Windows 10 wordt door velen beschouwd als een fijn en goed besturingssysteem. Toch heeft het OS wat last van kinderziektes en is ook nog lang niet alle software ermee compatibel. Daarom kan het nodig zijn toch nog even Windows 7 of Windows 8.1 te installeren, of zelfs Linux.

In dit artikel leggen we je uit hoe je een ander besturingssysteem naast Windows 10 kunt installeren. We richten ons hiervoor op Windows 7, Windows 8.1 en Ubuntu 14.04 LTS. Voordat je begint met de installatie, gaan we een aantal dingen voorbereiden, zodat je straks niet voor verrassingen komt te staan.

BIOS of UEFI

De eerste voorbereiding die je moet treffen, is dat je zult moeten checken of je huidige Windows 10 opstart in BIOS of met UEFI. Deze informatie hebben we later in het proces nodig. Dit kun je eenvoudig achterhalen door op Windows-toets+R te drukken. Vervolgens typ je msinfo32 en druk je op Enter. In het Systeemoverzicht dat nu verschijnt, zie je bij BIOS-modus óf UEFI of Verouderd, waarbij die laatste optie aangeeft dat je gebruikmaakt van een BIOS.

Wil je Windows 7 naast Windows 10 gaan draaien, dan moet je de Secure Boot-optie in de UEFI uitschakelen, anders kan Windows 7 niet opstarten. Ubuntu heeft al sinds enige tijd ondersteuning voor Secure Boot en kan daar dus prima mee overweg. Windows 8 heeft er ook geen problemen mee. Zorg er ook voor dat de Fast Boot-optie is uitgeschakeld in UEFI.

©PXimport

In de systeeminformatie van Windows kun je eenvoudig zien of je pc UEFI of BIOS gebruikt. Is het UEFI, zet dan even Fast Boot uit en - als je Windows 7 gaat installeren -ook Secure Boot.

Installatiebestanden

Wat je verder nog nodig hebt, is ten minste één usb-stick om vanaf op te starten. Hier plaatsen we de installatiebestanden van Windows 7, 8.1 of Ubuntu 14.04 LTS op. Je kunt de Windows-iso's hier downloaden. Zorg dat je ook een productsleutel van de juiste Windows-versie hebt. Als je die invult, kun je de Windows-installatie binnenhalen. Als je een dvd hebt van Windows, kun je die natuurlijk ook gebruiken en kun je de stappen voor de usb-stick (stap 7) overslaan. Voor Ubuntu kun je natuurlijk hier terecht. Klik hier op Download / Ubuntu Desktop en download Ubuntu 14.04.3 LTS, we gebruiken de 64bit-versie.

©PXimport

Op de website van Microsoft heb je de mogelijkheid om de Windows 8.1- en Windows 7-installatiebestanden binnen te halen.

Dezelfde licentie?

Als je je oude Windows7- of -8.1-installatie hebt geüpgraded naar Windows 10, gebruikt je nieuw installatie dezelfde productsleutel als je oude Windows-installatie. Het was erg fijn geweest als het mogelijk zou zijn om nu Windows 7 of 8.1 naast Windows 10 te gebruiken met dezelfde productsleutel, maar helaas staat Microsoft dat niet toe. Je zult dus op een andere manier aan een licentie moeten komen, omdat maar een Windows met dezelfde licentie geactiveerd kan zijn.

Wat je eventueel kunt doen, is een zogenaamde Windows Insider worden. Je mag dan een testversie van Windows 10 gebruiken met enkele beperkingen. Op deze manier kun je Windows deactiveren en je licentie hergebruiken op Windows 7/8.1. Dit is wel op eigen risico, de testversie is niet altijd stabiel.

Schijfruimte

De laatste vereiste is dat je genoeg vrije ruimte op de harde schijf beschikbaar hebt. Dit kun je eenvoudig controleren door je verkenner te openen en te klikken op Deze pc. Vervolgens zoek je de schijf met de Windows-vlag, dat zal bijna altijd schijf C: zijn en check je de hoeveelheid schijfruimte. Voor Windows 7 en 8.1 heb je minimaal 60 GB nodig en je wilt natuurlijk ook nog wat ruimte overhouden op je Windows 10-installatie, dus met 80 GB vrije ruimte kom je al ergens. Voor Ubuntu 14.04 LTS is 30 GB al meer dan genoeg, dus dan kom je op 50 GB vrije schijfruimte minimaal.

