Je kent vast het beeld van de ezel en de wortel. Die wortel zit aan een stok die op de rug van de ezel is gebonden. Als de ezel een stap naar voren doet om een hap te nemen, gaat de wortel naar voren. Is het met de AOW-datum niet precies zo? Wanneer ga je AOW ontvangen? In Excel kun je je AOW-datum berekenen.

Als je op een site als www.belastingdienst.nl opzoekt wanneer je de AOW-leeftijd bereikt, zie je een ingewikkelde tabel. Daar word je niet veel wijzer van. Kan dat niet eenvoudiger? Natuurlijk kan dat: met Excel. Maar voordat we je AOW-datum kunnen opvragen, moeten we Excel wel even van de juiste informatie voorzien.

Tabellen invullen

Laten we beginnen met het invullen van de tabellen. Neem hiervoor ons voorbeeld over. Kolom F maak je op als Datum en kolom G als Getal. De getallen in kolom G zeggen: zoveel maanden nadat je 65 jaar wordt, gaat je AOW in. Maak je zich geen zorgen dat er tussenliggende data ontbreken. Straks vindt de zoekformule de maanden feilloos bij je datum.

©PXimport

Model maken

Nu ga je het rekenmodel maken. Het principe is eenvoudig: je geeft de omgeving een kleurtje, maakt de invoercel blanco met een rand en zet de formules op hun plaats. Selecteer de cellen B2 tot en met D11, klik op het pijltje naast de knop Opvulkleur en kies Meer kleuren. Hiermee opent een venster met kleuren. Neem het tabblad Standaard en kies lichtblauw (links boven het wit). Klik (B2 tot en met D11 nog geselecteerd) op het pijltje naast de knop Randopmaak en kies Buitenranden.

Klik nu op cel C3, klik op het pijltje naast de knop Opvulkleur en kies Geen opvulling. Klik voor deze cel ook via de knop Randopmaak op Buitenranden.

Maak de cellen C3 en C5 op als Datum. Wil je de datum met spaties zoals in ons voorbeeld, druk dan in deze cellen op de sneltoets Ctrl+1, of klik met de rechtermuisknop en kies voor Celeigenschappen. Kies vervolgens in het venster Cellen opmaken het tabblad Getal, kies de optie Aangepast en geef onder Type de code d mmm jjjj op. Typ in C3 alvast je geboortedatum.

©PXimport

Formules toevoegen

Het hart van ons model is de formule in C5. Die stelt met de functie Datum een datum samen uit drie ingrediënten: jaar, maand en dag. Precies in deze volgorde, steeds met een puntkomma ertussen. Wil je bijvoorbeeld eerste kerstdag weergeven, dan is de formule: =datum(2020;12;25). Maar wij gaan jaar, maand en dag afleiden uit een andere cel en daarmee nog een berekening maken. Dat doen we logischerwijs met de functies Jaar, Maand en Dag.

Het jaartal halen we uit de geboortedatum in C3 en daar tellen we 65 bij op. Dat stukje doet Jaar(C3)+65. Voor de maand nemen we de maand uit C3 plus een aantal maanden. Hoeveel maanden precies, dat haalt de functie Vert.zoeken voor ons uit de tabel. Die zoekt met Vert.zoeken(C3;F4:G14;2) naar de datum die in C3 staat, zoekt in de tabel F4 tot en met G14 en geeft op de gevonden rij de tweede kolom weer.

En, nu komt het: als deze functie de geboortedatum niet in de tabel vindt, neemt die de eerstvolgende datum die erboven staat. Is de geboortedatum bijvoorbeeld 7-8-1954, dan gaat deze functie naar 01-01-1953 en geeft 16 (maanden) weer. Voor de functie Datum componeren we de maand met Maand(C3)+Vert.zoeken(C3;F4:G14;2). En de dag die we aan de functie Datum opgeven, is gewoon de dag uit de geboortedatum: Dag(C3).

Deze stappen voeren we door bij de functie Datum en die stelt de datum samen. De complete formule voor C5 is:

=datum(jaar(C3)+65;maand(C3)+vert.zoeken(C3;F4:G14;2);dag(C3)). Typ je geboortedatum of die van een ander in C3 en je ziet direct het antwoord.

©PXimport

Op welke leeftijd AOW?

Nu wil je misschien ook weten hoe oud je bent wanneer je AOW ingaat. Typ hiervoor in C7 de formule: =datumverschil(C3;C5;''y''). Deze geeft het verschil tussen de beide data weer in hele jaren. Misschien ken je deze functie nog niet, want hij wordt door Microsoft geheimgehouden.

