dertig dagen staan. Je kunt dit verfijnen en instellen op dagelijks, om de veertien dagen of om de zestig dagen.

Ook bestanden in de map Downloads kun je met deze tool na een opgegeven periode automatisch laten wissen. Deze oplossing is op maat gemaakt voor mensen die meestal vergeten deze mappen leeg te maken. Wil je meteen ruimte winnen? Klik dan op Opslaginzicht nu uitvoeren. Na afloop zie je direct hoeveel opslagruimte is vrijgekomen.

Klassieke systeemkopie

We hebben het over twee verschillende back-upconcepten die vaak door elkaar worden gehaald. De verwarring is begrijpelijk, omdat Microsoft de termen zelf door elkaar husselt. Eerst is er de klassieke Windows Back-up, de vertrouwde functie uit eerdere Windows-versies. Daarmee kun je nog steeds een volledige systeemback-up maken op een externe schijf en bovendien de versiegeschiedenis van bestanden bewaren.

Microsoft heeft deze optie in Windows 11 steeds dieper verstopt, waardoor veel gebruikers zelfs denken dat deze is verdwenen. Het bedrijf promoot de functie niet langer, omdat het liever inzet op OneDrive en externe software voor image-based back-ups. Toch is die nog beschikbaar, al is dat niet meer via de moderne instellingen.

Zo ga je te werk: typ Configuratiescherm in het Startmenu en kies Back-up maken en terugzetten (Windows 7). Klik links op Een systeemkopie maken, selecteer een externe schijf of netwerklocatie en volg de stappen. Dit levert een complete kopie van je systeem op: een echte verzekering tegen lokale rampen zoals een kapotte harde schijf of een ransomware-aanval.

Windows Back-up via OneDrive

Tegelijk richt de moderne Windows Back-up zich vooral op OneDrive-synchronisatie. Dit is een cloudgerichte vorm van back-up. Als je in Windows 11 zoekt naar Windows Back-up, kom je in een scherm met twee mogelijkheden: Een back-up van deze pc maken en Overzetten naar een nieuwe pc. Het is belangrijk te weten dat deze functie géén volledige systeemback-up maakt. In plaats daarvan bewaart hij in de cloud een kopie van je apps, instellingen (zoals bureaubladindeling, taal- en netwerkvoorkeuren) en referenties, bijvoorbeeld wifi-wachtwoorden en accounts. Daardoor kun je bij het instellen van een nieuwe pc snel je vertrouwde werkomgeving terughalen.

Voor je bestanden vertrouwt Windows Back-up op OneDrive. Via de OneDrive-app kun je onder het tandwieltje instellen dat de mappen Documenten, Afbeeldingen en Bureaublad automatisch naar de cloud worden gesynchroniseerd. Andere mappen voeg je eenvoudig toe door ze in je OneDrive-map te plaatsen. Voor een goede OneDrive-back-up moet je dus én de moderne Windows Back-up activeren, én in OneDrive aanduiden welke mappen automatisch worden gesynchroniseerd.

De smartphones van Poco zijn over het algemeen goed geprijsd als je kijkt naar wat je ervoor terugkrijgt. De nieuwe Poco F8 Ultra heeft een prijskaartje van minimaal 800 euro. Gaat die regel ook hier op?

Want wat voor smartphone kun je precies aanbieden als je er net wat meer geld tegenaan gooit? Dat idee heeft een unieke telefoon opgeleverd, voorzien van een denimlook én een extra subwoofer achterop. Gewaagde keuzes, maar in een wereld waarin smartphones steeds meer naar elkaar toe groeien, en in hun identiteitscrisis meer en meer op iPhones gaan lijken, geen verkeerde ontwikkeling. Alleen daarom al zijn we enthousiast over de Poco F8 Ultra (Blue Denim-uitvoering).

Het helpt dan ook zeer dan de subwoofer daar niet alleen voor de show zit. Dit compacte speakertje geeft geluiden en audio meer dan genoeg ruimte om beter tot hun recht te komen vergeleken met reguliere smartphonespeakers. Weg is dat blikkige geluid, dat nu ruimte maakt voor warmere tonen en een bredere soundstage. Klinkt de muziek perfect? Dat kun je niet verwachten, maar we zijn desondanks onder de indruk van de Bose-luidspreker.