Back-up maken

Voordat je echt gaat beginnen, is het een absolute must om een back-up te maken van je Windows-installatie. Gebruik hiervoor je standaard back-upprogramma, of de ingebouwde Windows-back-upfunctie. Het enige wat je voor deze laatste nodig hebt, is een tweede harde schijf of een externe usb-schijf. Als je de back-up eenmaal hebt gemaakt, heb je later de mogelijkheid om zonder problemen Windows 10 naar de huidige staat te herstellen, mocht er iets fout zijn gegaan.

Je start de back-up als volgt. Open Configuratiescherm > Systeem en beveiliging. Klik op Back-up maken en terugzetten (Windows 7). Klik links op Een systeemkopie maken, kies of je de back-up wilt opslaan op een harde schijf of op een netwerklocatie en klik op Volgende. Automatisch worden alle benodigde schijven meegenomen in de back-up dus klik op Back-up starten om de back-up te starten. Als je nu in geval van nood de back-up wilt herstellen, zul je op een andere computer een opstartbare Windows 10-usb-stick moeten maken. Vervolgens krijg je vanaf die installatie de optie om de back-up terug te zetten.

Patition Master

We gaan nu de harde schijf partitioneren. Als je het tweede besturingssysteem wilt installeren op een aparte harde schijf, mag je deze stap overslaan. Om onze harde schijf te partitioneren, maken we gebruik van EaseUS Partition Master Free. Windows kan het zelf ook met Schijfbeheer, maar EaseUS is veruit superieur. Je downloadt het programma door naar www.easeus.com te gaan en bovenaan te kiezen voor Partition Manager. Klik vervolgens achter Partition Master Free op Download en daarna bij de Free-versie nogmaals op Download. Voer het gedownloade exe-bestand uit. Voer de installatie uit, en zorg dat je in de wizard de optie om EaseUS Todo Backup Free te installeren uitvinkt. Klik op Finish om Partition Master te openen en kies Launch Application, waarna het hoofdscherm opent.

©PXimport

Let op dat je tijdens de installatie van de Partition Master het vinkje weghaalt om de gratis tool Todo Backup Free mee te installeren, gezien je die niet nodig hebt.

Schijf partitoneren

Selecteer de partitie die je wilt verkleinen, dat zal waarschijnlijk de partitie zijn waarop nu Windows is geïnstalleerd, dat is vaak schijf C: (dezelfde schijf die je zag in je verkenner met de Windows-vlag). Als jouw computer een schijf D: heeft met veel vrije ruimte, gebruik dan die partitie. Klik erop met de rechtermuisknop en selecteer de optie Resize/Move Partition. Je kunt de balk bovenaan slepen en ziet de schijfruimte variëren. Let op dat je voor je huidige Windows-installatie nog genoeg vrije ruimte overhoudt, ten minste 20 GB is aanbevolen. Zodra je tevreden bent, klik je op OK. Het venster sluit zich. Je kunt nog een keer de toe te passen wijzigingen controleren in het scherm. Is echt alles in orde, klik dan linksboven op Apply. De computer moet waarschijnlijk opnieuw worden opgestart, dus doe dat. Na het opnieuw opstarten verschijnt een scherm van EaseUS waarin de partitie verkleind wordt en de vrije ruimte aangemaakt. De computer herstart daarna nogmaals en je bent weer terug in Windows, klaar voor de volgende stap.

©PXimport

Je kunt de schijf kleiner maken door het groene gedeelte naar links te slepen totdat je het genoeg vindt.

