We sjouwen ons een breuk aan zware camera's en bijbehorende onderdelen terwijl we een handzame variant in de broekzak hebben. Dat de beeldkwaliteit van een smartphone niet in de buurt komt van een spiegelreflex, maakt 'm nog niet gelijk slecht. Wij testten de camera's van zes recente topmodellen.

Als iemand tien jaar geleden had gezegd dat tegenwoordig de meeste foto's met een telefoon gemaakt worden, werd hij waarschijnlijk uitgelachen. Nu is het werkelijkheid. Smartphonefabrikanten springen daar handig op in en proberen de camera in de huidige smartphones steeds beter te maken. Samen met onze collega's van tijdschrift Computer!Totaal gingen wij een hele dag op pad om zes recente topmodellen te testen. Dat zijn de Huawei P8, iPhone 6 plus, LG G4, Nokia Lumia 930, Samsung Galaxy S6 edge en Sony Xperia Z3. De camera's van de iPhone 6 plus en de Galaxy S6 edge zijn overigens hetzelfde als (respectievelijk) de iPhone 6 en Galaxy S6. Lees ook: De 15 beste smartphones die je in 2015 kunt kopen

We daagden de camera's uit met het fotograferen van felle kleuren in de Keukenhof en onderwierpen ze aan een slecht-lichttest in een bruin café in het centrum van Amsterdam. Er waren duidelijke verschillen, die we hierna per camera zullen bespreken. Eerst een paar algemene testuitslagen én tips hoe je met elke smartphone betere foto's maakt.

©PXimport

De 6 smartphones die de strijd met elkaar aangaan.

Regels

Het fotograferen met een smartphone is leuk, makkelijk en snel. En na de test kunnen we zeker zeggen dat een aantal telefoons een hoge beeldkwaliteit uit het sensortje perst. Maar vaak worden bij het fotograferen met een smartphone de fotografiebasisregels vergeten. En juist die maken het verschil tussen een mooie foto en een kiekje. Dus druk niet honderd keer af, gewoon omdat het kan, maar denk na wat je wilt fotograferen. Bekijk je onderwerp goed en denk na over een mooie compositie. Dat betekent bij een mooie zonsondergang niet altijd de horizon in het midden of bij een macro de bloem vol in beeld. Geef ruimte aan je onderwerp en werk volgens de regel van derden of gulden snede. Vergeet hierbij je standpunt niet. Ook voor een smartphonefoto is het mooi om door je knieën te zakken, op de grond te liggen of op een bankje te klimmen. Alles voor een mooie foto. En juist met een smartphone is dit erg gemakkelijk. Je tikt op je scherm op je onderwerp en daar wordt direct op scherpgesteld. Geen gedoe met scherpstelpunten wisselen, gewoon tikken en klaar. Belangrijk om te weten is dat het punt dat je aantikt op je scherm voordat je een foto maakt, niet alleen je scherpstelpunt is, maar ook je lichtmeetpunt. Zo kan het gebeuren dat je foto te licht of donker wordt. Elke smartphonecamera heeft de optie van belichtingscorrectie. Maak daar gebruik van om je belichting te verbeteren.

©PXimport

Om de foto's goed met elkaar te vergelijken hebben we de smartphones op dezelfde plaats op een statief gezet.

Statief

Voor deze test hebben we alle foto's vanaf statief gemaakt. Het lijkt misschien overdreven, een smartphone op statief, maar wat voor de spiegelreflexcamera geldt, geldt net zo goed voor de smartphonecamera. Het statief zorgt ervoor dat je camera stabiel en stevig staat en minimaliseert de kans op bewegingsonscherpte. Vooral bij de avondfoto's was een statief onontbeerlijk. Een smartphonestatief hadden wij snel gemaakt. Door de houder van een selfiestick te gebruiken als statiefkop op ons eigen statief hadden we goedkoop een prima statief. Let wel op welke selfiestick je koopt, niet bij allemaal kan de houder er vanaf.

Niet doen

De mogelijkheden van een camera verschillen heel erg per merk. Wat overal kan, is de belichting en de witbalans aanpassen. De meeste camera's hebben verschillende scènestanden. Het is zeker waard om hier even tijd aan te spenderen en uit te zoeken wat deze standen doen. Verder heeft elke camera een flitser. Hoewel de resultaten wisselend zijn, adviseren we eigenlijk altijd deze uit te zetten. Het is namelijk niet te vergelijken met een flitser in je camera. Het led-lichtje op je smartphone geeft een stoot licht recht van voren waar niemand mooier van wordt. Ook zoomen op een smartphone is een no-go. Deze telefoons hebben geen optische zoom, zoals een objectief dat uit verschillende lensdelen bestaat, en zoomen dus digitaal. Feitelijk maak je dan een uitsnede, wat de kwaliteit niet bevordert. Zoom dus niet met je telefoon, maar met je voeten en zet gewoon een stap dichterbij.

