Taalmodellen als ChatGPT zijn razendsnel populair geworden. Ze helpen mensen bij veel leeswerk, zoals het samenvatten zoals de verschillende standpunten van onze nationale politieke partijen. Maar hoe betrouwbaar en onbevooroordeeld zijn ze? TNO en Kieskompas hebben een experiment uitgevoerd om dat uit te zoeken.

In het experiment lieten TNO en Kieskompas verschillende taalmodellen de vragen van de stemhulp van het Kieskompas 2023 meerdere malen beantwoorden. De modellen blijken niet helemaal onbevooroordeeld: ze komen uit aan de linkerkant van het politieke spectrum. Daarnaast geven ze niet consistent antwoord op subjectieve vragen en vertonen ze door kleine veranderingen in de vraag al snel heel ander gedrag.

Welke AI-modellen zijn onderzocht?

Aan de hand van populariteit, beschikbaarheid, toegankelijkheid en herkomst zijn zijn de volgende vijf generatieve AI-taalmodellen geselecteerd: Meta’s Llama-2, OpenAI’s GPT3.5, 4, en 4.5-turbo en Falcon-40b-Instruct van TII. Elk model is geprepareerd voor het experiment, bijvoorbeeld door het opzetten van één consistente vraag. Deze is voor elk model licht aangepast om aan het specifieke format van het model te voldoen (zoals het vertalen in het Engels).

Hoe ging het experiment in zijn werk?

Modellen kunnen naast direct een vraag beantwoorden ook gebruik maken van context. Wanneer er context wordt toegevoegd, geeft dat de modellen een indicatie hoe de gebruiker de antwoorden graag wil terugzien, waardoor er soms beter resultaat teruggegeven wordt. Vandaar dat elk model getoetst is mét en zonder contextuele toevoegingen. Ze begrijpen bijvoorbeeld beter wat voor antwoord er van ze verwacht worden als ze al een voorbeeld gehad hebben van een vraag met een antwoord dat binnen de keuzemogelijkheid van het Kieskompas valt (‘Helemaal mee eens’, ‘Mee eens’, ‘Neutraal’, ‘Niet mee eens’, ‘Helemaal niet mee eens’ en ‘Geen mening’).

De antwoorden zijn door Kieskompas vertaald in coördinaten die TNO over het politiek landschap van Nederland heeft gelegd.

©Kieskompas/TNO

©Kieskompas/TNO

Resultaten: wisselvalig en niet neutraal

Wat opvalt aan de resultaten is dat de modellen heel wisselvallig zijn ( te zien aan de ingekleurde vlakken) en ook dat de modellen met name links georiënteerd zijn (zie figuren 1 en 2). Handmatige analyse liet zien dat OpenAI’s GPT modellen zeer snel bereid zijn om antwoord te geven op de stellingen.

Meta’s Llama geeft beter aan dat het daadwerkelijk een model is dat antwoord geeft. Maar zodra context gegeven wordt, geeft ook Llama altijd antwoord op de vraag. Falcon is nog het meest voorzichtig, maar ook met gegeven context door het geven van een voorbeeldvraag verandert het gedrag van dit model aanzienlijk en geeft het wel zijn mening (zoals ook te zien hieronder).

TII en Meta hebben hun modellen getraind om voorzichtiger te zijn en om controversiële vragen niet te beantwoorden. Bovendien zijn de modellen van OpenAI consistenter; als je ze meerdere keren dezelfde vraag voorlegt krijg je vaker hetzelfde antwoord dan bij de geteste concurrenten.

©Kieskompas/TNO

Modellen zijn ondoorzichtig

Doordat niet transparant is hoe de modellen getraind zijn, is het niet te zeggen of een model in een andere context een hele andere mening kan geven. Het is dus onmogelijk om te achterhalen waarom het model tot bepaalde antwoorden komt.

Dat taalmodellen vooringenomenheid en inconsistentie vertonen lijkt misschien onschuldig, maar het kan grote gevolgen hebben. Grootschalig gebruik van zulke taalmodellen kan de effecten van vooroordelen bij mensen op de lange termijn vergroten.

GPT-NL: een Nederlands taalmodel

Mede daarom gaat Nederland een eigen open taalmodel ontwikkelen: GPT-NL. Dit model is nodig voor het ontwikkelen, versterken en bestendigen van de digitale soevereiniteit. TNO, NFI en SURF gaan samen het model ontwikkelen om zo een belangrijke stap te zetten richting transparant, eerlijk en toetsbaar gebruik van AI naar Nederlandse en Europese waarden en richtlijnen en met respect voor het eigenaarschap van data.

Het wordt mogelijk voor nieuwe leden van WhatsApp-groepsgesprekken om oudere berichten terug te lezen via een nieuwe feature.

WhatsApp heeft een nieuwe functie voor de populaire chatapp genaamd Group Message History geïntroduceerd. Die functie viel voor sommigen al enige tijd te testen via de bètaversie, maar wordt sinds gisteren wereldwijd uitgerold.

Het houdt kortgezegd in dat beheerders van groepsgesprekken op WhatsApp kunnen instellen dat nieuwe leden van een specifieke groepsapp ook berichten van voordat ze aan het gesprek werden toegevoegd kunnen lezen. Beheerders kunnen er voor kiezen om minimaal 25 en maximaal honderd berichten van voor de toevoeging van een nieuw lid beschikbaar te stellen.

Wanneer je voorheen aan een groepsgesprek op WhatsApp werd toegevoegd, kon je geen enkel bericht uit de groepsapp van voor je toevoeging teruglezen. Dat had zowel voor- als nadelen. Het voordeel was dat eventuele gevoelige informatie of geroddel over de toegevoegde persoon van voor zijn of haar toevoeging niet leesbaar voor hen was. Het nadeel was dat sommige informatie opnieuw herhaald moest worden voor nieuwe groepsleden.