Opstartbare usb-stick

We gaan onze usb-stick voorbereiden en er de Windows-installatiebestanden op plaatsen. Hiervoor maken we gebruik van het eenvoudige programma genaamd Rufus. Je kunt dit programma downloaden. Klik vervolgens in het midden van de pagina op Rufus 2.5 Portable. Download het bestand en voer het uit. Klik op Nee bij de updatecontrole, gezien dat nu even niet nodig is. Steek je usb-stick in de computer, waarna deze automatisch in Rufus verschijnt. Klik op Creëer een opstartbare disk met en kies erachter de optie ISO image. Klik op het pictogram dat ernaast staat. Blader vervolgens naar het iso-bestand van Windows 7, Windows 8.1 of Ubuntu 14.04 LTS dat je in stap 2 hebt klaargezet. Laat de overige opties zoals ze zijn, zo zal het bestandssysteem automatisch aangepast worden aan Windows of Ubuntu en zal de usb-stick bovendien geschikt zijn voor zowel UEFI- als BIOS-systemen. Klik op Start om de opstartbare usb-stick te maken.

Opstarten van usb

Nu de usb-stick gemaakt is, kun je de computer opnieuw opstarten, waarbij je naar het boot-menu van je pc gaat. Vaak kun je dat doen door snel op de knop F12, F11 of DEL te drukken. Je ziet een lijst van apparaten waar vanaf je kunt starten. Als je een UEFI-systeem hebt, kan het zijn dat je usb-stick twee keer voorkomt: een keer normaal en een keer met de tekst 'UEFI' ervoor. Zorg dat je dan de stick opstart via de UEFI-optie, zodat de installatie ook daadwerkelijk met UEFI plaats zal vinden. Om Windows te installeren lees je gewoon verder, ga je aan de slag met Ubuntu dan kun je doorgaan met stap 12.

©PXimport

Pas in de UEFI of BIOS van je computer de opstartvolgorde aan en zet de optie USB als eerste om direct daarmee op te starten.

Windows installeren

De installatie van Windows 7 en Windows 8.1 is grotendeels gelijk. Klik op Nu installeren bij het welkomstscherm, accepteer de licentieovereenkomst en klik op Volgende. Kies nu voor Aangepaste installatie (geavanceerd), aangezien we geen upgrade van een bestaande Windows-versie gaan uitvoeren. Nu komt de belangrijkste stap, namelijk kiezen waar Windows 7/8.1 geïnstalleerd moet worden. Zorg ervoor dat je de partitie selecteert met niet-toegewezen ruimte. Check even dat de grootte overeenkomt met wat je eerder hebt toegewezen bij het partitioneren. Selecteer die schijf en klik op Volgende. Windows zal de partitie automatisch formatteren en klaarmaken voor gebruik. Daarna begint de installatie automatisch, waarbij de pc een aantal keer opnieuw zal opstarten. Elke keer als de pc zich opnieuw opstart, krijg je de keuze tussen Windows 10 en Windows 7 of Windows 8.1. Kies voor de Windows die je nu aan het installeren bent. Uiteindelijk verschijnt de opzetwizard van Windows, waarin je een gebruikersaccount aanmaakt en enkele dingen moet instellen.

©PXimport

Zorg ervoor dat je de partitie selecteer met niet-toegewezen ruimte om Windows op te installeren.

Bootmanager

Je hebt nu een dualboot-systeem, maar het is natuurlijk niet optimaal dat er dertig seconden wordt gewacht voordat het systeem doorstart. Gelukkig kunnen we dat eenvoudig aanpassen. In Windows 7 of Windows 8.1 klik je op Start, typ Uitvoeren en druk op Enter. Voer nu msconfig in en druk op Enter. Ga naar het tabblad Computer opstarten. Hier vind je onder andere opties om de Time-out in te stellen en het standaardbesturingssysteem te bepalen.

Als je de mooiere Windows 10-bootloader wilt gebruiken, start je in Windows 10 op en klik je met de rechtermuisknop op Start. Kies voor de optie Opdrachtprompt (administrator). Vul nu het commando bcdboot C:\Windows, waarmee Windows 10 weer de standaard wordt en je in de Metro-achtige interface je besturingssysteem kunt kiezen. Dit menu werkt op ons testsysteem wel onhandiger: als we kiezen voor Windows 7 start de computer eerst opnieuw op en wordt daarna pas Windows 7 gestart. Met de Windows 7-bootloader wordt direct doorgestart naar het juiste besturingssysteem.

