Een virus, een hack, een stroomakkefietje, een ondoordachte handeling. Er zijn genoeg oorzaken die een systeem op de knieën krijgen. Daarom is het slim om een volledige systeemback-up te hebben. Dat realiseer je met het gratis Macrium Reflect. Met deze tool kun je trouwens ook een volledige schijf klonen. Dubbel zo veilig en bovendien heel makkelijk.

Macrium Reflect gaat al best wat jaren mee en is die tijd mooi doorontwikkeld tot een veelzijdig en stabiel product. De nieuwste versie is Macrium Reflect 8, vermoedelijk is de definitieve versie op dit moment beschikbaar. Op www.macrium.com/reflectfree zie je de precieze verschillen tussen de gratis editie en de commerciële varianten, waarvan de goedkoopste Macrium Reflect Home is (ongeveer 63 euro). Je kunt voor dertig dagen een gratis proefversie van deze Home-editie downloaden. Uit de vergelijkende tabel onthouden we vooral dat de gratis editie geen incrementele back-ups ondersteunt (wel differentiële) en dat je er geen afzonderlijke mappen of bestanden mee kunt back-uppen.

We geven je nog mee dat je op www.tiny.cc/macrhand terechtkunt voor een lijvige handleiding (meer dan vijfhonderd pagina’s). Die is bedoeld voor versie 7.2, maar ongetwijfeld volgt binnenkort een bijgewerkte uitgave voor versie 8.

Installatie

Vermoedelijk kun je ook versie 8 downloaden vanaf de overzichtspagina op www.macrium.com/reflectfree. Momenteel vind je hier aan de linkerkant de blauwe downloadknop Home Use. Wij gaan aan de slag met de proefversie van Macrium Reflect 8 Home, maar focussen ons wel op functies die ook in de gratis editie beschikbaar zijn.

Met een dubbelklik op het gedownloade exe-bestand start je de installatie. Daarna is het vooral een kwestie van enkele keren op Next en Install drukken.

In de Home-versie krijg je nog de gelegenheid tot extra opties, zoals Install CBT (voor efficiëntere en snellere back-ups), Install Image Guardian (alleen geautoriseerde processen kunnen je back-ups benaderen) en Install viBoot (zie kader). Wij laten al deze opties rustig mee-installeren.

Na de installatie moet je wel even je systeem te herstarten. Mogelijk krijg je bij de eerste opstart een update-venster te zien. Klik in dat geval op Download en op Start, zodat alle recente updates netjes worden geïntegreerd. Standaard start Macrium Reflect op in een light mode, maar via het menu Other Tasks / Change Theme kun je het thema altijd aanpassen.

©PXimport

Bootschijf

Je staat natuurlijk te popelen om je eerste back-ups te maken, maar daar wachten we nog heel even mee. We gaan namelijk eerst een reddingsschijf creëren. Mocht Windows er plotseling mee stoppen, dan kun je altijd nog op zo’n live bootmedium terugvallen om Macrium Reflect op te starten en je systeemback-up terug te zetten.

Druk hiervoor op de knop Rescue. Er verschijnt een dialoogvenster met keuzes als Windows Boot Menu, CD/DVD Burner, Removable USB Flash Drive en ISO File.

Kies je voor het eerste, laat dan onderaan Add boot menu geselecteerd en druk op de Build-knop. Daarmee wordt er een ingang voor Macrium Reflect toegevoegd aan het opstartmenu van de Windows-herstelomgeving.

Wij kiezen voor iets minder ingrijpends een gaan voor Removable USB Flash Drive. Je moet die stick - 1 GB volstaat - dan natuurlijk wel eerst even in je systeem pluggen. Laat de overige opties liever ongemoeid en bevestig met Build. Er wordt nu een wim-bestand (Windows IMage) gecreëerd dat vervolgens naar een opstartbare stick wordt omgezet. Controleer zo snel mogelijk of je pc van deze stick wil opstarten, dat is een proces dat wel even kan duren.

©PXimport

Schijfkopie

We beschikken nu over een live bootsysteem en we zijn gerustgesteld. Tijd nu om een schijfkopie (image) te maken van een partitie of van een complete schijf. Open linksboven het tabblad Create Backups voor een overzicht van de aangesloten schijven en partities. Klik op Image selected disks on this computer of kies voor Create an image of the partition(s) required to backup and restore Windows. In het laatste geval kiest Macrium Reflect zelf de schijf en de partitie(s) die nodig zijn om Windows vanaf zo’n back-up te kunnen herstellen. Ga je voor de eerste optie dan moet je in het grafische overzicht dus zelf een vinkje plaatsen bij de gewenste schijven en partities.