Om de resterende maanden eronder te zien, typ je in C8 de formule: =rest(datumverschil(C3;C5;''m'');12). Deze geeft het verschil tussen de beide data in hele maanden en de functie Rest geeft het aantal maanden nadat je daar 12 zo vaak mogelijk van aftrekt.

©PXimport

Jaar en maand weergeven

Om bij de leeftijd het woord ‘jaar’ te zetten, typ je in D7:

=''jaar''&als(C8>0;''en'';”“). Bij ‘jaar’ zie je netjes het woordje ‘en’. Als er een paar maanden bij komen, dan wordt er het teken & achter geplakt. Dat gebeurt als C8 groter is dan nul, in Excel-taal: Als(C8>0).

Naast het aantal maanden moet niets staan als dat er nul zijn, ‘maand’ als dat er één is en ‘maanden’ als er meer maanden zijn. In D8 komt daarvoor:

=als(C8=0;0;ALS(C8=1;''maand''; ''maanden'')).

Aftellen

Om het model compleet te maken, kun je laten weergeven over hoeveel jaar en maanden je AOW aanbreekt. Daarvoor neem je weer de functie Datumverschil, maar nu moet deze het verschil tussen vandaag en de AOW-datum weergeven in hele jaren. De datum van vandaag krijgen we met de functie Vandaag. Die kijkt elke dag wanneer je dit bestand opent, welke dag het is. Maar met Nu mag het ook, dat is lekker kort. Geef C9 de formule: =datumverschil(nu();C5;''y''). Die geeft het verschil tussen vandaag en je AOW-datum in hele jaren.

In C10 komt de formule die de resterende maanden laat zien:

=rest(datumverschil(nu();C5;''m'');12). Om ook hierbij het woord ‘jaar’ weer te geven, plaats je in D9 de formule: =als(C9>0;''jaar en'';”“). Voor ‘maand’ dan wel ‘maanden’ kopieer je de formule van D8 naar D10. En dan kan het aftellen beginnen!

©PXimport

Nullen wegtoveren

©PXimport

AOW is niet pensioendatum

Meteen aan de slag

Meta gaat tests uitvoeren met betaalde abonnementen voor WhatsApp, Facebook en Instagram, zo heeft het bedrijf laten weten.

Dat liet Meta weten aan TechCrunch. In ruil voor betaalde abonnementen op bovengenoemde apps krijgen mensen toegang tot extra functies, al zijn die nog niet uit de doeken gedaan. De reguliere versies van de platforms moeten wel gratis beschikbaar blijven.

De precieze opties die mensen die betalen voor WhatsApp, Facebook of Instagram krijgen is niet bekend, maar Meta heeft het over "speciale features en meer controle over hoe men deelt en connecties maakt".

Manus en Vibes

Eén van de dingen die mogelijk onder de abonnementen gaan vallen, is Manus, een AI-agent die pas is aangeschaft door Meta voor ongeveer 2 miljard dollar. Manus moet geïntegreerd worden in Meta-producten, maar ook los beschikbaar komen. Op Instagram wordt er naar verluidt al gewerkt aan een shortcut naar de AI-tool.

Meta wil de abonnementen ook voor andere AI-features testen, zoals het genereren van videocontent in Vibes. Deze AI-videotool is nu nog gratis beschikbaar, maar het is de bedoeling dat extra opties via een abonnement beschikbaar komen.

Op Instagram zou een abonnement gebruikelijks wellicht de mogelijkheid kunnen geven om mensen die men volgt te bekijken die niet terug volgen. Ook zou het mogelijk een optie worden om een Story te bekijken zonder dat de persoon die het heeft geplaatst ziet dat deze door de persoon in kwestie is bekeken.

Meta wil de komende maanden de abonnementen testen, en niets is nog zeker - ook niet eventuele prijzen voor abonnementen. Duidelijk is in ieder geval dat het bedrijf hiermee gaat experimenteren.

Heb je nog een oudere pc of laptop, dan is het zonde om deze ongebruikt te laten. Je kunt hem namelijk eenvoudig omvormen tot een veelzijdige thuisserver. Wat dacht je van een mediaserver of een synchronisatietool, beide gratis, opensource en beschikbaar voor vrijwel elk platform?

Voorbereiding

Voor je begint, is het verstandig om je (oude) computer goed voor te bereiden met een schoon besturingssysteem. Installeer bij voorkeur Windows 10 of 11 opnieuw. Dit doe je via Instellingen / Systeem / Systeemherstel, waar je PC opnieuw instellen kiest en eventueel Alles verwijderen selecteert.

