Hoewel je je Mac zo kunt instellen dat je zonder wachtwoord automatisch wordt ingelogd op je gebruikersaccount, is je computer beter beveiligd als je er eentje gebruikt. De kans bestaat natuurlijk dat je wachtwoord op een dag niet werkt, en wat doe je dan?

Je hebt je Mac aangepast op een manier die niet wachtwoordvriendelijk is, of je bent onvoorzichtig geweest. Of misschien ben je je wachtwoord vergeten, wat kan gebeuren als je een standaard gebruikersaccount voor dagelijkse taken gebruikt en je de administratoraccount al een tijdje niet gebruikt hebt. Gelukkig zijn er een paar dingen die je kunt doen als je je wachtwoord kwijt bent, zodat je weer volledige toegang tot je Mac hebt, of op zijn minst bij specifieke data die je nodig hebt kunt komen. Hier zijn wat tips. Lees ook: Wachtwoorden synchroniseren op je Apple-device.

Je wachtwoord resetten

Apple biedt in OS X verschillende opties voor het resetten van accountwachtwoorden. De benaderingen die ik hieronder noem zijn afhankelijk van hoeveel toegang je momenteel tot je Mac hebt.

Verander het wachtwoord vanaf een administratoraccount

Om de beveiliging van je Mac te maximaliseren moet je zowel een administratoraccount voor administratieve taken als een standaardaccount die je voor je primaire identiteit gebruikt hebben (je kunt nog wel gewoon administratieve taken uitvoeren vanaf je gewone account door te verifiëren met de inloggegevens van het administratoraccount). Als je je Mac op deze manier configureert kun je op de administratoraccount inloggen en de systeeminstellingen bij Users & Groups gebruiken om het wachtwoord van je gewone account te veranderen.

Om dit te doen klik je op het hangslot-icoontje in de Users & Groups-systeeminstellingen om te verifiëren en klik je vervolgens op het account waarop je niet kunt inloggen. Klik in de instellingen van het account op Reset Password om het wachtwoord ervan te veranderen.

©PXimport

Met een administratoraccount kunt je wachtwoorden van andere accounts veranderen.

Gebruik de single-user-modus

Elke Mac heeft een hoofdgebruikersaccount met de naam "root". Dit is het systeemaccount dat gebruikt wordt om de essentiële achtergronddiensten te draaien die nodig zijn om je Mac te laten functioneren. Hoewel dit account doorgaans verborgen en ontoegankelijk is, kun je er snel op terechtkomen voor zijn administratieve mogelijkheden door je Mac in de single-user-modus op te starten.

Om verder te gaan moet je de korte naam weten van het account waarvan je het wachtwoord wil resetten. Volg daarna de volgende stappen:

- Start je Mac opnieuw op en houd Command-S ingedrukt tijdens de opstartgeluiden.

- Wanneer je het opdrachtprompt ziet, voer het volgende commando in om de opstartschijf in de lees- en schrijfmodus te zetten:

mount -uw /

- Voer nu het volgende commando in om Open Directory (Apple's accountdirectorydienst in OS X) te draaien:

launchctl load /System/Library/LaunchDaemons/com.apple.opendirectoryd.plist

- Reset het wachtwoord van je gebruikersaccount door het volgende commando in te voeren (vervang "username" door de korte naam van de gewenste account):

passwd username

Gebruik een Apple ID

©PXimport

In OS X kun je het gebruikersaccount aan je Apple ID koppelen en deze vervolgens gebruiken om je OS X-wachtwoord te veranderen als je het kwijt bent. Deze functie vereist eerst dat je je Apple ID gekoppeld hebt, wat je kunt doen door naar de Users & Groups-systeeminstellingen te gaan, op de Set-knop naast de woorden "Apple ID" te klikken en vervolgens je Apple ID en wachtwoord in te voeren. Je kunt de optie dan inschakelen om toe te staan dat je Apple ID gebruikt kan worden om je wachtwoord te veranderen. (Als je in plaats daarvan een Change-knop naast de woorden "Apple ID" ziet staan, is je ID al gekoppeld.)