Wat je ook kiest, je moet uiteraard ook een doellocatie aanduiden. Klik daarvoor op het mapicoon bij Destination, Folder of kies CD/DVD Burner. Geef een duidelijke Backup File Name. Klik op het {-knopje om allerlei variabelen in je bestandsnaam op te nemen, zoals {BACKUPTYPE}, {PCNAME} en {WDNAME}.

Klik ook even op Advanced Options, linksonder. Hier kun je in diverse rubrieken allerlei extra opties instellen, zoals de compressiegraad (Compression), maximale bestandsgrootte (File Size, handig indien je de back-upbestanden wil opsplitsen), wachtwoord en encryptie (Password), en afsluitmodus (Shutdown, om je pc na de back-upsessie af te sluiten). Er is bovendien een tabblad Email waarin je jezelf een mail kunt laten toesturen met de status van de back-upoperatie.

©PXimport

Back-up-planning

Heb je alles naar wens ingesteld? Klik dan op Next, zodat je in het dialoogvenster belandt waarin je de back-up verder kunt (in)plannen. Deze planning draait rond drie belangrijke onderdelen: type, frequentie en retentie. Standaard maak je een volledige back-up van alle data op de betreffende schijf of partitie, maar je kunt ook in het uitklapmenu ook een specifiek sjabloon aanduiden, zoals Grandfather, Father, Son, Differential BackupSet of Intra-Daily Backup Set. Je krijgt hier de nodige feedback bij en zodra je een sjabloon selecteert, lees je meteen de frequentie en de ingestelde tijdstippen af.

Via de knoppen kun je een planning altijd verwijderen, aanpassen en ook zelf toevoegen. In het onderste venster zie je hoelang de diverse back-ups standaard bewaard blijven. Bij Grandfather, Father, Son bijvoorbeeld is dat respectievelijk 26 Weeks (Full), 4 Weeks (Differential) en 14 Days (Incremental).

Via Purge the oldest backup set(s) if less than […] GB kun je het verwijderen van de oudste back-up(s) forceren als je een acuut gebrek aan schijfruimte hebt. Bevestig je keuzes met Next. Ziet alles er goed uit, zet de back-up dan in gang met Finish en met OK. Als je wilt, dan kun je de instellingen eerst nog bewaren in een xml-definitiebestand, zodat je dezelfde operatie naderhand sneller kunt uitvoeren. Open hiervoor Create Backups, Definition Files.

©PXimport

Selectief herstel

Voor een overzicht van eerder gemaakte back-ups open je het tabblad Existing Backups en vervolgens Image. Je krijgt nu een lijst van de gemaakte images te zien, waarbij je via filteropties als Images that contain drive en Backups from Definition snel kunt inzoomen op specifieke images.

Er zijn ook knoppen waarmee je een geselecteerde back-upset kunt verwijderen of waarmee je een nieuwe, gelijkaardige back-up maakt. Bij belangrijke back-ups (welke zijn dat niet) is het goed af en toe de knop Verify in te zetten, zodat je zeker bent dat het back-upbestand nog intact is.

Erg handig is ook dat Macrium Reflect een image aan een virtueel station kan koppelen, zodat je ook afzonderlijke bestanden uit zo’n image kunt terugzetten. Selecteer het gewenste imagebestand en druk op de knop Browse. Plaats een vinkje bij de gewenste partitie en kies een geschikte stationsletter. Zodra je op OK drukt, verschijnt de inhoud in de verkenner en kun je de bestanden benaderen en kopiëren. Via Detach a backup image from Windows Explorer kun je zo’n virtueel station ook altijd weer loskoppelen.

©PXimport

Partitieherstel

Het kan natuurlijk ook gebeuren dat je een hele schijf(partitie) in één keer wilt terugzetten. In dit geval klik je op Restore en versleep in je het grafische overzicht de bronpartitie(s) naar de gewenste doelpartitie(s). Stel, je bronpartitie is kleiner dan de doelpartitie, dan laat Macrium Reflect in principe drie opties toe.