©PXimport

Start Opdrachtprompt als administrator en voer het commando in dat je hier ziet om de Windows 10-bootloader als standaard in te stellen.

Bootmenu EasyBCD

Wil je iets uitgebreiders, dan kun je gebruikmaken van EasyBCD. Klik vervolgens onderaan bij Non-commercial op Register. Het is niet nodig een naam en e-mailadres in te vullen, klik simpelweg op Download! en het installatiebestand wordt binnengehaald. Installeer het programma en start het op. Klik bij de taal op Go, helaas is er geen Nederlands beschikbaar en klik op OK. Je ziet nu een overzicht van de items in je bootmenu. Om aanpassingen te maken, kies je voor Edit Boot Menu. Je kunt hier het standaard-OS instellen bij Default. Onderaan kun je bovendien de wachttijd instellen. Klik op Save Settings om de wijzigingen op te slaan.

©PXimport

Met een eenvoudig vinkje bij Default stel je in welk besturingssysteem standaard moet worden gestart.

Ubuntu installeren

De installatie van Ubuntu is grotendeels gelijk aan die van Windows. Kies als eerste de taal (Nederlands) en klik op Ubuntu installeren. Als de computer is verbonden met internet, vink dan Updates downloaden tijdens de installatie aan. Eventueel kun je ook kiezen voor Deze programma's van derden installeren, zodat je met minder moeite bijvoorbeeld mp3-bestanden kunt afspelen. Klik op Verder. Nu komt de belangrijkste stap: namelijk het kiezen van de juiste schijf. Klik onderaan op Iets anders en klik op Verder. Selecteer vrije ruimte en klik op de plus (+). Zet de Grootte op de grootte van de schijf, minus de hoeveelheid van je RAM (meestal is 4 of 8 GB is prima).

Zorg dat de locatie Begin van deze ruimte geselecteerd is. Bij Gebruiken als laat je de optie staan op Ext4 loggend bestandssysteem en bij Aankoppelpunt vul je een slash (/) in. Klik op OK. Klik opnieuw op de overgebleven vrije ruimte en opnieuw op de plus (+). Selecteer dit keer bij Gebruiken als de optie Wisselgeheugen (swap area). Laat de overige opties zoals ze zijn en klik op OK. Controleer nog een keer of alles klopt. Zorg ervoor dat je niets hebt veranderd aan de NTFS-partitie waar Windows op geïnstalleerd staat! Klopt alles? Klik dan op Installeer nu en daarna op Verder om de partities aan te maken en de installatie te starten. Tijdens de installatie maak je een gebruikersaccount aan, kies je de tijdzone en stel je nog enkele andere dingen in. Onderbreek de installatie niet, helemaal niet tijdens het wegschrijven van de partities. Achteraf wordt de computer even herstart en kun je als het goed is kiezen tussen Windows en Ubuntu.

©PXimport

Je kunt de schijf kleiner maken door het groene gedeelte naar links te slepen totdat je het genoeg vindt.

Bootmanager Ubuntu beheren

Als je Ubuntu hebt geïnstalleerd, zit je nu met de opstartlader Grub. Je kunt Grub configureren met de zogenaamde Grub Customizer. Dit programma kun je als volgt installeren. Klik op de Ubuntu-knop en typ Terminal en open dat programma. We gaan nu een paar commando's invoeren. Typ sudo add-apt-repository ppa:danielrichter2007/grub-customizer en voer daarna je wachtwoord in en druk op Enter. Typ vervolgens sudo apt-get update en druk op Enter. Daarna typ je sudo apt-get install grub-customizer, als er gevraagd wordt om toestemming, kun je op Enter drukken om te bevestigen en door te gaan.

Zodra de installatie eenmaal klaar is, kun je opnieuw op de Ubuntu-knop klikken en grub customizer typen en het programma openen. Je kunt nu op het tabblad List configuration de volgorde van de opties wijzigen. Op General Settings kun je kiezen welk besturingssysteem standaard moet worden opgestart en hoelang het Grub-scherm weergegeven moet worden. Klik op Save om de wijzigingen op te slaan.

