Als er één systeem is waarvan je wilt dat het altijd gegarandeerd veilig is, dan is het wel de stemcomputer. Toch is er veel verdeeldheid onder politici en techneuten over de veiligheid van die apparaten. De discussie of elektronisch stemmen nu wel of niet ingezet moeten worden, sleept al jaren voort.

Eigenlijk is het best raar. Waarom moeten we toch stemmen met een potlood en een vel papier, in deze tijd waarin onze auto’s en koelkasten en brillen van internet worden voorzien? Mede door dat bekende potlood duurt het wachten op de uitslag zo lang dat de verkiezingsavond een avondvullend programma waard is. Welke gemeente heeft de eerste uitslagen binnen? Welk Waddeneiland kiest voor de VVD? Wat stemmen de kleinste gemeentes uit het land?

Zonder stemcomputers gaat tellen op de ouderwetse manier. Met mensen die handmatig kliko’s vol papieren vellen afgaan om rode bolletjes te tellen. En dan nog eens te hertellen. Het is niet gek dat veel burgers liefst een digitale oplossing zouden zien. Dan heb je vrijwel meteen de uitslag paraat. Het scheelt een hoop vrijwilligerswerk, papier, tijd, moeite en kosten.

In het verlengde daarvan zou je zelfs kunnen redeneren dat je nóg een stap verder kunt gaan. We hebben bijna allemaal een telefoon, een computer, internet … Waarom niet gewoon online stemmen? DigiD lijkt veilig genoeg te zijn om in te loggen bij overheidsinstellingen zoals de Belastingdienst, waarom zouden we er dan niet gewoon mee kunnen stemmen?

Stemgeheim

Er is echter veel kritiek op digitaal stemmen. Opvallend genoeg komt die grotendeels van digitale experts, dezelfde mensen die doorgaans enthousiast worden van meer digitalisering. “Veel mensen maken de vergelijking met de belastingaangifte. Als die online kan, waarom zou stemmen dan niet lukken?” zegt Ronald Prins, oud-directeur van Fox-IT tegen de NOS. “Het verschil is dat er overal alarmbellen gaan rinkelen als je aangifte wordt gemanipuleerd. Dan krijg je een brief op je deurmat.” Dat wil je met verkiezingen voorkomen.

De bezwaren tegen stemcomputers zijn tweeledig. Aan de ene kant is er het feit dat het stemgeheim ermee in gevaar kan komen. Je hebt het (grond)recht je stem geheim te houden. Als iemand het op één of andere manier voor elkaar krijgt een stemcomputer af te luisteren en kan achterhalen wat een specifiek iemand heeft gestemd, dan is de computer per definitie ongrondwettelijk. Het andere mogelijke probleem is dat computers te manipuleren zijn. Iemand die het voor elkaar kan krijgen met een computer te rotzooien, kan de resultaten beïnvloeden, bijvoorbeeld door er een ander resultaat uit te laten rollen dan er daadwerkelijk werd ingevoerd.

Paper trail

Als je stemt met papieren biljetten heb je een ‘paper trail’: iets tastbaars zodat je bij twijfel kunt hertellen en verifiëren. Bij de stemcomputer heb je alleen het bonnetje dat uit de machine rolt, en je moet verder vertrouwen dat de software die stem ook daadwerkelijk registreert. Zo bekeken zijn er een aantal voor de hand liggende oplossingen beschikbaar die die problemen moeten oplossen.

Als de broncode van de machines bijvoorbeeld openbaar wordt gemaakt, kunnen experts daarnaar kijken om te controleren of alles nog wel klopt. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) pleitte bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 al voor het gebruik van opensource-software.

©PXimport

Toch is dat volgens veel experts niet genoeg. “De werkelijke bezwaren zijn veel fundamenteler en hebben weinig te maken met securitybugs of beschikbare broncode. Het gebruik van stemcomputers doet fundamentele democratische principes geweld aan”, schreef IT-expert Arjen Kamphuis in een column.

“Het wantrouwen tegen macht en machthebbers kan niet worden opgelost door de broncode van een stemcomputer online te zetten, omdat burgers niet kunnen vaststellen of de gepubliceerde broncode daadwerkelijk draait op de specifieke stemcomputer op de basisschool in hun buurt.” Volgens Kamphuis speelt bovendien ook mee dat ‘99,99 procent van de bevolking geen code-audits kan doen’, en dat zij daarom alsnog moeten vertrouwen op de mening van een handjevol experts.