Standaard neemt je (kleinere) partitie alleen het eerste deel van de doelpartitie in en wordt het resterende deel niet-toegewezen ruimte. Dit kun je naderhand ook checken in het Windows Schijfbeheer (druk op Windows-toets+R en voer diskmgmt.msc uit). Klik op Float Right om de partitie naar het laatste deel van de doelpartitie te verschuiven. Of kies voor Fill Space om een kleinere partitie de volledige doelpartitie te laten gebruiken en van het overtollige deel vrije partitieruimte te maken.

Je kunt dit proces trouwens bijsturen wanneer je op Layout klikt: via de schuifknop leg je dan zelf de helemaal zelf de partitiegrens vast. Of je vult de exacte waarden in bij Size, Before en After in de numerieke velden. Klik op OK / Next / Finish en bevestig met Continue.

©PXimport

Virtuele machine

©PXimport

Mappenback-up

Zoals gezegd kun je met de Home-editie van Macrium Reflect ook afzonderlijke mappen back-uppen. Vooral in combinatie met automatische en incrementele back-ups op gezette tijden, kan dit bij dataverlies de ultieme reddingsboei zijn.

Dit is een vrij rechttoe rechtaan proces. Open het tabblad Create Backups en kies Create a File and Folder backup. In de bestandsbrowser plaats je een vinkje bij de map(pen) die je mee in de back-up wilt. Zodra je op OK drukt worden die aan de lijst toegevoegd.

Om niet zomaar alle bestandstypes uit die mappen mee te back-uppen, druk je op Edit Source Folder Filters. Laat hier het vinkje staan bij Include subfolders als je ook onderliggende mappen mee wilt back-uppen. Verder kun je bestandstypes uitsluiten bij Add files to exclude (bijvoorbeeld *.tmp en *.bak) of bepaalde submappen laten negeren (bij Add folders to exclude). Druk op OK, geef een doelmap voor je back-up aan en geef een naam aan het back-upbestand. Druk op Next en leg het type, de frequentie en de retentie van je back-up vast, net als bij het maken van een image. Je vindt de back-up ook weer terug op het tabblad Existing Backups, deze keer wel bij File and Folder. De rest van het (herstel)verhaal ken je inmiddels.

©PXimport

Schijfkloon

Je kunt een complete schijf ook rechtstreeks kopiëren naar een andere schijf die je eveneens op je pc hebt aangesloten. Deze tweede schijf mag trouwens ook groter zijn dan de bronschijf en je beslist zelf wat je met de overtollige ruimte wil doen.

Open opnieuw Create Backups en zorg dat het tabblad Local Disks is geopend. Selecteer in het grafische overzicht de schijf die je wilt klonen en klik op Clone this disk. Klik op Select a disk to clone to, zodat die in het Destination-venster verschijnt. Om in één keer de complete schijfinhoud (alle partities) te klonen klik je op Copy Partitions.

Je hebt nu twee mogelijkheden: of je behoudt de partitiegroottes (Exact Partition Offset and Length) of je laat die automatisch en proportioneel aanpassen aan de nieuwe schijfruimte (Shrink or extend to fill the target disk). Is de doelschijf groter en kies je de eerste optie, dan blijft er nog niet-toegewezen ruimte over. Die kun je eventueel handmatig aanpassen via de Layout-knop, nadat je eerst de laatste partitie hebt geselecteerd.

Wanneer je op Next drukt, krijg je nog de gelegenheid de kloonoperatie in te plannen om die op gezette tijden automatisch opnieuw te laten uitvoeren. Druk nogmaals op Next en op Finish. Geef eventueel een back-up-definitiebestand op en druk op OK en op Continue om de kloonoperatie te starten. Besef wel dat alle originele data op de doelschijf hierdoor verloren gaan.

©PXimport

Anti-ransomware

©PXimport

Waarom start een computer met een SSD binnen enkele seconden op, terwijl een oude harde schijf blijft ratelen? Het vervangen van een HDD door een SSD is de beste upgrade voor een trage laptop of pc. We leggen in dit artikel uit waar die enorme snelheidswinst vandaan komt en wat het fundamentele verschil is tussen deze twee opslagtechnieken.