©PXimport

Bij default entry kun je de standaardoptie kiezen die gestart moet worden voor Grub.

Ubuntu-partitie lezen in Windows

Als je Windows als dualboot hebt geïnstalleerd, kun je gewoon bij de schijf van het andere besturingssysteem. Met Ubuntu is dat niet het geval. Om de ext4-schijf in Windows te kunnen lezen, is een apart programma nodig. Een handig programma hiervoor is Ext2Read. Anders dan de naam doet vermoeden, ondersteunt dit ook ext4. Wel kun je hier alleen bestanden mee lezen vanuit Ubuntu. Je kunt het programma hier downloaden en dan te klikken op de groene downloadknop. Pak het gedownloade zip-bestand uit en voer de toepassing die erin aanwezig is als administrator uit, door er met de rechtermuisknop op te klikken en te kiezen voor Als administrator uitvoeren. Je ziet nu de Ubuntu-schijf in de vorm van /dev/sdaX. Als je erop dubbelklikt, zie je alle mappen erin. In home/[gebruikersnaam] vind je je persoonlijke bestanden. Je kunt een map of bestand opslaan door er met de rechtermuisknop op te klikken en te kiezen voor Save.

©PXimport

Je persoonlijke bestanden vind je in de map home/gebruikersnaam.

Een minuut wachten kan eindeloos lijken, bijvoorbeeld tussen het indrukken van de aanknop en het uiteindelijk erschijnen van het Windows-bureaublad. Met de juiste aanpassingen kun je die wachttijd vaak flink verkorten. En wie wil er nu niet sneller uit de startblokken?

Het is je vast al opgevallen dat je Windows-pc na maanden intensief gebruik trager opstart dan in het begin. Dat lijkt vreemd, maar is goed verklaarbaar: je hebt waarschijnlijk allerlei programma’s geïnstalleerd die automatisch met Windows mee opstarten. Deze automatisch opstartprogramma’s controleren en uitschakelen is dan ook een belangrijke optimalisatiestap.

Maar daarnaast bestaan nog wel andere trucs om de opstarttijd te verkorten. Staat Windows nog op een klassieke harde schijf, dan kun je de tijd vaak makkelijk met een minuut of meer inkorten door over te stappen op een ssd (Solid State Drive). Dit kost wel wat tijd en geld, maar levert meteen een flinke tijdwinst op. En als we het toch over drastische ingrepen hebben: ook een volledige, schone (her)installatie van Windows (op dezelfde schijf) geeft je pc gegarandeerd een snellere start.

Draait Windows al op een ssd en wil je geen nieuwe installatie uitvoeren, lees dan vooral verder: er zijn ook minder ingrijpende maatregelen die het opstarten van je computer merkbaar versnellen. 

Meten is weten

Hoeveel tijd je met de tips en technieken uit dit artikel precies wint, is lastig te voorspellen, want dit hangt af van meerdere factoren. We raden je aan dit zelf te meten. Dat kan met een stopwatch, maar gespecialiseerde applicaties doen dit nauwkeuriger. Windows Performance Analyzer (https://apps.microsoft.com/detail/9n0w1b2bxgnz) is een optie, maar is erg technisch. Een veel gebruiksvriendelijker alternatief is BootRacer (www.greatis.com/bootracer). Deze app is ook gratis en die kun je na enkele testrondes gerust weer verwijderen. We tonen eerst hoe je BootRacer gebruikt om de opstarttijd(en) te meten, want de tool biedt daarnaast ook enkele optimaliseringsopties.