Het andere probleem, waarbij er geen ‘paper trail’ te volgen is bij een stemcomputer, kan in theorie ook snel worden opgelost. Dat is ook één van de oplossingen waarvoor huidige voorstanders nu pleiten. Privacyorganisatie EFF (de Electronic Frontier Foundation) deed die oproep bijvoorbeeld na de Amerikaanse presidentsverkiezingen in 2016.

Ook daar kun je echter vraagtekens bij zetten. Hoeveel stemmers bekijken bijvoorbeeld überhaupt of hun papiertje overeen komt met hun stem? Maar belangrijker: je weet natuurlijk nooit of de stemcomputer de stem ook daadwerkelijk heeft geregistreerd. Ook in dat geval moet je maar vertrouwen op de software. Wanneer controleer je dan of de ‘paper trail’ overeenkomt met de elektronische uitslag? Altijd? Dan kost een stemming alsnog net zoveel tijd en geld als bij een volledig papieren telling, of zelfs meer. Of dubbelcheck je alleen als je de uitslag niet vertrouwt? “De aanname is juist dat de computer goed telt. Er zal dus een bestuurlijke en politieke drempel zijn om überhaupt zo’n hertelling aan te vragen”, schrijft Kamphuis.

Helemaal niet goedkoper

Stemmen met computers is overigens ook duurder dan stemmen met potlood en papier. Dat concludeerde de stichting Wij Vertrouwen Stemcomputers Niet al in 2005 op basis van documenten die het bij de gemeente Amsterdam had opgevraagd. Daaruit bleek dat de verkiezingen in de stad ruim een miljoen euro duurder uitvielen dan wanneer er gewoon ouderwets met potlood werd gestemd.

De Commissie Van Beek concludeerde een aantal jaar geleden hetzelfde toen het onderzoek deed naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2012. Waar de ‘analoge’ verkiezingen nog zo’n 42 miljoen euro kostten, zou het bedrag voor een elektronische verkiezing zes tot tien miljoen euro hoger uitvallen.

©PXimport

Dat zijn bovendien alleen de kosten van de verkiezing zelf. De aanvankelijke investering die moet worden gedaan om de stemcomputers aan te schaffen komt daar nog bovenop. Die is niet gering. De commissie raadt aan dat gemeentes gemiddeld drie stemprinters en één stemmenteller aanschaffen, en schatte dat die kosten tussen de 150 en 250 miljoen zouden liggen.

De werkelijkheid bleek duurder. Toen de Tweede Kamer offertes opvroeg bij verschillende marktpartijen, bleken de aanschafkosten tussen de 260 en 365 miljoen te liggen, schreef de minister van Binnenlandse Zaken in 2017 in een kamerbrief. Daaraan werd nog toegevoegd dat de kosten voor “de begeleiding en aansturing van de ontwikkeling van de stemprinter en stemmenteller, de acceptatietesten, de opbouw van deskundigheid, de controle dat gemeenten hetgeen is voorgeschreven ook daadwerkelijk uitvoeren, evaluaties etc.” daar nog bovenop komen.

Al met al lijken er niet veel redenen te zijn om stemcomputers serieus in te voeren. Ze maken verkiezingen duurder en zorgen niet per se voor een hogere opkomst. Experts zijn tegen: ze waarschuwen dat de integriteit van de uitslag en het stemgeheim in gevaar komen. De waarborgen om dat te voorkomen, zoals een extra papieren stembiljet en opensource-broncode, lijken weinig toe te voegen. De vraag blijft dus vooral: waarom zou het eigenlijk nodig zijn om met computers te stemmen?

Het is maandag en dat betekent dat er weer een gloednieuwe portie streamtips voor je klaarstaat! Of je nu zin hebt in piraten, thrillers of fantasy, er is voor ieder wat wils. Wij hebben de beste tips van het nieuwe aanbod voor je op een rij gezet, zodat je precies weet wat je deze week niet mag missen.

Paradise (seizoen 2) | Disney+ | 23 februari

De post-apocalyptische politieke thriller Paradise speelt zich af in een ondergrondse bunker ter grootte van een stad in Colorado, drie jaar na ‘doomsday’. De serie volgt Xavier Collins (Sterling K. Brown), een agent van de Amerikaanse geheime dienst, die wordt verdacht wordt van de dood van de president. Om zijn eigen naam te zuiveren en de waarheid te achterhalen, gaat hij op zoek naar antwoorden over wat er werkelijk is gebeurd. Sterling K. Brown is zoals altijd fantastisch en maakt Paradise eigenhandig het kijken waard.