Iedereen die zijn computer of laptop een tweede leven wil geven, krijgt vaak hetzelfde advies: vervang de oude harde schijf door een SSD. De snelheidswinst is direct merkbaar bij het opstarten en het openen van programma's. Maar waar komt dat enorme verschil in prestaties vandaan? Het antwoord ligt in de fundamentele technologie die schuilgaat onder de behuizing van deze opslagmedia.

De vertraging van mechanische onderdelen

Om te begrijpen waarom een Solid State Drive (SSD) zo snel is, moeten we eerst kijken naar de beperkingen van de traditionele harde schijf (HDD). Een HDD werkt met magnetische roterende platen. Dat kun je vergelijken met een geavanceerde platenspeler. Wanneer je een bestand opent, moet een fysieke lees- en schrijfkop zich naar de juiste plek op de draaiende schijf verplaatsen om de data op te halen. Dat fysieke proces kost tijd, wat we latentie noemen. Hoe meer de data op de schijf verspreid staat, hoe vaker de kop heen en weer moet bewegen en wachten tot de juiste sector onder de naald doordraait. Dit mechanische aspect is de grootste vertragende factor in traditionele opslag.

©Claudio Divizia

Flashgeheugen en directe gegevensoverdracht

Een SSD rekent definitief af met deze wachttijden omdat er geen bewegende onderdelen in de behuizing zitten. De naam 'Solid State' verwijst hier ook naar; het is een vast medium zonder rammelende componenten. In plaats van magnetische platen gebruikt een SSD zogenoemd NAND-flashgeheugen. Dat is vergelijkbaar met de technologie in een usb-stick, maar dan veel sneller en betrouwbaarder. Omdat de data op microchips wordt opgeslagen, is de toegang tot bestanden volledig elektronisch. Er hoeft geen schijf op toeren te komen en er hoeft geen arm te bewegen. De controller van de SSD stuurt simpelweg een elektrisch signaal naar het juiste adres op de chip en de data is direct beschikbaar.

Toegangstijd en willekeurige leesacties

Hoewel de maximale doorvoersnelheid van grote bestanden bij een SSD indrukwekkend is, zit de echte winst voor de consument in de toegangstijd. Een besturingssysteem zoals Windows of macOS is constant bezig met het lezen en schrijven van duizenden kleine systeembestandjes. Een harde schijf heeft daar enorm veel moeite mee, omdat de leeskop als een bezetene heen en weer moet schieten. Een SSD kan deze willekeurige lees- en schrijfopdrachten (random read/write) nagenoeg gelijktijdig verwerken met een verwaarloosbare vertraging. Dat is de reden waarom een pc met een SSD binnen enkele seconden opstart, terwijl een computer met een HDD daar soms minuten over doet.

©KanyaphatStudio

Van SATA naar NVMe-snelheden

Tot slot speelt de aansluiting een rol in de snelheidsontwikkeling. De eerste generaties SSD's gebruikten nog de SATA-aansluiting, die oorspronkelijk was ontworpen voor harde schijven. Hoewel dat al een flinke verbetering was, liepen snelle SSD's tegen de grens van deze aansluiting aan. Moderne computers maken daarom gebruik van het NVMe-protocol via een M.2-aansluiting. Deze technologie communiceert rechtstreeks via de snelle PCIe-banen van het moederbord, waardoor de vertragende tussenstappen van de oude SATA-standaard worden overgeslagen. Hierdoor zijn snelheden mogelijk die vele malen hoger liggen dan bij de traditionele harde schijf.

Misschien heb je wel eens een vraag gesteld aan een AI-chatbot als ChatGPT, Microsoft Copilot of Perplexity. Maar hoe ontwerp je zelf nu zo'n chatbot? Met de juiste tools is daar zelfs weinig tot geen programmeerwerk voor vereist. We bekijken twee uiteenlopende oplossingen.

Een AI-chatbot is een digitale gesprekspartner die wordt aangedreven door kunstmatige intelligentie. Meestal is de intelligentie gebaseerd op een taalmodel dat is getraind om mensachtige gesprekken te voeren. In tegenstelling tot traditionele op regels gebaseerde chatbots, die alleen vooraf ingestelde antwoorden geven, kan een AI-chatbot vrije tekst begrijpen en ‘natuurlijke’ reacties geven.