BootRacer (meten)

Download de app en pak het zip-bestand uit. Start het uitgepakte exe-bestand en installeer het. Laat de vier opties aan het einde van de setup aangevinkt, rond af met Voltooien en start BootRacer op. Sluit alle andere applicaties, klik op Start en kies bij Perform a full boot time test voor Start Test / Yes. Na de herstart van Windows verschijnt rechtsonder een pop-upvenster met de opstartduur. Standaard meet BootRacer dit bij elke nieuwe Windows-opstart, waarna je via History de opeenvolgende tijden kunt volgen. Deze duur is telkens opgesplitst in drie delen: de eigenlijke boottijd, de wachttijd om aan te melden, en de tijd tussen aanmelding en een gebruiksklaar bureaublad. De BIOS-tijd (Pre-boot) aan het begin zit er niet bij omdat BootRacer begrijpelijkerwijs dan nog niet draait. Tijdens de boottijd laadt Windows de kernel, start essentiële systeemservices en initialiseert stuurprogramma’s. Na je aanmelding worden je profiel, instellingen, de shell (Verkenner), achtergrondprocessen en automatische opstartprogramma’s geladen.

Wil je niet langer dat BootRacer de opstarttijd meet, ga dan naar Options en selecteer op het tabblad Show de optie Disable BootRacer AutoStart in plaats van Every boot.

Automatisch opstarten

Je weet nu hoe je de opstartduur kunt meten en bekijken, dus kunnen we aan de slag om deze te optimaliseren en te verkorten. Vaak win je tijd door enkel noodzakelijke programma’s automatisch met Windows te laten starten. Dit overzicht vind je in het Windows Taakbeheer, bereikbaar via het contextmenu van de startknop. Klik hier op Opstart-apps. Zet overbodige apps (tijdelijk) uit door er met rechts op te klikken en Uitschakelen te kiezen, al blijft het hier gissen hoeveel tijd zo’n app werkelijk kost bij het opstarten.

Daarvoor gebruik je BootRacer, dat ook per app de opstarttijd kan vastleggen. Start BootRacer, ga naar Options, open het tabblad Startup Control, klik op Enable Control en vink Measure program’s startup time en Log history of started apps aan. Bevestig met Save. Na een nieuwe Windows-opstart klik je in BootRacer op History en kies je History of Executed Startup Programs, voor een exacte opstarttijd van elke app, in chronologische volgorde.

Opstart-optimalisatie

Je weet nu precies hoeveel impact elke app heeft op de totale opstarttijd. In BootRacer kun je deze apps niet alleen tijdelijk uitschakelen, maar ook de startvolgorde aanpassen. Open het onderdeel Startup Control voor een overzicht. Verwijder het vinkje om apps uit te schakelen. Klik je met rechts op een app, dan kies je Info om het pad naar het programma te zien of eventueel Delete als je de opstartverwijzing (in het register) helemaal wilt verwijderen. Met de knop Set Order links bovenin bepaal je via de pijlknoppen welke apps eerder of juist later starten. Bevestig je wijzigingen met Finish Reordering.

Opstart-vertraging

In BootRacer kun je het opstarten van specifieke apps niet uitstellen om sneller je bureaublad te zien, omdat de app pas daarna wordt gestart. Dat kan wel met de gratis HiBit start-up Manager (www.hibitsoft.ir/StartupManager.html). Kies bij voorkeur voor de installeerbare versie, want de portable editie mist enkele opties. Installeer de app en start deze op. Wil je een app later laten opstarten, klik er dan met rechts op, kies Add to Delay en stel de gewenste vertraging in (Hour, Minute, Seconds). Of kies Automatic Delay en bepaal hoeveel procent cpu- en/of schijfbelasting er maximaal mag zijn voordat de app start. Bevestig met OK.

Start-up Manager heeft bij de rubriek Tools ook enkele handige extra’s. Zo meldt System Monitoring zich zodra een nieuwe app met Windows wil opstarten en geeft Boot Optimizer de opstarttijden weer, ook van achtergrondservices (zie ook bij Service-optimalisatie).

Functie: ‘Snel opstarten’

Windows heeft een functie ‘Snel opstarten’ die de boottijd verkort. Normaal sluit Windows bij het afsluiten alle apps en logt het systeem de gebruiker uit, waarna bij de volgende start alles opnieuw wordt geladen. Met ‘Snel opstarten’ bewaart Windows de status van de systeemkernel en stuurprogramma’s (in het verborgen bestand c:\hiberfil.sys). Bij een volgende start wordt dit snapshot ingeladen, waardoor Windows sneller opstart. In de meeste gevallen is het zinvol deze functie in te schakelen, behalve bij dual-bootconfiguraties of bij stuurprogramma’s die er niet goed mee werken.