Gebruik de Recovery-modus

Een laatste optie voor het resetten van je wachtwoord is het gebruiken van Apple's hersteltools. Dit is in de meeste gevallen waarschijnlijk de eenvoudigste benadering. Het gaat als volgt:

1. Start opnieuw op in de Recovery-modus of Internet Recovery door tijdens het opstarten Command-R ingedrukt te houden.

2. In het Utilities-menu, kies Terminal.

3. Voer resetpassword in (aan elkaar en in kleine letters) in het Terminal-venster en druk op Return.

4. Selecteer je opstartschijf in het hulpprogramma dat verschijnt.

5. Kies je gebruikersaccount in het pop-up-menu.

6. Klik op de knop om het wachtwoord van het account te wijzigen en voer een nieuw wachtwoord in wanneer daar om gevraagd wordt.

©PXimport

Ook met de Recovery Mode kun je je wachtwoord resetten.

Als je FileVault-encryptie gebruikt op je Mac, zal het hulpprogramma je opstartschijf niet weergeven totdat je het eerst met Disk Utility ontgrendelt. Om dit te doen open je Disk Utility, waar je schijf grijs gemarkeerd is in de lijst met apparaten. Selecteer je schijf en klik op de Unlock-werkbalkknop. Voer je wachtwoord in om de schijf te ontgrendelen, waarna je de schijf wel in het hulpprogramma kunt selecteren.

Je data herstellen

De opties die ik genoemd hebt zullen helpen om je wachtwoord te resetten en in te loggen op je account. Maar als je nog steeds problemen hebt vanwege een verloren of vergeten wachtwoord is er nog een manier om de data van de schijf af te krijgen. Dat is de Target Disk-modus.

Met de Target Disk-modus kun je de harde schijf van je Mac benaderen als een externe harde schijf, mits je FileVault niet hebt ingeschakeld en je geen firmware wachtwoord op je Mac hebt gezet. In dat geval kun je beter je data van een back-up afhalen.

©PXimport

Om de Target Disk-modus te gebruiken, start je de Mac die je wil benaderen opnieuw op en houd je de T-toets ingedrukt terwijl je de opstartgeluiden hoort. Koppel deze Mac aan een andere Mac via een FireWire- of Thunderbolt-kabel en de harde schijf zou op de tweede Mac als een externe schijf moeten verschijnen. Nu kun je handmatig data vanaf de schijf kopiëren of Apple's Migration Assistant of Setup Assistant gebruiken om je data over te zetten.

Hoewel je in de Target Disk-modus alle bestanden op de schijf zou moeten kunnen bekijken, kan het voorkomen dat het niet lukt, ofwel vanwege permissiebeperkingen, ofwel omdat bestanden verborgen zijn. Om dit te omzeilen kun je de schijf die gemount is via Target Disk selecteren, op Command-I drukken om het Info-venster van de schijf tevoorschijn te halen en de optie in te schakelen waarmee het eigendom van het volume wordt genegeerd (onderaan het informatievenster). Om verborgen bestanden te beheren, kun je tijdelijk alle bestanden in de Finder van je huidige Mac weergeven door het volgende commando in de Terminal te typen:

defaults write com.apple.finder AppleShowAllFiles -bool TRUE; killall Finder

Als je klaar bent met het benaderen van deze bestanden, kun je ze weer verbergen met het volgende Terminal-commando:

defaults delete com.apple.finder AppleShowAllFiles; killall Finder

Een veilige haven

Het herstellen of resetten van een vergeten wachtwoord mag dan een gedoe lijken, maar het is een klein ongemak dat weleens komt kijken bij een Mac die met een sterk wachtwoord beveiligd is. Idealiter heb je deze technieken nooit nodig. Maar mocht het gebeuren, dat is het fijn om te weten dat je een hoop opties hebt.

Waarom start een computer met een SSD binnen enkele seconden op, terwijl een oude harde schijf blijft ratelen? Het vervangen van een HDD door een SSD is de beste upgrade voor een trage laptop of pc. We leggen in dit artikel uit waar die enorme snelheidswinst vandaan komt en wat het fundamentele verschil is tussen deze twee opslagtechnieken.

Iedereen die zijn computer of laptop een tweede leven wil geven, krijgt vaak hetzelfde advies: vervang de oude harde schijf door een SSD. De snelheidswinst is direct merkbaar bij het opstarten en het openen van programma's. Maar waar komt dat enorme verschil in prestaties vandaan? Het antwoord ligt in de fundamentele technologie die schuilgaat onder de behuizing van deze opslagmedia.