Raw

In deze test hebben we gezien dat de ontwikkeling van de smartphonecamera razendsnel gaat. De foto's van de winnaar waren zelfs een stuk beter dan die van een nieuwe compactcamera die we ter referentie hadden meegenomen. Het is sinds Android 5.0 zelfs mogelijk om op een smartphone in raw te fotograferen. Niet alle toestellen ondersteunden deze nieuwe optie in Google's besturingssysteem, maar de smartphones die het deden, hebben zeker een voorsprong. De raw-bestanden worden als het universele dng-formaat weggeschreven en wij waren positief verrast door de kwaliteit. Het maakte het fotograferen met een smartphone zowat een spiegelreflexervaring.

©PXimport

Ook binnen hebben we de moeilijkste lichtomstandigheden uitgezocht voor de camera's.

HTC One (m9)

Helaas was HTC niet in staat om een testmodel uit te lenen voor deze test. Heel erg is dat overigens niet. Tijdens een eerdere review van het toestel kwamen we al tot de conclusie dat de HTC One een puike camera heeft, maar het aflegt tegen zijn directe concurrenten van LG, Samsung en Apple.

Op de volgende pagina's gaan we in detail in op iedere smartphonecamera. Wil je de conclusie en de specificaties overzichtelijk terugzien, bekijk dan de specificatietabel. De algemene reviews vind je terug in ons smartphonedossier.

Huawei P8

Huawei verrast ons als telefoonmerk elke keer positief. Design en bediening lijken heel erg op de iPhone. Dit geldt ook voor de camera. Tijdens de test dachten we soms even dat we met de iPhone fotografeerden, zo sterk lijkt de menustructuur op die van Apple. Toch is de iPhone een slag groter en is de Huawei P8 handzamer en makkelijker om mee te fotograferen. Helaas geldt dat voor de foto's niet. De kleuren lijken een beetje flets, wat erg jammer is. We zijn ook niet helemaal ontevreden over deze smartphone. Hij heeft de meeste groothoek van alle geteste modellen, zodat je altijd lekker veel in beeld krijgt. Ook heb je in de hoeken van de foto weinig vertekening en zien de details er OK uit. De cameralens is ontwikkeld door Sony en dat is een slimme zet geweest. Waar de Huawei ons vooral overtuigde was met slecht licht. Huawei heeft een groot diafragma (F 2). Al is het diafragma van de Samsung S6 edge en de LG G4 groter, de Huawei komt in een donker café of 's avonds op straat erg goed weg. Ook het portret in het café is prima voor een smartphonecamera. Erg fan zijn we van de speciale nachtstand. Die is eigenlijk niet meer te gebruiken uit de hand, dus een statief is handig. In deze stand maakt de camera heel veel foto's met een lichte belichtingscompensatie. Door die heel snel over elkaar te plakken, krijg je een prachtige, zachte hdr-foto. Verder heeft Huawei P8 een soort lightpainting-stand. Ook die moet je gebruiken met statief. Wij maakten in die stand een avondfoto van een balkon. De voorgrond van de gebouwen bleef mooi gelijkmatig verlicht, terwijl de voorbijdrijvende wolken langzaam strepen werden. Dit zou je dus ook kunnen gebruiken om met een zaklamp leuke teksten in een foto te 'schrijven'. Je ziet op je telefoon zo de tekst verschijnen. Erg leuke en vooruitstrevende features waarmee deze camera zeker punten wint. Daarbij kunnen we ook extra punten toekennen aan het scherm. Dat is groot, helder en duidelijk. Al met al zijn we ook dit keer positief verrast door deze nieuwe Huawei, met bovendien een bijzonder scherpe aanschafprijs. Jammer van de punten die hij laat liggen op de iets fletse kleuren. Als dit bij een volgende versie nog wordt geüpdatet, zouden we deze smartphone wel kunnen aanraden.

©PXimport

De Huawei P8 kon nog aardig wat licht opvangen in het donker.