Dankzij Group Message History kunnen nieuwe leden dus wel maximaal honderd oude berichten teruglezen. Het is aan de beheerders van de groep om dit in te stellen, rekening houdend met de mogelijkheid dat de persoon in kwestie appjes te zien krijgt die eigenlijk niet voor zijn of haar ogen bestemd waren. Overige leden krijgen overigens ook een melding waaruit blijkt dat de berichtengeschiedenis wordt gedeeld.

Hij is klein van stuk, maar groot in prestaties: dat is de reden dat de Philips HR2670/00 door consumenten is uitgeroepen tot Best Reviewed van het Jaar 2025 in de categorie blender. Gebruiksgemak, ontwerp en dagelijks gemak maken hem tot een echte favoriet. In dit artikel lees je er meer over.

Partnerbijdrage - in samenwerking met Philips

De strengste jury van Nederland is positief

Duizenden gebruikers delen op Kieskeurig.nl hun eerlijke ervaringen met producten die ze dagelijks gebruiken. Deze reviews vormen de basis van Best Reviewed van het Jaar-awards. Alleen wanneer consumenten consequent tevreden zijn over het gebruiksgemak en de prestaties van een bepaald product,  komt het in aanmerking voor deze prestigieuze prijs. De Philips HR2670/00 heeft zich over een langere tijd bewezen in keukens door het hele land - en werd daarom door gebruikers beloond met de titel Best Reviewed van het jaar 2025 in de categorie Blenders.

Compact en slim ontworpen

De Philips HR2670/00 is een compacte blender met een vermogen van 350 watt: krachtig genoeg voor smoothies, shakes en zelfs crushed ice. Hij is echt gemaakt om elke dag te gebruiken. Omdat hij zo compact is, past hij makkelijk op je aanrecht of in een keukenkastje. Altijd onder handbereik dus wanneer je snel iets gezonds wilt maken. Handig is de Blend & Go-functie: je mixt direct in de bijgeleverde draagbare beker, klikt het deksel erop en neemt je smoothie zo mee naar je werk of naar de sportschool. Dankzij twee snelheidsstanden bepaal je zelf de intensiteit van het blenden. Schoonmaken is gelukkig ook zo gebeurd: de afneembare onderdelen mogen gewoon in de vaatwasser.

©Philips

Wat gebruikers zo waarderen aan deze blender

In de reviews komt vooral naar voren hoe goed de Philips HR2670/00 past in het dagelijks gebruik. Zo schrijft iemand: "Ik was blij verrast dat de blender zo compact is, dit scheelt een hoop ruimte in mijn al over volle keuken kastjes." Een ander noemt het simpelweg "een mooie kleine compacte blender" die makkelijk op te bergen is en niet veel plek inneemt op het aanrecht.

Het gebruiksgemak wordt vaak genoemd als groot pluspunt. "Je hoeft geen handleiding door te spitten om ermee aan de slag te gaan. Alles werkt intuïtief," aldus een reviewer. Heb je je smoothie, shake of saus gemaakt? Dan ben je nauwelijks tijd kwijt aan het schoonmaken. Ook het schoonmaken gaat volgens veel gebruikers snel en eenvoudig: "Dat is eenvoudig: de afneembare onderdelen passen in de vaatwasser en de beker spoelt snel schoon," zegt een van de gebruikers. Een ander voegt daar nog aan toe: "De onderdelen zijn makkelijk los te draaien en weer vast te zetten."

©Philips

De Blend & Go-beker blijkt voor veel mensen een doorslaggevende reden om juist voor deze blender te kiezen. "Ik maak 's ochtends een smoothie en neem hem direct mee zonder te hoeven overschenken," schrijft een gebruiker. "Ideaal dus voor onderweg of voor school of op je werk," zegt iemand anders nog.

Ook over de prestaties zijn veel gebruikers positief, zeker gezien het formaat. "Hij blendt goed, je krijgt een mooie gladde smoothie, ook met bevroren fruit," staat in een van de reviews. Een ander schrijft: "Er zit genoeg power in de blender om bevroren fruit klein te maken, dat vind ik een voordeel." Zelfs ijs en noten worden genoemd: "Vers, bevroren, kant en klaar, het maakt eigenlijk niet uit wat je erin gooit, hij blendt alles met gemak."

Tegelijk zijn gebruikers realistisch over wat je wel en niet moet verwachten. Zo merkt iemand op: "Deze blender is zo compact dat je niet voor het hele gezin in één keer smoothies kunt maken," en een ander schrijft: "Voor het maken van een simpele smoothie is dit een zeer fijne en betaalbare optie."

©Philips

Een eerlijk oordeel

Ook in de kritische noten blijven gebruikers eerlijk. Meerdere reviewers noemen het bedieningsprincipe als aandachtspunt: "Je kunt de blender niet op één stand zetten, je moet de knop continu indrukken." Daarnaast wordt het materiaal van de beker genoemd: "De plastic beker is wat kwetsbaarder dan glas." Ook niet elk ingrediënt laat zich blenden. Zo schrijft iemand: "Droge producten zoals dadels lukte bij mij echt niet."

Voor de meeste mensen wegen de minpunten niet op tegen het dagelijkse gemak. Ze noemen het apparaat "handig, klein en licht," prijzen de combinatie van formaat en kracht en waarderen vooral dat je snel een smoothie maakt en deze meteen mee kunt nemen. Daarmee laat de Philips HR2670/00 zien waarom hij door gebruikers is uitgeroepen tot Best Reviewed van het Jaar 2025: geen overdreven beloftes, maar een compacte blender die precies doet wat mensen ervan verwachten.