De vertraging van mechanische onderdelen

Om te begrijpen waarom een Solid State Drive (SSD) zo snel is, moeten we eerst kijken naar de beperkingen van de traditionele harde schijf (HDD). Een HDD werkt met magnetische roterende platen. Dat kun je vergelijken met een geavanceerde platenspeler. Wanneer je een bestand opent, moet een fysieke lees- en schrijfkop zich naar de juiste plek op de draaiende schijf verplaatsen om de data op te halen. Dat fysieke proces kost tijd, wat we latentie noemen. Hoe meer de data op de schijf verspreid staat, hoe vaker de kop heen en weer moet bewegen en wachten tot de juiste sector onder de naald doordraait. Dit mechanische aspect is de grootste vertragende factor in traditionele opslag.

©Claudio Divizia

Flashgeheugen en directe gegevensoverdracht

Een SSD rekent definitief af met deze wachttijden omdat er geen bewegende onderdelen in de behuizing zitten. De naam 'Solid State' verwijst hier ook naar; het is een vast medium zonder rammelende componenten. In plaats van magnetische platen gebruikt een SSD zogenoemd NAND-flashgeheugen. Dat is vergelijkbaar met de technologie in een usb-stick, maar dan veel sneller en betrouwbaarder. Omdat de data op microchips wordt opgeslagen, is de toegang tot bestanden volledig elektronisch. Er hoeft geen schijf op toeren te komen en er hoeft geen arm te bewegen. De controller van de SSD stuurt simpelweg een elektrisch signaal naar het juiste adres op de chip en de data is direct beschikbaar.

Toegangstijd en willekeurige leesacties

Hoewel de maximale doorvoersnelheid van grote bestanden bij een SSD indrukwekkend is, zit de echte winst voor de consument in de toegangstijd. Een besturingssysteem zoals Windows of macOS is constant bezig met het lezen en schrijven van duizenden kleine systeembestandjes. Een harde schijf heeft daar enorm veel moeite mee, omdat de leeskop als een bezetene heen en weer moet schieten. Een SSD kan deze willekeurige lees- en schrijfopdrachten (random read/write) nagenoeg gelijktijdig verwerken met een verwaarloosbare vertraging. Dat is de reden waarom een pc met een SSD binnen enkele seconden opstart, terwijl een computer met een HDD daar soms minuten over doet.

©KanyaphatStudio

Van SATA naar NVMe-snelheden

Tot slot speelt de aansluiting een rol in de snelheidsontwikkeling. De eerste generaties SSD's gebruikten nog de SATA-aansluiting, die oorspronkelijk was ontworpen voor harde schijven. Hoewel dat al een flinke verbetering was, liepen snelle SSD's tegen de grens van deze aansluiting aan. Moderne computers maken daarom gebruik van het NVMe-protocol via een M.2-aansluiting. Deze technologie communiceert rechtstreeks via de snelle PCIe-banen van het moederbord, waardoor de vertragende tussenstappen van de oude SATA-standaard worden overgeslagen. Hierdoor zijn snelheden mogelijk die vele malen hoger liggen dan bij de traditionele harde schijf.

Misschien heb je wel eens een vraag gesteld aan een AI-chatbot als ChatGPT, Microsoft Copilot of Perplexity. Maar hoe ontwerp je zelf nu zo'n chatbot? Met de juiste tools is daar zelfs weinig tot geen programmeerwerk voor vereist. We bekijken twee uiteenlopende oplossingen.

Een AI-chatbot is een digitale gesprekspartner die wordt aangedreven door kunstmatige intelligentie. Meestal is de intelligentie gebaseerd op een taalmodel dat is getraind om mensachtige gesprekken te voeren. In tegenstelling tot traditionele op regels gebaseerde chatbots, die alleen vooraf ingestelde antwoorden geven, kan een AI-chatbot vrije tekst begrijpen en ‘natuurlijke’ reacties geven.