Specs

Model

Huawei P8

Prijs

€ 499,-

Sensor

13 megapixel

Resolutie

4160x3120

Beeldscherm

5,2 inch/ 1920x1080

Gewicht/afmeting

144 gram/ 14,5 x 7,2 x 0,6 cm

Opslagruimte

16GB

Uitbreidbaar met geheugenkaart

Ja

iPhone 6 plus

Toen de iPhone 6 uitkwam, waren we in eerste instantie een beetje teleurgesteld over de camera. We hadden op z'n minst 13 megapixel verwacht, waar we er 8 kregen. Volgens Apple is de 6 wel degelijk verbeterd. Ten eerste kun je slowmotion filmen met 240 frames per seconde, twee keer zo langzaam als het vorige model. Voor wie vaak hiermee werkt, is deze super slowmotion een verademing, je kunt er fantastische video's mee schieten. Daarnaast gebruikt Apple de techniek Focus Pixels waarmee de iPhone 6 twee keer zo snel scherpstelt. Ook zit er een nieuwe sensor in. Wij gebruikten overigens de iPhone 6 plus, met beeldstabilisatie. De gewone versie heeft die niet. En we moeten Apple gelijk geven: de foto's zien er goed uit. De scherpte, maar ook de kleuren doen zeker niet onder voor de betere compactcamera. De bediening werkt zoals je van Apple gewend bent erg simpel en op het grote scherm kun je de foto's goed terugkijken. Uiteraard hebben wij alle foto's beoordeeld op een gekalibreerd computerscherm en daar blijven we onder de indruk van de kwaliteit. De huidskleur van het model buiten ziet er natuurlijk uit en de details in haar hoofdband zijn scherp. Ook in slecht licht presteert de iPhone naar behoren. Elke smartphonecamera heeft snel last van ruis door zijn kleine sensor. Dit wordt op de foto's verdoezeld door een ruisonderdrukking. Die heeft als nadeel dat de foto's al snel erg onscherp ogen. Vooral op groot beeldscherm valt dit heel erg op. De iPhone 6 plus heeft er zeker last, maar is niet het slechtste jongetje van de klas. Minpuntje: de lens op deze iPhone 6 plus steekt ongeveer een millimeter uit de behuizing. Niet des Apple's en het zorgt er ook nog eens voor dat de telefoon minder stevig op z'n rug ligt.

©PXimport

De iPhone kan heel veel detail vastleggen.

Specs

Model

iPhone 6 Plus

Prijs

€ 799,-

Sensor

8 megapixel

Resolutie

3264x2448

Beeldscherm

5,5 inch/ 1920x1080

Gewicht/afmeting

172 gram/ 15,8 x 7,8 x 0,7 cm

Opslagruimte

16GB

Uitbreidbaar met geheugenkaart

Nee

LG G4

Zoals gezegd is de camera een belangrijk onderdeel voor smartphonefabrikanten. De in april gelanceerde LG G4 is daar het meest uitgesproken in. 'Spiegelreflexkwaliteit in smartphoneformaat', kopte het begeleidende persbericht. Nu durven we dat te betwijfelen, maar de LG G4 komt zeker een heel eind. Tijdens de testdag riepen we deze smartphone al onofficieel uit als winnaar. Onofficieel omdat we de foto's nog op een computerscherm moesten controleren, maar het beeldscherm van deze LG G4 is echt verbluffend. Scherp, helder, gedetailleerd en groot: prachtig om je gemaakte foto's op terug te kijken. Maar ook op ons computerbeeldscherm bleven de foto's overeind. De foto's waren kleurecht en erg gedetailleerd, zelfs in de hoeken. Het portret buiten had de meest natuurlijke huidskleur en de details in de kleding waren haarscherp. Fotograferen met weinig licht blijft een probleem voor een smartphone. Daar halen ze de vertrouwde spiegelreflex nog lang niet in, maar de G4 doet een aardige poging. Het heeft als enige camera een diafragma van F 1,8 en dat zie je. In de avondfoto zit nog genoeg detail en met de hdr-functie sleep je er een prima foto uit. Verder krijgt de LG G4 extra punten voor de camerafunctionaliteiten. Die zijn enorm. In de M-stand kun je heel veel zelf tweaken, zoals witbalans, belichtingscorrectie en iso. Nu is dat mogelijk bij de meeste geteste camera's, maar de G4 heeft meer. Zo heeft deze als enige de mogelijkheid om je sluitertijd te kiezen. Dan kun je overdag lange-sluitertijdfoto's met je smartphone maken. Let hierbij wel op, want het diafragma kun je niét instellen. Zonder zonnebril of filtertje voor je camera heb je dan al snel een overbelichte foto. Ook heeft de G4 standaard een mogelijkheid om in raw te fotograferen. Net zoals bij de spiegelreflex haal je hier uit je raw-bestand nog een hoop extra informatie. Erg interessant als je in moeilijke omstandigheden moet fotograferen. Hoewel we de flitser van een smartphone sowieso afraden, is dat het enige punt waarop de G4 tegenviel. Het is een klein en fel lampje dat direct alle sfeer in de foto plat slaat, meer nog dan de andere smartphoneflitsers. Maar zoals gezegd perst de G4 indrukwekkende foto's uit zijn sensor, ook met slecht licht, zodat je die flitser waarschijnlijk niet eens nodig hebt.

©PXimport

Realistische kleuren met veel detail in iedere omstandigheid, de G4 is op alle vlakken het beste.