The Bluff | Amazon Prime Video | 25 februari

The Bluff speelt zich af in de late negentiende eeuw in de Caraïben. Ercell Bodden (Priyanka Chopra Jonas) heeft haar piratenleven achter zich gelaten en leidt een rustig gezinsleven op een afgelegen plek op de Kaaimaneilanden. Wanneer haar voormalige, moordlustige bemanning haar opspoort om gestolen goud terug te eisen onder leiding van de wraakzuchtige Captain Connor (Karl Urban), wordt ze genoodzaakt haar oude trukendoos tevoorschijn te halen om haar familie te beschermen.

Bridgerton (seizoen 4 - deel 2) | Netflix | 26 februari

Het blijft een ietwat gekke trend, dat uitbrengen van nieuwe seizoenen in 'delen'. Enfin, de conclusie van Bridgerton seizoen 4 waltst deze week onze levens in. Het verhaal over Benedict en zijn relatie met de huishoudster Sophie, terwijl hij de mysterieuze 'Lady in Silver' eigenlijk ook zeer interessant vindt, wordt voortgezet. Zet je dus maar weer schrap voor een flinke dosis drama.

Girl Taken (seizoen 1) | SkyShowtime | 26 februari

Tiener Lily (Tallulah Evans) loopt op een avond weg van huis en neemt een lift aan van haar ogenschijnlijk charmante leraar Rick Hansen (Alfie Allen). Hansen kidnapt haar en weet haar vijf jaar gevangen te houden. Haar moeder Eve (Jill Halfpenny) en tweelingzus Abby (Delphi Evans) zijn na een eindeloze zoektocht radeloos geworden. Geen zorgen, dat is geen spoiler, de serie richt zich namelijk vooral op de naweeën van Lily’s kidnapping en volgt haar terwijl ze moet leren omgaan met haar trauma’s en moet wennen aan een wereld die jarenlang zonder haar is doorgegaan.

Monarch: Legacy of Monsters (seizoen 2) | Apple TV+ | 27 februari

Zeg nou even eerlijk: er is praktisch niets *cooler* dan een kaiju, toch? Dat snappen ze bij Apple TV dondersgoed, dus deze week kunnen we zowel de King of Monsters als zijn primatische aardsrivaal weer zien. Godzilla én Kong zijn van de partij in het tweede seizoen van Monarch: Legacy of Monsters, waarin ook Kurt Russell en zijn zoon Wyatt Russell terugkeren. De serie volgt mensen door de geschiedenis van onze wereld die te maken krijgen met de titanische monsters. Wie teleurgesteld was in de hoeveelheid schermtijd die de kaiju's in het eerste seizoen ontvingen kan gerust een klein sprongetje maken: de wezens komen in dit vervolg namelijk nog vaker aan bod. Als je het aantal kaiju verdubbeld, moet de schermtijd dat ook, niet? Dat is simpele wiskunde.

The ‘Burbs (seizoen 1) | SkyShowtime | 27 februari

The ‘Burbs is een gemoderniseerde versie van de gelijknamige cultklassieker met Tom Hanks uit de jaren tachtig en speelt zich af in de idyllische buitenwijk Hinkley Hills. Een jong koppel Rob (Jack Whitehall) en Samira Fisher (Keke Palmer) verhuizen naar Robs ouderlijk huis. Hun rustige leven wordt al snel op zijn kop gezet wanneer een mysterieuze man intrekt in het huis aan de overkant van de straat. Tijdens haar zwangerschapsverlof, wanneer ze veel tijd alleen thuis doorbrengt, raakt Samira bevriend met een bont gezelschap excentrieke buren. Samen gaan ze op onderzoek uit en komen ze steeds dichter bij de duistere waarheden over hun buurman en hun stad. 

Lord of the Rings: The War of the Rohirrim | Netflix | 28 februari

The War of the Rohirrim is gebaseerd op een van de appendices van The Lord of the Rings en speelt zich zo’n tweehonderd jaar voor de gebeurtenissen van de boeken af. De film volgt Héra, de dochter van de legendarische koning van Rohan, Helm Hammerhand. Een adellijke Dunlending biedt zijn zoon Wulf aan als huwelijkskandidaat voor Héra. Haar afwijzing leidt tot een gevecht tussen hem en Helm, dat onbedoeld uitmondt in een moord. Om zijn vader te wreken begint Wulf een oorlog en worden Helm, Héra en haar broers geforceerd hun koninkrijk te verdedigen. The War of the Rohirrim is een vermakelijke toevoeging aan de verfilmingen van Tolkiens werk en is voor Lord of the Rings-fans zeker het kijken waard, al is hij met een speeltijd van twee uur en een kwartier wel een tikkeltje aan de lange kant.