In dit artikel kijken we naar het bouwen van een eigen chatbot die je op je desktop of mobiel kunt gebruiken en zelfs op een eigen website kunt plaatsen. We bespreken twee manieren. De eenvoudigste is een no-code chatbotplatform dat het AI-gedeelte achter de schermen afhandelt en je via een gebruiksvriendelijke interface laat bepalen hoe de gespreksflow verloopt. Typische voorbeelden zijn Chatfuel en Chatbot voor zakelijke toepassingen. Daarnaast zijn er de meer toegankelijke Poe en Coze, die we hier behandelen. Onze tweede oplossing is technischer, maar flexibeler. Daarbij gebruik je de Application Programming Interface (API) van een AI-taalmodel om de AI-functionaliteit in je eigen omgeving te integreren. Hiervoor werken we graag met de online omgeving Google Colab.

Poe

Laten we starten met een gebruiksvriendelijke optie: het no-code chatbotplatform Poe (www.poe.com). Je kunt hier ook de app voor desktop of mobiel downloaden en installeren, met vrijwel dezelfde interface en functies als in de browser. De eerste keer maak je een account aan of meld je je aan met je Google- of Apple-account. Via Bots and apps kun je met allerlei AI-chatbots praten, maar in dit geval willen we vooral een eigen chatbot maken. Concreet gaat het om het creëren van een eigen ‘persona’ binnen een gekozen AI-model. Zo’n persona kun je zien als het perspectief, de rol of identiteit die je een AI-bot meegeeft.

Klik hiervoor op Create +. Je krijgt nu verschillende opties, zoals Image generation bot, Video generation bot en Prompt bot. Wij kiezen dit laatste.

Creatie

Je hoeft nu eigenlijk alleen maar een onlineformulier in te vullen. We doorlopen kort de belangrijkste onderdelen. Naast het gekozen bottype moet je een naam verzinnen. Omdat deze deel uitmaakt van de url, kies je bij voorkeur een originele, korte naam in kleine letters. Voeg ook een beschrijving toe, die zichtbaar is voor gebruikers van je bot.

Bij Base bot selecteer je een geschikt AI-model, bijvoorbeeld Claude-Haiku-3, GPT-4o-mini, GPT-5 of Grok-4. Afhankelijk van het model gelden er soms beperkingen. Poe-abonnees krijgen doorgaans uitgebreidere toegang tot de duurdere modellen.

Bij Prompt beschrijf je nauwkeurig en uitgebreid hoe de bot moet reageren. De optie Optimize prompt for Previews kun je uitgeschakeld laten. Vul bij Greeting message een welkomstwoord in dat de bot bij elke start toont. Het onderdeel Advanced kun je eigenlijk ongemoeid laten, maar interessant is wel dat je bij Custom temperature het ‘creativiteitsgehalte’ van de bot kunt instellen: hoe hoger de waarde, hoe creatiever en onvoorspelbaarder.

Bij Access kies je de zichtbaarheid van je bot. Wellicht is Only people with the access link de handigste optie, waarna de url zichtbaar wordt en je deze kunt verspreiden. Klik bovenin op Edit picture en kies of ontwerp een passend pictogram. Is alles ingevuld, klik dan onderin op Publish. Je bot is nu klaar voor gebruik. Om je bot te bewerken, hoef je deze maar bij Bots and apps te selecteren en via het knopje met de drie puntjes op Edit te klikken. Ook de optie Delete is beschikbaar.

GPT's van OpenAI

Binnen de omgeving van OpenAI (https://chat.openai.com) kun je ook je eigen AI-chatbots maken, de zogeheten GPT’s. Hiervoor heb je wel een plusabonnement nodig (23 euro per maand). Je bent daarbij ook beperkt tot de GPT-modellen van OpenAI, maar je kunt je creaties wel delen via een link of in de GPT-store.

In het kort werkt dit als volgt. Meld je aan en klik links op GPT’s. Klik rechtsboven op + Maken. Via Configureren stel je alles handmatig in, maar via Maken kan het ook ‘al converserend’. Beschrijf kort wat je GPT moet doen en voor wie. Laat de tool een naam en profielfoto voorstellen en beantwoord de vragen om toon en werking af te stemmen. Test je GPT in de preview en ga daarna naar Configureren, waar je naam, beschrijving, instructies en gespreksopeningen ziet. Bij Kennis kun je bestanden uploaden zodat je GPT ook informatie uit je eigen documenten haalt. Via Nieuwe handeling maken koppel je eventueel acties aan externe API’s, gebruik alleen API’s die je vertrouwt. Bevestig met Maken en bepaal hoe je je GPT deelt: Alleen ik, Iedereen met de link of GPT-winkel (in een zelfgekozen categorie). Rond af met Opslaan. Je kunt de link (https://chatgpt.com/g/<code><naam>) daarna kopiëren en verspreiden. Via GPT’s / Mijn GPT’s kun je eerder gemaakte GPT’s bewerken of verwijderen.