Specs

Model

LG G4

Prijs

€ 649,-

Sensor

16 megapixel

Resolutie

5333x3000

Beeldscherm

5,5 inch/ 2560x1440

Gewicht/afmeting

156 gram/ 14,9 x 7,6 x 0,9 cm

Opslagruimte

32GB

Uitbreidbaar met geheugenkaart

Ja

Nokia Lumia 930

De meeste Nokia-telefoons zijn budgetvriendelijke middenklassers, maar met de Lumia 930 speelt de Finse fabrikant mee met de high-end smartphones. Interessant om te weten dat dit waarschijnlijk de laatste Windows-telefoon is met de naam Nokia. Voortaan zet Microsoft zijn eigen naam en logo op de nieuwe Lumia-smartphones. Net als voorganger Lumia 925 zet ook de 930 groot in op de camera. De 20-megapixelcamera is dezelfde als die van de veel duurdere Lumia 1520. De camera heeft een Carl Zeiss-objectief met diafragma F 2,4 en een dubbele led-flitser. Om maar direct met de deur in huis te vallen: de foto's vallen ons toch een beetje tegen. Vooral de kleuren zijn wat flets. Bij het portret buiten wordt de huidskleur bijna grauw, een enorm verschil met de heldere en frisse kleuren van de LG G4. Bij slecht licht haalt de Lumia de score nog een beetje op. De drankflessen in een slecht verlicht café worden goed weergeven. Je kunt de merken lezen en de kleuren komen, ook op foto, over. Dat is iets waar andere camera's meer moeite mee hadden. Toch is deze camera niet onze favoriet en dat heeft ook met de bediening te maken. Er zijn twee verschillende camera-apps, wat erg verwarrend werkt. Verder heeft de Lumia 930 veel knoppen aan de zijkant, zodat hij bijna niet op een statief te klemmen is. Meerdere keren zetten we de camera per ongeluk uit, omdat onze smartphonehouder op de uit-knop drukte. Niet erg handig. Een plus is dat ook deze camera veel mogelijkheden heeft. Ook bij de Lumia 930 kun je in raw fotograferen. Hij heeft ook optische beeldstabilisatie, zodat je langer uit de hand kunt fotograferen. Je kunt veel zelf instellen om de camera te tweaken. Maar uiteindelijk gaat het toch om de foto's en die stelden teleur. Vooral de avondfoto was een en al ruis, bij een iso van 640. Heel erg jammer en echt ongeschikt om ergens anders voor te gebruiken dan als kiekje of geheugensteuntje. Zeker niet een foto die je wilt delen, laat staan afdrukken.

©PXimport

Bij moeilijke binnen-omstandiheden kan de Lumia 930 best veel detail vastleggen.

Specs

Model

Nokia Lumia 930

Prijs

€ 369,-

Sensor

20 megapixel

Resolutie

4992x3744

Beeldscherm

5 inch/ 1920x1080

Gewicht/afmeting

167 gram, 13,7 x 7,1 x 1 cm

Opslagruimte

32GB

Uitbreidbaar met geheugenkaart

Nee

Samsung Galaxy S6 Edge

We moeten toegeven, we hadden hoge verwachtingen van de Galaxy S6. Wij testten de Edge-variant, met het aflopende scherm, maar de camera's in beide modellen zijn hetzelfde. De resultaten van een technische sensortest van website DxOMark waren veelbelovend en we kunnen dat in onze praktijktest beamen. De S6 fotografeert scherp, geeft mooie en frisse kleuren en enorm veel detail. De huidskleur bij een portret buiten zijn natuurgetrouw en fris. We waren niet alleen onder de indruk van de foto's, maar ook van de snelheid van deze telefoon. De camera start razendsnel op. Als je twee keer op de homeknop drukt, start vanuit elke scherm direct de camera op. Volgens Samsung is dat in 0,7 seconde. We hebben het niet geklokt, maar we kunnen je verzekeren, het is snel. Ook het scherpstellen en afdrukken gaat snel. Zo snel dat we soms twijfelden of er wel een foto was gemaakt. Dat werkt erg prettig, vooral bij onderwerpen als kinderen en huisdieren. Samsung werkt met een heel groot diafragma van F 1,9 en ook dat zie terug in de in het donker gemaakte foto's. Deze camera heeft minder moeite met slecht licht en perst er onder deze omstandigheden nog steeds een redelijk plaatje uit. Ook het portret in het donker had nog genoeg detail en scherpte. De kleur werd iets valer, maar op dat punt lieten bijna alle camera's steken vallen. Het ruisniveau van de foto's met slecht licht zijn echt acceptabel voor een smartphone-foto. Met knalrode bloemen had de Samsung Galaxy S6 Edge evenmin moeite, over het algemeen een moeilijke kleur voor digitale camera's. De rode tulp knalt van het beeldscherm, wat betreft scherpte, kleurweergave en detail. Over het scherm van de telefoon zijn wij ook te spreken. We waren verdeeld over het nut van het gebogen scherm, vooral voor de fotografie is dat twijfelachtig. Voor gebruik als telefoon mag het misschien handig zijn, maar om er € 150,- extra voor te betalen als camera is voor ons niet nodig. Omdat de camera in de Galaxy S6 precies hetzelfde is, zouden wij die adviseren. Het gaat ons niet om het uiterlijk of technisch vernuft in de body, maar om de sprankelende foto's. En die levert deze Samsung Galaxy S6 zeker!