Je beheert dit via de ingebouwde app Configuratiescherm. Ga naar Systeem en beveiliging / Energiebeheer, klik op Het gedrag van de aan/uit-knoppen bepalen en kies Instellingen wijzigen die momenteel niet beschikbaar zijn. Zet een vinkje bij Snel opstarten inschakelen (aanbevolen) en bevestig met Wijzigingen opslaan.

Energiemodi

De functie Snel opstarten werkt alleen bij een volledige afsluiting, maar in het venster Energiebeheer kom je ook Slaapstand en Sluimerstand tegen, die je hier meteen ook kunt activeren. Beide energiebesparende modi zorgen voor een nog snellere start.

Bij Sluimerstand (hibernate) schrijft Windows de volledige inhoud van het RAM naar schijf, zodat de pc geen stroom meer nodig heeft. Bij het opstarten hervat je de sessie exact waar je gebleven was, inclusief geopende programma’s. Nog sneller is Slaapstand, waarbij de sessie in het RAM-geheugen blijft, waardoor de pc wel nog een klein beetje stroom verbruikt.

De exacte opstarttijd hangt af van je hardware en opstartapps, maar grofweg kun je het volgende verwachten: volledig afsluiten zonder snel opstarten circa 30 tot 60 seconden, volledig afsluiten met snel opstarten circa 15 tot 30 seconden, sluimerstand circa 10 tot 20 seconden en slaapstand circa 5 seconden.

Procesoptimalisatie

Blijft de opstart lang duren, ook nadat je alle overtollige opstart-apps hebt uitgeschakeld, dan moet je dieper graven. Vaak zijn het services en achtergrondprocessen die vertraging veroorzaken, zoals cloud-synchronisatiesoftware, update-taken of diensten van derden.

Met een ietwat botte methode spoor je dit als volgt op. Druk op Windows-toets+R, voer msconfig uit, open het tabblad Services en vink Alle Microsoft-services verbergen aan. Klik op Alles uitschakelen en herstart de pc. Start hij nu merkbaar sneller op, dan veroorzaken een of meer van die processen de vertraging.

Met de Boot Optimizer van start-up Manager (zie bij ‘Opstart-vertraging’) kun je zien hoeveel tijd zulke processen kosten. Klik desgewenst met rechts op een proces en kies Disable om het uit te schakelen (het item kleurt grijs). Later kun je dit met Enable weer inschakelen. Kies Uninstall alleen als je zeker weet dat de software niet nodig is, want hiermee verwijder je deze. De optie Delete gebruik je beter niet, omdat dit enkel het item uit de lijst verwijdert terwijl het proces toch kan blijven opstarten.

Je kunt services ook rechtstreeks beheren in Windows via de ingebouwde app Services. Selecteer een service, klik met rechts en kies Eigenschappen. Op het tabblad Algemeen stel je het Opstarttype in op Handmatig of eventueel op Automatisch (vertraagd starten), zodat de service geen impact heeft tijdens de eigenlijke opstartfase. Bevestig met OK.

Autoruns

Vanuit Taakbeheer en met tools als BootRacer, Boot Optimizer en Services kun je de meeste automatisch startende apps en services beheren. Wil je echt alle autostartpunten van Windows zien, gebruik dan het gratis AutoRuns (https://learn.microsoft.com/en-us/sysinternals/downloads/autoruns), bij voorkeur als administrator. Op het tabblad Everything zie je alle opstartpunten in één overzicht en beheer je ze via het contextmenu. Met Jump to Entry spring je direct naar de locatie vanwaar ze worden gestart en met Delete verwijder je de opstartverwijzing uit Windows. Houd er rekening mee dat dit niet eenvoudig terug te draaien is, tenzij je de koppeling handmatig herstelt.

Autoruns lijst letterlijk elk mogelijk opstartpunt van Windows op.