Je kunt ook je ook eigen ‘chatbots’ (GPT’s) ontwerpen, gebruiken en met anderen delen.

Poe biedt ook geavanceerdere mogelijkheden als een Server bot-type (waarmee je ook andere API’s kunt aanroepen). Via Knowledge base kun je verder eigen informatiebronnen toevoegen waaruit de bot kan putten. Voor complexere bots gebruiken we toch liever het no-code platform Coze (www.coze.com) dat veel extra opties kent. Meld je aan met je Google-account, klik op + Create in de linkerkolom en daarna op + Create bij Create agent.

Coze

Coze gebruikt de term agent in plaats van bot om duidelijk te maken dat je er een digitale assistent mee kunt maken die niet alleen met een AI-model antwoorden geeft, maar ook geheugen of context kan gebruiken en meerdere kanalen kan bedienen, zoals een website of een Discord-server, maar zover gaan we hier niet.

Vul een passende naam voor je bot of agent in en schrijf een korte maar duidelijke omschrijving, bijvoorbeeld “Deze bot haalt allerlei informatie uit onze eigen documenten rond computerbeveiliging.” Laat Personal geselecteerd bij Workspace en klik linksonder op het knopje om een geschikt pictogram te uploaden of klik op het sterretje om er een te laten genereren. Klik daarna op Confirm.

Uitwerking

Je komt nu in je dashboard waar je de bot verder vorm kunt geven. Ontwerp de persona door in het linkerdeelvenster een uitvoerige omschrijving van de bot in te vullen. Optimaliseer deze omschrijving snel met het blauwe knopje Auto Optimize prompt rechtsboven. Na bevestiging met Auto-optimize werkt Coze meteen een geoptimaliseerde prompt uit voor de persona. Klik op Replace om deze te gebruiken. In het rechterdeelvenster kun je je bot direct testen. De antwoorden komen uit de kennisdatabank van het geselecteerde model (zoals GPT-4o).

Wil je dat de bot ook uit eigen bronnen put, dan moet je deze eerst uploaden. Dit doe je in het middelste deelvenster, bij

Knowledge, waar je uit Text, Table en Images kunt kiezen. Klik op het plusknopje bij bijvoorbeeld Text en daarna op Create knowledge. Selecteer Text format en geef een naam aan je informatiebundel. Je kunt data ophalen uit bronnen als Notion of Google Doc, maar wij kiezen voor Local documents om eigen bestanden te uploaden. Klik op Create and import en versleep de gewenste documenten naar het venster. Klik daarna op Next (3x) en wat later zijn je documenten verwerkt. Rond af met Confirm en met Add to Agent rechtsboven. Je vindt je informatiebundel nu terug bij Knowledge en de bot put voortaan (ook) uit deze gegevens.

Om je bot beschikbaar te maken, klik je rechtsboven op Publish en daarna op Confirm. Je kunt hem op diverse platformen publiceren, onder meer in de Coze Agent Store. Selecteer een passende categorie en bevestig met Publish.

Extra's

Daarnaast biedt Coze nog diverse andere nuttige opties, zoals talrijke plug-ins. Klik hiervoor op het plusknopje bij Plugins of gebruik het A-knopje om automatisch geschikte plug-ins te laden op basis van je persona-beschrijving. Deze kun je meteen inzetten, eventueel na optimale afstelling via het tandwielpictogram.

API-sleutels

No code-platformen als Poe en Coze zijn handig, maar wil je meer flexibiliteit en schrik je niet terug voor enige basiscodering, dan werk je beter met de API van een AI-model. Deze fungeert als tussenpersoon die je script en de AI-dienst laat communiceren via een set regels en commando’s. We gaan uit van de API van OpenAI (GPT) en maken eerst een sleutel aan om de API-interface te gebruiken. Ga naar https://platform.openai.com/api-keys, meld je aan met je account (zoals Google) en klik op +Create new secret key. Geef de sleutel een naam, bijvoorbeeld aibot, en klik op Create secret key. Klik daarna op Copy en bewaar de sleutel op een veilige plek. Rond af met Done: de sleutel is nu toegevoegd. Je kunt deze hier op elk moment ook weer intrekken.