©Wesley Akkerman

Uniek en tof

De Poco F8 Ultra ligt prettig in de hand en voelt solide aan dankzij het aluminium frame. Met 220 gram is hij ook niet overdreven zwaar. Het fauxdenim op de achterkant draagt daarbij merkbaar bij aan de grip, waardoor hij niet snel uit je handen glipt. Juist door dat eigenzinnige uiterlijk is dit zo'n smartphone die je liever zonder hoesje gebruikt, ook al loop je daarmee iets meer risico op valschade.

Het grote amoled-paneel van 6,9 inch stelt evenmin teleur. Met zijn hoge resolutie (1.200 bij 2.608 pixels) en verversingssnelheid (120 Hertz) kom je niets tekort en oogt alles scherp en vlot. Het contrast is breed en zwartwaarden zijn diep, maar de kleuren kunnen soms net even wat flets ogen. Dat valt alleen op in directe vergelijkingen met andere smartphones; de kans is heel klein dat dit je hier iets van merkt in het dagelijkse gebruik of als je een minder geoefend oog hebt.

©Wesley Akkerman

©Wesley Akkerman

Wat je mag verwachten

Ook al draait de Poco F8 Ultra niet op de krachtigste processor die Qualcomm te bieden heeft, in de praktijk merk je daar weinig van. De Snapdragon 8 Elite Gen 5 voelt vlot aan bij multitasking en kan games zonder moeite aan, al moet je er wel rekening mee houden dat de Gen 5 warm (niet heet, gelukkig) kan worden wanneer je high-end spellen speelt. Niets om je zorgen over te maken, je zult hier namelijk je vingers niet aan branden.

Ook de accu stelt niet teleur. Met een capaciteit van 6.500 mAh haal je in veel gevallen probleemloos twee dagen, al hangt dat vanzelfsprekend af van hoe intensief je de smartphone gebruikt. Speel je veel games, dan loopt hij sneller leeg, maar opladen gaat razendsnel. Met een geschikte 100w-lader, die je zelf moet aanschaffen, zit de accu binnen ongeveer veertig minuten weer helemaal vol.

Camera en software

Toch is niet alles goud wat er blinkt. Onder de juiste lichtomstandigheden maakt de Poco F8 Ultra kleurrijke en gedetailleerde beelden. Zoomen is geen probleem en ook de selfiecam lijkt goed om te gaan met verschillende huidtypen. De groothoeklens presteert echter minder goed: kleuren komen minder goed uit de verf en details vallen weg. De avondmodus stelt teleur, met een overdaad aan exposure, gebrekkige kleurenaccuraatheid en trage vastlegging.

Aangezien Poco een dochteronderneming is van Xiaomi, draait het toestel op HyperOS 3.0. De Poco staat daardoor vol met overbodige en dubbele apps, waaronder die van Xiaomi, waarvan je het gros kunt verwijderen. Ook kom je her en der wat reclame tegen. Verder is het besturingssysteem vlot en overzichtelijk, twee eigenschappen die we extreem belangrijk vinden. Je krijgt tot slot 'maar' vier Android-upgrades, evenals zes jaar aan beveiligingsupdates.

Poco F8 Ultra kopen?

Ondanks de kanttekeningen die we plaatsen bij de software- en camera-ervaringen, zijn er eigenlijk weinig redenen om niet voor de Poco F8 Ultra te kiezen. Hij oogt uniek, vindt in de subwoofer een handige toevoeging en voelt stevig aan. De door ons geteste Denim Blue-uitvoering heeft bovendien een faux denimlaagje op de achterkant voor extra grip (wat deze uitvoering wel een paar gram zwaarder maakt dan de Poco F8 Ultra Black). De prijs is misschien gevoelsmatig nog wat hoog, zeker voor dit merk. Maar zakt de prijs richting de 600 euro, dan krijg je een toptoestel dat zijn prijs meer dan waarmaakt en waar je langdurig plezier van hebt.

52137934