Opstartuitstel

Je hebt de totale opstarttijd waarschijnlijk al flink teruggebracht, maar er zijn nog extra ingrepen mogelijk. Mogelijk zag je in BootRacer een melding over een ‘Explorer start-up Delay’ van 10 seconden voorbij komen. Windows bouwt deze vertraging namelijk standaard in, zodat essentiële systeemdiensten rustig kunnen starten, maar op een modern en snel systeem is dit meestal niet nodig. In BootRacer kun je dit alleen met de betaalde Pro-versie uitschakelen, maar via het register kan het ook gratis.

Druk op Windows-toets+R, voer regedit uit en navigeer naar HKEY_CURRENT_USER\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Explorer. Klik met rechts en kies Nieuw / Sleutel, geef deze de naam Serialize. Klik met rechts op deze nieuwe sleutel en kies Nieuw / DWORD (32-bits)-waarde. Noem deze StartupDelayInMSec en laat de waarde 0 staan. Sluit Regedit en herstart je pc.

Auto-doorstart

Wanneer je in BootRacer de totale opstartfase bekijkt, zie je mogelijk ook een ‘Password timeout’, de tijd dat Windows wacht tot je je wachtwoord hebt ingevoerd. Zonde van de verloren tijd, maar als je de enige gebruiker van de pc bent, kun je Windows ook automatisch laten doorstarten.

Druk op Windows-toets+R, typ netplwiz en klik op OK. Verwijder het vinkje bij Gebruikers moeten een gebruikersnaam en wachtwoord opgeven […]. Bevestig met OK en vul het wachtwoord in van het gewenste account.

Zie je deze optie niet, dan gebruik je waarschijnlijk een Microsoft-account. Wil je geen lokaal account aanmaken, dan omzeil je dit als volgt. Ga opnieuw naar Uitvoeren en voer regedit uit. Navigeer naar HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion\PasswordLess\Device. Dubbelklik in het rechterdeelvenster op DevicePasswordLessBuildVersion en zet de waarde op 0 (in plaats van 2). Na een herstart van je pc zou de optie alsnog zichtbaar moeten zijn.

UEFI/BIOS

Hoewel tools (zoals BootRacer) de opstarttijd van het UEFI/BIOS niet kunnen meten, kan deze fase toch ook enige tijd kosten. Hier controleert de firmware van je moederbord de hardware en start zij het verdere proces. Met enkele instellingen kun je de opstarttijd wellicht iets verkorten.

Om in het UEFI/BIOS te komen, druk je direct na het aanzetten van de pc op een toets als F10, F2 of Del (zie je systeemhandleiding). Zoek daar naar opties als Fast Boot, Quick Boot of Quick Power on Self Test en schakel deze in om bepaalde zelftesten of wachttijden over te slaan. Controleer ook de bootvolgorde: je stelt de Windows-schijf bij voorkeur in als eerste boot device. Vaak kun je ook ongebruikte hardware, zoals bepaalde poorten, uitschakelen, wat soms wat extra tijdwinst oplevert bij de initialisatie.

Sony heeft bekendgemaakt welke spellen deze maand aan de gamecatalogus voor PlayStation Plus Extra- en Premium-leden worden toegevoegd, en Resident Evil Village is er een van.

Het lijkt geen toeval dat de game naar de catalogus komt, want eerder bleek al dat Village deze maand ook op Xbox Game Pass verschijnt. Daarbij zal eind februari het negende deel in de reeks, Resident Evil Requiem, uitkomen, dus dit is het ideale moment om nog even het geheugen op te frissen met Village, dat het achtste deel in de horrorfranchise betreft.

Deze games komen op 20 januari naar PS Plus Extra en Premium:

Andere spellen die vanaf 20 januari worden toegevoegd, zijn onder andere Like a Dragon: Infinite Wealth, A Quiet Place; The Road Ahead, de oorspronkelijke Ridge Racer en Art of Rally. Voor de duidelijkheid: de moderne spellen op onderstaande lijst zijn speelbaar voor alle PlayStation Plus Extra- en Premium-leden, de klassieke game is alleen voor Premium-leden bestemd.

Deze game komt op 20 januari naar PS Plus Premium:

Meer informatie over deze games valt te vinden op PlayStation Blog.