©PXimport

De foto's van de Galaxy S6 zijn ontzettend gedetailleerd.

Specs

Model

Samsung Galaxy S6 Edge

Prijs

€ 849,-

Sensor

16 megapixel

Resolutie

5312x2988

Beeldscherm

5,1 inch

Gewicht/afmeting

138 gram/ 14,3 x 7,1 x 0,7 cm

Opslagruimte

32GB

Uitbreidbaar met geheugenkaart

Nee

Sony Xperia Z3

De Sony Xperia Z3 heeft dezelfde camera als de Z3 Compact en is een van de oudere smartphones in onze test. En dat klinkt gek want deze telefoon werd pas in september 2014 geïntroduceerd en is nu al een oudje. Dat komt ook, omdat er aan de camera weinig werd verbeterd ten opzichte van voorganger Xperia Z2, die begin 2014 werd gelanceerd. En we moeten eerlijk zijn, dat is in vergelijking met de nieuwere camera's te zien. De Xperia Z3 viel ons het meest tegen. De kleuren zijn erg flets, er wordt vaak een verkeerde witbalans gekozen waardoor de foto's wat blauwig ogen. Je kunt de witbalans zelf nog aanpassen, maar bij alle andere geteste camera's ging dit wel goed. In de hoeken van de foto's zit vaak veel vertekening en onscherpte, waardoor een hoofdonderwerp te dicht bij de rand zetten niet echt aan te raden is. Het ruisniveau in slecht licht is om te huilen als je kijkt naar wat andere smartphonecamera's tegenwoordig neerzetten. Avondfoto's verliezen elke scherpte door de enorme ruisonderdrukking die Sony over de foto's gooit. We waren ook teleurgesteld over de snelheid van de Xperia Z3. Hij is gewoon langzamer dan de concurrenten. Het opstarten van de camera is OK en kan ook via de knop aan de zijkant. Maar het scherpstellen en het afdrukken duurt lang! Daarbij heb je weinig mogelijkheden om de camera zelf in te stellen. In de M-mode kun je een belichtingscorrectie uitvoeren en vier verschillende witbalansen kiezen. Dat is erg weinig. Wel heb je 17 scènestanden, die op zich aardig werken. De Xperia Z3 kan in raw fotograferen. Dan omzeil je bij avondfotografie die ruisonderdrukking, maar dan wordt wel weer gelijk de hoeveelheid ruis zichtbaar. Verder is dit natuurlijk de enige camera die waterdicht is en heeft hij een handige cameraknop aan de rand zitten. Dan maak je gemakkelijk een foto tijdens een snorkelplons. Maar of je die ook groot aan je muur wilt hangen? We denken toch van niet.

©PXimport

De Z3 stelde ons teleur.

Specs

Model

Sony Xperia Z3

Prijs

€499,-

Sensor

20,7 megapixel (automatische stand: 8 megapixel)

Resolutie

5248x3936

Beeldscherm

5,2 inch/ 1920x1080

Gewicht/afmeting

152 gram/ 14,6 x 7,2 x 0,7 cm

Opslagruimte

16GB

Uitbreidbaar met geheugenkaart

Ja

Amazon heeft de eerste foto van actrice Sophie Turner als het populaire gamepersonage Lara Croft in de aankomende televisieserie Tomb Raider getoond.

De foto is hieronder te zien en toont dat Turner – vooral bekend voor de rol van Sansa Stark in de serie Game of Thrones – erg lijkt op de klassieke versie van het bekende gamepersonage, inclusief de outfit en het brilletje. Het is voor het eerst dat we zien hoe Turner in de huid kruipt van Lara Croft, al was al wel enige tijd bekend dat zij de rol ging vertolken.

Zoals al langer bekend is, werkt Amazon aan een serie gebaseerd op de Tomb Raider-games. Hoewel nog niet bekend is wanneer de serie op Amazon Prime Video te zien zal zijn, zullen de opnames naar verluidt volgende week van start gaan. Het script wordt geschreven door Phoebe Waller-Bridge – bekend van Fleabag. Ook zijn er andere castleden bekend, waaronder Sigourney Weaver (Avatar, Alien) en Jason Isaacs (The White Lotus).