Update daarna het systeem via Instellingen / Windows Update / Naar updates zoeken en controleer ook of alle drivers up-to-date zijn. Dit kan handmatig door met rechts op de Windows-startknop te klikken, Apparaatbeheer te openen, met rechts op een apparaat te klikken en Stuurprogramma bijwerken te kiezen. Je kunt eventueel tijdelijk de gratis tool Driver Booster (let wel op voor extra software) installeren om snel verouderde drivers te detecteren, al raden we wel aan om ze handmatig te downloaden (van de websites van de fabrikant).

Plaats je pc liefst dicht bij de router of zeker op een plek met een stabiele verbinding, bij voorkeur via een ethernetkabel. Geef je computer ook een vast intern ip-adres, zodat het niet telkens wijzigt. Dit kun je instellen via Instellingen / Netwerk en internet: kies Ethernet (of Wi-Fi, en klik daarna op het juiste netwerk) en klik bij IP-toewijzing op Bewerken, waarna je Handmatig kiest en geschikte waarden invult.

Controleer bovendien of er genoeg opslagruimte beschikbaar is, zeker als je grote mediabestanden wilt bewaren. Schakel ten slotte energiebesparende slaapstanden uit wanneer de server continu actief moet blijven. Open Instellingen / Systeem / Aan/uit en zet alle opties bij Time-outs voor scherm, slaapstand en sluimerstand op Nooit.

Jellyfin installeren

We starten met een wat complexere installatie, deze van mediaserver Jellyfin. Hiermee bouw je een Netflix-achtige omgeving voor films, series en muziek. De server biedt vrijwel alle functies van een modern mediacenter, van metadata en transcodering tot streaming met ondersteuning voor meerdere gebruikers, zonder beperkingen of betaalde upgrades. Op https://demo.jellyfin.org kun je een online demo bekijken.

Spreekt dit je aan, dan kun je meteen aan de installatie beginnen. Download de serversoftware via https://jellyfin.org/downloads/windows, klik op AMD64 en haal het bijbehorende exe-bestand op. Installeer het met een dubbelklik. Tijdens de setup kies je bij voorkeur Basic Install (Recommended) om toegangsproblemen bij mappen te vermijden. Bevestig met Next (twee keer) en kies een lege installatie- en datamap. Klik opnieuw op Next (twee keer) en sluit af met Install en daarna Close.

Je kunt de server nu starten via het Windows-startmenu (Jellyfin Tray App) of via het bureaubladpictogram. In het Windows-systeemvak verschijnt dan het bijbehorende pictogram. Klik er met rechts op om de server te starten, te stoppen, te openen of om de logs te bekijken. Plaats hier een vinkje bij Autostart. Je kunt de server ook 'handmatig' openen door in je browser het adres http://localhost:8096 in te voeren.

Jellyfin: basisconfiguratie

Bij de eerste keer opstarten verschijnt een instelgids. Vul een korte servernaam in en kies de weergavetaal, bijvoorbeeld Nederlands. Klik op Volgende en maak een beheeraccount aan met een gebruikersnaam en wachtwoord (twee keer). Klik nogmaals op Volgende om je mediabibliotheken te beheren.

Klik op Mediabibliotheek toevoegen, kies het gewenste inhoudstype, zoals Films, Muziek, Series of Homevideo's en foto's, en geef een weergavenaam op. Klik daarna op het plusje bij Mappen en selecteer een of meer mediamappen voor deze bibliotheek. Je kunt ook verwijzen naar gedeelde netwerkmappen via het UNC-pad, zoals \\nas\media.

Bevestig met OK om de bibliotheek aan te maken. Op dezelfde manier kun je vervolgens extra mediabibliotheken toevoegen.

Jellyfin: bibliotheekinstellingen

Klik nu eerst op het knopje met de drie puntjes bij een toegevoegde bibliotheek. Naast voor de hand liggende opties als Hernoemen en Verwijderen vind je hier onder meer ook Bibliotheek beheren, met instellingen die deels afhangen van het gekozen inhoudstype. Sommige, zoals Voorkeurstaal voor downloads, spreken voor zich, maar een optie als Ingesloten titels boven bestandsnamen verkiezen vraagt wellicht enige toelichting. Deze is namelijk vooral handig als de bestandsnamen van je media de inhoud niet duidelijk weergeven.

Een andere optie is nog Nfo bij Metadata-opslag: activeer deze als je wilt dat Jellyfin de metadata en afbeeldingen opslaat in de mediamappen zelf in plaats van in de programmamap. Bij films kun je bovendien bepalen van welke diensten afbeeldingen mogen worden gedownload en of deze in de mediamappen bewaard moeten blijven. Er zijn verder opties voor het tonen van hoofdstukafbeeldingen en het zogeheten trickplay, wat bijvoorbeeld handig is tijdens het spoelen, maar wel meer rekenkracht vergt.