In dit artikel kijken we naar het bouwen van een eigen chatbot die je op je desktop of mobiel kunt gebruiken en zelfs op een eigen website kunt plaatsen. We bespreken twee manieren. De eenvoudigste is een no-code chatbotplatform dat het AI-gedeelte achter de schermen afhandelt en je via een gebruiksvriendelijke interface laat bepalen hoe de gespreksflow verloopt. Typische voorbeelden zijn Chatfuel en Chatbot voor zakelijke toepassingen. Daarnaast zijn er de meer toegankelijke Poe en Coze, die we hier behandelen. Onze tweede oplossing is technischer, maar flexibeler. Daarbij gebruik je de Application Programming Interface (API) van een AI-taalmodel om de AI-functionaliteit in je eigen omgeving te integreren. Hiervoor werken we graag met de online omgeving Google Colab.

Poe

Laten we starten met een gebruiksvriendelijke optie: het no-code chatbotplatform Poe (www.poe.com). Je kunt hier ook de app voor desktop of mobiel downloaden en installeren, met vrijwel dezelfde interface en functies als in de browser. De eerste keer maak je een account aan of meld je je aan met je Google- of Apple-account. Via Bots and apps kun je met allerlei AI-chatbots praten, maar in dit geval willen we vooral een eigen chatbot maken. Concreet gaat het om het creëren van een eigen ‘persona’ binnen een gekozen AI-model. Zo’n persona kun je zien als het perspectief, de rol of identiteit die je een AI-bot meegeeft.

Klik hiervoor op Create +. Je krijgt nu verschillende opties, zoals Image generation bot, Video generation bot en Prompt bot. Wij kiezen dit laatste.

Creatie

Je hoeft nu eigenlijk alleen maar een onlineformulier in te vullen. We doorlopen kort de belangrijkste onderdelen. Naast het gekozen bottype moet je een naam verzinnen. Omdat deze deel uitmaakt van de url, kies je bij voorkeur een originele, korte naam in kleine letters. Voeg ook een beschrijving toe, die zichtbaar is voor gebruikers van je bot.

Bij Base bot selecteer je een geschikt AI-model, bijvoorbeeld Claude-Haiku-3, GPT-4o-mini, GPT-5 of Grok-4. Afhankelijk van het model gelden er soms beperkingen. Poe-abonnees krijgen doorgaans uitgebreidere toegang tot de duurdere modellen.

Bij Prompt beschrijf je nauwkeurig en uitgebreid hoe de bot moet reageren. De optie Optimize prompt for Previews kun je uitgeschakeld laten. Vul bij Greeting message een welkomstwoord in dat de bot bij elke start toont. Het onderdeel Advanced kun je eigenlijk ongemoeid laten, maar interessant is wel dat je bij Custom temperature het ‘creativiteitsgehalte’ van de bot kunt instellen: hoe hoger de waarde, hoe creatiever en onvoorspelbaarder.

Bij Access kies je de zichtbaarheid van je bot. Wellicht is Only people with the access link de handigste optie, waarna de url zichtbaar wordt en je deze kunt verspreiden. Klik bovenin op Edit picture en kies of ontwerp een passend pictogram. Is alles ingevuld, klik dan onderin op Publish. Je bot is nu klaar voor gebruik. Om je bot te bewerken, hoef je deze maar bij Bots and apps te selecteren en via het knopje met de drie puntjes op Edit te klikken. Ook de optie Delete is beschikbaar.

GPT's van OpenAI

Binnen de omgeving van OpenAI (https://chat.openai.com) kun je ook je eigen AI-chatbots maken, de zogeheten GPT’s. Hiervoor heb je wel een plusabonnement nodig (23 euro per maand). Je bent daarbij ook beperkt tot de GPT-modellen van OpenAI, maar je kunt je creaties wel delen via een link of in de GPT-store.

In het kort werkt dit als volgt. Meld je aan en klik links op GPT’s. Klik rechtsboven op + Maken. Via Configureren stel je alles handmatig in, maar via Maken kan het ook ‘al converserend’. Beschrijf kort wat je GPT moet doen en voor wie. Laat de tool een naam en profielfoto voorstellen en beantwoord de vragen om toon en werking af te stemmen. Test je GPT in de preview en ga daarna naar Configureren, waar je naam, beschrijving, instructies en gespreksopeningen ziet. Bij Kennis kun je bestanden uploaden zodat je GPT ook informatie uit je eigen documenten haalt. Via Nieuwe handeling maken koppel je eventueel acties aan externe API’s, gebruik alleen API’s die je vertrouwt. Bevestig met Maken en bepaal hoe je je GPT deelt: Alleen ik, Iedereen met de link of GPT-winkel (in een zelfgekozen categorie). Rond af met Opslaan. Je kunt de link (https://chatgpt.com/g/<code><naam>) daarna kopiëren en verspreiden. Via GPT’s / Mijn GPT’s kun je eerder gemaakte GPT’s bewerken of verwijderen.