Meerdere games op komst

Tomb Raider bestaat al sinds de jaren negentig: in de games reist avonturierster Lara Croft de wereld over en neemt ze het op tegen een groot scala aan vijanden. Het personage groeide uit tot een waar icoon en is al meermaals verfilmd – onder andere Angelina Jolie kroop eerder in de huid van Lara.

Fans hoeven niet bang te zijn dat ze de komende jaren geen games ontvangen rondom het personage. Later dit jaar verschijnt Tomb Raider: Legacy of Atlantis, een remake van de allereerste Tomb Raider-game. Voor 2027 staat een compleet nieuwe game gepland met de naam Tomb Raider: Catalyst.

Een minuut wachten kan eindeloos lijken, bijvoorbeeld tussen het indrukken van de aanknop en het uiteindelijk erschijnen van het Windows-bureaublad. Met de juiste aanpassingen kun je die wachttijd vaak flink verkorten. En wie wil er nu niet sneller uit de startblokken?

Het is je vast al opgevallen dat je Windows-pc na maanden intensief gebruik trager opstart dan in het begin. Dat lijkt vreemd, maar is goed verklaarbaar: je hebt waarschijnlijk allerlei programma’s geïnstalleerd die automatisch met Windows mee opstarten. Deze automatisch opstartprogramma’s controleren en uitschakelen is dan ook een belangrijke optimalisatiestap.

Maar daarnaast bestaan nog wel andere trucs om de opstarttijd te verkorten. Staat Windows nog op een klassieke harde schijf, dan kun je de tijd vaak makkelijk met een minuut of meer inkorten door over te stappen op een ssd (Solid State Drive). Dit kost wel wat tijd en geld, maar levert meteen een flinke tijdwinst op. En als we het toch over drastische ingrepen hebben: ook een volledige, schone (her)installatie van Windows (op dezelfde schijf) geeft je pc gegarandeerd een snellere start.

Draait Windows al op een ssd en wil je geen nieuwe installatie uitvoeren, lees dan vooral verder: er zijn ook minder ingrijpende maatregelen die het opstarten van je computer merkbaar versnellen. 

Meten is weten

Hoeveel tijd je met de tips en technieken uit dit artikel precies wint, is lastig te voorspellen, want dit hangt af van meerdere factoren. We raden je aan dit zelf te meten. Dat kan met een stopwatch, maar gespecialiseerde applicaties doen dit nauwkeuriger. Windows Performance Analyzer (https://apps.microsoft.com/detail/9n0w1b2bxgnz) is een optie, maar is erg technisch. Een veel gebruiksvriendelijker alternatief is BootRacer (www.greatis.com/bootracer). Deze app is ook gratis en die kun je na enkele testrondes gerust weer verwijderen. We tonen eerst hoe je BootRacer gebruikt om de opstarttijd(en) te meten, want de tool biedt daarnaast ook enkele optimaliseringsopties.

BootRacer (meten)

Download de app en pak het zip-bestand uit. Start het uitgepakte exe-bestand en installeer het. Laat de vier opties aan het einde van de setup aangevinkt, rond af met Voltooien en start BootRacer op. Sluit alle andere applicaties, klik op Start en kies bij Perform a full boot time test voor Start Test / Yes. Na de herstart van Windows verschijnt rechtsonder een pop-upvenster met de opstartduur. Standaard meet BootRacer dit bij elke nieuwe Windows-opstart, waarna je via History de opeenvolgende tijden kunt volgen. Deze duur is telkens opgesplitst in drie delen: de eigenlijke boottijd, de wachttijd om aan te melden, en de tijd tussen aanmelding en een gebruiksklaar bureaublad. De BIOS-tijd (Pre-boot) aan het begin zit er niet bij omdat BootRacer begrijpelijkerwijs dan nog niet draait. Tijdens de boottijd laadt Windows de kernel, start essentiële systeemservices en initialiseert stuurprogramma’s. Na je aanmelding worden je profiel, instellingen, de shell (Verkenner), achtergrondprocessen en automatische opstartprogramma’s geladen.

Wil je niet langer dat BootRacer de opstarttijd meet, ga dan naar Options en selecteer op het tabblad Show de optie Disable BootRacer AutoStart in plaats van Every boot.

Automatisch opstarten

Je weet nu hoe je de opstartduur kunt meten en bekijken, dus kunnen we aan de slag om deze te optimaliseren en te verkorten. Vaak win je tijd door enkel noodzakelijke programma’s automatisch met Windows te laten starten. Dit overzicht vind je in het Windows Taakbeheer, bereikbaar via het contextmenu van de startknop. Klik hier op Opstart-apps. Zet overbodige apps (tijdelijk) uit door er met rechts op te klikken en Uitschakelen te kiezen, al blijft het hier gissen hoeveel tijd zo’n app werkelijk kost bij het opstarten.