Jellyfin: gebruikersbeheer

Terug in het venster met je bibliotheken klik je op Volgende en stel je de voorkeurstaal (Dutch; Flemish) en regio in (Netherlands of Belgium). In het volgende scherm laat je het vinkje staan bij Externe verbindingen met deze server toestaan als je ook buiten je netwerk toegang wilt tot je mediaserver. Rond af met Voltooien en meld je aan.

Via de knop linksboven kun je diverse instellingen aanpassen. Open Controlepaneel voor allerlei technische informatie over je serverinstallatie. Bij Gebruikers kun je anderen, bijvoorbeeld gezinsleden, toegang geven tot Jellyfin. Klik op de plusknop, vul een naam en wachtwoord in en bepaal tot welke mediabibliotheken de gebruiker toegang heeft. Klik op het knopje met de drie puntjes naast een gebruiker en kies Gebruiker bewerken om de machtigingen nauwkeurig aan te passen. Het tabblad Ouderlijk toezicht is daarbij handig voor kinderen.

Jellyfin: extra opties

In het menu vind je nog een paar nuttige opties. Bij Afspelen / Transcoderen kun je hardwareversnelling inschakelen als je systeem dit ondersteunt. Onder Afspelen / Streamen kun je een bitsnelheidslimiet instellen om te voorkomen dat apparaten buiten je netwerk je uploadverbinding te zwaar belasten. Bij Geavanceerd / Netwerken staan diverse instellingen voor een optimale netwerkconfiguratie. Je kunt hier het poortnummer aanpassen waarop Jellyfin draait (standaard 8096 voor http en 8920 voor https), https activeren als er een certificaat beschikbaar is en bepalen welke apparaten of netwerken extern toegang krijgen tot je server. Bevestig alle aanpassingen onderaan met Opslaan.

Verder is er het onderdeel Plug-ins, waarmee je Jellyfin eenvoudig uitbreidt. Standaard zijn enkele plug-ins al aanwezig, maar via Alle vind je er nog zo'n dertig, zoals Open Subtitles en LrcLib Lyrics. Doorgaans volstaat het een plug-in te openen en op Installeren te klikken. Na een herstart verschijnt deze bij de geïnstalleerde plug-ins en kun je deze via Instellingen verder configureren.

Jellyfin: client-verbinding

Om je mediabibliotheken via een ander apparaat te benaderen, kun je een browser gebruiken met het adres http://<interne-ip-adres-server>:<serverpoort>, zoals http://192.168.0.138:8096. Open daarna een bibliotheek en kies wat je wilt afspelen. Je kunt dit ook anders doen: op www.jellyfin.org vind je namelijk verschillende client-apps voor smart-tv's, mediaspelers als Google Cast en Apple TV, en desktop- en mobiele apps voor onder meer Android, iOS en iPadOS.

We nemen de Jellyfin-app uit de Android Play Store als voorbeeld. Installeer de app en start deze op. Bevindt jouw Android-toestel zich in hetzelfde netwerk als de Jellyfin-server, tik dan op Server kiezen en selecteer de juiste server. Je kunt natuurlijk ook handmatig het (interne) ip-adres of de hostnaam van de server met de netwerkpoort invoeren.

Na een succesvolle aanmelding heb je toegang tot je gedeelde media. Via het pictogram Afspelen op kun je de inhoud ook streamen naar onder meer een Google Chromecast.

Syncthing: wat en hoe?

Wil je, bijvoorbeeld om privacyredenen, je data liever niet via cloudproviders synchroniseren, dan kun je dat doen binnen je eigen 'private cloud' met Syncthing. Je koppelt bijvoorbeeld je pc, laptop en NAS rechtstreeks via een beveiligde verbinding.

De tool werkt via peer-to-peer-synchronisatie: elk apparaat draait dezelfde software en communiceert via versleutelde verbindingen. Na het koppelen van apparaten met een unieke ID en het delen van een map zorgt Syncthing dat alle wijzigingen in realtime worden overgezet, zonder tussenkomst van externe servers of cloudaccounts. Alleen als een directe verbinding uitzonderlijk niet lukt, ondanks geavanceerde NAT-traversaltechnieken, schakelt Syncthing over op publieke relayservers. Je data blijven ook dan nog steeds end-to-end versleuteld en worden niet opgeslagen op die servers.