Je kunt ook je ook eigen ‘chatbots’ (GPT’s) ontwerpen, gebruiken en met anderen delen.

Poe biedt ook geavanceerdere mogelijkheden als een Server bot-type (waarmee je ook andere API’s kunt aanroepen). Via Knowledge base kun je verder eigen informatiebronnen toevoegen waaruit de bot kan putten. Voor complexere bots gebruiken we toch liever het no-code platform Coze (www.coze.com) dat veel extra opties kent. Meld je aan met je Google-account, klik op + Create in de linkerkolom en daarna op + Create bij Create agent.

Coze

Coze gebruikt de term agent in plaats van bot om duidelijk te maken dat je er een digitale assistent mee kunt maken die niet alleen met een AI-model antwoorden geeft, maar ook geheugen of context kan gebruiken en meerdere kanalen kan bedienen, zoals een website of een Discord-server, maar zover gaan we hier niet.

Vul een passende naam voor je bot of agent in en schrijf een korte maar duidelijke omschrijving, bijvoorbeeld “Deze bot haalt allerlei informatie uit onze eigen documenten rond computerbeveiliging.” Laat Personal geselecteerd bij Workspace en klik linksonder op het knopje om een geschikt pictogram te uploaden of klik op het sterretje om er een te laten genereren. Klik daarna op Confirm.

Uitwerking

Je komt nu in je dashboard waar je de bot verder vorm kunt geven. Ontwerp de persona door in het linkerdeelvenster een uitvoerige omschrijving van de bot in te vullen. Optimaliseer deze omschrijving snel met het blauwe knopje Auto Optimize prompt rechtsboven. Na bevestiging met Auto-optimize werkt Coze meteen een geoptimaliseerde prompt uit voor de persona. Klik op Replace om deze te gebruiken. In het rechterdeelvenster kun je je bot direct testen. De antwoorden komen uit de kennisdatabank van het geselecteerde model (zoals GPT-4o).

Wil je dat de bot ook uit eigen bronnen put, dan moet je deze eerst uploaden. Dit doe je in het middelste deelvenster, bij

Knowledge, waar je uit Text, Table en Images kunt kiezen. Klik op het plusknopje bij bijvoorbeeld Text en daarna op Create knowledge. Selecteer Text format en geef een naam aan je informatiebundel. Je kunt data ophalen uit bronnen als Notion of Google Doc, maar wij kiezen voor Local documents om eigen bestanden te uploaden. Klik op Create and import en versleep de gewenste documenten naar het venster. Klik daarna op Next (3x) en wat later zijn je documenten verwerkt. Rond af met Confirm en met Add to Agent rechtsboven. Je vindt je informatiebundel nu terug bij Knowledge en de bot put voortaan (ook) uit deze gegevens.

Om je bot beschikbaar te maken, klik je rechtsboven op Publish en daarna op Confirm. Je kunt hem op diverse platformen publiceren, onder meer in de Coze Agent Store. Selecteer een passende categorie en bevestig met Publish.

Extra's

Daarnaast biedt Coze nog diverse andere nuttige opties, zoals talrijke plug-ins. Klik hiervoor op het plusknopje bij Plugins of gebruik het A-knopje om automatisch geschikte plug-ins te laden op basis van je persona-beschrijving. Deze kun je meteen inzetten, eventueel na optimale afstelling via het tandwielpictogram.

API-sleutels

No code-platformen als Poe en Coze zijn handig, maar wil je meer flexibiliteit en schrik je niet terug voor enige basiscodering, dan werk je beter met de API van een AI-model. Deze fungeert als tussenpersoon die je script en de AI-dienst laat communiceren via een set regels en commando’s. We gaan uit van de API van OpenAI (GPT) en maken eerst een sleutel aan om de API-interface te gebruiken. Ga naar https://platform.openai.com/api-keys, meld je aan met je account (zoals Google) en klik op +Create new secret key. Geef de sleutel een naam, bijvoorbeeld aibot, en klik op Create secret key. Klik daarna op Copy en bewaar de sleutel op een veilige plek. Rond af met Done: de sleutel is nu toegevoegd. Je kunt deze hier op elk moment ook weer intrekken.