Daarvoor gebruik je BootRacer, dat ook per app de opstarttijd kan vastleggen. Start BootRacer, ga naar Options, open het tabblad Startup Control, klik op Enable Control en vink Measure program’s startup time en Log history of started apps aan. Bevestig met Save. Na een nieuwe Windows-opstart klik je in BootRacer op History en kies je History of Executed Startup Programs, voor een exacte opstarttijd van elke app, in chronologische volgorde.

Opstart-optimalisatie

Je weet nu precies hoeveel impact elke app heeft op de totale opstarttijd. In BootRacer kun je deze apps niet alleen tijdelijk uitschakelen, maar ook de startvolgorde aanpassen. Open het onderdeel Startup Control voor een overzicht. Verwijder het vinkje om apps uit te schakelen. Klik je met rechts op een app, dan kies je Info om het pad naar het programma te zien of eventueel Delete als je de opstartverwijzing (in het register) helemaal wilt verwijderen. Met de knop Set Order links bovenin bepaal je via de pijlknoppen welke apps eerder of juist later starten. Bevestig je wijzigingen met Finish Reordering.

Opstart-vertraging

In BootRacer kun je het opstarten van specifieke apps niet uitstellen om sneller je bureaublad te zien, omdat de app pas daarna wordt gestart. Dat kan wel met de gratis HiBit start-up Manager (www.hibitsoft.ir/StartupManager.html). Kies bij voorkeur voor de installeerbare versie, want de portable editie mist enkele opties. Installeer de app en start deze op. Wil je een app later laten opstarten, klik er dan met rechts op, kies Add to Delay en stel de gewenste vertraging in (Hour, Minute, Seconds). Of kies Automatic Delay en bepaal hoeveel procent cpu- en/of schijfbelasting er maximaal mag zijn voordat de app start. Bevestig met OK.

Start-up Manager heeft bij de rubriek Tools ook enkele handige extra’s. Zo meldt System Monitoring zich zodra een nieuwe app met Windows wil opstarten en geeft Boot Optimizer de opstarttijden weer, ook van achtergrondservices (zie ook bij Service-optimalisatie).

Functie: ‘Snel opstarten’

Windows heeft een functie ‘Snel opstarten’ die de boottijd verkort. Normaal sluit Windows bij het afsluiten alle apps en logt het systeem de gebruiker uit, waarna bij de volgende start alles opnieuw wordt geladen. Met ‘Snel opstarten’ bewaart Windows de status van de systeemkernel en stuurprogramma’s (in het verborgen bestand c:\hiberfil.sys). Bij een volgende start wordt dit snapshot ingeladen, waardoor Windows sneller opstart. In de meeste gevallen is het zinvol deze functie in te schakelen, behalve bij dual-bootconfiguraties of bij stuurprogramma’s die er niet goed mee werken.

Je beheert dit via de ingebouwde app Configuratiescherm. Ga naar Systeem en beveiliging / Energiebeheer, klik op Het gedrag van de aan/uit-knoppen bepalen en kies Instellingen wijzigen die momenteel niet beschikbaar zijn. Zet een vinkje bij Snel opstarten inschakelen (aanbevolen) en bevestig met Wijzigingen opslaan.

Energiemodi

De functie Snel opstarten werkt alleen bij een volledige afsluiting, maar in het venster Energiebeheer kom je ook Slaapstand en Sluimerstand tegen, die je hier meteen ook kunt activeren. Beide energiebesparende modi zorgen voor een nog snellere start.

Bij Sluimerstand (hibernate) schrijft Windows de volledige inhoud van het RAM naar schijf, zodat de pc geen stroom meer nodig heeft. Bij het opstarten hervat je de sessie exact waar je gebleven was, inclusief geopende programma’s. Nog sneller is Slaapstand, waarbij de sessie in het RAM-geheugen blijft, waardoor de pc wel nog een klein beetje stroom verbruikt.

De exacte opstarttijd hangt af van je hardware en opstartapps, maar grofweg kun je het volgende verwachten: volledig afsluiten zonder snel opstarten circa 30 tot 60 seconden, volledig afsluiten met snel opstarten circa 15 tot 30 seconden, sluimerstand circa 10 tot 20 seconden en slaapstand circa 5 seconden.

Procesoptimalisatie

Blijft de opstart lang duren, ook nadat je alle overtollige opstart-apps hebt uitgeschakeld, dan moet je dieper graven. Vaak zijn het services en achtergrondprocessen die vertraging veroorzaken, zoals cloud-synchronisatiesoftware, update-taken of diensten van derden.

Met een ietwat botte methode spoor je dit als volgt op. Druk op Windows-toets+R, voer msconfig uit, open het tabblad Services en vink Alle Microsoft-services verbergen aan. Klik op Alles uitschakelen en herstart de pc. Start hij nu merkbaar sneller op, dan veroorzaken een of meer van die processen de vertraging.