Syncthing installeren

Ga naar www.syncthing.net en klik op Syncthing Windows Setup of bezoek rechtstreeks www.github.com/Bill-Stewart/SyncthingWindowsSetup. Klik daar op Latest en download syncthing-windows-setup.exe. Start het met een dubbelklik. Klik op Next (twee keer) en kies een geschikte, lege installatiemap. Klik opnieuw op Next (twee keer) en laat de standaardinstellingen staan, tenzij je bijvoorbeeld de standaardpoort 8384 van de service wilt wijzigen. Klik nogmaals op Next en laat de vinkjes staan zodat Syncthing automatisch met Windows opstart. Bevestig met Installeren en vervolgens met Ja om de firewallregels toe te voegen. Sluit af met Finish en open je browser op het adres http://localhost:8384.

Syncthing: basisconfiguratie

Je komt nu in het Syncthing-dashboard met enkele gebruiksstatistieken. Open eerst Acties / Instellingen en ga naar het tabblad GUI om veiligheidshalve een gebruikersnaam en wachtwoord in te stellen voor toegang tot het dashboard. Bevestig met Opslaan en meld je aan.

Ga daarna opnieuw naar Instellingen en open het tabblad Verbindingen. Hier kun je onder meer de download- en uploadsnelheid beperken. Je laat hier bij voorkeur de opties NAT traversal inschakelen, Relaying inschakelen, Globale detectie en Lokale detectie aangevinkt staan. Bevestig opnieuw met Opslaan.

In het hoofdvenster klik je vervolgens op +Map toevoegen. Geef een naam op bij Maplabel, kies een (hoofdlettergevoelig) Map-ID en vul bij Maplocatie het volledige pad in, bijvoorbeeld C:\Gegevens. Klik op Opslaan. Bij de toegevoegde map kun je vervolgens detailinformatie bekijken, de map (opnieuw) scannen, bewerken of verwijderen.

Syncthing: client-verbinding

Nu moet je Syncthing nog vertellen met welke apparaten je de map wilt delen voor synchronisatie. Daarvoor heb je minstens één extra apparaat nodig. Clients bestaan voor verschillende platformen; voor iOS kun je Möbius Sync gebruiken.

We nemen Android als voorbeeld, met de app Syncthing-Fork uit de Play Store. Tik tijdens de eerste setup op Machtiging verlenen en activeer de gevraagde rechten voor datadeling, batterij-optimalisatie, locatie en meldingen.

In het hoofdvenster van Syncthing-Fork open je het tabblad Apparaten en tik je op de plusknop. Als server en client zich in hetzelfde netwerk bevinden, wordt het apparaat-ID van je server meestal automatisch gedetecteerd. Zo niet, open dan op je serverdashboard Acties / ID weergeven en vul het getoonde ID handmatig in of scan de QR-code. Geef op de client een apparaatnaam op en bevestig met het vinkicoontje.

Herhaal dit op je server door in het hoofdvenster op de groene knop +Apparaat toevoegen te klikken en het juiste apparaat-ID van het clienttoestel in te voeren. Bevestig met Opslaan.

Open daarna op je server de gedeelde map, kies Bewerken, ga naar het tabblad Delen, vink het clienttoestel aan en bevestig met Opslaan. Accepteer de meldingen om de synchronisatie te starten en kies op je client welke map voor downloads wordt gebruikt.

Externe connectie

Omdat Syncthing gebruikmaakt van NAT-traversaltechnieken en relayservers, kun je de server ook via internet bereiken. In je client-app geef je dan eventueel nog aan dat Syncthing via een mobiele dataverbinding mag werken, via Instellingen / Uitvoervoorwaarden.

Bij Jellyfin en veel andere thuisservers komt er helaas wat meer kijken om externe verbindingen mogelijk te maken. Je moet dit niet alleen in de server toestaan, maar ook op netwerk- en routerniveau instellen. In je router kun je bijvoorbeeld een poortdoorverwijzing (Port Forward of ook wel Virtual Server) maken naar het interne ip-adres van je server, eventueel met een andere poort. Zo kun je ook poort 80 koppelen aan <internet-ip-adres-jellyfin-server>:8096, zodat externe gebruikers poort 8096 niet hoeven te onthouden.

Maak bij voorkeur ook een gratis dynamische DNS-naam aan, zodat je netwerk bereikbaar blijft, zelfs bij een wisselend ip-adres, bijvoorbeeld via een ddns-provider als Dynu. Met de bijbehorende updater-tool houd je deze koppeling actief.

Nog betrouwbaardere, maar technisch complexere alternatieven zijn een VPN (eventueel Tailscale op basis van WireGuard) of een Cloudflare Tunnel.