Interactie

Een snelle manier om een script te maken dat deze API aanroept, is via het gratis Google Colab (https://colab.research.google.com), een online notitieboek voor Python. Meld je aan met je Google-account, klik op + Nieuw notebook of ga naar Bestand en kies Nieuw notebook in Drive, en geef het ipynb-bestand (Interactive PYthon NoteBook) een zinvolle naam. Het notebook wordt automatisch in je Google Drive bewaard en is bereikbaar via het pictogram met de oranje cirkels.

Klik nu op + Code voor je eerste codecel, waarmee je de OpenAI-bibliotheek installeert:

!pip install openai

Voer dit uit met het pijlknopje en klik vervolgens op + Code voor de tweede cel met de volgende code:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

response = client.chat.completions.create(

    model="gpt-3.5-turbo",

    messages=[{"role": "user", "content": "Wat weet je over Haarlem( Nederlands)?"}]

)

print(response.choices[0].message.content)

Je laadt hierbij eerst de geïnstalleerde Python-bibliotheek en zet je geheime sleutel in de clientconfiguratie. Vervolgens stuur je een chataanvraag naar OpenAI en bewaar je het antwoord in de variabele ‘response’. Vervolgens haal je de tekst van het (eerste) antwoord op en druk je dit af in de uitvoer van de code-cel.

Eigen chatbot

 We gaan nu een stap verder en maken er een heuse chatbot van die via een while-lus een doorlopend gesprek kan voeren:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

messages=[

    {"role":"system","content":"Je beantwoordt elke prompt leuk, maar correct, met een rijmschema zoals ABAB of ABBA"}]

while True:

  user_input=input("Jij:")

  if user_input.lower() in ["stop","exit","quit"]:

    break

  messages.append({"role":"user","content":user_input})

  response=client.chat.completions.create(

      model="gpt-4o",messages=messages)

  bot_reply=response.choices[0].message.content

  print("Bot:",bot_reply)

  messages.append({"role":"assistant","content":bot_reply})

Zolang de gebruiker geen stopwoord invoert, blijft de lus actief. De bot antwoordt in de stijl en taal die je zelf hebt vastgelegd in de systeemrol (zie coderegel 3). Met de methode-aanroep messages.append voeg je telkens een nieuw bericht van zowel de gebruiker (user) als de bot (assistant) toe aan de gespreksgeschiedenis.

Mocht je ergens een fout hebben gemaakt in je script, dan is de kans groot dat je via de knop Fout uitleggen nuttige feedback krijgt en met de knop Accepteren (en uitvoeren) de fout zelfs automatisch kunt laten verbeteren.

In het kader ‘Mooi gepresenteerd’ lichten we kort toe hoe je dit script bijvoorbeeld ook op een eigen webpagina kunt laten draaien.

Mooi gepresenteerd

Je Colab-script werkt, maar het oogt niet fraai en je wilt het natuurlijk mooi gepresenteerd met anderen delen. Dit doe je het makkelijkst met Gradio, een opensource-Python-bibliotheek waarmee je snel een webinterface rond je script bouwt. Installeer en importeer daarvoor eerst Gradio in je Colab-omgeving:

!pip install -q gradio

import gradio

Via www.kwikr.nl/colabcode vind je de code (als py-bestand) waarmee je rond het Colab-script met Gradio een eenvoudige webinterface genereert. Deze verschijnt in je Colab-omgeving, maar je krijgt ook een publieke url te zien waar je de interface rechtstreeks kunt openen (https://<code>.gradio.live).

Dankzij de volgende aanroep in de laatste coderegel kunnen bezoekers van deze webpagina je chatbot-script ook als PWA-app op hun pc bewaren en starten:

demo.launch(share=True,pwa=True)

Een alternatief is deze webpagina via een <iframe>-instructie in de html-code van je eigen site op te nemen:

<iframe src=https://<code>.gradio.live></iframe>

Gradio heeft een eenvoudige webinterface gecreëerd voor ons chatbotscript.