Met de Boot Optimizer van start-up Manager (zie bij ‘Opstart-vertraging’) kun je zien hoeveel tijd zulke processen kosten. Klik desgewenst met rechts op een proces en kies Disable om het uit te schakelen (het item kleurt grijs). Later kun je dit met Enable weer inschakelen. Kies Uninstall alleen als je zeker weet dat de software niet nodig is, want hiermee verwijder je deze. De optie Delete gebruik je beter niet, omdat dit enkel het item uit de lijst verwijdert terwijl het proces toch kan blijven opstarten.

Je kunt services ook rechtstreeks beheren in Windows via de ingebouwde app Services. Selecteer een service, klik met rechts en kies Eigenschappen. Op het tabblad Algemeen stel je het Opstarttype in op Handmatig of eventueel op Automatisch (vertraagd starten), zodat de service geen impact heeft tijdens de eigenlijke opstartfase. Bevestig met OK.

Autoruns

Vanuit Taakbeheer en met tools als BootRacer, Boot Optimizer en Services kun je de meeste automatisch startende apps en services beheren. Wil je echt alle autostartpunten van Windows zien, gebruik dan het gratis AutoRuns (https://learn.microsoft.com/en-us/sysinternals/downloads/autoruns), bij voorkeur als administrator. Op het tabblad Everything zie je alle opstartpunten in één overzicht en beheer je ze via het contextmenu. Met Jump to Entry spring je direct naar de locatie vanwaar ze worden gestart en met Delete verwijder je de opstartverwijzing uit Windows. Houd er rekening mee dat dit niet eenvoudig terug te draaien is, tenzij je de koppeling handmatig herstelt.

Autoruns lijst letterlijk elk mogelijk opstartpunt van Windows op.

Opstartuitstel

Je hebt de totale opstarttijd waarschijnlijk al flink teruggebracht, maar er zijn nog extra ingrepen mogelijk. Mogelijk zag je in BootRacer een melding over een ‘Explorer start-up Delay’ van 10 seconden voorbij komen. Windows bouwt deze vertraging namelijk standaard in, zodat essentiële systeemdiensten rustig kunnen starten, maar op een modern en snel systeem is dit meestal niet nodig. In BootRacer kun je dit alleen met de betaalde Pro-versie uitschakelen, maar via het register kan het ook gratis.

Druk op Windows-toets+R, voer regedit uit en navigeer naar HKEY_CURRENT_USER\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Explorer. Klik met rechts en kies Nieuw / Sleutel, geef deze de naam Serialize. Klik met rechts op deze nieuwe sleutel en kies Nieuw / DWORD (32-bits)-waarde. Noem deze StartupDelayInMSec en laat de waarde 0 staan. Sluit Regedit en herstart je pc.

Auto-doorstart

Wanneer je in BootRacer de totale opstartfase bekijkt, zie je mogelijk ook een ‘Password timeout’, de tijd dat Windows wacht tot je je wachtwoord hebt ingevoerd. Zonde van de verloren tijd, maar als je de enige gebruiker van de pc bent, kun je Windows ook automatisch laten doorstarten.

Druk op Windows-toets+R, typ netplwiz en klik op OK. Verwijder het vinkje bij Gebruikers moeten een gebruikersnaam en wachtwoord opgeven […]. Bevestig met OK en vul het wachtwoord in van het gewenste account.

Zie je deze optie niet, dan gebruik je waarschijnlijk een Microsoft-account. Wil je geen lokaal account aanmaken, dan omzeil je dit als volgt. Ga opnieuw naar Uitvoeren en voer regedit uit. Navigeer naar HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion\PasswordLess\Device. Dubbelklik in het rechterdeelvenster op DevicePasswordLessBuildVersion en zet de waarde op 0 (in plaats van 2). Na een herstart van je pc zou de optie alsnog zichtbaar moeten zijn.

UEFI/BIOS

Hoewel tools (zoals BootRacer) de opstarttijd van het UEFI/BIOS niet kunnen meten, kan deze fase toch ook enige tijd kosten. Hier controleert de firmware van je moederbord de hardware en start zij het verdere proces. Met enkele instellingen kun je de opstarttijd wellicht iets verkorten.

Om in het UEFI/BIOS te komen, druk je direct na het aanzetten van de pc op een toets als F10, F2 of Del (zie je systeemhandleiding). Zoek daar naar opties als Fast Boot, Quick Boot of Quick Power on Self Test en schakel deze in om bepaalde zelftesten of wachttijden over te slaan. Controleer ook de bootvolgorde: je stelt de Windows-schijf bij voorkeur in als eerste boot device. Vaak kun je ook ongebruikte hardware, zoals bepaalde poorten, uitschakelen, wat soms wat extra tijdwinst oplevert bij de initialisatie.