De ETNA KCV282NRVS is door consumenten verkozen tot Best Reviewed van het Jaar 2025 in de categorie koelkasten. Dat is met name te danken aan de combinatie van een gunstig energielabel D, de stille Inverter-compressor en de onderhoudsvrije No-Frost Plus-techniek. Bovendien is hij vooral prijstechnisch bijzonder interessant!

Partnerbijdrage - in samenwerking met ETNA

De zoektocht naar een nieuwe koelkast strandt vaak in een jungle van technische termen die in de praktijk weinig lijken te zeggen. Je vraagt je af of die beloofde stilte ook écht stil is als je 's avonds in de woonkamer zit, of dat je na een jaar alsnog handmatig ijs in de vriezer staat weg te bikken. Veel consumenten maken de fout om alleen op de specificaties te letten, terwijl de echte winst zit in de dagelijkse ervaring van rust en versheid. In dit artikel ontdek je waarom de ETNA KCV282NRVS alle twijfels wegneemt en als zeer betaalbare publiekslieveling uit de bus komt als Best Reviewed van het Jaar.

©ETNA

Je spullen in alle stilte vers

In de kern van deze koelkast draait een Inverter-compressor die (anders dan traditionele compressors) niet constant op vol vermogen aan- en uitschakelt. Je hoort dus geen luide klik gevolgd door een brommend geluid; de motor past zijn snelheid subtiel aan op de koelvraag. Dit resulteert in een stabiel geluidsniveau van slechts 36 dB, wat in een open keuken aanvoelt als een rustig achtergrondgeruis dat je eigenlijk nauwelijks opmerkt.

De MultiFlow 360°-technologie blaast via verschillende openingen koude lucht door de hele binnenruimte, waardoor elk plateau even koud aanvoelt. Een veelvoorkomend misverstand is dat dit soort ventilatie producten uitdroogt; door de nauwkeurige vochtbeheersing in de CrispZone-lade blijven je groenten juist opvallend stevig en fris. Wanneer je de deur opent, voel je direct de koude luchtstroom die zich snel herstelt zodra de deur weer in het rubber valt.

Ideale oplossing voor een compacte keuken

Wanneer je beschikt over een keuken waarin elke centimeter telt, is deze vrijstaande koelkast een uitstekende keuze. Met een breedte van slechts 55 centimeter past de ETNA KCV282NRVS op plekken waar standaardmodellen van 60 centimeter simpelweg niet tussen de kastjes passen. De rvs-look afwerking geeft de ruimte direct een moderne uitstraling zonder dat je constant vingerafdrukken hoeft weg te poetsen. Oftewel: je kiest niet alleen voor koelcapaciteit, maar ook voor een apparaat dat fysiek minder ruimte inneemt terwijl de binnenruimte verrassend groot aanvoelt. De heldere ledverlichting zorgt ervoor dat je zelfs achterin op de bovenste plank nog precies ziet wat je in huis hebt, en dat draagt natuurlijk bij aan een overzichtelijk huishouden.

©ETNA

Is dit jouw nieuwe koelkast?

Om te bepalen of dit de juiste winnaar voor jou is, moet je eerst goed naar je eigen gebruik kijken. Gebruikers prijzen de 'open lade' boven in de vriezer, waar je bijvoorbeeld direct drie broden kunt neerleggen zonder met een lade te hoeven worstelen. Wil je de koelkast in een krappe ruimte plaatsen waar hij precies past? Meet de nis dan van tevoren nauwkeurig op en houd rekening met een paar centimeter ventilatieruimte; een koelkast die zijn warmte niet kwijt kan, verbruikt namelijk direct meer stroom.

Kijk ook naar je favoriete producten. De deurindeling is slim, maar grote 2-literflessen vragen om een specifieke indeling van de plateaus. Als je rust in huis belangrijker vindt dan smart-functies of een display op de deur, dan sluit dit model helemaal aan bij jouw behoeften.

Kortom: een terechte Best Reviewed-winnaar

De ETNA KCV282NRVS wint de Best Reviewed 2025-award omdat hij volgens gebruikers uitblinkt in stilte en gebruiksgemak voor een eerlijke prijs. Door de combinatie van No-Frost Plus en een slimme indeling hoef je nooit meer te ontdooien en blijft de koelkast ondanks de beperkte breedte van 55 cm van binnen opvallend ruim.

Consumenten op Kieskeurig.nl waarderen de degelijke rvs-look en de Inverter-compressor die trillingen en lawaai tot een minimum beperkt. Dit model is de ideale keuze voor wie een betrouwbare, onderhoudsvrije koel-vriescombinatie zoekt die moeiteloos in een compacte keuken past.