Interactie

Een snelle manier om een script te maken dat deze API aanroept, is via het gratis Google Colab (https://colab.research.google.com), een online notitieboek voor Python. Meld je aan met je Google-account, klik op + Nieuw notebook of ga naar Bestand en kies Nieuw notebook in Drive, en geef het ipynb-bestand (Interactive PYthon NoteBook) een zinvolle naam. Het notebook wordt automatisch in je Google Drive bewaard en is bereikbaar via het pictogram met de oranje cirkels.

Klik nu op + Code voor je eerste codecel, waarmee je de OpenAI-bibliotheek installeert:

!pip install openai

Voer dit uit met het pijlknopje en klik vervolgens op + Code voor de tweede cel met de volgende code:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

response = client.chat.completions.create(

    model="gpt-3.5-turbo",

    messages=[{"role": "user", "content": "Wat weet je over Haarlem( Nederlands)?"}]

)

print(response.choices[0].message.content)

Je laadt hierbij eerst de geïnstalleerde Python-bibliotheek en zet je geheime sleutel in de clientconfiguratie. Vervolgens stuur je een chataanvraag naar OpenAI en bewaar je het antwoord in de variabele ‘response’. Vervolgens haal je de tekst van het (eerste) antwoord op en druk je dit af in de uitvoer van de code-cel.

Eigen chatbot

 We gaan nu een stap verder en maken er een heuse chatbot van die via een while-lus een doorlopend gesprek kan voeren:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

messages=[

    {"role":"system","content":"Je beantwoordt elke prompt leuk, maar correct, met een rijmschema zoals ABAB of ABBA"}]

while True:

  user_input=input("Jij:")

  if user_input.lower() in ["stop","exit","quit"]:

    break

  messages.append({"role":"user","content":user_input})

  response=client.chat.completions.create(

      model="gpt-4o",messages=messages)

  bot_reply=response.choices[0].message.content

  print("Bot:",bot_reply)

  messages.append({"role":"assistant","content":bot_reply})

Zolang de gebruiker geen stopwoord invoert, blijft de lus actief. De bot antwoordt in de stijl en taal die je zelf hebt vastgelegd in de systeemrol (zie coderegel 3). Met de methode-aanroep messages.append voeg je telkens een nieuw bericht van zowel de gebruiker (user) als de bot (assistant) toe aan de gespreksgeschiedenis.

Mocht je ergens een fout hebben gemaakt in je script, dan is de kans groot dat je via de knop Fout uitleggen nuttige feedback krijgt en met de knop Accepteren (en uitvoeren) de fout zelfs automatisch kunt laten verbeteren.

In het kader ‘Mooi gepresenteerd’ lichten we kort toe hoe je dit script bijvoorbeeld ook op een eigen webpagina kunt laten draaien.

Mooi gepresenteerd

Je Colab-script werkt, maar het oogt niet fraai en je wilt het natuurlijk mooi gepresenteerd met anderen delen. Dit doe je het makkelijkst met Gradio, een opensource-Python-bibliotheek waarmee je snel een webinterface rond je script bouwt. Installeer en importeer daarvoor eerst Gradio in je Colab-omgeving:

!pip install -q gradio

import gradio

Via www.kwikr.nl/colabcode vind je de code (als py-bestand) waarmee je rond het Colab-script met Gradio een eenvoudige webinterface genereert. Deze verschijnt in je Colab-omgeving, maar je krijgt ook een publieke url te zien waar je de interface rechtstreeks kunt openen (https://<code>.gradio.live).

Dankzij de volgende aanroep in de laatste coderegel kunnen bezoekers van deze webpagina je chatbot-script ook als PWA-app op hun pc bewaren en starten:

demo.launch(share=True,pwa=True)

Een alternatief is deze webpagina via een <iframe>-instructie in de html-code van je eigen site op te nemen:

<iframe src=https://<code>.gradio.live></iframe>

Gradio heeft een eenvoudige webinterface gecreëerd voor ons chatbotscript.